Skip to main content

Full text of "Iustinus: Trogi Pompei historiarum philippicarum epitoma"

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 




V ^ 



* * / 







/ 1/ 



lUSTINUS. 

THOGI POMPEI 

HISTORIARUM PHILIPPICURUM 
EPITOMA. 

RECENSUIT 



■*=i^ 



AttentionPatron: 

This volume is too fragile for any future repair, 
Flease handle with great care. 

UNIVERSITY OFMICHIGAN UBRARV-CONSEEVATION fe BOOK KEPAm 



LIPSIAE 

m AEDIBUS B. G. TEUglfERI. 
MDCCCLIX. 



lUSTINUS. 

TUOGI POMPEI 

HISTORIARUM PHILIPPIOARUM 
EPITOMA. 

RECENSUIT 

lUSTUS lEEP. 




LIPSIAE 

IN AEDIBUS B. G. TEUMTERX. 
MDCCCLIX. 



lilPglAE TTPlS B.O. TEUBNEBI. 



PAKS I 



PRAEFATIONEM ET COMMENTARTOM CRITICUM 



CONTINE!NS. 



JB.COM. 
LIBERMA 
SEPriMBEKa326 



/n recensenda Trogi Poj^pei histmiarum PhUippica^ 

rtm epiUma mihi praesio fuerutU eodices novem: 

A s= Parisiensis ivMCML catalog. codd. mss. bibi. regiae 
{Parisiis 1744). £st Bongarsii Uber iiie opiiinus vel 
bonae notae, qttem a Puteano accepiu^ Puleanei no- 
mne insignivU. Membr. saec. IXy multis iocis m. 
sec. eorrecius^ a Fr. Jhiebnero cottatus. Prologi 
verbis lustini praemissi sunt. 
Tires Gueiferbyiani, quos ipse contuli: 

B= Guelferbytanus I. Chart. fol. saec. XV, folHs 77 
« comians, in Beigio exaratus. Proiogi praemissi sunt. 
Ebert. bibt. Gveiferb. coM. {Lipsiae 1827) n. 496 
(78, 6. Ms. Aug.). 

C = Gueiferbytanus 2. Chart. fol. a. 1474 Coloniae per 
Amoidum de JEfynssbeck exaratus, folHS 102 con^ 
sians. Liber XXXXII desideratur. Ebert. n. 497 
{Gud. 65). 

D = Gmlferbytams 3« Membr. fol. saec. XIV ineunte 
i» Jialia .per Chrisioforum scripius, foius 37 con- 
stans. JEbert.n. 496 (Gud. 81). . 
Trescodiees a lo. Theoph. Kreyssigio coUaii: 

E = Dresdensis 1. Membr. 152 foiior. in 4. min. saec. 
XVscriptus. Mert. bibl. reg. Bresd. {lipsiae 1822) 
n. 172 (iEtec^. 516 e. Begia J3, 150). 

F^Jhresdensis 2. CharU 120 foUar. in A. per B. Vale- 
rianum qumdam Pauii de Zaneiiis de Tauxignano 
plebmum piebis S. Mariae de Tauxignano^a. 1456 
scriptus. Septendecim priores proiogos continet. 
Ebert. n. 173 {Eleci. 516 d. Begia J3, 173). 

L sssMpsmisis ex bibiiotheca senatoria. Membr. 100 /b- 
• iior. in 4. saec. XV. Insunt proiogi. 



VI PRAEFATIO. 

Dm codices a Fr. GuiL Oitone collati: 

G = Gissensis. N. LXXIX. B. S. Mss. 233. Membr, foL 

172 folifyr. ah Ottone saec. VIII vel IX, a censore 

Gotting. (GeU Anz. 1841. St. 206 et 207) saec. X, 

ab Adriano saec. XV adscripiits, multis locis m. sec. 

correctus. Prologi praemissi suni. 

M = Marburgensis. Cod. bihl. acad. Marh, CL I. A. 2. 

Chart, fol. saec. XV, 132 folior. Duo priores pro- 

logi praemissi sunt. Varias lectiones e codd. Giss. ei 

Marh. enotavii Otto in commeniariis criticis {Gissae 

1842) simulque quae sihi proharentur significavit. 

C6dex Giss, inscriptus est liber historiarum philippi- 

carum item totius mundi origines item terrae situs. Eadem 

fere verha explicit praefatio pompei primus liber incipit hys- 

toriarum philippicarum et totius mundi originum terre situs 

ephistoria trogi pompei in Guelf. 1 post praefationem le- 

guntur. In fine singulorum lihrorum Giss. et Guelf. 1 

pompei trogi epitoma (epithonia B) historiarum Uber **t 

explicit incipit (liber G) * * *, et in fine totius operis Gtwlf. 

1 et 2 pompei trogi epithonia hystoriarum (hist. C) Uber 

XXXXnil exphcit (feUciter C) addunt. In Marhurgensi 

eiusmodi additamentum incipit iiber tertius trogi pompei 

feliciter tantum initio iertii lihri extat. Nomen lusiini in 

his codicihus non itivenitur, nisi quod Guelf. 1 praefaiioni 

incipit praefacio iustini in libros trogi pompei praemisit. 

Contra Lipsiensis iustini historici ckrissimi in trogi pompei 

historias exordium et Dresdensis 2 iustini viri eloquentis- 

simi atque breyiandarum hystoriarum peritissimi epytoma 

in trogum pompeyum mijro ingenio compositum feliciter in- 

cipit praescripium, et Lipsiensis et Guelf. 3 compilatio ius- 

tini qui fuit aireviator (XXXXIIII Ubrorum D) trogi pompei 

hystoriogrofi (hyst om. D) suhscripium haheni. 

Hos codices ex uno lihro eoque iam male habito ori- 
ginem duxisse quaedam depravationes osienduni, quae vel 
in immuiando vel in addendo vel in omitiendo posiiae omni- 
hus communes sunt. De verhis immutatis si quaesiveris, ea 
respicias velim, quae ad VIII 3, 6 Cappadociam, XI 11, 
1 CiUciamque, XI U, 9 Susa, XII 13, 7 Medius, XII 
16, 1 mense lunio, XIII 4, 13 Pitho Illyrius, XXIV 7, 2 



PRAEFATIO. VII 

AeniaDum et Thessaloruin, XXVI 1, 4 Epiorum, XXXVI 
3, 7 incrustatur, XXXXl 2, 2 praepositorum adnotavL 
Accedunt addiiamenia Mc illic e locis vicinis similibusque 
desumpiay velut IV 1, 5 inde denique Aetnae — durat in- 
'cendium, XI 13, 9 et [tantum] sanguinis ibique adnot., 
XXXXIV 1, 5 oleique [nec ferri solum materia praecipua, 
sed] et equorum. Nec desunt omissionum exempla. Cf. XII 
8, 10 ducenta miiia [peditum, viginti milia] equitum, XVII 
2, 1 non [in]strenue, XXVI 2, 12 nunc exules [exules] 
nunc, XXXV 1, 6 subornaQt propalam [Balam] quendam. 
Etiam XXIV 8, 16 fiiducia virium etiam adversus deos con- 
tendebat iam in codice principali lacuna fuisse videiur, 
Nam cum praeposiiio adversus in AD sine ulla compen- 
saiione desit, ceteri eius damnum ita resarciunt, ut B (om. 
etiam) etC contra deos contendebat, EFM Aqo^ contemnebat, 
L deos spoliare contendebant scripserint. Quid in G manu 
prima fuerit nescimus: ex correciura deos contemne- 
bant habet, 

In hac similitudine iia tamen inter se discrepanty ut 
in duo genera dividi debeant. Unum genus est lacunoso- 
ry,m {ABCGM\ qui negligentery alterum pleniorum (BEFL), 
qui diligeniius Ix archetypo descripti suni. Lacunas, quae, 
cum in ABCGM aui re vera extent aut exiare visae sinty 
in DEFL explentur, ita afferam^ ut verba, ^uae in illis 
desuni, uncinis includam. Ac primum quidem petmulta^ 
quae in ABCGM non inveniuniur, per librariorum socQr- 
diam exciderunt^ qui propter aequalitatem simililudinemve 
duorum verborum aut syllabarum aberrdntes interiecta omi- 
serunt. Cf IV 1, 15 per spiramenta [terrae diffusus nu- 
trimenta] ignis VI A, 10 nidlius [allerius] fiduciam VIII 
1, 8 cum agris [liberis] coniugibusque XII 16, 3 regna 
patris [fratris] mariti XV \, ^ propter [praedam, sed 
propter] dignitatem XVIII 3, 7 invadunt, [cpniuges du- 
cunt]. et XVIII 5, 17 concurrentibus [genlibus] brevi 
XXII 2, 4 mittit. [Ita] uno XXIII 1, M i Siciiia [in 
Italiam] traiecit XXIV 6, 6 in rupe [undique impendente 
— maiestatis] undique XXVIII 2, 7 sua defendenda [quam 
aliena appetenda], Quos XXXII 2, 7 obtrectationis [com- 
paravit — nota absolutionis] causa XXXII 3, 3 morte 



VIII PRAEFATIO. 

[cruciabatur -— nisi morte] praeventus XXXIIl 1, 3 for- 
tunae [paternae] veterem XXXIV 1, 5 mandata [data] 
sunt XXXIV 4, 1 susceperat [et.Romae — - facinus sus- 
ceperant,] proditur XXXVIII 2, 4 susceptorum [filio-^ 
rum.] Quod XXXIX 2, 9 extinguitur. [Parta igitur] regni 
XXXXIII 3, 2 conditur. [Tunc et — constituitur] tunc et. 
Alm locis, qui nuUam omissionis ansam dederunt, ambi" 
guum esi, uirum ea, quae in lacunosis codicibus desuni, 
in plenioribus exiani, lusiino an librariorum ingenio iri- 
buenda sint, Cf. prafai, § 4 didicissent [quo admoneren- 
tur] et qui // 1 , 20 nihilo minus [coli] nisi // 2, 4 
vehunt, [quibus] coriis // IQ, 10 deferunt, [qui domi 
— praeposuit;] adeoque IX 7, 3 fratrem [ex noverca 
susceptum — habuit praeparatos.] Ipsa deinde ^1,3 
nihil sibi [ablatum] existimans XI ^^ 13 ad ceteroFum 
[exemplum] humatos XV ^, h figura [anchorae] quae 
XVI d,, 1 ante [adversus Demetrium] adsiduum XX 2, 14 
rebantur [quod petebant] haud XXII 7, 10 obiectaris 
[illis nunc — Gisgonis] innocentis XXIV 6, 8 accessit 
[tubarum] sonus XXIX 1, 9 in occupando [regno,] ita 
XXXI 3, 1 iuncta [cum] quibusdam XXXV 1, 4 qui- 
dem [eius] ne XXXVIII 4,- 10 spatio [per] Illyricum 
XXXIX 2, 3 filiam [Tryphaenam Grypo] nupturam XXXXI 
1, 12 montes [nix] et" XXXXI 2, 5 cura [habent] et 
XXXXIII \, 8 divino [spiritu] inpleta. Fieri quidem po~ 
tuit, ut haec quoque in ABCGM neglegentia vel casu ex- 
ciderenty in DEFL atteniiore librariorum cura servarentur 
aut, si iam in archetypo deesseni, ex integriore lustini co~ 
dice ve} ex ipso Trogo restiiuerentur: sed pro certis atque 
indubitaiis, ut res nuncest, haberi non possuni , praesertim 
cum nonnutla ex hoc genere saiis firmam inierpolationis 
suspicionem moveant. Cf. I 3, 3'[lanam] ferrum / 4, 12 
rogaret [quo suum partum pro illo exponeret] permitteret 
// 14, 2 quoque [in spem pacis amiciliamque] regis XII 
13, 9 semianimis [tanto dolo]re cruciatus XVII 3, 3 ab- 
sentiam [Troianis temporibus* paterno] regno XIX 3, 6 
praedam [quam] relictis XXIX 1, 8 [his regibus pueris] 
etsi XXXI 8, 1 gratulatio [Uiensium ac Romanorum] 
fiiit XXXIII 1, 7 dcfecit, [triste] id XXXVIIJ 5, 5 



PEAEFATIO. . IX 

acerbius [se] in dies XXXVIII 9, 3 par[thorum re» 

— misso].in XXXXI 5, 4 [iam] fonUum XX XXII 
2, 8 cum fiaes [eius] post. Ac ne qutd, quod ad rem 
pertineat, silentio praetermittam , interdtm etiam BC la- 
cunas in AGM non dissimutatas explere aut tegere student. 
Quae conamina xi ceterorum codicum supplementis diversa 
ut mera Itbrariorum commenta contemnenda sunt. Cf, ad 
II Jii), 2 gentibus — . Porro • F*ll, 1 moritur — Arta- 
xerxi /Z 7, 12 parricidium — illura, quo XXII 1, 12 
experimenta — cum demortui ^XTF// 3, 1 de regendo 

— regno XXXIX 5, 1 possedisset — testamento. /Vr- 
raro eadem verba, quibus DEFL utuntur, ad lacunam ex- 
plendam adhibeni, velut B F/ 8, 9 videretur.* [lam iitte- 
rarum — videretur] unde. 

Ex Ms locis non modo genus codicum duplex esse 
apparety sed etiam' coniecturam ducere licet, DEFL ple- 
niores, non integriores esse quam lacunosos. Et sic res se 
habet, Sunt enim, quamvis reliquiis antiquae et bonae 
scripturae non careant, correcti et multifariam interpolati^ 
contra ii libri, qui lacunas habent, foedissimis quidem 
mendis inquinati \cf ad IV 1,4. V 6, 8. XVIII 3, 3. 
XXIII 2, 6. XXVIII 4, 2. XXXXIII\, 6), sed ut quis- 
,que est antiquissimus , ita maxime ab interpolationibus im- 
munes. Illos igitur deteriores, hos meliores et habemus et 
nominamus. Antiquissimi et ad scripturam paene gemini 
sunt AC Gissensem ex Puteanei similUrno libro exscriptum 
esse praeter miram iectignum consensionem demonstrat, 
quod easdem. antiquae orthographiae teges sequitur ac saepe 
eosdem quos dicuni calami errores hmbet. Vid. XVI 1, 9 
excussaturus 1, 12 sotius nomini miiitia 1, 15 cessasse 
quod omnem 1,17 sensus est interfectores 2, 1 in eoro- 
pam* 2, 4 quaereilarum 2, 5 magno seunici ipsius 2, 9 
inter satellitis (-tes G) ficerat (vicerat G). Marburgensis, 
quamvis aHate inferior, scriptura tamen proxime ad Gis- 
sensem accedit atque adeo XXIV 4, 9 adnotationem de 
levitatjB ptoleme! et iudicio dardani, quam Gissensis teste 
Ottone in margine habet, contextui verborum inseruit. At 
tamen cum Gissensis a Puteaneo (in hoc XXXXII 5, 8 
aliquot verba omissa sunty quae in illo leguntur) et Mar- 



X PI^AEFATIO. 

hurgensis a Gissensi sai muliis locis discrepei (cf. Oiio 
commeniL criii. p, 6seqq.), nec Gissensis a solo. PuieaneOy 
nec Marhurgensis a solo Gissensi pendere exi^imandus esi. 
Hi codiceSy si exceperis eos errores^ quos incuria fudit, 
fidelissime scripiuram archeiypi servaveruni. Guelferbyiani 
BC ex eodem fonie ducii arbiirarias iamen emendaiiones 
habeni, sed illas his finibus circumscripias, ui vel viiia in 
scribendo commissa, quem ad modum in Puieaneo ei Gis- 
sensi aliera manu facium esi^ corrigere vel corrupielas 
sive veras sive o^inatas iollere, vel lacunas sarcire siu- 
deant. Longe aiia est raiio librorum DEFL , quos deie- 
riores esse dixi. Quantumvis licet inter se diversi qmnes 
non solum 'codicem archeiypum, sed ipsum lusiinum sibi 
sumpseruni emendandum. Id cum maxime fecerint F et 
DL^ qui ex deierioribus plenissimi eodem fere modo quo 
ex melioribus AG inier se conspiraniy sequiiur ut E ab 
ABCGM propius quam illi absii, quod primum adspicienti 
quasi sua sponte in oculos incurrii. 

Ac primo quidem dici vix potksi, quoi addiiameniis 
non necessariis oraiionem eo consilio deformariniy ut eam 
ad vulgaria grammaticorum praecepia acommodarent aiU 
planiorem illustrioremve facereni. Cf. // 1, 20 regum [tot] 
saeculorum // 2, 7 perinde [aspernantur] ac reliqui // 
3, 13 in regnum [trepidus] se recepit // 4, 26 hortatur 
comites [in ultionem] // 9, 9 non expectato [auxilio] // 
9, J 5 iam [tunc] indoles V 11,11 inter [tot] indomitas 
^/9, 15 haberi [et salutari] ^it XIII 1, 10 sed [nec] 
amici XV 4, 23 profligato [hostili] bello JVIII 7, 1 2 
civium [tuorum] superbe XXIX 1, 11 ultro [etiam] Ae- 
tolis cett. Aliis locis nonnulli tanium ex deierioribus in- 
uiile addiiamenium habent, veiut / 1, 10 hoc occiso [puero 
EL. filio F] / 4, 4 neque civi [dedit DL^ filiam /// 4, 
14 cecinisse [ait DFL^ III 4, J6 promiserat [deus DFL'] 

XI 12, 8 post [tot DFL] proelia XX 5, lO quod*[lue 
DEF] deseruerant XXIX 4, 1 iterato [proelio EF] 
XXXIV 3, 7 quod [sicuti DFL\ iure. Longius etiqm FL 
abeuni II 12, 10. Verbis enim quam nuliae essent*homi- 
num adversum deos vires non conienii, sibi indulgentes 
scripseruni quanto gravior offensa deorum esset, tanto (ts^ 



PEAEFATIO. XI 

F) nullas csse faominum adversus deos (adversus deos esse 
homini F) vires. In primis quasdam pariiculas addere 
soleni, quas non necesse est addi. Vid. adnoL ad XI 5, 9 
longinquae [a] domo militiae XXI 5, 8 aut [a] non timen- 
tibus XII ), 4 epistulae Antipatri [a vel e] Macedonia ei 
redduntur XXX 4, 18 non [ex] arbitrio ulTF/ 4, 2 [ad] 
postremum XXXXI 6, 8 usque [ad] flumen — protulit; 
[atque] ita XX f XIII 3, 8 [ad] regem — conveniunt 
XI 10, 11 rectius id eum [in] Tyro — facturum XIV 
6, 9 [cum vel in] veste regali XXXII 4, 5 auro suo [iif] 
statuis — infuso XXXIX 2, 5 [in] templo — 6ignum — 
tolli iubet XXXIII 1, 3 inflatus [et] obUtus XXXVIII 

4, 5^ non amplius [quam] quinque. Sed ut quae horum 
additamentori^i ratio sit accuratius ostendam non plura 
congerenSy quam quae res postdlat, ex aliquot capitibus 
ea, quae in DL temere addita sunt in medium proferam: 
VIII 1, 6 [et] Pfaocensibus 1, 13 inter confertissimos 
[duces] dimicans 2, 7 dignum itaque [crtdendum est] 
quia diis 4, 6 ter iam [precio] emerant 4, 8 posuisse 
[etj orbis — vindices eo [us]que 4, 1 1 vetat [aut] parare 

5, 11 crescit [ex] dissimulatione ipsa dolor [ex] hoc 5, 12 
nunc [vetera] tecta IX i, i si [sibi] Byzantium 1, 7 ne 
[in] unius 2, 7 sed [ut] vix 2, 8 putare [e] parvo t2, 14 
virtute [et numero] ejt animo 2, 15 vineuntur. [In eo 
proelio] viginti 3, 9 proelio [aut] commisso 5, 3 sed a 
[rege] victore 6, 1 filiae [sue] et 6, nam [et] per- 
ductum 6, 8 [qui] cum variis 7, 10 ipsa [quoque i>] 
deinde^ 7, 12 pendentis [eius DJ ultionem 8, 3 alios 
[filios] 'multos cett. 

At in ipso Puteaneo et Gissensi, omnium codicum, qui 
quidem noti sint, antiquissimis additamenta inveniuntur in- 
siticia et a lustino alnudieanda. Sed haec additamenta 
eiusmodi sunt, ut fortuiio casu in coniexium verborum in- 
lata non inserviant orationi vel emendandae vel ampUfi- 
candae. Ut dittographias (cf adnot. ad II 8, 3. // 15, 
15. /// 5, 10. /// 7, 12. XII 10, 2. XXI 3, 4. XXVI 
2, 8) omittamy in plerisque lustini codicibus rerum tracta- 
tarum indices et adnotationes ad artem vel criticam vel 
grammttticam, ad verborum interpretationem^ historiarum 



XII PRAEFATIO. 

cognitionem, rerum aesiimationem pertinentes aut m^rgini 
aut singulis verbis inter lineam adscripta sunt, - Sic in A 
praefat, § 3 glossa delegato otio verMs se segregati , 17, b 
impulsum metu voci perculsum, F 10, 2 tyrannis voci do- 
minis et XXIV 4, 9 in G argumenti significatio de levitaU 
ptolomei et iudicio thartani (in B de prophetia dardanL 
regis pro levitate ptholomei) addiia est. Tales adnotationes 
vel inscitia vel incuria librariorum facilQ in verha lustini 
irrepere potuisse apparet et re vera irrepsisse certissimis 
itjcemplis ostenditur. Nec quemquam morabitur sive XI 7, 5 
in GM huius rei gratia causa, // 2, 6 in A armenta ali- 
menta, sive /F 1, 10 fn ABGM dantes vergilius in imum, 
XII \\y 1 in M nunc bene lenibus verbis, // 13, 9 in A 
xerxes fugic, XXIV 4, 9 in M de levit^e ptolomei et 
iudicio regis dardaniem legerit, Ceteris enim codicibus com- 
paratis intelleget his locis diversas scripturas aut librario- 
rim glossas e.margine in seriem verborum immigrasse. 
Turbas fecemnt quaedam de rebus grammaticis praecepta 
in orationem lusdni temere inlata, Cuius rei clarum eoo- 
emplum / 6, 6 in C extat. Nam cum in margine nescio 
cuius codicis discrimen inter utrius et utriusque sic factum 
esset, utrius aut istius aut illius, utriusque et istius et illius, 
scriptit rogat, si condicio ponatur aut istius aut illius 
utriusque et istius et illius utrius vite sortem legant. Hoc 
exemplo prolaio iam nemini dubium erit, quid de similibus 
locis XI 7, 13 plaustrum quo vehenti passive regnum de- 
latum (AGM) et XI 9, 13 ad quas visendas hortandasque 
commune posuit cum ^lexander veniret (AGM) staiuendum 
sit, Cfl adnot, ad utrumque locum, Quodsi his ea addi- 
deriSy quae ceteri librarii^ cum non intellexissent, omt" 
serunt, optimi codices aut unus A servarunt velut AGM 
II 7, 9 offenderet et A XVI 5, 6 talis, omnia^ quae huc 
pertinent, attigeris, 

• Sequitur locus, qtn est de ordine verborum. In his 
coltocandis deteriores codices, inprimis BL, saepe sine 
causa idonea a melioribus discedunt. Illos aut veteres edi- 
tiones ex iis expressas sequitur Bongarsius, Quo fit ui 
etiam in editione Duebneri, qui hac in re a hongarsio 
pendet, collocatio verborum persaepe mutanda sit. Exem' 



PRAEPATIO. XIII 

plis ex Itbro tricesimo et tricesimo primo desumptis Bon- 
garsii et Buebneri scripturam et codices, quibus nititur, 
apposui. XXX 1, 5 exercitu in Graecia conducto] in Gr. 
exerc. conducto D (GM?) 2, 5 minus poterat quam rex 
Tpse] min. quam ipse rex poterat J)L 3, 1 belli Punici] 
Pun. beHi Z 3, 2 parva Macedonum manu] parva nianu 
Macedonum Z 3, 3 Philippo et Antiocho] Ant. et Philippo 
• Z^Z 3, 7 fiducia Romanorum tota Graecia] tota Gr. fid. 
Romanorum DZ undique rex] rex undique DZ 4, 7 hoc 
bellum fortius] fort. hoc beUum DL imperio libertas] lib. 
imperio DL 4, 8 gestarum recentissime] rec. gestarum 
DEL XXXI 2, 8 iam bellum] beU. iam DL 4, 2 opus 
hoc] hoc opus Bonff Dueb 4, 4 legatos ad Antiochum] ad 
Ant. legatos DL redderent regi] regi redderent E. regi 
facerent DFL 4, 6 eum timide] tim. eum DEL 4, 10 
Asiam ingrediendi] mgred. Asiam DL -5, 1 remoto Anni- 
.bale habuisset] habl rem. Hannibale DL 5, 2 exilium sibi] 
sibi exilium DL 5, 9 umquam se] se umquam DL 6, 7 
spem illi] illi spem E 7, 4 Antiochus ad eos] ad eos Ant. 
Bong Dueb (ad eos om. DL) fihum ipsius] ipsius fiUum D 
(ipsiuS om. L) 8, 8 Romanos ncque] neque Romanos DL. 
Pergimus ad immutationes verborum, quae multae et 
variae in deterioribus libris mss. inveniuntur. Librarii non 
solum corrupta mutantj ut ea emendent, sed etiam reeta 
et integray tU orationem elegantiorem planiorem plenionemve 
reddant. In sollicitandis integris verba, quae aut impro- 
bant aut non intellegunt, ad arbitrium suum' cum aliis 
verbis aut diversae aut eiusdem fere significationis commu" 
tant. Ut primum ostendam, quo iudicio et quo successu m 
convertendis syfwnymis usi sint, locos aliquot ex primo libro 
afferam: / 5, 4 tempora] tempus DL 5, 5 regno] regio 
iudicio DL 5, 8 deinde] demum DL. admonitus — able- 
gatus] admotus — relegatus DL 5, 10-ferri] fieri DFL 
5, 10 addita] addita sunt DL. venatoris] venationis DL 6, i 
eadem] eahdem viam DL 6, 5 fecissent] effecissent DL, 
6, 6 ponatur] proponitur DL se secutos] si secuti sint E. 
se ipsum secutos F. secuturos DL 6, 10 de tergo ponit] 
a tergo posuit DL 6, 1 1 denuntiat] nunciat DL. inventu- 
ros] venturos DL 6, 13 occurrunt] occurrerunt DL 7, 1 



XIV PRAEFATIO. 

praeposuit] praeponit DL 7, 3 deinde] demum DL, igitur 
EF 7, 10 in Croeso] in eum DL crudelius] crudeliter D 
7, '12 cauponas] cauponias DL 7, 15 deperibat,. praedi- 
care omnibus solebat] nimium diligebat omnibus praedicabat 
DL ly \1 ostendlt] demonstravit DL 8, 1 infert] intulif, 
DL 8, 2 faciliorem] feliciorem D 8, 9 circumvenit.] cir- ' 
cumdedit DL 8, 10 acceptum] exceptum DL 9, 6 ad- 
versus] contra DL 9, 12 permittunt] remittunt 9, 15 
quaerit de filia] quaerit a filia DL 9, 18 sacramenti reli- 
gione obstringit] sacramento religionis obstrinxit DL 9, 22 
transfoderent] occiderent DL, In primis vocdbula rariora aut 
ad intellegendum difficiliora cum nsiiaiis commutant velut 
II 3, 8 lenonibus cum legatis (DEFL), JT/ 13, 3 aestu 
cum metu {EF), XIII 3, 2 mititibus cum peditibus (Z), 
XVI 5, J5 occupatur cum obtruncatur {DEL)\ et vulgares 
verborum formas et consiructiones insolentioribus substituunt. 
Cf / 9, 8 in femur — vulneratus] in femore — vulneratus. 
DL / 9, 13 indulgentiae largitionibus] indulgentia et lar- 
gitionibus DFL / 10, 19 non — confidant] ne — confi- 
^dXii DEFL II 6, 5 gjandem vescentibus] glande vescen- 
tibus DEFL J5, 6 in kgatione] in legationem DEFL 
F 6, 6 eaque in colluvione] ex qua colluvione DFL F 9, 7 
crudelis casus miserantium] crudelem casum miserantium 
DL VIII 2, 6 quod — debuit] quod -- debuisset DEL 
IX 2» 7 alimentis exhibeat] alimenta exbibeat DEL IX 
3, 5 veluti vicinum incendium belli] veL vic. incendium 
bellum DL JT/ 14, 5 non militis] non militum DEFL 
XII 7, 9 non poterat] non potuerat DEFL. XIII 7, 2 
acceptiirum] accepturus DFL XVI 4, 2 cura plebs — 
inpotenter flagitarent] cum plebs — impudenter (DF) fla- 
gitaret DEFL XXI 4, 7 in crucem figitur] in cruce 
figitur DEFL XXIII 1, 10 praedare] praedari DEFL 
XXIII 1, 14 qua victoria] cuius victoria DL XXIV 6, 5 
ut qui — solent] ut qui — soleanl DEL XXIV 7, 9 
milites erant] militum erant DF XXV 4, 8 cum sexa- 
gesimo] cum sexaginta /^. solus DL XXIX 1, 8 intenti] 
intentis DEFL XXXI 6, 2 non tantum — quam] non 
tam — quam DL XXXVIII 4, 10 tantoque — quod] 
tantoque — quanto DFL XXXVIII 3, 6 intellecto] in- 



PRAEFATIO. XV 

• 

' telligens />Z XXXVIII 9, 9 in exprobrationem] ad ex- 
•probrationem />Z. Inierdum eiiam , ubi in melioribus codd. 
eqfiem vox repetitur, aliertUro loco aliam eiusdem signi^ 
ficaHonis vpcem inferunt. Cf,'II 10, 14 servo perferendas 
tradit iusso magistratibus Spartanorum tradere] s. p. t. i. m. 
Spartanorum reddere DL //11, 15 statim arma capiunt 
— statimque regis praetorium petunt] raptim arma capiunt 
cett, DL. ' 

Deinde recia atque iniegra ita muiant, ut verhis, quae 
in melioribus- libris leguntur, alia diversae significationis 
supponant verumque, quod quaerunij 'ipsi expellant. Cf. 
adnot. ad I 6, 16 cumque ducem genti — praeposuit 

7, 3 iam desolatus 9, 23 fortuna tamen ita regente // 
2, 9 pellibus tamen ferinis ac murinis utuntur 4, 6 ausae 
rem publicam augere sine viris • 10, 20 naves quoque de- 
cies centum milium numero 13, 10 res — aestimatione 
sortis humanae rerum varietate miranda /F 3, 5 quod 
Asiam Graeciamque penitus occupaverant 4, 8 audito ge- 
nere belii iam inclinato statu 5, 3 esse domi graviora et 
forsitan infeliciora bella F 5, 6 fecisse — ideo tantum VI 
4, 4 ex finitlmis incrementis IX 6, 6 scortorum iure . 

8, 6 divitiarum quaestus quam custodia soUertior XI 3, 1 
sub Aeacidarum gente 9, 14 non mortem, sed — dila- 
tionem mortis deprecantur 10, 2 magnificentiam plurimum 
sectari 15, 13 porrexit manum expiravitque ^II 2, 8 
locum qui repetissent 4, 1 nomen eiuraret 4, 4 simui 
ex labore miliUae moUiorem fore dulcedinem uxorum 5, 1 
non regio, sed hostiii odio saevire 8, 15 si non militibus 
vel ipsi sibi parcat 14, 7 nec aliter ferri. nisi in ungula 
equi poterat XIII 1, 15 Macedonia provincia ^4, 24 haec 
divisio — incrementorum memoria plurimis fuit XIV 6, 
12 compsisse insuper -— capillos XV d, 2 ut animi ma- 
gnitudine philosophiam ipsam — vicerit XVIII % 9 ominis 
causa 3, 12 spectantibus aiiis XIX 3, 10 inter hostium 
exercitus iocatos XXI 5, 9 iicet tyrannis semper vitiis 
abundet 6, 2 urbs auctorum originis suae XXII 5, 7 
^ in rep^tind Poenorum metu non modicum momentum 
6, 5 cum XXX miiibus paganorum XXIV 4, 6 omnia 
ferro prosiementes 8, 3 simul et ipse vates XXV 3, 8 



XVI PRAEFATIO. 

ac fugae solitudinisque 4, 2 qua tulisset imperium XXVI ' 

3, 4 animis placere socrus XXVIII 3, 12 imperare illis« 
nesciat XXIX 2, 5 quanto promptius nobiliusque 3^4 
quia — invicta robustior sit XXX 2, 4 non .contenti 

4, 6 orientis finem 4, 9* ne Annibalem quidem Alexandro 
— postponendum XXXI '6, 5 prima belli condicione 
8^ 8 Roraanos neque -^ animis rainui 8, 9 muneris Ro- 
mani aptiorem Asiam quam possessiones voluptarias XXXtl 
1, 6 seu verecundia XXXIII 2, 4 ad suos XXXIV 1, 
5 traicerentur XXXVI 1, 10 post haec 3, 2 nomine 
arcus XXXVII 3, 2 fugientem ceperant 3, 4 nemine 
sentiente XXXVIII 2, 8 itaque rex — statuitur 4, 7 
idemGalli occupavissent 4, 14 et gravius — urbem premi 

5, 10 ventum ob\iam in eo nunc 6, 1 hac saepe arte 
grassatos 7, 10 quin experiantur 8, 5 in regnum mo- 
verant 10, 2 sed per luxuriam XXXIX 1, 5 composita 
fabula 1,9 ius autem omnis imperii XXXXI 1, 8 opu- 
lentissiraum illud urbium — imperium. Qm audaciae in 
verbis mutandis ob levissimas causas progressi sint, uno 
etiam exemplo ostendam. Cum XVI 4, 13 quodsi — ar- 
bitrarentur, abitiu*um cum mihtibus pro abiturum in A 
habiturum, in (?J!/ habitaturum scriptum esset, D litteram 
temere additam delesse parum habuit: scripsit quodsi ar- 
bitrantur, habiturum arbitrium cum militibus cett. 

Pervenimus ad verba iam in veteribus codicibus gra-- 
vius affecta, Haec recentiores librarii et de ductu litera- 
rum et de sensu, qui requiritury nimis securi saepe tanta 
temeritate immutant, ut ea non sanasse, sed magis etiam 
corrupisse putandi sint. Proinde in emendando lustino via 
atque ratione procedere non possumus, quin veteris scri- 
pturae vestigia persequentes inde quid verum sit eruere 
studeamus, Rem sic se habere coniecturis ab aliis editO" 
ribus recte receptis confirmatur nec iis, quas ipse reci- 
piendas esse censui, refutatum iri spero. Cf. adnot. ad 
II 3, 10 ducem insolentia adversus inopes occupasse bel- 
ium 6, 12 satio £leusine a Triptolemo reperta 9, 20 
Persae seu proeUo sive naufragio 10, 14 easdemque cera 
superhiducit delita /F 1, 4 spu^itu cum igne in materia 
luctante 1, 9 quod nusqnam latius torrens fretum F 1, 1 



COMMENTARIUS CRITICUS. 



A = Puteaneus Detl = deteriores {DEFL) 

B\ = mei codd. omnes 

C> = Guelferbytani R = reliqui praeter allatos 

D) -^ow^ = ed. I.Bongarsii, Pari». 

fj =^ Dresdenses Z)i.e/=^a. F. Ducbneri, Lip- 

G = Gissensis sriae 18^1 

L = Lipsiensis ♦♦* = litterae erasae. 

M = Marburgensis 

IN PRAEFATION^M lUSTINI. 

pi^efacio A § I sive aemulatione Bong Dueb E. seu 
*#tfnalatione A saeu aemul. G. seu aemul. R grecas et A 

bistorias orbis AC* orb. hist. Bpng Dueb R grece greca 
A animi et operis Dueb e coni, I, F» Gronoviu an. et cor- 
poris Bong 0. Trogtis adgressus est rem magni corporis i. e. 
magnae (mpliiudims , ex quo lustinus breve floram corpusculum 
fecit De diversa geneiivi ratione cf, VII 6, 3 inopia conlinui 
belli et exhausti regni § 3 inter se segregati Bong e duobus 
mss. inter sese gregatim Dueb F. inter st ccegregatio A (int. 
Un. delQgato otio). inter 9e gregati G. inler se congregati C. 
inter se gregatim MDEL. iter segregalim B. Leciione cod. B 
et quae historici Graecorum, prout commodum cuique iter, se- 
gregatim ceil. exprimitur peregrinationis hnago, quae saepius lus- 
Uni animo obversata est, velul XLIII 1,1. XLII 2,7. Ai ia- 
men scripsi inler se segregati , quo AG ducunt. Scripiores Grae- 
corum inler se discesserunt in singulas partes (cf. Handii Turs. 
III p. 399) omissis quae sine fruciu erani i. e. quibus non de- 
leclabantur. Cf. Cic. de orat. /3,9 difficile est enuraerare, 

XUSTINUS. 1 



2 IN PRAEFATIONEM lUSTINI. IN LIBRUM I. 

quot viri — fuerint, qui non una in aliqua re separatim elabo- 
rarint, sed omnia quaecumque possent — comprehenderint 
occupaverant A (rant in ras.). occupaverint BGM. occuparunt 
CF. occupaverH E omisis A. admistis cotii, I. F. Gronovius 
et seriae A § 4 voluntate iocunda A Graeca Bong 
DuebBDFL. grecae G. graece {vel grece) R. Graece didicisse 
fere idem esl qtiod Graece scire didicessent A quo admo- 
nerentur] om, ABCGM et qui] t qui in ras. A § 5 quod ad 
te non Bong Dueb 0, Post ad te Cracov. imperator, edd, vetl. 
imperator Antonine addunt. Aliquid eiusmodi exddisse veri si- 
mile est non tam cognoscendi magis quam Bong ABCGMDL. 
tam om. Dueb E. magis om. F, ego uncinis inclusi. Vereor 
tamen ne a lustino profeclum sit; similia enim apud hunc alios- 
que scriptores inveniuniur, velui non inventione earum magis 
quam exemplo clarior /// 2, 7. nec a debitoribus magis quam 
creditoribus gratius accepta XII 11 , 2. quos maior sollicitudo 
cruciabat non tam ne ipsi quaesitas opes amitterent, quam ne pris- 
linasAlheniensesreciperent. VI 3,9- XXIX % 6. Liv.XXV40^8 
dux Poenus Syracusanusque non consilio Muttinis quam fiducia 
magis ausi egredi. C. Lachmannus Mus. philol.III p, 614 coni., 
quod ad te non tam cognoscendi, magister, quam emendandi 
causa transmisi reddendam rationem \£^. redd. operam R. 
^Putat ila exigendum otium, ut etiam quod per illud feceiHs opus 
appareat,^ I. F. Gronovius ad Liv, III 63, 3 putat te AGM, 
putat in te B. putat ita C. putat apud te R rationes consta- 
rent E. ratio constaret R § 6 obtrectacionis A indistriae A 

IN LIBRUM I. 

1. § 1 gencium ^ fastigium] f m r^. ^ specta(at't''t' ■ in> 
ter ^ § 3 finis A § 4 gentium E. gentilibus BCD. genti- 
bus R § 5 populis A corr. m, pr, lybiae A § 6 Vexoris 
Bong. Sesostrisi>Me6. vezoris ^. vizosis 6?. yizozis il/. uxores 
B. viso rex C, vexosis E. vesores R, Apud Arrianum in Par- 
ihicis (^Phot. cod, L VIII) extat iTcl HecijiarQLSog tov AlyvTcrlwv 
§ccGLU(og Kccl ^lcevdvaov vov I^xv&oiv , apud lomandem G^t, c, 6 
Tanausis Getarum rex Vesosi Aegyptiorum occurrit. /. Vossius 
secundum Diodorum coni. Sesosis. Quae Iferodotus Seso^iviAx^ 



IN LIBRUM I. 3 

Diodorus Sesosidi, eadein fere Maneiho ap, Joseph. conlra Jpion. 
I Ib regi iribuil, ^mi Sethos t^/Sethosis nominaiur. Hic postea 
Aegyplus ei fraier eius Armais , quem JEusebius ex Aegyplo in 
Graeciam aufugisse ibique regnasse iradii, Danaus appellaius est 
{Maneiho L /.). Vide igiiur ne suh variis librorum corrupfelis Se- 
tbosis vel Sethos rex laleai aegyptis et scytiae A cresta- 
neus E. rex thanaus DF. rex tanaus R, I. F. Gronovius coni. r. 
landus, Guischmidius r. landnsis § 8 sequentes A populns A 
corr.m.pr. § 9 postremom A(ysup. o) illi bellum cum Zor. 
rege Bactr. fuit Bong Dueb, bellum illi fuit cnm zor. r. baclr. 

zorobasta E zoroasle L, zoroastre R artis A § 10 
inpnbere adhnc Bong Dueh, adhuc imp; ninyo A. nina B, 
nyna F. nino DEL. ninia R samiramini A. semirami C. se- 
myramy F. samiramide G. semuramide B, semiramide R 

2. § 1 haec nec Bong Dueh DFL. haec neque R inma- 
turo t ausa trudere A § 2 mediocres A lineamentornm 
Bong Dueh. liniament. ei sic ubique § 3 brachia A ac 
crura Bong Dueb D, et crnra R calciamentis AGM (cal- 
ceam.). mentis C {in marg. genus veslis). virilis veslis BD, 
viril/is vestis in /i/wra i. ye\vimtx\i\s Bong Dueb EF. Sahnasius 
ad Spariiani Alex, 40 p. 976 calciamentis iuelur ei ^fascias cru- 
rales et feminales* explicai. Velamentis a libris mss. fidem nid- 
lam habel, Quare temere facium, quod Brissonius in Isidori 
Origg. XIX 23 cum essei Persae bracchia et crura liniamentis, 
caput tiara tegunt ex luslino velamentis intulit; scribendum po- 
iius linteamentis capud thiara A tenit A corr. m. pr. § 4 ini- 
liis ♦♦ sesnm A (iis s in ras.) § 5 fatetur] f in ras. A que 
ne Z>. quave causa E. quemve R. Vix defendas quemve. Wop- 
kensius coni. quemque § 7 arenati vice Dueh ex coni. Salma- 
sU. harenae vice Bong (e cod. Cuiac.) E (arenae). harenae pice 
A. harena pice et C. hdrena pice R (ai:ena F) interstrata A 
passim invenitur et erret (i inl. lin, sup. et)xae statuae^. passim 
inv. et erecte statue GM. passim inv. etefra estuati>. passim 
inv. et e terra estuatZ. passim et erecte statue B. passim erecte 
statue C, passim e terra exaestuat Bong Dueb EF, Ex opit, 
codd. vesiigiis scripsi passim invenitur et e terra exaestuat i, e, 
passim inv, e ierra exaesiuans. V. Handii Turs. II p, 474, 10. 
De pariicula eC semel exarata cf. quae ad T 6, 8 aiiuli § 9 In- 



4 IN LIBRUM I. 

dlae Bong. indis (yndys F) quo praeter Bong Dueb BCD 
EFL, quos quod praeler A (sed quod cleL). quos praeter GM 
§ 10 duo (duos Botig, quos F) et quadraginta Bong Dueb 
EF. duo (duos BC) et XXX E § 11 filius] ius in ras, A 
§ 13 postea syrii A 

3. § 1 sardinapallus A. sardanapallus BCG. -paldus M. 
-palus Bong Dueb B § 2 arbatus B (ces int, lin. sup. lus) 
E. arbattus F. arbactus R aegrae obtenuisset J. purpu- * 
ram Bong Dueb DEL, purpuras R (purpulas i'^) § 3 tractan- 
tique lanam ferrum et arma habentes Dueb EFL. t. I. f. e. a. 
portantes Bong D e corr. tractantesque ferrum et arma haben- 
tes R (D m. pr.) se et parere A mallit A § 5 se reci- 
pit et Bong, se cep ubi B. se recipit ubi C. se recepit ubi 
R § 6 assyris A 

4. § 2 palmites A abumbraretur A corr. fort: m. pr. 

§ 3 arioli A nepotem ^^ t\ A § 4 filiam Bong Dueb. filiam 
suam (neque civi — med. viro om. C) nepodi A tunc 
lemporis Bong Dueb DEFLM. tum temp. ABG § 5 ac ne 
sic quidem Bong Dueb E. ac ne sit quidem F. ne sic quidem A. 
nec sic quidem BM. nec siquidem CGDL somni A sub DEFL. 
soli A. solis B. solius R § 6 regis amico et Dueb E. amico 
et om. R arcanorum participis conscio veritus A. arc. par- 
ticipus ver. G (conscio margini adiecium eral, sed a rec. m. 
erasum). arch. participiis conscio ver. M. arc. (arch.) parti- 
cipi is ver. R. conscio explicatio vocis participi esse videtur, nisi 
forle participi. Is conscius veritus legendum. Cf. VIII %^ 
§ 7 quo a patre G. quoniam a p. ^ (qnl) C (quo) EM. quam 
a p. /^ § 8 filins natus erat Bong. natus erat fil. F. natus ftl. 
erat R § 9 praecibus A afferri Bong. praeferri AGM 
(pref.). proferri CE: perferri R § 10 praecibus A §11 
misericordiae A § 12 .in manum 0, Cf. JZ 3, 2 manum ad 
caelum tendens veluti] ti in ras. A puer adlusit Bong. 
puer om. infantis om. Dueb DL pastorem uxor ultro 
rog. Bong Dueb E. past. ultro rog. uxor sua L. ultro past. rog. 
uxor sua F. past. ultro rog. R [quo suum partum pro illo ex- 
poneret] permitteret[que] sibi Bong. [quo] s. p. p. i. e. p. s. 
Dueb. permitteret sibi C, permitteretque sibi ABGM, quo per- 
mitteret sibi D. partum pro illo exponeret quo permitteret sibi 



IN LIBRUM I. 5 

X. p. p. i. e. permUteretque sibi F» ut sunm pro illo expone- 
ret permftteretque sibi E. Ego C secutus omisi ea verba , quae 
a Bongarsio uncinis inclusa suni*) el in ABGM excepta una que 
particula non extant, Nam facile ex ceteris intellegunlur. Cf. 
VII 3, 7 eosque petulantiam legatornm ferro — conpesoere 
iubet. Atfue ita interfectis omnibus cett» Accedit quod luslinus 
post rogandi, precandi, orandi alia eiusmodi verba solo coniunc- 
iivo uti solet. Cf VII 3, 4 rogat — abiret. X/ 4, 6 rogat — 
parcat. / 6, 13 orant — revertantur. V 10, 3 orat — miserean- 
tur. XI 12, 1 precatur — faciat. /5, 9. 10, 19. // 11, 5 el 11. 
XXVIII %n. //15,8^/15. 2^/18,10. XXVIIIl,6. XXX 
3, 3.- XXI 1, 2. Particulam que iniulisse videntur permitter6nt 
aeque ac rogarent ab ut pendere rati. Cf ad 5, 4. Ceterum non 
valde repugnaho , ^i cui permitteretne pro permitteretque scri- 
bere ptacueril § 14 nutrici ^^A Sp. postea nomen fuit Bong 
Dueb L, postea sp. nomen fuit F, postea nomen sp. fuit R 
(Spacos Bong B (t sup, c) E. spergos DL, spargos R) 
qua A, qz BDF, quia R 

5. § 2 caecidisset A quaerella A est regi delata Bovg 
Dueb. astiagi regi-del. E. regi del. est B, regi est del. DL. 
regi del. (pm. est) R § 3 puero interrog. A, p. interrogatoq; 
BC. p. et interrogato R § 4 vultus similit. B, vultus et simi- 
lil. R § 5 defuctus A (uc ras.) dumtaxavit A § 6 har- 
pago EFL, arpago R suo] s in ras, A § 7 arpagus A 

$ 8 ot adlegatus A in Persas ab .avo Bong F, ab avo in Persas 
R § 9 exereituum A § 10 epistolam A ferre nequiebat 
A exenterato Dueb BDEL inseretur A Persas] prius s ras, 
A ferendas A (v sup. a) ser*vo A speciae A vena- 
tionis Dueb DL, venatoris R (venato ras. A) 

6. § 1 iusus est A, est om. BCGMEF % 2 rur+iter A 
sybaren A.GE. Sybarem Bong L. sibaren C. siraben B. siba- 
rem MD. sabarem F. Soebaren resiiiuit Vossius e Ctesiae 
OipccQiig. Cf I 7^ 1 § 4 secur. adesse Dueb E, secur. esse 
R et in silvam A § 5 ad ^ratas epulas Bong BG (aep.) 
M. adparatis (app.) epulis R (p sup. d et aep. A). Cf. Liv. 



*) ^Quaedam in uno tantitm mlmuscripto reperta, eaque non ila 
probo, inclusi hac noia []\ Bongarsius ad leciorem p, 7. 



b IN LIBRUM I. 

XXIIl^^ 3 adparatis accipere epulis ihiq. Drak. Cic, in Cat, Tl 
9, 20 § 6 deinde cum BongDueb BDFL. dein cum B propona- 
tur^ow^. proponiluri>i. ponaluri? extern^ laboris^ se se- 
eutQs} sfr «n mai. ras. A § 7 Medis bellum Bong Dueb F, bel- 
lum medis R § 8 in Harpagum Bong F. in arpago R (harp. M) 

comraittet A § 9 regysque vel regiisq. A defectiones^ 
§ 10 rep. alacrius cert.] r. acrius c. coni» Nipperdeius a lergo 
Bong DL, de tergo R § 11 denunsiet A (a sup. e) ni] ne A 
etiam post Bong DL. etiam om. R § 13 pulsa itaque Bong 
Dueb DEFL, ]pn\s9ii8iqvLe R cederet] cccederet-^^. Anfuitve^ 
cederet.^ § 14 velint Bong Dueb. velet DL. vellent i? 
§ 16 maximae genti Bong Dueb DEFL, decimum g. BC: du- 
cem g. R. Cf, II 3, 10 tam opulenti populi ducem hircano- 
rum A Medorum imp. Bong Dueb DL, imp. medorum R 
annos CCCL Dueb. annis CCCL R 

7. § 1 soebarem AG (m, pr,). Soebaren Dueb. sebarem 
F. sibarem BCD. Sybarem Bong R § 2 conditionem A 
§ 3 domitis demum Bong Dueb DL. d. igitur EF. domitisque de- 
indeC domitis deinde^ et divitiae i^on^. divitiaequeO iam 
de se solicitus Bong E (sollic^ FLD (e corr). iam ac desolalus 
Dueb B. iam desolutus AGM. iam desolatus R § 4 in lybiam 
A § 5 percussum Bong BCM. piculum F. perculsum R 
% 6 mitior victoria fuit Bong Dueb DEL. m. fuit vict. F. vict. 
fuit om. AGM. fuit om, B. Longius abii Cy qui haec habet pe- 
riculi fuit cyro tanto et micior factus est chreso. et vita. Scri- 
bendiim tanto et mitior victoria {yel victor). Utrumvis, seu viclo- 
ria sive victor placei, post v. mitior facile excidere poluit, De 
siructura verborum cf, F/ 3, 10 quanto maius proelium fuit, 
tanto et clarior victoria Cononis § 7 parte sed AGM, parte 
sed et B. parte et C. partes et R urbs vero et A, u. viro et 
GM. urbe vnacio B. urbis viro C. urbs Barce Bong D. u. berce 
L. urbem berci^^. urbsarazon^. urbs Barene coniecitBongar' 
sius , resliiuit Dueb, xal l'dcaxf KvQog KQoiaco nohv (isydlriv 
BaQi]vriv iyyvg ^EK^aTccvciiv C$esias concesa^(cessa B. con- 
cessit F) § 10 in Croesum Bong. in eum DL. in croeso {vel 
creso vel chreso) R § 12 et aequi A ademptib; sicque A. 
adempti sunt sicque GM. ad. »unt iussitque B. ad. st^ iussique 
F, adempti iussique R caupones B. cauponias Dueb DL. 



IN LIBRUM I, . . 7 

cauponas R ludicras] cras in ras, pauJo mai. A exercvere 
A (v inlaf..forl. m. pv.) § 13 et sic gens Bong Dueh, ac sigens 
(c sup. ig) A. ac si gens E, ac sic gens BCDFL, ac sic (om. 
gens) QM moUitiaie A I^xoriaq. A corr, m. pr, prae- 
dtiterant Bong Dueb EF. -terunt«i2 luxoriam A § 14 Can- 
dauli] canttccilli ^ § 15 quam — deperibat F. qua — per- 
ibat C, qua — deperibat ABGME. in alia aheunt DL, Cum m 
praegrediaiur , in qua — dep. in archetypo fuisse suspicor 
consciencia A § 16 silencium^ § 17 adfirmacioni A 
S 18 velut A, veluti Bong Dueb B § 19 nupciarum precLum 
€, quod L F, Gronovius coniecii, n. praemium R, Pro nupiiali 
dono fuil caedes Candauli, qua Gyges nupUas sibi cum eius uocore 
effecU. Haec igiiur niariti sanguine dotata esse diciiur, Cf Cic, 
pro Clueniio 9, 28 itaque nubit Oppianico continuo Sassitf — . 
nec mirum, quae se non nuptiarum donis, sed filiorum funeri- 
bas esse delinitam videret sanguini A 

8. § 1 in potestate A scytis A § 2 Scylh. regina Bong 
DL, reg. scyth. R (scytarum A) tamyris ACG, thamiris B, 
tamirys M.- thamyrys F, thamaris DEL, Tomyris ex Graecis Dueb 

axis E. Araxis Bong Dueh R. Fluvius, quem Cyrus irans- 
Ui, aUus esse non poiest quam Oxos {hodie Waksh). Quare cum 
in E ax\s extei, auciore Guischmidio ex ms. Bong, ei Bodl, 
Oaxis resiiiui et ostibus A § 4 scytiam processiset A 
deseruit sed ita ^ § 5 nonciatum A adtuliscentulum A 
tercia A § 6 Cyri castra Bong Dueb DEL. castra cyri R 
rei] et A adhuliscens A omisis A^ § 7 scytae A (h sup. 
cy) § 8 securos F. saucios R interficit Bong C. interfe- 
cit i^ § 9 doleret Dueb. dolendum tameris A dolore 
A hostesquae A § 10 diffidencia A . ungustias A § 13 
coici A § 14 annos Bong BE. annis R successu A^*t* ad- 
mirabiliter A 

9. § 2 ofifessus A corr. m. pr. apes A. seraptis C. apis 
R § 3 Hammonis Dueb, hamonis F (-nys) M, ammonis (amo- 
nis) R. Bongarsium et opii. codd, secuius w&^g^w^-Amilcar, Am- 
mon, Annibal, Anno, Asdrubal scripsi, Duebnerus litieram h 
praemisii. Quod semel monuisse satis habeo exercitum] m in 
mai. ras. A § 4 mergim ACM. mergym G. mergin E. mer- 
gide B (in marg. mergim) DL. mergydem F. Smerdim Dueb 



8 Iljr LIBRUM I. 

§ 6 relegionis A § 7 magum] magnum A dilegit A Co- 
meten Bong Dueh AGME, cometem BC (-te). com^tl i>. co- 
meti L. comytyn F. Cum Persarum Gammdta siiy auctore 
Qutschmidio Gometen scripsi § 8 in femore Bong DL, in 
femur Dueh R. Cf. Liv. epit. LII in caput graviter vulneralus 

sacrilegii perpetrati Bong Dueh DL. perp. sacril. R 
§ 9 Smerde Dueh. mergide (-gyde F) oraposten BC. 
oropaston E, oropastam F, oropaste D. oropasten R § 10 
et oris Dueb DEFL, decoris A. decorus R liniamentis 
pro Smerde Dueh. pro mergide (om. F) oropastes CDL. 
horopasta^J*. oropasta R § 12 tributa — remittunt DEL. tri- 
buta— permittunl R (pmictut F). tributi — remittunt coni. I.F. 
Gronovius. Sed cf. II 4^ ll virgines — non otio — sed armis — 
exercebant. 2r/4, 8 pretium non ex ementium commodo, sed 
ex inimicorum odio extenditur. XI 9 , 14 non mortem , sed — 
dilationem mortis deprecantur § 13 indulgentia et largitioni- 
hns Bong DFL, indulgentiae largitionibus i^. Cf. Wopkensius. II 
1, 14 primordii origo. VII % 6 gloria bellicae laudis. XVI l, 
15 stirps regiae subolis. XXXI 6, 3 adsentationum adulatio- 
nes. XXXVIII 3, 7 beneficiorum munera § 14 othani DL. 
orlany JF". ostani ^. hostani i^. OxdvriQ Herodotus coniectura 
E. coniecturas AGM. coniecturis Bong R § 15 regis filius 
Bong Dueh DL. regis om R § 16 recludebantur BCF. rQcXn" 
dantur i? § 17 dorm. caput Bong DL. caput dorm. R § 18 
deinde Bong Dueh BDEFL. dein R § 19 continentie dato A 

quemquam (quenq.^ i^i^* quemcumque R (quecumq. Tlf) 
§ 20 interfectis ♦♦ ad ^i § 22 cobryas AF, cobrias BCG, co- 
byyas M. gobrias D. goblias L, gabrysas E adici ABGM. 
adduci F. adigi R ita rege^ct^^ti A (ini. lin. n). ira regente D. 
ictum regente Dueh F, quod coni. Bong. ita regente R. Cf. 
XI 15, 2 ita dis inmortalibus vindicantibus 

10. § 1 recepti Bong Dueb. receperati A. receperat GM. 
recuperati R principium Bong A. principum R § 2 itaque 
A. ita R §6 erat Bong Dueh BCDEL. et erat R darius 
A. Sic semper Bong Dueh; in AG perpaucis locis exceptis da* 
reus extat hytpstapsi A. hiiptasi G. hyiptasi M. iptapsi B. 
ydapsi C. histaspi DE. histhaspi L. hystapys F. Hyptasi Bong 

victoria A § 8 Darei] dares A equus eius A. eius om. 



IK LIBBUM II. 

R doffliiio] dao ut vid, A a pr. m. (dno B) § 9 fnit au- 
dito aosj^ieio ut Bong Lmh BCGM. ut om, A, fit ut aud. ausp. 
X. fuit ut ftud. ausp. DEF. Hoc verum esse videhtr; ut posl futt 
facUe excidere poiuil desilerent A. desilirent CG (m. pr.) M. 
desilierint R % U collocatum ABGM. eollatum R § 12 
tanta paeieneia mus C cessisse E. gessisse R eos reg- 
Bum quod C. eos quod ut J? § 13 dario A § 14 Cyri re- 
gis Bong Duek DL. regis om. R § 16 Zophyrus Bong AC. 
Kophirus BGM. sophyrus F. zopyrus (zopirus) R lacerari] 
laceri ^ pniecidit Dtie^» ^. praescidi Cilf. praecidi i^ §17 
hinnitu] ta m. aii. ui vid. A § 19 ne — confidant Dueb DEFL. 
nott — confid. R. NegaUo pertinet ad magis § 21 consulto Bong. 
ex consuito § 22 a( postremo Bong. ad postremuro Dueb 
DFL. ac postremo R exercituum A {ali. u punclo noial.) 
dario A § 28 darius A referetur Bong Dueb CEF. in- 
fertur B. refertur R 

IN LIBRUM II. 

1 . § 2 virorum imperio Bong, virorum om. DL. imperio 
om. R § 3.regna] regina A condiderunt AL. condiderint 
R § 4 res gestaet* A corr. m. pr. § 5 schytarnm A ei sic 
in seqq. quoque qnanquam A § 7 ardore A praemerent A 

% 8 feratior A (f in ras.) § 9 homines] s m. ali. in ras. A 
edocari A § 10 teroperamentam A (v ini. lin. sup. a) § 11 
religionibus A (li eras.) distincxit A patiehciam A 
anim. quaeqne Dueb. anim. quoqne § 12 atqne frugum Bong 
Dueb. et fr. L, ac fr. R pro regionum Bong Dueb DEL pro 
locorum F. pro rerum R conditione A aptae A § 15 si 
ignis] signis A . sedem] se idem A § 17 summersae A 
aeditissiinam A § 18 animalia] medium a m. ali. in ras. trium 
Uit. A § 19 ediciorem A maraeutim A. mareotim GM. ma- 
nanti B. mare oticum C. meotida DL. meotycum F (om, seq, 
tnm)« maeotim E § 20 quae cum tot regum F. cum tm. R 

tot saeculorum (sec.) Dueb DEFL. tot om. R (seculonim- 
que^) extruct»^. istmcta />Z. structa/2 conscissa j^on^ 
B. conoisa R nihilhominus A coli nisi Dueb D (colli) 
EFL. coli om. Bong R. Hac quidem aliave eiusmodi voce opus 



10 IN LIBRUM II. 

est^ quam iamen ob similes lUieras facilius posi Nilo excidere 
poiuisse patei: sic II 9, 17 manum excidU posi quam non 
posse videri Dueb, nec posse videri E. nec possit videri R 
(videre G) nltimam Dueb EF. nltera B (ini, lin, ultra).. ul- 
tima B. Praeierquam quod vocem coli ex deii. codd. recepi, 
locum sic dedi, ui in opiimis libris niss, exiai. SenienUa haec 
esse videiur: Aegypium, quae adversus vim incurreniium aqua- 
rum molibus ei fossis iia muniia sii, ui iamen nisi locis ab inun- 
daiione Nili iuiis fwbiiari non poiuerii nec possii, videri posire- 
mam incolas habuisse quae ag^&^erationibus Bong. quae age- 
nerationibus A. quae vel (vel in loco raso) a generationebus G. 
q. exaggerationibus E. q. a generationibus B (exaggerat. I) in 
marg.) trahentes A § 21 Scythae] scychiae A 

2. § 1 et ab dltero Bong BEL. et om. R Rhipaeis Dueb. 
ripeis E. rifeis DL. riphaeis M. ripbeis R ithasi ABCGM 
(yth.). phasi R § 3 finis A corr. m. pr. nequaenim A 
sedis A corr. m. pr. § 4 quibus coriis Bong Diieb Deii. qui- 
bus om. R (coris A , sed ali^rum \ superscr.) hiemesque A. 
Scripsisse videtur: in plaustris vehunt coriis imbrium — causa 
tectis. lis pro domibus utuntur § 5 iusticia A gentes A 

§ 6 sine tecto munimentoque Bong Dueb Deti. sine tecti 
munimento R (monim. A, sed v sup. o) armenta alimenta 
ABM. arm. et alimenta G. arm. alimentaque C. alimenta R 
{pm. armenta) quid inter silvas esset L. quid salvum 
esset D. quid inter silvas salvum esset F. quid inter sil- 
vas superessef R § 7 non perinde ac rel. ABGM. non per. 
ac si rel. C. non per. aspernantur ac rel. E. perinde asper- 
nantur ac rel. Dueb R § 9 iis] eis L. hys M. his R uran- 
tur] utantur A pellibus tantum Dueb DL. pellibus tamen R. 
Haec scripiura non esisollicitanda. Vesiibus lana confeciis op- 
ponuniur pelles singula membra non aeque iegenies. Scyihae igi- 
tur , quamvis contmuis frigoribus uraniur , iamen pellibus i. e. le- 
viore iegumenio uti dicuniur, non vesiibus lana confectis, ad fri- 
gus defendendum apiioribus. Cf. Caes. B. G, IV 1, 10 atque 
in eam se consuetudinem adduxerunt , ut locis frigidissimis ne- 
que vestitus praeter peiles habeant quicquam, qnarum ppopter 
exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in flu- 
minibus. Adverbium tantum, quod desiderani, saUs ex ipsa loci 



IN LIBRCM II. H 

senientia intellegitur, Cf. Caes, B. G. I S3y ^ praeserlim cam 
Seqaanos a provincia nostra Rhodanas divideret aut mari- 
nis Dueb DL. ac mar. R § II et abstinentia Bong D. absti- 
nentiaque R § 14 greci A 

3. § 2 darium A § 4 zopyriona E, sopyriona A (ui vi- 
detur ; m. alt, sopor.}. sopir. BC. sophir. G. sopr.^. sopbyryona 
F. zepirona DL $ 5 audievere A (e eras.) $ 6 particnm 
A § 7 nihil paravere admittere A § 8 Sesostris Dueb. 
vexDzis A. vezosis G, vezozis M. Vexoris Bong BF. besoxis 
E. vesores DL. vizo C. Cf.adl l, 6 misis A prius Dett. 
primo R legatis Dett. lenonis A. lenonibus B (m marg. Ie> 
gationibus) CG (e corr. fuii legationibus) M § 9 ante%%4<%de 
A adventu] a in ras. A stolide Bong Dueb Deii. colendi 
AGM. dolendum C, om. B. In eo quod opulenli populi dux 
inopi genii bellum inferi^ non iam stuliilia cemitur quam su- 
perbia, v^gig xal i^ovala nXovtov (Thucyd. 1 38, 6). Quam ob 
rem secundum optt. codd. reliquias dacem insolentia adversus 
inopes scripsi. Sesosi hellum adversus Scyihas magis domi ti- 
mendum quam insolenter occupandum fuisse dicuni eiusque rei 
causaS addunt. Cf. XX 5, 3 tantum virtutis paupertas adver- 
snm insolentes divitias habet. XXXIX 2, 1 spernere iam etiam 
ipsum Ptolemaeum — superba insolentia coepit. Vix esi quod 
addam coiendi , cum c et 8 in A inter se permuteniur (cf ad 
i/15, 17 eil8. III 4, 2), m praegrediaiur (cf ad XI 13, 9. 
XXXVIII 4, 7), a sequaiur (cf ad II 15, 18. F/ 2, 2. XII 
3) 1)9 facile ^o; insolentia oriri poiuisse § 12 exspectaturos ^ 

§ 13 venire rex addidiscet A. v. r. addidicisset CGM. v. r. 
audisset B. v. r. didicisset R (rex ven. did. E). Nipperdeius 
coni. advenire rex didicisset; codd. AB v. r.jiudivisset suadere 
videntur apparato A regnum trepidus se Dueb DEF (sese) 
L. trepidus om. R § 14 scytas A § 16 immorati BF. mo- 
rati R denuntiantium BF. dennntiantibus R pQSteritatem] 
ritat in ras. A 

4. § 1 ylynos A. ylinos GBM. ylyonos C. hyllynus F. 
plinos R (plyn. E) scolopicus C. scopolytus F. scolphitus 
L. scolopitus R $ 2 Themiscyreos Bong. thermis cyrios DL. 
themysyrios F. themiscyrios (-cirios) R § 6 ausae rem 
publicam sine Dueb e Med. , ut I. F. Gronovius coniecerai; au- 



12 IN LIBRUM IT. 

sae rem publicam augere sine AGM. Hciec si distinxeris^ ut feci^ 
recte se hahent. Cf. XXII 8, 12 exemplum flagitii siogulare, 
rex exercitus sui desertor filiorumque pater proditor. LX 4, 10 
mira prorsus audacia , de iudicibus vitae necis suae — senten- 
tiam ferunt. / 2, 1 inmaturo ausa tradere imperium. Celeri codd, 
varia modo aherrant : ause semper agere sine B, a. s. viy:ere 
sme C. ausae auxere rem publicam sine F, auxere r. p. sine 
Bong R asiam eciam C. iam etiam R. Sententia est: non 
modo sine viris^ sed etiam cum contemptu virorum. Cf. XXX. % 4 
non contenti rege iam etiam regnum possident. XXXVIII 8, 11 
iam etiam peregrino populo invisus. XXXIX 2, 2 spernere iam 
etiam ipsum Ptolemaeum — coepit se tuentur Bong DFL. 
se om. R § 9 concubitum Bong DL. concubitos E. concu- 
bitus R § 10 maris — virginis A corr. m. pr. § 11 impe- 
diretur Bong DF (-rentur) L. impediatur R (-iantur jE) 
Amazones dictae sunt Bong F. dictae am. sunt DL. Am. dictae 
Dueh. dict. am. i? § 12martesiae.^(eera5.). -sie BG, -sia 
CE. marthesie iKf. -iheaiu Bong DL. Marpesia Dueh F Lampeto 
Bong ACGM. lampeda E. lampedo R inclytae A sola A. 
solo GM. soiae Bong BEF. solicite DL. seduia C. soli, quod 
Freinshemius coniecity extai in Med. Leid. 2. Prag. coll. N 
alternio AG. -no Bong CM. -ne BF. -nos DL. alterius E. al- 
ternis Leid. 3. 5 § 16 quae] que A martesia A (sia m. all, 
in ras.}. Marpesia Dueb, In G integrum folium excidit: verha 
inde a cum Mar usque ad discedens cap. 6 § 14 desideranlur 

§ 17 suscedit A § ISstypendia A § 19 principum] um 
m. alt. in ras. A greciae A § 20 tractabunt A anthiope 
A oretria D. orithya vel orithia R § 21 Hercules] s eras, A 

antiopa regina AM. parata reg. C. cum reg. B. cum Ant. reg. 
Bong Dueb R ostile A erat] m. alt, eras. A, om. M 
§ 23 anthiope A sorores captae sunt Bong B. captae sunt 
om. R naenalippae A. Menalippe Bong Dueb R. MeXccvlTCJti] 
Graeci. 6/. JF 1, 4 et C. Keilii spec. onomatol. Gr, p, 36 her- 
oulae A yppolitf A § 24 hyppolitum A § 25 Menalippen 
Bong Dueb A praetium A § 26 comites in ultionem Dueb 
DEFL. in ultionem om. R § 27 sagino B. sagalo F. Sagillo 
BongDueb D. sigillo L. sagilo C. sagylo R genus se Bong 
Dueb DFL. se om. R cladem] claudem A necesitatem A 



IN LIBRUM II. 13 

adaecutosque A signiores A feminis A § 28 filio A § 29 
sed ante Bong Dueb DEL. sed el antc F, et ante ABCM 
praeliam A § 30 in regno A, in regnum R § 31 orithyiam 
A (oritriam D) pentasilea DL, panthasylea F. penthesilea R 
grecos^ magnae A. magna R $ 32 demom Bong DL, 
deinde R penthesileae A (e p.n. eras,) adversas Bong Dueb 
DFL. adversam ABC^ finitimas A asqae Bong Dueb B 
CM. asque ad -ff § 33 Minithyia Bong A. instites E,' mini*- 
thya (-thia) R sive ^^*** thal. A regina ♦♦ conc. A 
in regno A, in regnum R 

5. § 1 expetitione a^iana A an. septem DL, an. octo i? 
afaissent] favissent A § 2 deletos ratae] lilt. etos ef ae 

m, alL m ras, A custodia A § 3 reversus — dominus A 
§ 4 verbera] fervere A i. a. non adferenda A (arma /)05/ non 
m, alL mlai!) M. i. a. non arma affer. BC, i. a. non tela adfer. 
E. i. a. non tela ferenda DL. non tela i. a. affer. F. Nec arma 
nec tela placenU Nimia esl enim abundanlia verborum idem signi- 
ficantium armoram — arma — ferro. Equidem verberibus val- 
nera quam arma ex adverso posita esse malim omissoqaae A 
ac fiag. Bong Dueb B, et flag. R instramentia A § 5 
fervera A intentant Bong Dueb DF (-templant). qtStat L, 
intentantur ilf. intenta sunt D. intenla ^C^. Cf. XXIV ^,fi 
vulneraqne excipere, quae liberis intendebantur, volait fer- 
verum A oon ut] ut om. AME § 6 qukumque] ue in ras. 
A § 8 usquae A lancyri Bong Dueb. lamoysi A. iamciri 
B, iam ciri M. aciri D. antiri L. antyry F. tamiri E. lan- 
thyri Angli. In C plura muiata sunt § 9 darius A § 10 
scythiae A Istri Bong Dueb DFL, hyslri D. histri R 
LX^X] nonaginta DL. lomand. Gei. c. 10 octo milia perdi- 
dit armatorum § 11 abunoante ^ § 12 machedoniam A 
§ 13 ionis A aux. contra se Bong Dueb DL. contra se bel- 
lum F, contra se aux. R 

6. § 1 peracta q efFectu A. que affectu B. que om. 
Bong Dueb R maiora] io in ras. A voce F, voce vel voto 
DL. dicta C, victo M, voto A (ot in ras.) BE verbis E. 
urbis R (o sup. vl A. e inter v et e inlal. B) § 2 etq^ non A. 
et quia non BMEF, et om, Dueb R (in C plura desunt). Vo- 
^bidis et quia nova infertur causa, cur origo urbis pauds repe- 



14 IN LIBRUM II, 

ienda sit Cf, XXXVI 1 , 3 propter — crudelitatem et qwod 
— indigne ferebant caete**rae A (celera B) gen- 
tes] om. Bong B § 3 conlubies A § 5 et serere 
Bong CDFL, ac serere R glande BDEFL. glandem R 
§ 6 ceremoniae] ^ceriae A, cerie M t . e, ceremoniae , quod 
in cod. Thuaneo exiaL Sic IX 7, 12 G matrio (t. e. matrimonio) 
habel. Librarii hoc scribendi compendio non iniellecto in diversa 
abeuni: certe Bong DEFL. grece fere B, caracterie C, De re 
cf. Cic. pro Flacco or, 26, 62 adsunt Athenienses, unde hu- 
manitas, doctrina, religjp, fruges, iura, leges ortae atque in 
omnes terras distributae putantur fecnndia A (a siip. e) 
et hic civ. ordo discipl.'^on^ Dueb. discipl. ordo § 7 
deocalionis A iuncxit A § 8 cranaus F. granaus B 
filiae A athis his A, athis Bong MDL, athys F, ethis B, 
attis E, om, C § 9 ainficryonides A, -ctionides B. amphi- 
ctionides ME. -ctrionides C, -trionides L. -tionides D. am- 
phytryonides F, Cf. ad XXXVI 1,3 § 10 inlubies A 
graciae A § 12 Erichtheum Bong Dueb. hereum AC. ereum 
BM. hcrecteum E, eretheum DL, eryctheum F descendel A 

satie apud Eleusin a Bong Dueb, s. est eleusint^. s. est eleu- 
sin a M, s. est eleusina C, s. est eleusina a B. s. est et eleusina a 
E. s. apud eleusina a DL, s. est apud eleusin a F neptolemo 
ABM, triptolemeo C, t'ptolomo DL. trittolemo^. tritolemoiP 
reperta est Bong Dueb, est om, 0, Proxime ad opti. codd. salio 
est Eleusine a Tr. reperta scripsi, neque iamen repugnabo, si quis 
praeposiiionem a omissam maluerit, Cf. /2,8 adquisitos viro 
terminos tueri. XI 12, 7 semel tantum eam Alexandro visam 
esse § 14 aegheus thessei A decendens A {sed n puncio 
noi.), decedens B. discedens coni, Nipperdeius Medo Bong 
DEL, medco C, medeo BF: medio R § 15 thaesei A de- 
mofoon A troianis A § 16 dorenses A, sedpaulo posi do- 
rienses , quod G hoc quoque loco habet § 17 ne regem AGM. 
in regem B, ni regem R, Similiter A ne vincerent /6, 11 et 
AGM ne fieret VIII 5, 2 habeni pro eo quod est ni vincerent et 
ni fieret § 20 cognilu A discendunt A (n punclonoi.) 
§ 21 offerentibus A 

7. § 2 annuis Bong Dueb Deit. annua R. Cf, III S, 2 
§ 4 iustiae A, sed ti ini. lin, § 5 partem ui vid. A, parem / 



IN LIBRUM II. 15 

gradam A traheret] b m ras. A § 6 multa * greciae 
illud A. malta greciae illud GM (gretie). muita egregia illud 
BC. m. egregia et illud B (egr. m. et illud F) § 7 salaininiae 
A. salaminae B § 8 clades multas Bong Dueb DL, multas clades 
B capital ^CTIf. capitales 6r(corr.). capjtale i^. Cf.ZumpUus 
ad CurU VIII 4, 17 § 9 solom vel soloni A censendo] cen- 
sen in ras. ah ant. m. A ofTenderet sibi AGM, offenderet 
om, Bong Dueh BCE. periculnm sibi afTarret DL. consiliam 
sibi afferret F. Aequabilis membrorum conformaiio toUiiur omisso 
verbo offenderet , quod librariis sine causa idonea offensioni fuit. 
Cf. Cic. ad fam. II IS, 3 si quid offenderit, sibi totum, tibi 
nihil offenderit. Pro Sestio or. 14, 32 quis umquam tani crudelis 
fuit , qai prohiberet qtiemquam aut sibi maerere aut ceteris sup- 
^licaTe, ibiqueffalmius. /t^/. i/ 8, 6 quasi sibi , non patriae vicis- 
set. F/8, 5 imperium non sibi semper, sed patriae quaesivit 

sed] ** et A § 11 dissimularet Bong Dett. dissimulet B 

vetebatur A § 12 animus ita coepit A extemplo] t m. 
ali. inlat. A migarenses A 

8. § 1 maegarenSes A eleusiniis AG. -sinis Bong Dueh 
R § 2 locari iussit ABGM. locari iussit et C. locat iussis 
B § 3 egrossosq. A corr. m. pr. migarenses A clausae cap- 
tiv* A. clausae captivae G. clause captiva M. classe capta 
(m marg. captivi) B. classe captiva B intertm^t^ actis A 
(ead. m. superscr. intermixtis). interim actis intermiathis G. 
interim actis (bis) M. interiectis F. iritermixtis B Megaram 
Bong Dett. megara B § 5 dorenses AB. dorienses GME. 
Megarenses Bong Dueb B § 6 quasi] si int. lin. m. pr, A 
§ 7 volumtariis ferveris A degreditur ABCM. digreditur G. 
progreditur B. Cf. Diodor. XIII 95 xai yaq ixeivov <paacv 
iavTOv KaraxQaviiarloavra TtQoeXd^etv elg tiJv iKTikriolav 
% 8 contione] cognitione A de credulitate A a quibus 
Bong Dueh BCDEL. e quibus ^M. aequibus G. CfadlVd^y 1 

quaeritur A § 9 affirmat Bong Dueb DL. simulat B 
§ 10 optinet A 

9. § 1 eius Bong. cuius DL. huius B Diocles] om. DL 
§ 2 nomine] ine in ras. A § 3 per torm.] per int. lin. A 
coedis A thyranni A § 4 reliqui DL. aliqui B, Cf. V 
lOy^l ut aliqua victis adiraat "conscii] cii in ras. sex litt. A 



16 IN LIBRUM II. 

amplias A $ 5 eiusdem * se A pudioiciae A § 6 
yppias A § 7 dario A siculi Bong Dueh DFL, sicut R 
§ 8 jj^thenienses] t in ras, A daret A lacaedem. A per- 
duraverunt AGM. postulaverunt B, petiverunt Bong Dueb CEF, 
petierunt DL (pecX Vulgalam servavi. Nam quid verbo per- 
duraverunt, sub quo vera scriptura latel, fadendum sil nescio, 
Res per cursorem oravernnt posiulare videlur. Qf, Com. Nep. 
Mill, 4t 3 cursorem — jLacedaemonem miserunt, ut nuntiaret 
quam celeri opus esset auxilio. Nec incredibile prorsus lusti- 
num sic scripsisse el librarios ob repetitas syllabas -ur -or -or 
-er aberrasse releg^yone A exspectato auxilio Bong BD 
EFL. auxilio om. R. Desumplum esse videtur ea: § 10 non ex- 
pectandi auxilii decim A plataeeni^ibus E. placentibus A 
CGM. placensibus ^. platensibus R, Cf. ad XXXVII 1,1 

campos Marathonios Bong DFL, campis marathoniis (vel 
-toniis) .R § 10 milciade? A et dux] et om. CE fidu- 
tia cceperat A sotiis A § 11 alacr. animorum Bong Dueb 
DL. animi nlacr. GM, animorum alacr. R venerunt A 
§ 12 inde pecudes putares 0. Vix me continui, quin \, p. puta- 
res stare scriberem. Nam stare , quod ad integritatem senien- 
tiae desidero, ob praegressum tares facile excidere poiuil. Cf, 
praeter ea quae ad F 6, 8 dixi etiam V 4, 12 ut — unde slelisset, 
eo se victoria transferret. XIV 1,7 ibi maiestatem regiam 
verti , unde soror Alexandri staret. Liv. XXV 15 , 13. Tac, 
hist. /84 $ 13 supraessae A § 16 ihemistoclis adules- 
centes A iam tunc Bong Dueb. tunc om. ABCM virtutis 
Dueb DF. virf Z. dignitas EG (corr.) dignitatis R. Cf VI 
8t 8 ut ornatum non accipere, sed dare ipsi dignitati videre- 
tur § 16 Cynaegiri Bong Dueb M. cinigiri L. cinegi B. cy- 
negrri {yel cin.) R (-gyry F) § 17 demisit A quam ma- 
num am. Dett, quam am. manum C. manum uncinis incL Bong, 
om. ABGM, Ob similitudinem vicinarum liilerarum exddisse vi- 
detur § 18 amisiset A detenuit A § 19 nmbabus man. 
DFL. duabus man. R veluti Bong Dueb Delt. velut (yel velud) 
R § 20 perse t* proelio A, perseo praelio G, Persae (vel 
perse) eo proelio Bong Dueb R sive naufr. ACG, seu naufr. 
F, sine naufr. Bong BEM. sine navigio DL naufragioomisere 
ut vid. A. Scripsi: ducenta milia Persae seu preelio sive naufra- 



PRA£FATIO. XVII 

sacra nuUo niagis (piam siientio soUemni 2, 3 parata qui 
cum am^is imperia pensaret 6, 8 ui cum paulo ante sa- 
lutem desperaverint, sperayermt victoriam 8, 5 reique 
pubUcae ex semet ipsis XXX rectores acciperent 10, 7 ex 
urbe Eleusiaa emigrare VI 9, 7 et Pdopidae tum virtu- 
tibus erudittts IX 4, 7 aUos in exUium ire coegit JCI 
2, 2 Aiexandro Lyncistarum, pairicidarum fratri pepercit 
13, 7 vix unis Armeniis singulos hostes — evenire JCII 
2, 3 amnemque Acherusium praedixerat fatalem, 6, 6 a 
se occisum — lugebat 8, 1 mUia peditum, viginti mUia 
equitum 10, 6 urbem et ar^^em condidit 13, 9 elatusque 
contiYio semianimis tam misere cruciatus est 16, 1 mense 
lunio XIII 3, 4 tum ad relegandum equitatum 4, 10 
sorte evenit 4, 13 accipiunt Pitho Dlyrius Mediae maiori, 
Atropatos minm — praeponitur 4, 21 Parapameson finem 
Caucasi XIV 1, 3 simul ut an ckrca se animati essent 
cognosceret XV 3, 1 3 quam cum diadema — capiti eius 
inponebat 4, 7 ubi — urbem condidit, ibi quoque — me- 
moriam consecravit 4, 16 cum procacitate sua Nandrum 
regem offendisset XVI 4, 15 iubeant abire se, an sibi 
malint velut — socium remanere XVII 2, 10 adulatur 
eum^ ne cum Antigono — et tertius sibi hostis accederet 
XIX i, 9 adLeonidae fratrem XX 4, 3 de Marmaco 
XXII 2, 8 expositis insignibus Cereris 4, 4 ob dbsidionis 
necessitatem XXIII 1, 10 multitudine solUcitata in prae- 
dam 2, 6 cum morbi cura aegritudo gravior esset 2, 8 
et ut exequiarum offlcium — inpler^ XXIV 6, 9 frigi- 
dus spiritus vi quadam velut amento in subUme expulsus 
7, 2 Aenianum et 'Fhessalorum duces 8, 2 plus in deo 
quam in viribus deputantes XXVI 2, 12 ut vicissim reges 
nunc exules, exules nunc reges viderentur XXVII 3, 9 
cumprofugo nusquam in tuto salus ess^ 3/10 non ami- 
cior devicto XXVIII 3, 11 in publioum ane saiteUitibus 
procedit, procedit tn vulgus sine diademate 4, 13 cuius 
fuga omnis irae vis finita sit XXXI 5, 3 cum in Italia 
uberior materia sit XXklll 1, 5 consul P. Licinius 
XXXV \y 6 subomant propalam Balam quendam XXXVI 
3, 6 in ea regione lacus ssdsus est iUd, propter magnitu- 
<Unem atque inmobiUtatem 3, 7 alumine incrustatur 4/ 1 

lUSTINUS. b 



XX PEAEFATIO. 

vocum scribendarum raiionem et numevorum quihus uiiiur 
stgna servarem. Aique ui peniius perspici possei, qmm 
religiose hoc iamquam firmissimum fundamenium huic re- 
censioni suhsiruxissem, singula quaeque^ in quibm ab eo 
discessi, ne minimis quidem scribendi viiiis praeiermissis 
in commeniarium criiicum reiiuli. Eiiam Duebneri variam 
scripturam, quo fadlius inidlegereiur saepius eum quam 
opineris deserendum fuisse, iniegram adieci. Bongarsii 
vero ceierorumque codicum varieiaiem nisi in Hs lociSy ubi 
de vera scriptura diMtari posse videreiur, non adnoiavi, 
ne apparatum criiicum, vel sic iusio ampliorem, pr&eier 
necessiiaiem augerem. Nec mihi visum est operae preiitm 
vulgares verborum formas, quas Bongarsius ei Duebnerus 
et ex meis codicibus BCDEFL habere soleniy in excer* 
pendis eortm leciionibus semper commemorare. Magis e^ 
re fore ptUavi, si quae vel veterum codicum vel lusUneae 
oraUonis propria esseni, hic illic exmpUs osiendissem, 
difficUiores locos explicassem, leciiones sive e codicibus 
resUtutas sij^e conieciura reperias raiionibus firmassem: 
Uaque feci. 

Haec fere suni quae de consUio atque insUiuio huius 
recensionis praemonenda habui. Quod reliquum est, viris 
opiimis Alfredo Fieckeisen et Mfredo de Gutschmidy qui 
me per ioium hoc qualecumque est opus ingenio aique 
docirina sua amice adiuvermi^ gratias ago quam maximas. 
Bene valeant mihiqucy sicut faveni, faveani. 

Scribebam Guelferhyti mense lanuario a. MDCCCLVIIII. 



p. 

p. 
p. 


Corrigenda. 

VIII 1. 10 lege praef. pro prafat. 

1. 32 lege suspUionem pro suspicionem 

IX 1. 24 lege imnmnts pro immunes 
XVI 1. 30 lege nisi pro quin 



IN LIBRUM n. 17 

gio amisere, ne numerus eorum^ quipernsse dicereniur^ nimius 
esseU Herodotus (F/ 117) rcov paQ^ccQOv Kcacc l^axusxcXlovg 
Kccl xEXQccKoclovg tn ipso proelio cecidisse auclor esi, In cod, 
archeiypo perseu proelio t. e, perse seu proelio fuisse pulo 
§ 21 athenienses A eonditor ABGM. concitor E, concitator 
DFL. et concitor om. C. Cf, F 1, 1 diis ui vid, A 

10. § 1 decedit AE. decessit F. decidit R, (In G dedidit 
fuisse videtur) § 2 artemenes ^ow^ DuebAGDL. arthem. CM. 
artham. F. arthemenis D. plura om. E, Monenle Guischmidio 
Ariaemenes scripsi, Sic XXVII 3, 7 Artamenes in codd. pro Aria- 
menes ipa eu D eum om, B dedit Dong (sed uncis inclus.) 
Dueb DEFL. om. AGM, concedit C. assignarent D felicitate] 
e in ras. A § 4 namque Dong Dueb DFL. nam R artamenem 
AML, artemenen D. ariamenem^. uisupra R § 5 sibi vin- 
dicare (vel vend.) Dong Dueb DCDEL. vendicat sibi F. vin- 
dicare sibi R in regnum rex pater DL, in regno pat. iam rex 
C. in regno iam rex pat. R § 6 ariamenes E, arthamenes F. 
arthemenes CL, artemenes R ita avo E. ita om, R paterno 
AGM, materno R § 7 matre reginata natum A (la eras. m. 
alt, Nisi 6t>TToyQcc(pla esty regi nata natum voluisse videlur, ut 
accuraiius signiftcareiur mairem regis filiam fuisse. Cf 1 10, 14). 
matrem reginam (om. natum) DL. matre regina natum R § 8 
itaque L. itaque si D, ita et si EF. ei s\ R § 9 ariafernen 
AGME, ariafernem i?. -ferneCZ). aryaphernem ^. arlaferneZ. 
Artaphernem ex Herodoto emendavii Dong § 10 qui domi — 
praeposuit om. ADCGM. Suspecta suni viclor t*sultaverit 
A, Videiur fuisse insultaverit, quod habent R indoluerit 
DFL. dolnerit R invicem mnnera Dong DL, mun. inv. R 
et iucunda (ioc.) quoque Dueb DFL. et om, Dong R, iucunda- 
qae coni, Dueb non solum credula conv. Dueb DEL. conv. 
non solum sed cred. F. non solum set et cred. conv. D. non 
aolum sed cred. conv. Dong R. Tutissimum visum est ab opit, 
codd. non recedere, Credula convivia sunt ea , quae a credulis 
convivis habeniur. Cf. laetiora convivia inire XXXVI 4, 2. 
cena dubia Ter^^. Phorm, II 2, 2B. Horai, sai, II 2, 77. Quod 
Duebnerus dicii, per se tuta esse oportere, quae sini iucunda, 
repugnant XIII 2, 1 non ut laeti ita et securi fuerunt. Cf, II 
11, 12 securis et laetis superveniendum. XIII S, 5 laeto ex 

lUSTINUS. 2 



18 JN LIBEUM II. 

victoria et securo faga — superveniant. XLII ^^ 8 in securos 
laetosque partem legionum emisit sine conficio >^ §11 
inter«e re^a max. Bong Dueb DL. max. regna int. se C, int. 
se max. regna It § 12 per quinquen. Dueb EF. per om. Bong 
R § 13 demeratus BM, demanatus L. demaratus R la- 
cedem. A amicitior A magistratui Bong ABCGM, magis- 
tratibus Dueb R. Dubito an magistratni ita servandum sit, ui 
unus e magistratibus , cui litterae missae fuerint , significetur, Cf. 
XXIII 4, 1 magistratus Hiero creatur eademque cera Dueb. 
eesdem cera DL. easdemque cera Bong R (c^ra A) super- 
inducta delet Bong Dueb (texit infra v, delet habet B). Nec 
quae in libris mss. leguntur easdemque cera superinducta delet^ 
nec guae in editionibus circumferuntur eademque c. s. delet sana 
esse possunt. Nam neque litterae in tabellis ligneis perscriptae a 
Demarato delentur, et verba recens ceretrequirunt veteris cerae 
signipcationem. Weiskii coniectura easdemque vetere cera cett. 
removelur una o/fensio, altera relinquitur. Quae ipse conieci, ea 
quidem praestare nolo, sedtamen, ne locus omni sensu carerei, 
scribere non dubitavi easdemque cera superinducit delita i. e. 
vetere cera, in qua litterae sUlo ante exaraiae deletae erant, 
Cf. Cic. fragm. epp. p. 467 Orell. X ceris delitifi. XI iM\\ mo- 
leste , quod litterae delitae mihi a te redditae sint. lustin. XXI 
6, 6 in tabellis ligneis vacua desuper cera inducta civibus suis 
omnia perscribebat. De re vid. Herodot, VII 239. GelL N. A. 
XVII ^ § 14 c^ra A magistratui Bong ABCGM. magis- 
tratibus R sparthanorum A § 15 lacedem. A quanto 
esset E. quanlo sit Bong Dueb R § 16 scribentibus A 
§ 18 xerses A de regno a. e. trec. mil. de aux. Bong Dueb 
DL. de r. a. e. trec. milia om. ACGM. de regno trec. mil. pa- 
raverat de aux. F. armatorum de regno et de aux. CCC milia 
B. regno de aux. autem trec. mil. paraverat E. Cf. ad XII 
8,10 § 19 eius] e in ras. A graeciaque A § 20 naves 
quoque decies centum miiium numero hab. dic. ACGME, nav. 
q. dec. cent. millia numero hab. dic. Bong B (milia) F. nav. 
q. dec. cent. milium num hab. dic. D. nav. q. dec. centu 
mim liab. dic. L. [nav. q. mille ducentas hab. dic.] Dueb ui 
Modius coni. Meliores codd. sequi quam incertam Modii sus- 
pitionem admitlere malui. Xerxes toi naves habuisse dici- 



* f IN LIBEUM 11, 19 

tur, quot universo exerdtui t. e. decies eentenis milibus tnili' 
tum capiendis sufficerent. Numerus navium^ qui ab aliis scrip- 
ioribus Xerxi tribuitur, non adversatur, Nam cum Herodotus 
mUle ducentas septem triremes , reliquarum varH generis navium 
tria mUia numeret y singulis navibus , si divisiofieret, circiter du- 
cenii triginia septem homines evenirent, Nec numeralia per se 
sola posita quemquam morari possuni, Cf. II 11, 15 sexcenli 
viri castra quingentorani miliBm inrampnnt. J/14, 4 exerci- 
tus, qui centum milium fuit, secutus est. Dedalivo numero cf. 
Demosth, PhU, / § 32 vTtccQxst 8' vfilv ^JsiiiocdlG) — jr^iiJaOat ry 
dwccfut A^^fivca. Liv, //1,2 sedes ab se auctae multitudini 
addiderunt. Drakenb. ad Uv. III 46, 2. Celerum sicul h. L na- 
ves exercitui adesse, iia V 6,2 navibus exercitus deesse diciiur 
% 24 deducaebat A aequavit AGM, aequabat (eq.) Bong R 

11- § 1 graecia A fedus dicessus (s sup. ic) A %% 
sparthanorum A termopyl. A paucitatus A § 3 deindd 
Bong Dueb BCDEFL. dein R § 5 tunc Bong Dueb Dett. om. 
B. tam R recedat A (n sup. at) § 6 pluria A. plurima B, 
plura R se patriae Bong Dueb DEL. se om, R greciae A 

§ 7 lacedomonii A § 9 Leonida Bong Dueb CDEL. leo* 
nidas R (-nydas F) uti se E. ut regem F. utire se R 
§ 10 vincerent AK vinceret R reip. ul vid. A § 11 de- 
missis A sparthanos A proeliantibus Bong Dueb BF. proe- 
liarentur DL. prelio E. proeliatis R. Cf. V 1, 10 proeliati ad 
ultimnm "^cedendum esse A § 12 occassionem A § 16 
sparthani A posteaquam Bong Dueb. postquam ut qui 
sciant Bong Dueb. ut qui sciunt victoriccce sed A § 18 
ingentes] in inl. lin. A stractorum A 

12. § 1 4hemisthocles A susceperant Bong Dueh CF. 
sasceperat DEL. susceperunt R § 2 symbolus A. sim- 
bola F. -bulos CG. -bolos R (u sup. priore o E) saxis 
p^^scribi A § 5 qujd si hae« Jlf . quid si non et haec DL. 
quid si non haec R quod quod vos A § 6 nostra cas- 
tra Bong DL. castra nostra F. vestra castra Dueb E. caslra 
v«sfra R § 7 ut si A. aul si R tutum] tuum A (t sup. 
uo, sed eras.) est ad vos E. extat vos Bong R. est, at 
vos emend. I. F. Gronovius cessim ACGM. cessum EF. 
censerim B. incessum DL inhibite remos ABG. inhibite 

2* 



20 IN LIBRUM n- 

remis DEL, inhibete remos Bong CMF, /. F. Gronovhts ve- 
rum vidii et restituit § 8 militum armatorum AGM, mili- 
tum om, Bong Dueb R appoUonis^^ § 9 quasi ** cum 
A sed et cum AGME, et om, Bong R diis A delecta 
est A § 10 int. nullas esse hominum adversus deos vires D, 
int. quanto gravior offensa deorum esset, tanto n. e. h. a. d. vires 
L, int. q. %v, off. d. e. tam nuUas adv. deos esse hoi vires F, 
int. (intelligere E) quam nullae essent hominum adversum 
(-sus Bong Dueb BCM) deos (deorum E) vires Bong R 
§ 11 tespiadas ^. thespidas C, thespiadas AGM, thespia- 
des DEL, thespias F, quod Bong ita restituit, ut ad XXXVI 
1, 3 thespiadas probaret plateas A § 12 fabricave' C. fa- 
bricaverant Dueb EF (-cavat). fabricaverunt Bong R § 13 
consulenlibus — tuerentur] haec verba sententia flagitante pa- 
renihesi inclusi, ut Themistocies — persuadet ad adventante igi- 
tur Xerxe referri possit § 14 ratus] satus A § 15 comisa- 
rus A etiam detum A § 16 praeciosissimis A ad- 
ditis A, aditis C. abdilis R ipsi] i fin, in ras. A § 18 
omnes A bell. novale A salamini A (n in ras.) e muU 
tit. A § 19 bella A statnenda AGM, sua tuenda R the- 
misthocles A fidem A (u sup, e) § 20 quae iam cebire AG, 
q. i. ferre B (ia sup, rr, ut sit feriare). qua? i. capere F. qui 
i. coire M. qui i. abire R vell; F, velint DL, vellent R 
maiorem laborem A conlectandas A, collect. BGM, colluct. 
C, consect. R § 21 capescunt A § 22 expectatae (-te) 
ABGM, expectator C, spectator R § 23 alicarnensi DL. 
-nassi E, -nasi R § 25 themisthoclis A ceteros AGM, ce- 
teris CDEL, ceterorum Bong BF § 27 minus] ininus A 
servitium AGM, sententiam B. saevitiam Bong R. Servitium 
h, l. defendere possis, Cf, XLI % 5. At tamen saevitiam ser- 
vavi, quoniam etiam XVI 4, 12 AGM servitia, R saevitia 
habent 

13. § 2 hortatur ut in] ut om. Dueb E regn. habeat A 
adversa A, adversi R in maius DFL. et in maius R, Idem 
esi, quod i/ 14, 2 etiam in maius § 3 aliter ev. ferat Bong 
Dett. al. ev. fuerat AGM. al. ev. fuerit BC, Cf XII 4, 10 ne- 
que aliter castra quam patriam — duxere § 4 reducere Bong 
Dueb Deii. deducere R regcnum A § 5 pontes A inter^ 



IN LIBRUM II/ 21 

clusos A (yoluisse videtur interclusus ; nam syllahas us el os 
saepe commutat. Cf. ad //15, 16). intercluso Bong Dueh R 
exertitu J* § 6 themistoclis A despirationem A in 
graeciam ABG (m eras.) M. om. DL. in graecia Bong Dueh R. 
^Justinus et qui isiius aetaiis fuere scripiores dicehant bellum 
gerere in Graeciam /// 1,1. XLII b, 6 id esi, adversus Grae- 
dam : sed non potuit scrihere, nec scripsit de hello in Sicilia geslo 
n , 1 dum Athenienses in Siciliam bellum — gerunl. nec II 
13, 6 satis multos cett.^ Hand. Turs. III p. 351 § 7 cer- 
tyoremque A transitu A § 8 tradidit Bong BCF. tradit R 
. (m G fuit traditur) abido E. Abydon (abid.) Bong Dueb DFL. 
abydum (abid.) R § 9 offendisset] post hanc vocem A xerxes 
fugic hahet. Seu xerxes fugiens seu xerxes fugit voluit, mar- 
ginaJis adnotatio est , quae in texlum inrepsil. In marg. Guelf. 
B ffuga exersis turpissima et trepida exiat § 10 et ad aesti- 
mationem DL (extim.). et aestimatione R (extim. EF). Non est 
cur oplt. codd. scripiuram damnes^ modo ne aestimatione sortis 
a V. digna pendere velis. Trepida Xerxis fuga spectaculo digna 
fuisse dicitur et aestimanli sortem humanam miranda propier re- 
rum varieiatem. Cf XXXIII 3^ 11 admirabilis utriusque rei 
casus in exemplum fuit. nam sicut ante seqq. Curt. IV 7 , 29 
vera et salubri aestimatione. Quae librorum mss. lectio, imme- 
rito suspecta, in vere et salubriter aestimanti mutata est vix 
in ras. m. antiq. A' cartenti A omni etiam AGF. etiam 
omni Bong Dueh R « § 11 nequae enim A § 12 copia A. 
Topiam F. inopia R. Cf. Curt. XlO, 13 famem deinde pesli- 
lentia secuta est. Flor. III 5 , 17 cum — regem fames, ex fame 
pestilentia urgerel foed.] fccedilas A (alt. c punctat.) 
solicitatae A (1 sup. ol) 

14. § 1 in graetiam A olyntum A § 2 quoque] ex 
quosque m. antiq. factum A in spem pacis amicitiamque 
regis sol. Bong Dett. in sp. pacis am. om. ABCGM reges A 
(i sup. e, sed m. alt. eras.) BCGM. regis R. Suspecium 
dett. librorum addiiamenlum postputo prae emendatione, quam 
C. Halmius mecum communicavit , qui Athenienses quoque regi 
sollicitat legendum esse censet. Nam litieram s ex sequenti verho 
regi adhaesisse verisimile est. Cf XXIX 4, 11 quem ad Ro- 
manos sociorum animos sollicitare didicerat. // 12, 1 sollicitare 



22 IN LIBRUM n. 

eos in partes suas statuil et quae ad 117^ 9 adnotavi eoram 
urbis CF. eius urbisT? restitutionem ^ § 3 posteaquam^o;?^ 
Diieh, plus^ L, postquam R praetio A videt his ven. Bong 
Dueb E (vidit). ^his (hys C) ven. videt R (vidit F) coe- 
perant (cep.) DL. coeperat (cep.) R boctiam A. boeciam 
BCGF boetiam R § 6 grecos A diviciarum luxoria coe- 
pit ^ § 7 copiae] cop in ras. A proelio* in A mosiae 
AG. mosye M. mesie BCE. mysie DL. mychaly F. Mycale 
Bong Dueh. Scripsit, si quid video, sub monte loniae. Ex v. 
loniae ortum Mosiae, quod deinde varie mulatum esi. Mycalen 
montem in ora loniae esse constat: cf, Siraho XIV p. 436 to 
OQog Bvd^riQov jcai svdevdQOv, Herodoius IX 104 el 107, uhi de 
proelio ad Mycalen agii, tag 7i0QV(pccg sive ra ct%Qcc v^g Mtwta- 
Irjg nominat; Diodorus XI 34 Graecos elg MvxccXrjv rijg 'la}- 
VLccg eveclos ei pugnam Kata ri}v ^lcoviav commissam esse dicit 

§ 8 occidione AFL. occisione R (G e corr.) occidisse 
E. cecidisse R (coecid. A) § 9 i)octia A nonciatum A 
§ 10 praemiis] iotum in ras, A prae^lata A § 11 themisto- 
cles A patriae] dli. a in ras. A 

15. § 1 condire A § 2 lacedem. A recte reputantibas 
Bong Dueb E. recte putantibus A (cte m.prZut vid. punciis no- 
iai,) BGM. reputantibus Ri. Semper lusiinus iali in re reputandi 
verbo uiiiur (cf. XI 9 ,2. XII 6, 12. XXXII 1, 3. XI 1, 5. XII 
5, 11); nullo loco rec(e putare aut recte reputare habei § 3 
mittit ergo A § 4 themistocles A ]#cedemonem^ § 5 
demissis sparthanis A ut opus Bong Dueb F. ut om. R 
§ 6 in legationem Bong Dueb CDEFL. in legatione R. Cf Thu- 
cyd, / 90, 1 riX^ov nQeo^eCa colligarum A m. pr, corr. pos- 
sit Bong Dueb F (GM?), posset R (poss; D) consummandi 
A (di in ras.) § 7 nunciatur sparthanis A Atheniensium 
Dueb E. athenes A. athenis R § 8 themisth. A § 9 adiit] 
abiit A fori. m, pr, deinde] de m.pr, ini. lin. A lacedem. A 

inlatam A (v sup. a) § 11 castigat Bong Dueb DEL. 
castigavit R sotiorum potenciam A § 12 demissis A 
triumpchatis ut vid. A sparthanis A § 13 sparthani A 
uenire sotios AGM, venere socios C. cum venire socios B. ne 
vires olio R corrumpere C, concuperent B (in marg, com- 
perirent). corrumperent R depopulantur Bong Dueb E, po- 



IN LIBBtJH III. 23 

pnlttar BL. popnlantor R § 14 fiociorumquae A deli^gant 
A vel fuU delegunt, qmd haheni DL proditionos A paa- 
ciscitur A fides regnis F. fid. regis R, Ruhnkenius coni. fides 
rcgi; sed cf, Thucyd. 1 128, 4 svtqytalav 6i ciTto rovSe nQti^ 
%ov ig fiaCiUa xa-ei^sto cum 129, 3 xBircd aot BveQyecia iv tw 
^furiQOi oixGi § 16 nontios (v sup. priore o) pontios A. 
nantios pontios G3I. nuntios E. Nontios pontios nU esse vi» 
deiur nisi dixzoyqaq^la § 16 socios A (v sup. o) ac- 
cusatos A (v sup. o) § 17 prodicioois A (c prope s esi) 
§ 18 Cimonem Bong. timon AG. tymon B. thimon CM (JiUera 
a ob eandem liUeram sequeniem omissa). cymona F. chimona 
E. cimona BL milsiadis A, melciadis G. milciadis BCB 
fntorae ABGM. futuram R § 19 vinclis A (v seu o sup. cl 
eras.) redemet A § 20 dilegentium A. *delegentium BE. 
diligentium Bong GM. eligentium DL. deligentium R 



IN LIBRUM m. 

1. § 1 in Graecia Bong CEF, in gretia GM. in graeciam 
R § 2 in spe A § 4 somnium A § 5 principium A m. pr. 
corr. § 5 Megabazum ex Thucyd. Dtteb. baccjibasum AGF. 
bacab. Bong B. bagab. E. baccasabum M. bacabassum C. ba- 
cabaxum DL. Guischmidius me docuil Bagabazum Dinonis fragm. 
21 et priscorum Persarum usu defendi: cf. Prolog. § 6 par> 
ricidi A parentur DL. pararentur R § 8 et ipse Dueb EF. 
om. C. et om. R traiecit Bong Dueb CEF. trahicit B. trai- 
cit R et caed. patris et necem fratris et se DEL. necem pa- 
tris et fratris F. et caed. patris et se R 

2. § 1 lacedem. A atheniniens. A ecternis A § 3 la- 
cedemonii A trahebant Bong Dueb Deii. trahere R gene- 

^ris EDL. gentis R urbibus GM- viribus iJ,(r in ras. m. ali. 
A) % 4 lygurgi A ex simulatione ABCG. ex ^emulat. R 
§ 5 lygurgus A Polybilae Bong AG, polybite E, poli- 
byte F. polibite R. Ex Graecis Polydectae lunl. Dueb Cha- 
rillo Bong. charilao F. caryllo G. carillo R fuerat Bong 
Dueb EF. erat R § 7 sparthanis A § 8 prius BE. primus 
R documenta Bong Dueb BCF. documentum R , § 9 prin- 



24 IN LIBKUM III. 

cipium A formavit Dueb Deii, • firmavit R § 10 omnibus 
item ABCG. omn. idem M. omn. suasit E. omn. persuasit R, 
Gravius, quam est suasit, verbum desidero. Cf. XX 4, 9 do- 
cebat nunc has pudicitiam et obsequia in viros, nunc illos mo- 
destiam et litterarum studium. inter haec velut genetricem vir^ 
tutum frugalitatem ominibus ingerebat § 12 usum velut Bong 
JDueb DEL. usum veluti F. usum ut A (et anie ut eras.) BGM* 
usum et Q 

3. § 1 magistratus A. -Iralui C, -tratibus R § 2 et 
annuas successiones F. et annuos successores R § 3 altero 
Bong. alteris DFL. alteri R § 4 publice] b m ras. A cu- 
ius] prius u in ras. duar. liit, A iuxoria A § 5 permisit 
Dueb EF. permistum DL, permissum R epulentius A lu- 
xoriam A § 6 praecipit AG. praecepit R (percep. M) lu- 
xoria A § 7 subternere A § 8 do^rte A legerentur Dueb 
DEL. elegerentur AG. eligerentur R dotis frenis Bong Dueb 
C. supnis doctib' DL. frenis dotis R (doxis A) § 9 pro gra- 
dum A § 11 iureiureiurando A § 12 lacedemonem A 
sparthani A religionis A corr, fort. m, pr, 

4. § 1 intuUissent A reversurus A § 2 quaetris A 
inisium A. Voluit inicium, quodhabent BCG § 6 post quam 
longam AGMp post tam long. DE. post om, L. tam om. BCF, 

§ 4 fecundilatem subpleri A belli Bong Dueb DFL. bel- 
lis R insidua AGM. assidua R. Cf, FS, 3 posl longam fa- 
mem et adsidua suorum funera pacem petiverunt § 5 post] 
Y, A § 6 experiruntur AG. experiantur BC. experirentur R 

§ 8 phalantum E. pallantum F. Palantum Bong R (in G 
fuit palanctum) Araci Bong. arati sparthanis A § 9 
dignitati suae A § 10 inquirendas 0. anquirendas coni. Nip- 
perdeius § 11 in italia A arcae tar. A § 12 phalantus E, 
pall. F. Pal. Bong R proturbatis A Brundusium Bong BM 
EFL. brundis. R (brundys. A) § 13 his moriens F, his om. 
DL. ismaf*. Bong R ut] et ^ § 14 caecinisse A § 15 
arbitrantesj ar in ras., n sup, lin. A ultiojie A prodisse A 
(alt, di ini. lin,) § 17 parthenis ABCGM. spartanis R 
fundata] ta int. lin. A § 18 ob cuium A m. pr, corr. pa- 
lalo M, ut supra R 

5. §^ l.messeni A § 2 captivitatis Dueb DEL. captae ci- 



IN LIBRUM III. 25 

vliatis R ' patiencia A § 3 quo adversus Bong BCDEFL. 
quo» (d ul vid.) adv. A, quod adv. GM, Cf. I 9, !)• VI 3, 6. 
IX 2, 6. XVI 1, 3. XXIV 3, 9- XXXVIII 4 , 10. XXXIX 4, 1 
§ 4 lacedaemoni A § 5 athathenienses ^ {prius ath ^ra^.) 
sparthanoram ^ tyrtheum poitam A ciaudum pede Bong 
Dueh DEL. pede claudum F. daudo pede B § 6 fnsos, qiiod 
L F. Gronovius desideral, habet A m. alU fusus R disperat. A 
sparthan. A ad (in E) suppl. ex. serv. suos Bong Dueb 
E. serv. suos ad suppl. %x. R § 7 ut nun nomero A tanto 
(e corr. tanti) A § 8 infligerent DEL. inferrent F. infun- 
derent R § 9 nisi qui intervenisset AGM, cui interveniens 
BC. nisi intervenisset L. ni interv. R tyrtheus A qui om. 
C § IT) solitassi * solicitesseras A. solicitasset GM. solliciti 
essent BC. solliciti tesseras R (sociti D, sed li int. lin.) 
deinde (dein C) sculptis BC in scnltas D. insculptas EL. \n 
scutis F. inseultis G. insculptis R deligarentur ABGM. de- 
ligarentnr ut C. religarent ut DL. deligarent vl% R § II li- 
niamenta (laniam. F^ § 12 regis A nuntiari Dueh. non- 
ciare A. nuntiare (nunc) R § 13 messenis A autem] cu- 
tem A § 14 itaquae A 

6. § 1 messenei A (e del.') § 3 supervacuaneos ACGM. 
supervacaneos eos F. supervacue hos B^ sed in marg. super- 
vacaneos, Qtiod R hahenU Cf. ad XI 12, 11 eodem u4^CG 
MF. eosdem R demiserunt A § 4 han rem A graetia A 

transferent A essent A § 5 occupate t essent A 
peloponensis A § 6 itaque] e in ras. A § 7 reparavere 
Bogg Dueh. reparaverunt B. reparant R § 8 verterent A (a 
sup. e) G. verterunt BM. -terant R § 10 boetiorum A 
Pers. belli Bong DuehB. belli pers. R § 11 sparthan. A 
tercium A § 12 tratgoediarum A § 13 sparthan. A 
Achaiae Bong E. asiae R (asye F) 

7. § 1 Lacedaemonii] ce m. alU inlaU A § 2 quinto deci- 
mo anno Bong CF. quidecimo anno B. intra quindecim annos 
Dueh E. intra XII annos DL. extra XV annos GM. extra XII 
annos A. Sed nota, qua in A quindecim significari solet, est 
XU. Quae cum facile in XII ahire potuerit (cf.^ ad XX S, 4), 
ex codd. GM extra XV annos edidi. Sic Lacedaemonii eo iem- 
pore, quod quindecim annos ecccedehaty Alticam populati esse di- 



26 IIN LIBRUM IIII. 

cuniur. Cf, 1X6, 7 extra hanc sammam Maeedoniae exercitus 
erant ^ 4 Pericli Lueb. ^clis pupulat. A sine] inse 
A § 5 deinteriectis A, de (inde sup. vers,) interiectis G, dein 
(deni B) inl, BCM. deinde int. Bong Dueh Dett, sencientibus 
A § 6 longe] gem,aU,inlatA § 7 Pericli Bueb. -clis 
§ 8 reliqueral A § 9 et ad] et om. AGM. ad om, C deciin.] 
declamandum A m. pr. corr. § 10 atque] at ini. lin. A 
§ 12 nec cessatum necessitatum deinceps A marit A 
lr*ucidarent A § 13 fessi ut tot A (ut eras.) GM. fessit tot F. 
fassi tot R § 15 si ferrent AGM. si ferentes Bong Dueb E 
quam si ipsi aperto Dueb B, ipsi om. Bong ACGM. si ipsi 
om. E § 16 exponam Bong BDEFL. expono R sint Bong. 
sunt 

IN LIBRUM IIII. 

1. § 1 adhaesisse] adaedisse A diremtamque Dueb AM. 
diremptamq. G, direptamq. Bong R honore AG (honere e 
corr.). onere R § 2 ipsa terra BongDueb. ipsa om. C, terra 
ipsa R ita penetrabilisque ita ut A. Repelii que ita a v. pe- 
netrabilis ad praegressam fistulis errore relaius § 3 gene- 
randis] ne m. alt. inlat, A § 4 spiritum AEG. spiritu R 
inter interiora luctante Bong Dueb F. inter interiora luctantem 
E, interiora luctante DL. inter t*t luctante A (marin, quod in 
texiu, el interiora, quod int, lin, fuisse videtur, erasum est), in- 
terluctante C. inter interita luctante G. interius ita luct. M. in- 
ter abrupta luct. B, Duabus rebus lusGnus effici didt, ut terra 
nunc flammas, nunc vaporem, nunc fumum eruciet: vento j^er 
cavernas et fistulas soli flante et ignibus generandis nutriendisque 
naturali materia. Quare vesiigia cod. A (inter maria luctante) 
'secuius scripsi in materia luctante. Cf. Valer. Flacc. I 205 
densis luctatus in extis ignis. Saepe librariis accidit, ut sylla- 
bas litterasve transponereni, cum oscitanies quae animo obversa- 
bantur, non quae ante oculos hdbebant scriberent. Sic VII 6, 14 
in praetereuntem el inter praeeuntem GM. II b^ l afuissent et 
favissent A. III 7^ 4 sine et inse AGM. VII 6, 1 redemit «^ 
remedit AG. Vllb, 3 domo et modo A. VIII 2, 1 civibus et 
vicibus A. XI 7^ 6 habuit et habitu AM. XII 4, 12 domitis et 
modicis ABCGM. XII 7, 1 inter recusantes ei inter se curantes 



IN LIBRUM nil. 27 

GM, XII 12, 8 poHdamas et polimadas G. XIII 4, 21 a^enoris 
et ageronis ACGM, XV 1 , 6 gamalam ei galamam ABC. XV 
% 9 colunlur ei locuntnr AGM, XVI S, 10 lamacbuse/ mala- 
chus ABCGM. XVIII 4, 9 tacito et citato B, XVIII 4, 12 al- 
tam et latum B. XIX 2, 3 regebantur et gerebantur BC, XXV 
2, 6 remigibus et regimibus M, XXVII 3, 7 denuo et de uno 
B. ZZF/// 2, 14 epirie/eripi^<?. XZZ/J 2, 4 modestia e/ do- 
mestia A. XXXII 3, 11 ultor et ultro C, XXXII 3, 16 orole 
e\ olore X. XXXVII 4, 1 sodales ^< solades G inier se permu' 
tata sunt § 5 inde denique Aetnae (aethinae A) montis per 
tot saecula durat incendium] C, Nipperdeim primus vidit haec, 
quae uncinis inclusij insiiicia esse, Exponuniur enim h l. cau- 
sae^ cur incendium exisiat^ non cur duret, AdnotaUo margina- 
lis, qualis est Guelferhyiani B ethne montis unde durabile in- 
cendium, eoc § 12 desumpia, temere in verha scripioris inlata 
esse videtur § 7 promuntorium regium A (um re m, alt. in 
ras, angust,') GED, promunct. reg. CM. promunt. regnu L. pro- 
monl. regium BF, In archetypo aspirationis nota post liiteram 
T non videiur fuisse, Nam cui soli hac in re aliqua aucioritas 
est, Puteaneus semper habet Pyrrus, Pyrridae, Raeti, Re- 
gium, Regini, Riphaei, Rodanus. Be nominibus Rhodii et Rho- 
das dubilaUo relinquitur^ quoniam Erodii quoque et XI 11, 1 
inter hodum exiai pro eo , quod est inde Rhodum. Bongarsius ei 
Duebnerus litteram h ubique servani^ qtiod semel monuisse suf- 
ficiet grece A pronunciatur A § 8 huius loci BF, loci 
haios R coiere] coirece A § 9 nusquam alias tam torrens 
^ong Dueb. tam om, 0, Locus corruptus est. Nam praeter- 
guam quod tam' abomnibus meis lihris mss. ahest^ alias apud 
lusUnum de loco non usurpaiur, Cf, XXII b^ 11 nusquam igi- 
tar alibi facilius bellum ceii, Scripsit haud duhie nusquam latius 
torrens. Cf. Tac. Agric. 10 unum addiderim, nusquam latius 
dominari mare, multum fluminum huc illnc ferre cett, Virg. Aen, 
VIII 671 haec inter tumidi lale maris ibat imago. lusiin. 
XIII 7, 10 Aristaeum in Arcadia late regnasse procul vi- 
dentibus Bong BDL. pr. visentibus R. Cf. § 18 procul inspi- 
cientibus § 10 concurrenlium tanta] tium tan in ras. A 
dantes vergilius (virg.) in ABGM, vergilius om, C. dantes ver- 
ticibus (vort.) in R. Vergilii nomen margini adscriptum^ ut color 



28 IN LIBRUM IIII. 

Vergiliams ^ quem lustini verha habenl, significetur ^ deinde in 
iexlum inrepsii alias quasi] alias in ras, A ferrij rr m ras. 
A § 11 aethnae A veluli ipsis undis Bong Dueb, velut in 
ipsis in undis A (prius in eras.), velut ipsis in undis BC, velut 
in ipsis undis R {Gl) § 12 bumores A § 13 carybden 
(carib.) AGM. caribdin B, caribdim R peperire^ auditis 
A desidentes A § 14 aethnae A § 15 aquarum mille 
iile A (mille eras,) terrae difF. nulrimenta om, ABCGM 
incedat A § 16 promontorium Diieb. promuntoriorum BC 
(promunct.). iam promuntoriorum R (promonct. M. promunct. 
E. promont. F), De repeiiio iam cf. F/ 8, 9 iam litterarum 
studium, iam philosophiae doctrina tanta. F7, 8 ei lO^ XXJC 

2, 4 altitudo *tt ipsa A coentibus in A descedentibus 
A § 18 accesseres A discedere * ac A seiungi] se tn 
ras. irium liit. A antea Bong Dueb EF. ante R 

2. § 2 colus DFL, cocalus R tyrannorum* imper. A 

§ 4 numerot A anauxilaus AGMDL. anauxilai C, anaxilaus 
R iusticia A moderatio ^^* aut med. A § 5 Micalo Bong, 
ABGM. michalo CF (mych.). mecalo E, micalon DL. Micytho 
ex Herodoto VII 170 restituit Dueb 

3. § 1 regni BC. regini R et altera AG. ex alt. CFM, 
ex alia B. ab altera R ab mera ABCGM. ab imera urbe 
DL. ab hymera urbe F. ab himera E. Aliis quoque Jocis prae- 
posiliones urbium nominibus adiunctae sunt: cf. XVIII 7, 7 
a Tyro. XLIII 5, 8 revertentes a Delphis. X/5, 12 in Ilio. 
XIV d-, 2 in Pydnam urbem concedit sotiorum A § 2 fa- 
cinus nulli] us nu in ras. angust. A § 3 latres A crude- 
lissimus A cum] com A relinquissent A § 4 cathenien- 
ses AGM. catinenses BF (catyn.). cathenenses C, chathanen- 
ses DL (<jhatan.). carthaginenses E § 5 quo — occupaverant 
DL. quod — occupaverant R. quo — occuparent aui quo — 
occupaverant Bongarsius legendum arbitratur. Sed cf. XVI 

3 , 9 cum rerum potirentur Athenienses victisque Persis Grae- 
ciae et Asiae tributum in tutelam classis descripsissent cett, 
speciae A cathiniensibus A § 6 lacetheo AG. latheceo B, 
lactheo C. laceteo DLM (-dea). lacheteo F. lachete E ca- 
riadae A. cariate B. cariathe CGM. cariade EL. chariade DF 



IN LIBRUM mi. 29 

(chary.) § 7 calhenienses A thedio A fecerant Dueb 
DeU. fecerant Bong R 

4. § 2 praecibus A § 3 lamachus Dett. (-cus Z). lama- 
chos R repetitur] ur ip. ras. A § 4 a|cipiade A § 5 mar. 
commottatibus A § 6 fractiis A § 7 set qui B (quod 
coni. Bong). sed quo AGM. sed in quo Bong (in uncinis in- 
dus.) Dueb CEF. sed in quem DL. Cf. Cic. Brui. 51, 191. 
Qui et quo permutantur XXVIII 1 , 6 eratj t in ras. A 

§ 8 his audito in itinere belli iam inciinatum statum DL, is au- 
dito genere belli atque inclinato statu Dueb. is aud. gen. belli 
iam inclin. statu Bong R. Verbis genere belli circumvallatio Sy* 
racusarum significari videtur: cf. § 5. Thucyd, F/ 104 cog av- 
totg cct ciyyEXCcii. icpoircov dstval — ayg rjdrj TtavrekcSg anorersi- 
%i6iiivai, ac 2vQay,ov6ai el6v , ri^g (lev ZvneUag ovnivi iXnlda 
ov6sfilav elxev b FvhTCnog oportuna A § 10 a bello] a in 
ras. A classe lacedaettmoni A amissi] a in ras. A . 
% it eurimedonta A cum] com A (v sup. o) supplimento 
A § 12 peloponnensii A. peloponesii CGMF. peloponnenses 
S» peloponenses R 

5. § 1 cum] com A § 2 terresCis A Demosthenes] sth 
m. alt. in ras. unius litt, A § 3 et forsitan feliciora , quod 
Hoiiingerus desiderat^ extat in DL. et forsitan infeliciora R. Et 
forsitan eo sensu intellegendum esse puto, qui inest in el fortasse 
{und doch wohl) apudHorat. sat. / 3, 20 nuliane habes vitia? 
Immo alia et fortasse minora. Bella enim infeliciora t. e. triS' 
liora esse dicuntur , quoniam non in terra aliena , sed in ipsa pa- 
iria gerenda sunl urbis] orbis A § 4 niceas A malae 
A § 5 animia A. a nimia E. animata Bong ^/"(aiata). animi 
^R § 6 ducum inter BDL. ducum qui iniQT Bong R. Dueb- 
nerum secutus v, qui uncinis inclusi., quoniam non habet quo re- 
feraiur. Nescio tamen an quippe m archelypo fuerii. Nam qui 
ei quippe inter se permutantur, velut XXXI 5,4. De struciura 
verborum cf. VI % 8 quippe aetas — utrique prope una. Curi. 
III 4, 9 quippe multa riparuni amoenitate inumbratus. F 1 , 7 
quippe — cernentibus. r7, 2 quippe paelices — adsuetae. 
VII 3, 5 quippe — volentem. VII 4, 35 quippe — secuturi. V I, 
17 quippe magni operis obsidio futura, quo loco editores plerique 
omnes contra codd* auctoritatem erat addiderunt adgressi fue- 



30 "■ IN LIBBUM V. 

rant Pong, fuerant om, , uncinis inclusit Dueb § 7 eurylo- 
cus AF, eurilogus B, eurilochus E. euricolus L, eurilocus R. 
Eurymedon iniellegitur fortissim^ A § 8 nitias A exer- 
citum] m in ras. duarwn litt. A § 9 relectas A caedit par- 
tim Bong E. partim caedit R § XO demosthenis A 

IN LIBRUM V. 

1. § 1 alcybiades A mysteria ceteris initiorum AGME(e 
corr. cereris). mist. cereris •!• iniciorum B. ministeria cer. init. 
DL. Vide ui iam librarii in nimia verborum abundantia offen^ 
derint, Berneccerus, Faber^ Graevius mysteria Cereris delenda 
esse censent sacro nuUa GM. sacra nullo i? (a n in ras. A). 
'Nullo esi nulia re. Quintil. inst. or. II 4, 13. // 16, 12. V 14, 
14. 'Tac. ann. III 15/ Nagelius silentie Z. silenlio R sol- 
lemnia ennntiavisse Bong Dueb A (enonc.) EF. soiemniae 
nunciavise G. solemnie nunciavise M. sollempni enunciasse BC 
(-ciavisse). solempnia nunciasse DL. lam I.F. Gronovius vidit 
mysteria Cereris initiorum a lustini dicendi usu non abhorrer^ 
Cf. ad 1 9, IS. Sed quod addilur sacra superfluum est ac vix 
ferendum. Quare post initiorum distinxi et ex BC soiiemni 
scripsi. Apparet enim turbas ceterorum codicum inde ortas esse 
quod^ cum vulgari et pervagato errore aenuntiavisse scriptum 
esset, liiterae a vel ae ad praegressam vocem soliemni trakeren- 
tur. Cf. Plin. N. H. II 63, 63 terra nullo magis sacra merito, 
quam quo nos quoque sacros facit § 2 revocatusqua bello A 
conseientiam (-ciam) Bong Dueb BGMEFL. conscientia R 

§ 3 diis iratis B. diis DFL. diris R sacerdotum] s in ras. 
A relegiones A § 4 contullit A inferre] B addil eis 
parent lacedemonii. Vid. Schefferus § 5 omnia Graeciae regna] 
Nipperdeius coni. omni Graecia erecta. Sedcf. ZZF^, 1 Grae- 
ciae Asiaeque regna meditatur. 4, 3 ad devincenda regna 
concurrant A § 7 avitique] aviti quoque ABGMF tisa- 
ferne A § 8 re] in ras. A § 10 non] no A quam vi victi 
F. vi om. R 

2. § 1 graegarii milites A imperatores A. -toriis Bong 
Dueb FGM. -toris R. Cf. VII 4, 4 § 2 accepti A fort. m. pr. 
civitatis A corr. m. pr. § 3 partaque cum Dueb EF. pariaque 



IK LIBRDM T. 31 

(om, cam) 2>X. parata<)ue cum Bong R pdnsare Bong Dueh 
CDFL, pensarept E, pensare^. OpU, codd, scriptura me mo- 
viU ui parata qai — ^^emswei ederem ; claudicani enim partaque 
— pensare. Gronotnus apie conferi Ov. met. XIII 192 laudem 
ut cum sanguine penset § 4 alcibiades A § 5 velut] vel 
A gracia insinuabit A § 8 lacedem. A § 9 lonios] 4u> 
nior A § 10 iacedem. A alienam] li in ras. unius litt. A 
instruere A (ns in ras,)- BGMEF, struere DL. instituere C 
§ 11 et quod ABCGM, et quos R demicandum A § 12 at> 
t^rendam Dueh DL, obterendam Bong R vacet] c intulii A 
exequendasq. A § 13 quicturos A sparthanos A qui 
Bong Dueb. qi DL. quia R professitt A sunt Bong BCD. 
sV FL. sint R § 14 itaque commeatus] que com m ras. 
paulo mai, A 

3. § 1 Aioibiades] cib in ras, A vendidabat A § 2 
at quem A si res papopulo A § 6 suberbia A 
exul ♦ revpcatur A (dtdnum an sii -catus) § 7 mitti! Bong 
Dueb E. scribit R quadrigentis A ^^ § 8 denonliatione A 
(v sup. o) exelium A § 9 lacedaem.] dae om. A 

4. § 1 iam zestromindareus AGM, iam zestromindarus E. 
iam zestromin djarius C, lancestro mindareus BDL, iam the- 
sostro midarius F, iam Mindarus Bong. iam Sesto Mindarus 
Dueh ex Is. Vossii conieciura iam Sesti Mind. Nam o in i mutato 
mn erat opus: cf, ad XI 10, 11 farnabasus DL. parnabaxus 
E. pharnabassus F, pharnabasus R § 2 caesit A § 4 tracti 
ABGME. fracti R, Cf, V8, S § 6 lacedem. A addicit Bong 
AB adducit C adiicit Dueb F. adicit R, Cf III 6, 13 multas 
Asiae civitatesAtheniensium imperio adiecerunt. /9,1. XXXVI 
1, 9. Aliud esi XXII 3*, 4 civitates sociorum eidem titulo pacis 
addictas § 9 redeuntes A praecipue] e fin. in ras, A 
alciabiaden A (a eras,) miratur AGM. mirantur Bong Dueb, 
R § 10 hora A (h eras.) hunc] hinc A dae caelo misum 
A § 11 laudant ^que pro patriat A exussantes A (unum 
s eras.} § 12 rursum Bong Dueb BCE. rursus R (rurs' D) 

incepti BC. recepti R § 13 honorant BCDEFL, onerant 
R § 15 si quaeant A § 16 contumelios A execrationes] 
c in ras. A praepibus A § 17 Siciliae] ci int, lin. A 
^racusanum ised ionibeiespontique A § 18 nec in] ne in A 



32 IN LIBRUM V. 

ofFensam^^i^. ofFensione DL. ofFensa-R favorem EF* fa- 
vore R studias A corr. m. pm 

5. § 1 agunlur a Dueb F. ag. et L. ag. et a Bong R 
Lacedaemoniis] daemoniis in ras. A lysanter A classi beilo 
ABGM. classis bello C. classi belloque R § 2 dives et se- 
cuTus DL, divites secnrius Dueb. divites securus Bong R 
dulcedine] e fin. in ras. A § 4 continentia A conon mn- 
tarent AG. commutarent BE. concione mutarent C. conone 
mutarent Bong MDL § 5 recencia A § 6 vicisse — tantum 
Bong Dueb Deit fecisse — tantum R. Recie: cf. XLII 5, 12 
plusque Caesar magnitudine nominis sui fecit quam armis fa- 
cere alius imperator potuisset. XXVIII ^,, 14 ne fortius lo- 
cuti quam fecisse viderenfur. V 4, 11 ei 12 spraevissenl 
A (s init. in ras.) § 7 luxoria A ^voluntarium] prius u 
in ras. A 

6. § 2 quibusque] que om. AG § 4 actas A inperium 
A § 6 militaria actale A § 6 ex qua coliuv. hom. Dueh 
DL. ex qua hom. colluv. F. eaque colluv. hom. E, eaque in 
conluv. (colluv.) hom. Bong ABC* eaque inconluvione hom. 
G, eaque inluvione hom. M § 8 erat ut Bong Dueb E. 
fuif ut R salutem desperaverint victoriam AG (disp.) M. 
sal. post speraverint vict. B. sal. desper. victoriam nunc spe- 
rarent C. sal. desper. victoriam paulo post speraverint DL. 
sal. desper. nunc non desperent victoriam Bong Dueb E. sal. 
desper. victoriam ex hostibus paulo post sperarent F. Restitui 
salutem desperaverint, speraverint victoriam. Leciio codd. AGM 
ab iis corrupla esi, qui non repuiabant permultis locis easdem vel 
liiieras vel syllabas vel voces sese excipienies a librariis semel ian^ 
tum exaraias esse, Cf. VI .,1 cognatos alii, alii amicos] cognatos 
alii amicos AGM. VIII 6, 3 se dederunt] sederunt (?. ^/ 6, 9 sed 
in intimum] sed mWm. ACGM. XII % 13 auxilia a finit.] auxilia 
f\mK.AGM, Z///7, 2 acceplurum. cum] accepturum ^FG^Ttf. XV 
3, 11 post in India] post india AGM. XVI 5, 12 conspirant. erant] 
conspirant ABCGM. XXI 6, 5 profugisse se ad] profugisse ad 
AB. XXIV 6. 1 onustam tam facile] onustam fac. ACGM. XXXI 
1, 3 in integrum] integrum AGM. XXXIV 1,4 mandata dataj 
mandata ABCGM. XXXVIII % 2 inlulisset etmultis] intulisset 
multis ABGM. XXXIX 2, 7 cum cupiditate] cupiditate A. III 



IN LIBBUM V. 33 

7, 5 dein inlerieclis] fleinleriectis AG. VI 3,7 el XXXVIII 
9, 3 restitutBrum] restiturum ^£^^. VIII 3, 2 veluti timens] 
velntimens AG. VII f 5, 7 quaeque loca] que loca A (quae loca 
GM). XII 10, lO.tradidit] tra dit A. XIII 7, 2 dedecus] decus 
A. XVI 4, 3 tractata] tracta AGM. XXII 2, 4 mittit. ita uno] 
mittit uno ABCGM. XXVI 2, 11 patre reparato] patre parato 
BC. XXX 2, 6 occultata] occulta G. XLII 2, 5 sed et cum] sed 
cum A. XLIIIl^ 4 conviviis] conviis G. II 1, 15 si ignis] signis 
A. //13, 7 transitum maturata] transitu mat.^. ///4, 9 dignitatis 
snae] dignitati suae^. r/2, 2 ingentia aux.] ingenti aux. A. VI 
2, 7 in Asiam misere] in asia mis. A. VI 2, 14 agit tamen] agi 
tamen A. F/4, 5 Conona navali] conon nav. AG. XII 3., 1 
Parthia Alex.] parthi alex. A. XIII 3, 10 deinde egregium] de- 
inde greg. A. XIII 7, 2 petere et] peter et A. XVI J, 15 nec 
cessasse] ne cess. A. XVI ^,9 urbem Mithridati] urbe mitr. 
A. XVII 2, 7 ArsinoSs sororis] arsinoe sor. ABCGM. XXII 
4, 4 cum mille] cum ille G. XXIII 3,2 qui inploratus] quin 
ploratus GM. XXIV % 1 ad domestica] a domestica A. XXV 
4, 3 ad devincenda] ad evinc. CGM. XXIX 2, 5 iocis sacrii.] 
ioci sacril. ACGM. Inlerdum omissae syllahae inU lin. addun- 
iur. Cf. ad^ II 8, 6. /// 4, 15. /// 4, 17 celt. Jffaec aliis muliis 
ex eodem genere omissis coacervavi^ quod inde pluribus locis de- 
pravalis medelam adhiberi posse puto § 9 neque is Bong Dueh 
C. neque his DF. n5 his L. nec quis B. nequis A (ut vid.) GME 

neque eae Bong Dueh. neque hec /. neque hae {yel hee 
vel he) R non] n A continuerant CF. tehere consueverant 
DL. continuerunt R § 10 eo proelio Bong Dueb E. eo om. 
R ad ciru regem D. ad cirre reg. /. ad reg. arthaxersem 
eyprum F. ad reg. ciprum C. ad reg. cyprium R contendit 
DFF. concessit ^C. concedit R. Euagoram. At dux nescio 
unde Bong Dueh. xenagoras aut dux F. euagoras autem dux R. 
Cf. Xenoph. hisi. Gr. i/ 1 , 29 oxroi vavalv aneTcXevas naQ 
J^ayoQccv etg Kvtcqov — AvaavdQog di Kxi. Diodor. Sic. 
XIII 106 

7. § 3 recepit Bong Dueb CE {Gl). reoipit R aliut A 
praeter] aet in ras. paulo mai. A reliquit Borig Dueh DFL. re- 
linquid G. relinqnit R § 4 nontiata A (v sup. o) §6 pu- 
phcam A (fuit antea publ.) quaestibus A § 7 cogn. alii 

lUSTlNUS. 3 



34 IN LIBRUM V. 

alii amicos Bong Dueb E, cogn, alii amieos AGM, alii cogn* alii 
amic. BCF, cogn. alii amic. alii i>X. Cf, ad T 6, 8 querel- 
lam] que in ras, A § 8 incolomium A (v stip, o) ammis- 
sorum A § 9 superbium A (i eras.) pi^aeponentes A 
§11 incolomibus A (v sup, o) ruina taxatae Bong Dtteb 
BDEFL. ruinae tax. R. De re cf, II 12, 14 e/JS 

8. § 1 ac] c in ras. A obsidione circnmdant obsessos E, 
obsid. circumducta obsessos F, obsid. circumdata obsessos R. 
Duebnerus conferl JF 4, 5 munitionibus deinde circumdatis — 
clausos intercludunt fame A § 2 sciebat A copiis om. 
BC et ne] et om, ACGM, nec un B nova BC adquei 
vel adquer A, ad quae GM. acq'ri C. advehi iJ providerant 
-&i?X. providere B. providerent R (>rant e corr. D) § 3 ma- 
lisj m ras. A § 5 pircum B, pyreum F. pireum R praeler 
Ey qui impireum habeL Voluit haud dubie in pireum versus 
miri brahcia (vel braccia) A resque pubiica Bong Dueb 

ex semet] exemit A acciperent BDL. acciperet Bong Dueb 
R. Berneccerus, ut errori occurreret ^ ex semet ipsis ad Athe^ 
nienses referendum esse adnotat. Ne erroris reprehetisionisve 
ansa relinqueretur^ una littera mutata reiqne pubiicae ex semet 
ipsis XXX rectores acciperent scripsi. Cf. F 8 , 9 XXX recto- 
res rei publicae constituuntur. IZ 4 , 8 ex horum numero tre- 
centos exttles iudices rectoresque civitati dedit § 6 lace- 
demon. A lyssandro A § 7 et expugn. Dueb Deti, et om. 
Bong R exilio dionisis A (is m. pr. corr.). Diodorus XIII 
107 seqq. expugnationem Athenarum et mortem Darei regis ei 
iurpem Dionysii ex acie fugam [^ridevog adgov 7Ctccl(f(iatog ys- 
yBvri^ivov q>vyetv aX6y(og} eodem tempore accidisse tradit. Haec 
fuga Dionysii maioris commutata est cum exilio filii primum a 
Dione^ postea a Timoleonte Syracusis expulsi. Causa erroris^ 
sive Trogo sive lusiino debetur^ in ambiguitaie vocis gwyi} (fuga) 
quaerenda. Frustra librarii culpantur. Insignis hic annus — 
fuit familiaris lustmo locutio est. Cf XXXII 4, 9. T/ 6, 5 

§ 8 mutatu A mutator A § 12 auspicatur A § 13 
itonere A § 14 aperte] apte A (s sup. pt) 

9. § 1 exauriunt A § 2 theramini A § 3 passim omnium 
fuga] ^ Vide an codd. invitis scribendum sil passim hominum fuga.' 

*Kreyssig. Non ita scribendum. Cf. XVI 4, 19 mortem passim 



IN LIBRUM V. 35 

OffinibiM minatar. F 9, 2. VIII 1,3 $ 4 qood et F. quod 
etiam R exilium cum B, exilium F, auxilium unicum E, 
aaxilinm cam R auxilium anicum cum Bong fortasse recte, 
Cf, ad V 6,8 misseris A (unutn s eras,) eripitur BEF. eri- 
peretur R § 6 fylen atricorum A (ri in ras. m. «//.). filen 
attic. E. phylem attic. F. silen actic. C. silenaticorum B. file- 
naticorum GJIf (fyl.) DL. Xenoph. hist. Gr. II ^, 2 Ovk^^v %(oqIov 
%ccvccla(i§civBt Isxvqov § 7 quorundam A crudeles Duei) BF. 
cradelem DLt crudelis Bong R. Cf. XV 3, 6 miseratus tantl 
viri. XLIII 4, 8 miserata formae eins favorem A. favor. 
Enm BC. favor R. Puteaneus favor. Rem itaque voluiss^ vide- 
tur. Cf. ad VI 4, 12 § 8 itaque et EFL. et om. R (int. lin. 
D) inmenias A. inmoenias GM. imenias C. nunenias B. ys- 
men. DL. hismen. (hysm.) EF § 9 quingentos milites Bong 
Dueh DEL. milites om. R elonquentiae A § 10 domina- 
tione] damnatione A § 11 exaustam A § 12 brachiis A 
§ 13 trasybulum A § 15 er^tias A Hippolochus Bong. 
hippoIocus^(^^. hyppoIocusC ipolocus B. ypoIicus2>. ypolitus 
L. hippolitus E. apollonyas F. Fuerunt inter triginta lyrannos 
et jffippolochus et Hippomachus (Xenoph. hist. Gr. II 3, 2) ; sed 
hic cum Critia in pugna cecidit, v. Xenoph. 1. 1. II 4, 19 

10. § 1 se victore ACGM. se victorem R. Horum scripiura, 
quae aequabUiiate memhrorum commendaiur^ hanc hahet senien* 
tiam : cur se viciorem fugiant poiius quam admvent ut libertaiis 
vindjcem? Cf. Liv. XXV ^I^ 10 increpante Marcio, quod in mu- 
liebres et inutiles se proiecissent fletus potius, quam ad tutan- 
dos semet ipsos et rem publicam acuerent animos § 2 arma 
coepisse A m. pr. corr. ut adepta A XXX^ se ^ non 
civitati] non civita in ras, A § 3 sacrorum communium tum 
Dueb. sacr. comm. E. sociorumque comm. tum F. sacrarum 
tom DL. sacrorum tum Bong R patriae ABCGM. patriam 
R. Cf. %7 § 6 nontiatur A (v sup. o) in bellum alhenien- 
ses § 7 ad urbem eleusinam migrare DL (eleuxinam). ex 
urbe Eleusina (-sinam EF) migrare Bong Dueh BEF. eleusina 
ex arbe emigrare C. ex urbe eleusinae migrare AGM. Liiiera 
e t^Elensina ex sequeniiadhaesit. Cf.%^ § 8 indignantes Bong 
Dueh BCDL. indignantur R bellum Bong Dueh BCDL.^l bel- 
loffl R § 10 anum tandem § 12 corinthiqne A praede A 

3* 



36 IN LIBRUM V. 

1 ] . § 1 eodem fere Dueh. eod. ferme DZ. eod. forte Bong 
R moritur Artaxerxe et Cyro filiis relictis (rel. fil. F), 
Regmim Artaxerxi Cyro Bong Dueb Deti, moritur artaxerxi 
(axerxe GM) cyro (ciro M) AGM. moritur artaxersi regnum 
cyro B, mor. qui regnum artaxerxi cyro C § 2 civitatis A 
§ 4 nontiatum A (v sup, o) artaxerxe A acersitum A (r 
sup, ac) interficissetque A § 6 enixe se DFL, se otn. R^ 
quod smililudine praegressae syllabae absorpium in A post opera 
ini. lin, inlaium est ceu ignorantes F. velut ign.^DFL. vel ign. 
Bong R § 7 gratiam * et A. gratiam ei GM. gratiam et R 
artaxersen A vicissent A § 8 obtullisset A artaxerses 
A § 9 cyros A (v sup, 6) artaxerses A § 10 in auxilia 
£. in auxilio R. Vid, Wopkens. a tanto] a om, ACGM 
§ 11 inter tot Bong Dueb Deit, tot om, R. Cf. XII 6, 16 ile- 
neris A 

IN LIBRUM VI. 

1 . § 1 habebant DL. habent R non contenti] non int. 
lin. A § 2 Hercyllides Bong A. hercillides BC. hercilides 
DL. herculides GE. heraclydes F, Dercyllides Dueb ex emend. 
Leopardi artaxersis A regis farnabasum A pacifi- 
cari DFL. -care E. pacificandum R cum alterum A § 3 ab- 
tior A § 4 farnabasus A criminator A lacaedem. A 
ingressus A § 5 repulerit A quae gerant Deti. (q D). 
qnam gerant R (in C plura desuni) detrim. omnem A .§6 
set A ostem A (h ini. lin.) praetio A § 9 iusus A 

2. § 1 Hercynione Bong, mercinioni A. inertinioni B. mer- 
cinione C. inercinioni G. mercurionii M. hercinione D, herci- 
mone L. hercymone F. heresniona E § 2 navales A tri- 
remis A modium AGM, modiorum Dueb R frumenta A 
ingentia] a m. ali. A § 4 ducem regem tunc Bong Dueb E. 
duoem tunc regem F. ducem om. DL. ducem et tunc om. R 
responsa lacedaemoni ianeum summae A § 5 futurus] us 
in ras. A denunciabatur A cnm regem AGM. cum rege C. 
qri cu rege B. cum regum EF (in marg, regis). cum regium R 

claudicasset] ic lilterae airiores A pedes B, pede R 
§ 7 posteaq. Bong Dueb, poslq. R asia misere A § 9 in- 
victum tamen 0. intactum tamen coni, Nipperdeius. Nihil mu- 



IN LIBRUM VI. 37 

iavL Consequens pro aniecedenie posilum. Quamquam non fuU 
aUud par ducum tam bene ad cerlamen comparatum^ fortuna 
lamen eos inier se non commisii: invictum igilur ab allero uirum- 
queservavii. Cf. XVII 1, 9. Liv. XXX ^^ 8 Scipio et Han- 
nibal velat ad sapremum certamen conparati dnces § II mi- 
liciam A § 12 conon] c in ras. duarum liii. A (fuit qnonon) 

§ 13 nolit AGM. iiolet X. nollet Bong Dueb R § 14 agi 
tamen A delabi Bong ABGM. om, C. dilabi R exerci- 
tonm A (dli. n eras.) vincit qua A § 16 hostile A § 17 
ab asi^^^c gesilanm A. In verbis Quibns rebus territi — Age- 
silaom decernant recie offendii Glareanus; repeiuniur enim VI 
4, 9. Cf adnot ad JT/ J3, 9 * • 

3. § 1 pisander E. lisander F. pisandrus R (phis. G. pys. 
M) § 2 magna CDEFL. et magna AGM. ex magna B. ^Ne- 
scio an recie in Jioc quidem scriptore.* Handius Turs. II p. 640. 
Cf. Vn^ 12 ex placito consensu: XXXVI 2, 15 ex causa. Flor. 
/ 9, 4 ex summo stndio, Freinshem.^ad k. l. ittjnd. § 3 «um- 
ma igitur in eo proelio non tam dacnm emulatio quam militum 
fait DL. sum. ig. non tam duc. in eo pr. quam mil. aem. fuit 
Bong. sum. ig. tam duc. in eo pr. quam mil. aem. fuit Dueb. 
sam. ig. (go B) non duc. tantum in eo pr. quam vulgi aem. 
(emulatus B) fuit ABCGMEF. In loco desperaio ab opii. libris 
mss. recedere dubitavi. Ui nunc esi^ ducum' aemulaiio non iam 
laie quam vulgi paiuisse diciiur, uipoie qui de sua gloria et pa- 
triae dominaiione aui resUiuenda aut non diminuenda solHciii es- 
seni. Non tantum — quam ubi in veit. codd. invenitury a re- 
centioris aetaiis librarHs in non tam — quam muiari solei. Cf. 
quae ad XXXI 6., 2 adnotavi § 5 sicuti AMDEL. sicul Bong 
Dueb R amissis dom. A § 6 sed alieni] in ras. paulo mai. A 

imperii Bong Dueb. proelii (vel prelii vel plii) (in quo 
'proelii' Iglr F) dimicet viribus B. vir. dimicaret F. vir. dimicet 
R (dimicet in ras.A). Codd. scripiura alieni proelii viribus ferri 
posse puto. Nam cum proelium apud luslinum pluribus locis velui 
III 6, 7 bellumdenotei, proelii igiiur vires idem essepossit, quod 
est XXXI ^, 1 vires belli, nihil obstare videiur, quo minus alieni 
proelii vires de iis viribus iniellegaiur , quas alius ad bettum 
gerendum Jiabei, Cf. F 2 , 10 alienam se viotoriam , non suam 
instruere,* XL 2, 3 alieni operis praemia. Fhr. III 6, 2 sub 



38 IN LIBRUM VI, 

alieni belli tumiilta exterique regis invidia impane grassantar. 
Curt, VII 7^ 11 quantum in nobis animi sit, alieno Marte ex> 
periuntur. VII 4 , 35 alienum discrimen secuturi e( in conira- 
riam pariem lusi. XXXVIII 4, 16 ne vacaturos quidem bello 
suo proemio A prioris A consecuturos A § 7 re- 
stiturum A § 8 coniunctionem A neve tot Bong Dueb F, 
ne ut tot ABDL, neut tot G (t eras,), neu tot CEM § 9 
eadem militum et oninium regum cura erat, qnos Bong Dueb (v, 
militum uncinis inclusa) EF, eadem et omnium regum cura erat 
quos R {B regum omisil^ sed margini adscripsit, C in iextu regnu, 
sed inl, lin. regu hahet^ D ad v, regum in marg. cum Lacedemo- 
niis sentienlium Wdnoiavii). Bbngarsius coniecit ea(}em et omnium 
et regum cett,^ Sebisius eadem militum et omnium remigum ceii,^ 
Nipperdeius eadem militum et omnium remigum cura. Erant 
quos, alii aliud, Equidem opii, codd. scripiuram retinui, non 
quod eam probarem, sed quia meliuSj m quo acquiescerem, non ha- 
bebam. Nam aliier explicarj, non poiesi, quam ui reges eos esse 
dicamus, qui regno adsueii et liberam Aiheniensium rem publicam 
aversanies cum Sparianis senserint, Cf, T, 1, 5 omnia Graeciae 
regna velut ad extingnendum commune incendium concurrunt : 
tantum odium ^tbenienses immoderati imperii crudelitate con- 
traxerant. Sic Macedones quoque, cum Romanis arma inferreni^ 
auxilio omnium regum iuvabantur {XXXIII l^ 1). De con~ 
siruciione verborum eadem et cf. 12^ 3. XIV 5, 3. XXII 3, 10. 
XXIII 1^7 § 11 capeserunti>Z, capesserunt R § 12 conditio^ 
4. § 2 velut Bong Dueh, velud BC, veluti R finitimis] 
mis in ras. A § 3 auxil. Athen. Bong Dueb E, atben. auxil. 
R § 4 ex infimis increm. Bong Dueh DL, ex finitimis increm. 
R (incrementus A). Finitima incrementa sunt incremenia de 
finilimis capia, Cf XXXIX 5, 4 quae incrementa de finitimis 
quaerere solebant. XXXV 1 , 1 opes augere finitimorum beliis 
statuit. Sicui Lacedaemonii , velui cum imperio etiam viriulem 
perdidisseni , coniemni a finitimis coepere (§ 2), sic Thebani ex 
incremeniis de finitimis capiis (i, e, ex BoeoUorum imperio III 
6, 10) ad spem imperii Graeciae ereciisuni. Simili modo VII 1, 
4 cum Macedoniae incremenla modica fuisse dixisset^ haec addU: 
led postea virtute regum et gentis industria subactis primo 
finitimis , mox populis mitionibusque imperium usque extremos 



m LIBEUM VI. 39 

orieiitis terminos prolatnm. C/1 XLIII 3, 2 epaminondae] 
T ^p. Q A § 5 terrestrae A eadem] eodem A conon 
oarali A § 6 qaod^c ath. A. qno ath. B. quo de aih. €^ilf. qno 
doce.ath. J? § 8 potiti victoria 2>we6 ACDEFL. pot. victo- 
riam ^on^ i?. Op^. /iVt mss. raro accusalivum cum v, potiri 
coniunckm habeik, mkit IX 7, 12 nltionem potita est ducunt] 
docu nt ^ § 9 arcessunt] acc^ctnnt A (prtus c ex r facUtm 
me videtur) § 10 lysandrio A (i eras,) nullius alterins 
B&ng Dueb DEL (m. pr. alteri). nnllius <m, F, alterius oot. 
ABCG. In Mplura desunl. Cf. XIV "1, 7. XXX^, 2 § J2 
prima igitnr Bong Dueb E. pr. itaque R. Itftque apud lusiinum 
saepe secundum alque etiam ierlium locum obtinet. Cf, J 10, 8. 
II 12, 16. V 2, 12. VII 2, 12. XI ^, 11 § 13 delectis iam 
A ostibus A (h int, lin.) 

5. § 2 boetorum A ipicraten A § 4 habuerint ABCGM, 
kabuerunt R § 7 sparthani A § 8 adhenas A tristiciae 
A letitiae A ex reciperata Dueb. recuperande C. «x re- 
Goperata Bong R cepit] coepit A § 9 reficit Bong Dueb 
BEF. refecit R § 10 craematae A § 11 versa quoque 
vice Bong Dueb F. versaque vice R nunc haberent Bong 
Dueb E. hab. nune R (habere GM) carissimis A (vel acriss.) 
B (kar.) CGMEF. artissimis R 

6. § 1 aguntur DEFL. gererentur Bong, gerentur A (v 
tup. aU. e) B, geruntur R artaxerxes A (alt. x in ras. ex s 
factum) S 2 internecivis A (v ex a factum esse videiur). in- 
temae civis G. interne cuius M, interne cedis B, internecius 
C, inter cives R § 3 lacedem. A § 6 lacedem. A securis 
insidiantes Bong Dueb CEF, securi ins. R. Cf, F^, 2 securus 
populatur § 8 arcidamus A vnlneratur Bong Dueb BDEFL. 
volneratus R § 9 interfeetorem A (v sup, efin.) 

7. § 1 finitimis A cep.] coepernnt A § 2 lacaedem. 
A adgraedi A § 4 iam effettae A § 5 tantoque] e m 
ras. A maioris A ^7 ante diem universa Bong Dueb F. 
ante die sui versa AM. ante die sui versa BG. ante die uni- 
yersa DL. ante dies universa CE. Cf XLIV 4, 3 post dies. 
XX 5, 4 ante menses § 11 Epaminondas Bong Dueb D (-nun- 
das) EFL. epimananda B. epaminonda R verum etiam Bong 
Dueb CEF, vernm etiam et DL. verum ti R § 12 quo] quod 



40 IN LIBRUM YI. 

^, sed d eras. veluli Bong Dueb JDFZ, om. E. velut R \ 
ex placito consensu 0. Berneccerus coni, ex tacito consensu, 
quod § 1 legUur 

8. § 1 post paucos dies deinde DL. post paucos deinde 
dies R. Haec ne §§ II — 13 adverseniur, I. F. Gronovius post 
paulo deinde legendum esse censel. Cf. HandH Turs. IV p. 412 
locisqiie ibi congesiis adde Hor. epp. 1 6, 13. Et vix credas lusti^ 
num iam exiguo spaiio secum ipsum pugnare. Credibilius est 
eum post paulo dein deficiens scripsisse^ Cf, XII 9, 12 cum 
— deficeret. XII 15, 8. Syllaba ci vel in opit. codd. saepe omitii' 
tur, Vid. ad XXXVI % VI adnoiala Epaminondas Pon^ I>we6 
D (-nundas) FL, epiminonda B. epaminonda R (-nunda E) 
c^diderunt A § 2 pra fegeris A (r sup. fe). pfigeris B (re 
int. lin.) pfrigeris D. perfregeris Bong C, praefregeris R 

sic illo velut mucrone teli ablato] cf. Cic.pro Sestio 10 24 ut, si 
gladium parvo puero — dederis , — possit acie ipsa et ferri 
viribms vulneraret sic cum bominibus enervatis — consulatus 
tamquam gladius esset datus, qui per se pungere neminem um- 
quam potuissent , ii — rem publicam contrucidaverunt reiq ; 
p A. reique populique C. rei publicae E. rei quoque publicae 
R § 4 incertum t vir ^ § 5 sibi sed patriae semper Dueh 
F. sibi semper sed patriae Bong R. Cf. XXVIII % 12 qui Ma- 
cedonasimperioterrarum semper florentescontempserint.^FJ// 
1, 6 nova Macedonum repente monstra vicerunt et ad IX 8, 5 
adnoiaia § 6 pecuniae adeo parcus] 0/fendit in his Hoilinge- 
rus; sed pecuniae parcus h. I. non eo sensu diciiur^ quo Suet, 
Tib. 46 pecuniae parcus et tenax, sed quo Tacii. hist, ///75 mo- 
deratus et civium sanguinis parcus. Cf Liv. XXV 25 , 6 ut a 
caedibus et ab incendiis parceretur f. e. abstinereiur § 7 or- 
mmenium Bong Dueb. ornatum 0. Cf.Cic. Flerr. /^28, 65 non 
ad hominum apparatum, sed ad amplissimi templi ornatum, ubi 
deit. codd. ornamentum § 9 iam litterarum st. i. ph. d. t. ut 
mirabile videretur] om. ACGM § 12 allatum Dueb, illatum- 
que L. adlatumque {vel allat.) R, Vorsiium secuti edilores que 
pariiculam omiseruni; .sed nihil mutandum^ modo verba sic dis^ 
iinguas, ui feci gloriaeque] que om, A § 13 utrum AGM, 
utri R gratulabandus A (v sup. a) 

9. § 1 intercidit virtus FL, interciditur virt. D, virt. inter- 



' IN LIBHUM Vn. 41 

cidit at AGM. virl. intereidit eo at ^. virl. intercidit H (cidil 
m ras. C) § 3 apparatuque J. apparatamque CGM, appara- 
tasqae Bong Bueb R § 4 actoribus Bong AE. auctoribas 
(aat.) R nobilissimisque poetis E. nobilissimis poetisqae R 
(petisqae A) teatra A versificatores (-toresque D) orato- 
resque meliores DFL\ versificatoresqae meiiores R. ExpUcant 
^qui versificaiores meliores quam duces essentJ^ Melius procede- 
reforatio^ si versificatoresqae pieniore ore quam duces landan- 
tes legeretur. Id iam Bonerius sensit^ qui haec hahet: und lob- 
ten die Reimentichter mehr, denn die Kriegshauptleut § 6 
coeptam est Bong Dueb. est om, § 6 inter vitia (-cia) D 
(in marg. ocia) EL. ' oiifi (vel ocia) R emergeretur AG (ur 
eras.y emergeret BDM. emergeret tum C. emergeret et EFL 
(et ead. manu inlal.) § 7 Pelopidae Bong Dueb. pelophi- 
darnm ACGM. pelopidarum R. Scripsi Pelopidae tum. Cf, V 
% 9. XII % 7. XXIII 1, 3 greciae A (prius e in ras. mai.) 
velut Bong Dueb BCEF. veluti R 

IN LIBRUM VII. 

1. § 1 machedona A (i infra na) ante t nomine A (n 
ras.). antea (a fin. del.) nomine C. antea ex noi% DL. ante 
nom. Bong. R existunt DL. extant R. Nipperdeius coni. 
extiterant. Cf. II 4, 31 documenta extitere ^emadhia ui vid. 
A fere Bong. fuere (f m. ali. in ras. A) § 3 pelagis A 
(s sup. ag) GM. pellagis B. Pelasgus Bong. F. pelasgi R 
regis AGM. regio regis B. regio R boecia BC. boetia R, 
Bottia coni. Niebuhrius § 4 virtutum A subtractis ABCM. 
substractis G. subactis R orientes A § 5 paeonia^ que 
nunc A thelegonus DL, thelagonus F. Telegonus Bong R. 
Pelegonus resiituit Asulanus asteropei A accepimus Bong 
Dueb CDEF. accipimus R. Cf. XIII 7, 7 accipiunt. XX 
1, 15 accipimus. Liv. VI 39, 4 accipio § 6 europa 0. Euro- 
pia, quae est portio Macedoniae^ coni, Vossius § 7 caranus 
E. ceranus {vel cerranus) R iusus A in Emathiam Bong F. 
in om. R (emathia A) § 9 relegiosoque A observabit A 

§ 10 ageas A. egetis B. egea DL. aegeas (vel eg.) R 
% 11 deinde eo E. eo om. R midcnamis A (dc del). midadanus 



42 m LIBRUM Vll. 

B, myda na is C minadamis E. mida nam is i^ (m. n. his L) 
qui quintam B, quoqne R puisis om, DL 

2. § 2 argeonlion B, archeo filio F, Argaeo fil. Bong M, 
Argeo fil. Dueb R Yellit A regum ^. in regnnm R § 3 
praefatus] praehatns A § 4 hac superstitione EF. hanc su- 
perstitionem i2 alexandri stirpe CDGML, alexandro stirpem R 
§ 5 argeos ^i^. archeus F. Argaeus Bong. Argeus Dueb R 
moderatae A europum C, A^ropnm conu Asulanus § 7 In- 
fantium A contempnentes A § 8 acie A § 9 victi fuissent 
antea Bong.Dueh. ant. victi fu. DFL, victi ant. fu. R § 10 
vel} in ras. aniiq. A § 13 insignitet M (vbluit foriasse insignis 
et). insigniter R (niter m ras. A). Cf. I 8y 14 admirabiliter 
insignis XII 8, 1 § 14 olimpio A 

3. § 1 cum interimj cf. ad XIV 2, 1 scithia A remo- 
tus AB. summotus R. Cf. II S<, ^ Dareum — turpi ab Scythia 
submoverunt fuga magabasum A. magnabasum GM. maga- 
barnm C. meagabarum B (sed prius a punct.). magabaxum DL. 
megabaxum E. megabasum F. Megabazum Bong subigi^en- 
dam A. subigiendam G. subiciendam B. subigendam Bong Dueb 
R. Subiciendam pro vera scriptura habeo. Megabaztis missus 
est ad aquam ierramque petendam. Cf. Niebuhrii hist. ani. I 
p. 200. SiQ subiecerat et subegerat XII 4, 2, subiectis et sub- 
actis XLIII 3, 2 commuiatum est. Cf. Prolog. 28 Cariam sub- 
iecit. 22 Siculos subiecit traciam A tractus] traciis vel tra- 
cias m. rec, in ras. paulo mai. A § 3 benignae A m. pr. corr. 
aepularum A adiciat^ ius A suis filiis et E. suis ae filii DL. 
suum filiis et R. Filiis pro filiabus dictum, Cf. C. L. Schneideri 
gr. lat. II 1 p. 26 et% uxoribns A hospiti A § 4 venerunt] 
dubium an fuerit venerant A Persis eas contrectantibus Bong 
DFL. persis eas om. R (pertractantibus E). Cf. Wopkens. ad 
h, l. II 3, 16 denuntiantibus ibique Benecke. r/2, 11 poscenti- 
bus. F/J/ 6, 10 verentibns. Z/// 6, 13 profectis. XXIII % b 
vindicantibus. XXVI 1, 9 cunctantibus — deliberantibus. 
XXXIX ^^ 2 pulso filiis A iocosi' A S5 e conviv.] et 
conviv. A evocat^c cultius A. evocultius G (e corr. evocat 
tunc cult.). evocat cum cult. M. evocatas cult. F. evocat cul- 
tius R (vocat D) gratiosioresque />Z. gratioresque R 

§ 6 supponit Bong Dueb DFL. opponit R § 7 megabasus 



IN LIBBUM Vn. 43 

AGMF, -barus BC, -baxas R barbarem M, bnbarem H 
(-r5 CD) § 9 hostilibus] hostibas A fort m. pr. corr. 

4. § 1 cognato A olirophnm A § 4 imperatoriia Bong 
Dueh CDEFL, imperatoris R virtatis A § 5 euryonem 
vel earionem 0. Sic meliores codd, 2j^II 15, 9 roxanem. JCVII 

3, 6 andromachem. XXXI 1, 2 phoenicem. XXXVI 4, 1 be- 
roDicem. Xir^rJ//2,4 landicem. XXXIX ^^ 2 selenem hahent. 

cingnea AG. cignea BCM. cinnea D, cinea L (in marg. ah 

anUq^ manu chigea). ichea E. chygea F. Gygaea, quod iam 

Aldina hahety restituit Vosstus arcelanm A arrideam CD, 

arydedm F, archideam E, arcideam R § 6 olinthiis A 

§ 7 insid. autem Bong, DL, insid. etiam R euridices A 

adulterio A (i eras.) susciperat A § 8 aecessit A. deces- 
sit DFL. recessit R. Cf, ad IX 2, 2 

5. § 1 pactam mercedem A redemit] remedit A § 3 
pueritra erudimenta A domoj modo A § 5 commnnis A 

§ 7 qnam a scelerum DL. quam ex sceler. F. Praepositi(h 
nem om. R, Cf. Vell. Pat. II 28, 2 ad vindicandam — periculis 
rem publicam. Curt,IX9^ 18 fame vindicatus exercitus § 8 nec 
parv. qnidero Bong Dueh 0(neF). Et hoc loco et XXX VIII 4, 2 ne 
— quidem mnYt^ codicihus scripsi; nam /4, 5. XIX ^, 12. XXX 

4, 9 optt, Itbris mss. parui. Cf. Madvig, ad Cic. de fin, p. 822 sqq, 

6. § 1 fata] facta ^ § 2 caecinerant A amynthae A 
% 3 princ. regni Bong Dueh Delt. princ. rerum R in- 

digne peremptorumj ne et emptorum in ras. A continui belli 
et exhausti (exausti A). continuis beUis exausti coni. Bon- 
garsius regni et inmat. ABGMF. et om. R urgerent A 
(urgiierent G) § 4 bella quae A (m, alt,) GME. bellaque Bong 
R hoc tempore Bong BC. uno temp. JR § 5 quibusque] 
que om. A § 6 possit AGM. posset R sine praeto dlmis- 
s\\ A § 7 post haec Bong. posl hoc F. post hos R, Cf, IV 
2, 3 lariseam AGM, larisseam E. larissam R § 8 capit 
hic in AGM, coepit hic F, capit hinc Bong Dueh R tesaliam 
A (am hahent 0), Larissam in Thessalia, quodin Ald. extat^ 
coni. Bongarsius deleto capit hinc. Si quid eiiciendumy verha 
capit hinc Thessaliam, quae tamquam adnotationem e margine 
iemere inlatam uncinis inclusi, deleta maluerim. Sed nescio an 
hic iocus ita corrigendus sit, ut ex optt, codd, reliquiis Larissam 



44 IN LIBRUM Vllt 

capit hinc et Thessaliam cett, scribatur cupiditatej it m. att. 
add, A robor A § 9 exertitus A § 10 olympid^ A 
(a sup, id). -aden GM, -adam E: -adS R § 11 patruele 
Bong Dueh DLGM. patrueli R actOre C. auctore A (uc in ras, 
fortasse fuil I) BGMEF^ altore iJ (m. rec. w m«r^. tutore 
Z) arraba AGM, sarraba B, Arruba Bong Dueh E, aruba 
DL, arriba C, aryba i^. C/*. ocf VIII 6, 4 olympiadis] a int, 
Im. A trohada F, troadem B, tradam E, troadam Bong R 

in matrimonium Bong Dueh CF. in matrimonio R exitii 
CEF,- exitium ABGM. om, DL. exilii coni, Weiske omnium 
malorum DL. malorumque omniumque B. malorumque omnium 
R. Verba quae causa illi exitii — fuit per se quidem nullam 
offensionem hahent (cf XXXVIII 10, 8 quae res exitii cansa 
fuit) : sed cum de Arryhae exitio non agatur et si maxime de eo 
ageretur, malorumque omnium iamen languidiora essentj quam 
utexMiorecte adderentur, suh lectione optt. codd. latere videtur 
causa iili et initium malorum omnium fuit. Cf Cic, Phil //21, 
b^fin, ab huius enim scelere omnium malorum principium na* 
tum reperietis. Sueion. Vit, c, 3 existimatusque — initium el 
causa incrementorum patri fuisse. lustin, / 7, 2 quae res mal- 
torum bellorum Cyro causa et origo fuit. ///4, 2 quae res 
initium dissensionis Graeciae et intestini belii causa et orig^o 
fuit. r///l, 4 causa et origo huius mali Thebani fuere. XI 7^ 5 
huius rei causa etorigo illa fuit. XVII 1, 5. Parlicula que iam eo, 
quod aul omitiitur aut ah aUiscum alia voce coniungilur, suspecta 
est: et exitium facile ex ETITIUM f, e. et initium oriri poiuU. 
Nam et et ex saepe.inter sepermutantur, velut /Fl, 4. /FS, 1. 
VI 3, 2. VIII 5, 7. XII 4, 4. XVIII 4, 2. XIX % 11. XXIV 
3, 9. XLIV ^^ 9 § 12 adlinitatem A adquisiturum se Dueb 
Deit. se acquisit. C. se om. R. Cf VIII ^, 11. XXXVIII9^S 

§ 13 his itaque Bong, his ita summovere A § 14 
mothanam A. motanam B. mothonam GM. motonam DL. ma- 
thonam R in praetereuntem] inter praeeuntem GM § 15 
iracondior A (v sup. o) victos] s in ras. A 

IN LIBRUM VIII. 
1 . § 3 e specula Bong Dueb CDF (ex) L. e om, R ^ (int. 
lin. habel B) insidiatur A (ui vid.) BGM. insidiatus R 



IN LIBBUM VIII. 45 

contenciones A flervitatem] pervirtutem A $ 4 foGenses A 
(f m ras.) graetiae A § 6 focensibus A et sic in seqq. 
quoque bocthiam A § 8 agris iiberis Bong DEFL. liberis 
m. R camiagibasqae A ** templum A templ. ipsum 
Bmg Dueh E. om. B. ipsam om. R delphos B. delphis R 
% 9 mercennario A {alL n m. pr. mlal.) § 10 tametsi] iam- 
etse A (e fin. del) § II athebaniensibus A. et ab atheniens. 
DFL. et ab om. M. et om. R et a Laced.] a om. BGM § 12 
exsuit A (s eras.) § 14 oenomaas A oenomaus G. enomaus 
EM. euomenaas B. enomenaus C. oenonaus F. cecenomaus 
D. ceoenomaus L (cepuncL). Onomarchus Bong Graeci 

2. § 1 civibus] vicibus A § 3 esset] t in ras. A § 4 
deij diei A (i prius eras.) § 7 itaque a diis Bong. itaque qui 
a (quia G) diis AG. utique quia diis M. itaque qui diis C. itaque 
diis EF. itaqne creditum est quia diis B. itaque credendum 
esl quia dits BL. De praepositione a cf. XXXI 1 1, 9 quem se- 
cundam a se scientia militari sciebat habetur Bong. habeba- 
tur F. habeatur R vind. est DEL. vind. sit J? § 8 ter- 
mopylarum A § 9 defensori A § 12 admississe A ut 
quis ABG. nt quis quod M. ut quis qnid C. ut quid R post 
haec G. posthac R suscenseri AG. succensuri B (att. u 
punct), succenserri F. succensere R posset ACGM. poss** 
J^F. possint E. possent BL non] om. E haberet ACDGM. 
babereut R. Haec scnpturae varietas facilHme explicari posse 
videiur, si ut quid posthac suscenseri iure barbaris posset non 
haberent lustino restituitur 

3. § 2 veiutimens A (aU. ti m. aU. inlat.) sacriiegiis A 
illi V sibiq. A § 5 sacrilegorum A. sacrilegiorum R 

§ 6 egregiae A et capadociam B. in capadoc. GMDF. in Cap- 
padi)c. Bong R. Philippus Cappadoctam non attigit, Quamobrem I. 
F. Gronovius et Duebnerus ex Diod. XVI 52 axQCiXBViSag im rccg 
XaXKidiTiccg Ttoletg Chalcidicam, alii aliud scripserunt. Quid ve- 
rm sit nescio. In prologo legitur: quod Philippus cum Calchi- 
doniis urbibus gessit § 7 invidiae quia AEM. qua R 
§ 8 et templa Bong Dueb E. ac templa R sollicitaret 
ABCGM. sollicitarent R § 9 qui cumj cum om. A § 10 
adgraditur A quos] s int. lin. A § 11 exscindit Bong Dueb 
ACF. excindit BGDEL supplitio A § 12 thessaliam — 



46 IN LIBBUM VIIL 

tratiam A § 14 insticiae A elegerent A § 15 et regno 
Bong Dueh. et regnum DL. regno E, regnoqae R 

4. § 2 legatus A paces A § 3 greciae A legationis 
venire.^ § 4 boeotique A adversum Bong JDueb E. se 
adversus DLF, adversus R § 5 preoptarent A malient] n 
inU lin, A § 6 depraecabantur A § 7 graetiam A § 8 
omnem spem Bong Dueh, omnem om, C. spem om. E, spem 
omnem R vindicem unus E eosque BE, eo usque DL, 
eoque R aduient CGM, adulentur R § 9 lacedaemoniis 
quae antea A gratiae Dueh. Graeciae Bong AEFL, greciae 
G, gretie B. grecie CD. gracie M imperantes A. AliingU 
conieciura gratiae recepia nec imperii nec imperantis habei quo 
referaiury ei quaesiium oraiionis acumen hehescii. Aniea inier se 
aemulahaniur j uiri imperium Graeciae ohiinereni, nunc inier se 
aemulaniur, uiri Graeciae imperaniem s^ concilieni, Cf. VIII 
3, 14 invicem metuentes, ne alterius viribus accederet § 10 
Phil. inter haec] inter haec om. Bong Dueh BC § 11 fasti- 
gium BEF. fastidium R (-gium e corr, D) utrisquae A 

5. § 2 ne aeret AGM. ni fieret R. Cf, ad II 6, 17 de- 
dicio A § 3 se dediderunt Dtteh. se dederunt Bong ABCF, 
sederunt G. sediderunt M. se dedunt E. dedunt DL (se ab 
ead, m. addii.) § 4 beili promissio (promisso A), belli 
remissio coni, Ruhnkenius ad senienOam accommodaie. Cf, XI 
3, 5 bellum deprecantur : — Alexander bellum remisit XI 4, 10 

§ 5 simulacra] acra in ras, angust, A § 6 solacium] fola- 
cium A § 7 populus A ad urbes B, ex urbes G. et urbes 
R que A, quae GM, qnaeque R § 8 facit^es A excidio 
A. et excidio R § 9 pavor] favor A rapinas AE. rapina 
BCG. rapinae R § 10 dimissus A § 12 in quibusque Bong 
Dueh, in om. § 13 in eadem AG, in eandem BCM. in 
eam R 

6. § 1 in extremis regni terminis Dueh EF. terminis om. 
DL {ah ead. m. in marg. adscripi.). regni terminis om, R, Regni 
terminis a Bongarsio uncinis inclusa omisi; duhito lamen an li- 
hrarii ah extremis ad terminis aberrasse putandi sint in sup- 
plementnm F, in supplementis R (-tes A^ sed i int. lin.), Cf. 
XV 1, 2 ut pecunia in praeda capta provincia^qne dividerentur. 
XLIII by 10 locus spectaculorum in senatu datus § 3 in ma- 



IN LIBBXJM Vira. 47 

cedonia CF, .in om, ABD. macedoniae R. Sed cf. ad S b 
§ 4 arryban AM. arriban G^ arribam BCE. arybam F. aruba 
DL % 5 olypiadis A pulchridinis A macedoniam A. in 
macedoniam B § 6 in spem DFL. spe R conscienciae A 
m. pr. corr. § 7 arybe A § 8 nam nec] nec int. Hn. m. 
aniiq. A servabit A 

IN LIBRUM VIIII. 

1- § 1 greciam A § 2 ad cuius Bong Dueb DE. ad ei' L. 
in cuius R egregiae A sibi bizantium A (alt. bi eras?) 

redigisset A § 3 deinde Bong Dueb BDFL. dein R 
§ 5 mutuatur] a in ras. quatiuor litt. A § 6 mercibusque E. 
mercium et R anelantem A recreavit] creavit^6^ (inutroq. 
corr.) § 7 in unius DL. in om. R urbis] orbis A tere- 
retur AC. sterneretur E. teneretur R (n in ras. B) fortissi- 
mis] s fin. in ras. A multas] as in ras. A chersonnensis 
A (s/fn. eras.). chersonnensi G. chersonensi CM, chersompnen- 
ses E. thersonentiu B. Chersonensium Bong Dueb R. Cf. Lach- 
mannus ad Lucr. VI 810. Halmius ad Cic. in Pis. 35 , 86 
expngnant A § 8. ut sub] et sub A § 9 negociantium A 

2. § 1 scytarum A meas A. metheas BC. matheas GDL. 
mattheas F. ath M. atheas E Istrianorum Bong Dueb (sic 
iato capUe) DL. histr. R praemeretur A appoliinenses A 

successione A adoptaturos A § 2 recedens 0. deced. 
restiiuil Bongarsius. Cf. adnot. ad XIII 3, 4 § 3 atheas] 
meheas A renuntiari Bong Dueb. nonciari A (v sup. o). 
nontiari R § 4 nam neqoe] ne inlat. m. antiq. A Ma- 
cedonum Bong Dueb Detl. macedoniae R. Quamquam pro po- 
pulis saepe regionum nomina inveniuntuf (cf. ad XXIII S^, 2)» 
hoc iamen loco quibus vix recte ad Macedoniae referatur. Quare 
Dett. Macedonum scripserunt. Sed forsiian Macedonia — qui 
viribus (id enim quibus lineola superimposita esse poiest) reciius 
sit. Cf.XXII^^ 1 viribus parem. VIII 4, 7 viribus — principem. 
jrXX/Ar4,2viribusminor h^redem ^ § 5 matheam ^ §6 
. misis^ praetia^ §7matheas^ sterelitatem^ scytas^ 
sufficiat aliiiitis F. alimenta adhibeatC alimenta exhibeat i>^Z. 
aliinentis exhibeat R. Cf. XI 10, 9. XXII l, 3 opes] ores A 



48 IN LIBRUM Vmi. 

§ 8 putaret ABQM, putare R § 10 derisus Botig Bueh, in- 
risus AG. irrisus R scytica A praemisis A nontient A 
(v sup. o) maxheae A § 11 in hostio A reiegionem A 
schytis A el sic in seqq, § 12 exercituum A (all. u punct) 
§ 13 eo digresso] eo in ras, angust, A acul^os A 
§ 14 his utrumcpie A § 15 fides primum Bong BCF, prim. 
fid. i^ § 16 aequarum A misa A 

3. § 1 schytia A portitionem A (ti eras,) § 2 praeiium 
A § 3 schytica A paene] pone A § 5 ad se bellum DL 
belli ad se R, Scripiura codd, DL explicatio est eius^ quam 
ceieri lihri mss. hahent, Sic XVI ^^ 1 adsidnum inter pares 
discordiae malum bellum moverat dicium estpro discordia, adsid. 
int. par. malum, bellum moverat § 6 graetiam A § 7 Philip- 
pumj phi in ras. A prospera GMD, prospere R § 8 motae 
qnaedam Bong Dett. ut hae (he B) quaedam ABGM. et inter 
hec quedam C. Scriptura dett. codd, non nimis certa est, Nam 
cum iam antea § 5 narratum sii, Athefiiensium causae Thebanos 
se iunxissCj expectaveris hoc loco ut Thebae quaedam civitates 
Atheniensibus se iungunt. Sed nihil definio § 9 indurataj 
ta m, rec, A: videtur m. pr. indurati fuisse (indurat GM) § 10 
caecidere A acceperunt AGM. ceperunt B. acceperant Bong 
Dueb R § 11 vetussimam A 

4. § 1 huius] hius A dissimulata laetitia AGM. diss. laet. 
est DEL. diss. est laet. B. est diss. laet. CF aepulas A 
coronas aut] coronasuaut A § 3 exuitasset AG, exultas M. 
exultasse R § 4 gratius AGM. gratis Bong Dueb R § 5 
iungerent Dueb G ex Otionis sileniio, iungeret R (iungeU CD) 

§ 6 vendedit A § 7 civitates A egit DL, redigit G, 
redegit R. In exilium redegit sine exemplo nec verisimile est 
guemquam, si egil invenisset^ id in redegit mutaturum fuisse, 
Credibilius lusiinum in exilium ire co^git scripsisse. Cf, XXXIX 
4, 1 exulare co^git. II Ib^ 20 recipere se in regnum co^git. 
F///1, 3 subire regiam servilutem cpegit. IX 7, 12 finire vi- 
tam suspendio co^git. XVIII 1, 6 cedere proelio coSgit. 
XXIII 2, 3 reverti eum - — vis morbi cofegit § 8 pulsus A 

iniuriam] in int, lin, A numerum A civitates A § 9 
et apud quos se cum AGM, ap. quos se cum* B. ap. quos cum 
Bong CEF. apud quos DL cum eius rei DL rei eius B, 



IN UBRUM IX. 49 

poslnlerentnr A fuerunt (fueft Z>) ut BongDueb CDEF. fu- 
erant ut R actum] acciu A dampnati A § 10 contemp- 
nuntqne A quoniam ABE. qui C, quo G, quo M. qm F, qua 
DL. Cf.adXin,^ 

5. § 1 statutum A chorinthum A § 2 paces A t\- 
yitatum A conciliumque Bong Dueb. consciiiumque DL. con- 
siliumque B unum] prius u tn ras. A elegit Bong. legit 
O § 3 et regem et leges (legem F) § 4 civit. singul. 
A (jsed addilis iransponendi signis) B. singul. civit. B ea ma- 
num A § 6 auxiliorum * A § 7 erat Bong Dueb BDEFL. 
crant R barbaries Bong Dueb. barbarium AGM (jcf. ad XXVIII 
4, 2). barbararum BCF. barbarum D (in mg. barbarie). bar- 
baria EL (ires liit. exiremae in liiurd). Scripsi barbaria ; nam 
^arbaries, quae forma h. l. editiones occupavit^ apud luslinum 
non inveniiur % 8 ducis A permittit AGM, praemittit R 

6. § l cleopatre A aiiae et] et om. ABCGM § 2 con- 
locantes A § 3 ad] at ^ custod. corporis (cor.Z. corls 
F). corporis om. Bong § 4 transitu — luctu A § 5 pri- 
mus ^ iniuriam] in int. lin. A verum A. veluti F. om. C. 
velut R scortum vile Bong Dueb Deit. scortorum iure R (sco- 
torum B). Scortorum iure diciufn est sicui JF 3, 3 sife viclori- 
bus captivitatis iure servissent ceit. IX 8, 7 misericordia in eo 
et perfidia pari iure dilectae ludibriumque A %S difTere- 
tur A ab adversarsario A 

7. § 1 olimpiade A § 2 matri A olimpiadam ABGM. 
-adem R § 3 aemolum A ex noverca susceptum — etiam 
equos habuit praeparatos (§ 9). Haec omnia om, ABCGM^ ex- 
iant in R , uncinis inclusit Bong actum Bong. factum DEF. 
factum esse L iurgaretur DL. iurgaret EF. Cf. XXI 5, 7 

S 4 adeo eliam ut D. adeo ut etiam EFL egregieque D. ae- 
greqae EFL prece L. precibus DEF exoratus Bong. exo- 
ratus est^. exoratus sit DFL. revocatus, quodms.Bodl. habei^ 
coni. Ruhnkenius § 5 deinde E. inde DFL reges DL. re- 
gem EF § 6 revocante — patre D. revocanti — patri EFL 
oompulsus est DFL. est om. E § 7 Aiexandrum om. E 
sabornat F. subornabat DEL perfecissetque L. pervicisset- 
qae DEF § 8 utrisque E. utrique D (in marg, ul^usque) FL 
credebantur E. credebatur D. creduntur FL § 9 per- 

lUSTINUS. 4 



5d IN LIBRUM IX. 

cassores Z. percassori DEF equos qaoque praeparatos ha- 
buit Bong Dueb F. etiam equos hab. praep. DJEL § 10 ca- 
pitis A superstiti A § 11 refixniii] fi int. Un, A paren- 
tarique eodem ABGM. parent. eidem R quodannis A § 13 
graemio A ultionis D, ultione CEFL. ultionem R atque 
eam C. ad quam R parricidium festinaverat. Novissime gla- 
dium quo Bong Dueb. par. fest. nov. gladium illum quo DEFL. 
parricidium illud fest. nov. gladium quo B. parricidium illum 
quo AGM, parr. illud quo C, Cum pari terminalione vv. par- 
ricidium et gladium decepii verba fest nov. gladium aui omi- 
sisseni aul iransposuissent , pronomen illum, quod editores te^ 
mere delent, alii intactum reliqueruntf alii ad parricidium ac- 
commodaverunl § 13 apolloni A micalis L. myrtalis (mirt) 
R (mirtaP D). I, F. Gronovius ex Graeco MvQtdXi] Myrtales 
resliiuii parvolae A (v sup. o) § 14 ab eo AM. ab ea 
R non] om. L 

8. § 1 phylippus A annisj om. E viginti et quinqae 
Dueb E. XXVII D. XXII L. XV F. XXV R § 2 Larissaea 
Bong Dueb EL. larissea B. larisea R salt>f%atrice A ha- 
ridaum AGM. harideum C. arideum R § 4 maximae Bong Dueb 
et^ si Oiioms sileniio jftdes, MG. maxime R. Non idagilur ul ma- 
ximas opes, sed ui opes, quas habuii, maxime in bella impenderit, 
De loco, quem maxime obiinel, cf, Hand. Turs. III p. 588 ei 
quae ad VI 8, 5 adnolavi § 6 quaestu BongDueb Deii, qaaes- 
tus R. Nominaiivi quaestus — cusl^dia non damnandi sunt. Cf. 
XIII 6^18 sollerti industria. Verg. georg. IV ^11 frugum el pe- 
cudum custodia sollers § 8 pariter et] et om. AGML {hic blando 
pro blandus habei) § 9 amiticias A non] con A odio [in 
gratia oiTensam simulare] instruere Dueb. in gr. oiT. sim. om, 
Bong ABCGMEF. odio et in gr. off. sim. instruere D. odio in gr. 
off. collocare instr. L illi] ilie A § 10 et insignis] et om. 
DL § II patrae A utrique] virique A hic] haeo A 
§ 12 aperta vi ille Dueb EL. aperte ille Bong CF. aperta ille 
R. Vix opus est addita voce vi. Cf. III 7 , 15 si ipsi aperto 
proelio dimicassent § 13 magnificencior A § 14 hic t ubi 
A oltionis A (v sup. o) § 15 sed et GM. el om. R ma- 
num consererej uncinis inclus. Dueb^-om. Bong BCF, habent R 

hosies/Dueb» hostem Bong § 16 Philippum saepe vnl- 



IN LIBRUM X. 51 

nerafam Bong Dueh C ph. vuln. sepe D. saepe ph. vuln. R 
proelia * ♦ remisere A amicis interfectis D. amicorum inter- 
fector E, am. interfectorum R § 17 ille] illi A volebat F 
et ut vid. D. nolebal R § 18 solertiae A (alt. 1 int. Un.} 
§ 19 atque] e in ras. A § 20 victos A prumptior A ho- 
nestior; ille nec sociis abstinebat. FrngaTitati Dueb. ille nec 
soc. absl. ah ATdina addita om. Bong 0. Nec necessaria sunt: 
nam post verha parcendi victis filio facUe auditur quam patri vel 
Philippo fragililati J Rllos A (y sup. o) § 21 orbis] ur- 
bis A iecit BongDueb. fecit comsummavit A 

IN LIBRUM X. 

1. § 1 regi om. A. posl Persarum hahet F et quindecim 
Dueb F. et om. R darius A aralratns ABGM. araltus C. 
anrates E. ariarates R. GutscJmidius Arafratus legendum esse 
censet. Plutarchus Artax. 30 ^AQcdaTtrjv vocat § 2 darium 
A persarrum apud A nihil sibi ablatum existimans Bong 
Dueb E. nihil sibi exist. ablat. DFL. nihil estimans sibi B. ni- 
hil sibi aestimans R. Cf. F 2, 3 nec tam ablatum Atheniensibus 
dnceffl quam Lacedaemoniis traditum § 4 darius A eepit] 
coepit A § 6 at tanta A revocaretur A § 7 debuerat 
Bong Dueh FL. debuerit R ab ostibus A (h int. lin.) ' fue- 
rat Z* fuerit R 

2. § 1 parracidii — parracidio A § 2 astasian AGM. 
astaxian ED (-xia). astasia R pelicem A § 3 sicut Bong 
BCF. sicuti R darins A § 4 penitentia A § 6 exacer- 
batus] dubium an fuerit -tur ^ in iurgia] iDiuria A sotiis 
A diis A § 6 exstaret A 

3. § 1 parricidiis Bong ACG. -cidis R § 2 adusis ACM. 
adversns (e corr. adversis) B. cadusis G. caduscis DE. cadu- 
siis L. armenys F. Gutschmidius scripturam Cadusis his locis 
iuetur: FesU Ru/i Avieni descripi. orbis terrae v. 907 trux illic 
arva Cadusus dura tenet. PHsmani periegesis v. 710 post hos 
Cadusi durissima rura colentes. Sed sictU hoc loco Cadusis , ita 
paulo post plerique codd. armenis hahenl § 3 processiset A 

et helli prope DEL. belli om. R § 4 armeniis BEFL. 
armenis R § 5 darei] Sic h. l. AGM, cum aniea , ubi de Ar- 
taxerocis filio agittirj darium scripserint 

4* 



52 IN LIBRUM XI. 



IN LIBRUM XI. 



1. § 2 oppressi ^% ad A spem libertatis B, spem libert. 
se BE, spem se libert. R erigebantur B. eregebant AG, eri- 
gebant R § 3 thedio longinque A § 4 acoessam ut vid. A 

§ 5 haud] aut ^ § 6 Illyrios et Bong Bueb E. et om. R 
trachas A barharus A infidiae A ( i posir. eras.). infidie 
M. infidae R. Infestae, quod coni. Ruhnkenius, longius a codd. 
litieris recedit: potius scribendum invidae (cf. Corn. Nep. Timoih. 
3, 5 populus acer, suspicax, mobilis, adversarius, invidus 
etiam potentiae) vel insidiosae: cf.XXIX 1, 10. 4, 10. Liv.XL 
b7<i 6 omnis A his resisti BF. resisti Bong BCE. sisti R. 
Cf. L F. Gronov. ad Liv. IV 12, 6 § 7 quibus BMF. his EL, 
quis R § 8 in spem om. inpelleret § 9 annus A multa 
sollicitus est ^ § ]0 vacatione A favoris apud omnes F. 
favorem omnium R 

2. § 1 caedes A § 2 lyncestary L. lyngistarum E. lin- 
cistarum BBL. lyncistarum R. Munckerus ad Hygini fab. CCL V 
5 TuIIia Romanorum geneiivum Lyncistarum saiis defendii, Sed 
quod uddilur fratri per se sohim sine sensu est. Cuius in locum 
Faber genero Antipatri, Nipperdeius Antipatri genero substituen' 
dum essecenset, quoniam Alexander Lyncisiarum ZJ7, 1 et XII 
14, 1 gener Aniipatri perhibetur. Verum eo tempore , quo Philippi 
caedis conscius erat, nondum gener Anlipatri fuisse videlur. 
Nam iunc veniam impetravit, quod Alexandrum primtis regem 
salutaverat (Curt. VII 1, 6. Arrian. I 25, 2): de AnHpdtri in- 
iercessione siletur. Posiea demum , cum regi in Lycia versanii 
insidias struxissei^ Antipatri preces debitam poenam remora- 
bantur {Curt. 1. 1. Biodor. XVII 80 ibiq. fVesseling.'). Quam ob 
rem , ne quid falsi in hisloriam inferrem , [parricidarum] fratri 
scribere malui. Parricidarum soUio iibrariorum errore post Lyn- 
cistarum excidii. Be re cf Arrian. I 25, 1 rjv fisv di) o ^AXi- 
^ccvSQog ovtog ccdekg)6g Hqofiivovg te kccI ^Aqqci^ciIov tc5v ^w- 
emXci^ovtcov trjg <S(payrjg tijg OiXCitTCOv in eo EFL. sine 
AGM. sane Bong BCB auspicia F. auspicium R § 3 ca- 
ranum A (receniius ut videiur {n vacuo loco) B. canarum BC 



IN LIBRUM XI. 53 

GM, charaDum E. carranam F, caramanum L § 4 orientis 
A seditionis A extincxit A § 5 erectas] in ras. A 
§ 6 inchoatam A (nch et tam in ras.) CEL. incoatum BGF. in- 
cohatnm D § 7 apparatam A 'thebanos D. Lacedaemo- 
nios Bong R magna A demostenem A § 8 deletas] de- 
latas A attriballis E. a tr. i2 § 10 greciam A 

3. § 1 in transiti A his ab Dueb EF. his snb Bong 
ACGM. praeposiiionem om, R, Materna Alexandri necessi- 
iudo cum Thessalis duciiur ab eo iempore, quo Thessaliae pars 
sub Aeacidarum imperio erai § 2 cupidae ut vid. A 
peditusque AG. peditesque BCM, redditusque R suos ei] 
saos et A tradiderint A § 3 poenitere coeperunt in 
ras, A § 5 depraecantur A § 5 paenitenciam A 
praecibus — depr^catione A § 8 in consilio cum Bong 
Dueb BCF. cum consilio E, cum in consilio R focenses A 

platenses A et hespienses A § 9 graetiae A § 10 ex 
eo] in ras. A § 11 replevere F. repleverunt Bong Dueb 
BCGM. repleverint R 

4. § 1 eleadas B, cleandas F. cliodas E. cleadas R de~ 
fecisse se Dueb. se defec. 0. se om. Bong audierant DL. 
audierint R § 2 quicquid ABD. quidquit C. quidquid R. Cf. 
Lachm. ad Lucr. p, 286 ei p. 340 credul.] crudelitatis A 

deleta] delata A § 3 remanserunt CE (corr.) L. reman- 
serant D. permanserint J^. remanserint R genuerat A, ge- 
nuerit R § 5 supersticionempcatur A. superstitione (-cio- 
nem G) deprecatur (-cantur DFL) R. Cf. Wopkens. ad VII 
% 40 gens Aeacidarum] regiam Macedoniae domum Aeacida- 
rum gentem appellai actaque — pueritia Bong, actaque thebis 
pro puericia a filippo pf e ei ' F. actaeque th. a. p. e ph. pueri- 
tiae R (-ciae A), ^Meium incuiere regi conabaiur Cleadas, ne 
si Thebas diruerei^ impius etiam in manes patris sui forei, qtn 
ibi puerittam suam exegisset.^ Wopkens. Cf. XXXIX 3, 9 his lot 
necessitudinibus sanguinis adicit superstitionem templi , qno ab- 
dita profugerit § 6 apud genitos AGM. apud segnitos C (m. 
pr, corr,). apud se genitos R magestatis A regis A § 7 prae- 
ces A captivi — venduntur om. F. Cf. ad XXXIV 2, 6 
§ 8 praecium A § 9 refugis A § 10 depraecantibus A 



54 IN LIBRUM XI. 

fidutia A tocies A rebellent] t ras* A (rebellens G) 
§ 12 darium A 

5. § 3 reges EL. regis iJ. Bemeccerus apte comparai 
Frontini strateg, II II,* 3 commilieium A § 4 adornatu 
AG. adornato BCM. adunato R § 6 naves A littore A 

host. cedit A quotiens A (uo m. rec. in ras.). quociens G, 
q' totiens D. quo totiens (vel -ciens) R (q' 5wp. quo B) 
electos A (v sup. o) sil] in ra^. A § 7 iam longa 

satis CL, longa iam satis 1?. Curtius (IV 14, 20) Dareum de 
eadem re sic facit loquentem: Forsltan ita di fata ordinaverunl, 
ut Persarum imperium, quod secundo cursu per ducentos tri- 
ginta annos ad summum fastigium evexerant, magno motu con- 
cuterent magis quam adfligerent. Inde conicias luslinum longa 
iam fatis scripsisse § 8 alia quam] aliquam A § 9 eoniu- 
gium A (alt. i era^,) longinque A a domo Dett. a om, AB 
CGM meliciae A periculorumque * ^ § 10 velut inosti- 
lem A (h sup. no) tripudiantis A. tripudianti R prosili- 
vit B. prosiluit R § II praecatus A § 12 ad] at A pae- 
ciderant A 

6. § I milite A. militem BG (e corr.) M. milites Bong 
Dueb R nec] in ras. A possesuri A § 2 quinginti A 

% 3 utrum Bong Dueh B. utrum sit R (in loco raso G. dubium 
num fit fuerit in A) an] int. lin. A. Aui sit delendum (cf. V^^ 1 3), 
aui hoc servaio ut post admirabilius inserendum est, quod anle 
vicerit aeque excidere potuit aique 7, 16 ante violentius in ABGM 
additum est, De constructione cf 1 9^ 6 erat enim difficile ul 
parceret suis. XII 9, 8 incredibile dictu est, ut eum non muU 
titudo hostium — terruerit § 4 aetates A veteranus A 
emeritatae A (ta eras!) § 5 electus A § 6 sexaginarius A 
alicuius priscae Bong Dueh, priscae om. L. prisc. alicuius 
R § 8 nil Bong Dueh F. nihil R. non convenire Bong DF. 
non om. R § 9 in intimum Dett. in om. ACGM, intra intim. 
B § 10 adresties A. adrestis BCGM. adrastis D.^adrasteis 
R, ^'AdQaatelccg Ttsdlov {Strab, XIII l), per quod fluit Grani- 
cus fluvius^ a quo hoc proelium dicilur ad Granicum,' Bong 
§ U in aciae A § 13 inpensae A. Fpensa BC. inpense R 
ad ceterorum exemplum humatos Bong Dueb. ad ceterorum 
hum. AGM, ceterorum hum. B, acervorum hum. C, ad cetero- 



IN LIBBUM XI. 55 

ram solatia hum. It. Si Bongarsn*) adnoiaUoni MS. ceteroru 
hnmatos fides , exisiimandum esi^ in reliquis eius libris mss. a^ 
cet. exemplum fuisse; de quo magnopere dubito, Cf. III 5, 9 
hortamenta virtutis, damnorum solacia. XXXVIII 2, 6 ad 
solacia eius. Diod. XXVII 21 amvSfov — xovg axqaxKoxag 
TCQO^vfioziQOvg 7iccxa67isv(i(Sat § 14 dt*fecil A 

7. § I lyncestarum BEL (linc). lyncestary F. lyncista- 
riim R (lino. i>) § 3 Gordion] Gordien Bong 0, Fuit fortasse 
in archeiypo goTdienm{roQ6letov) frygiam.r^ §4eumcoe- 
pit.^ gordi A § 6 habuit] babitu A percontatus] per- 
concotus ut vid, A, Pariicipia perc. addunlqvte BE, qee est BF, 
percontatur coni, BesUus ei Wopkensius. Sed vid, adnoi. ad XVI 
5, 15 quem] que A § 8 prima felitas A § 9 frygas A 
sedicio A § 10 discordiis] cordiis int, lin, dubium an m, alt, A 
§ 11 iu v^entur A re versi] v m. rec. in ras, duarum liit. A in 
templum Bong CDEL. a templo F, in teinplo R § 13 vihenti 
D. ei vehenti L, se vehente F. iubente^. vehenti passive AGM, 
vehente sibi C. vehenti pax sibi sive B. Passive margini ad- 
scripiumy ^t^Q participium vebenti passivo sensu accipiendum 
€8se significareiur ^ posiea vero in verba scriptoris iemere inlatum 
variae interpolaiionis ansam dedii graeciae A, greciae GM, 
grecie C, gre B, regiae vel regie Bong R. xai Jtt ^ailei 
Arrianus § 14 orfeo A iniciatus A frygiam A § 16 rep- 
perire A et {int, lin, ut) violentius C. ut viol. ABGM. ut om, 
K-i quod sequenU syllabae vi deberi videiur (violentitus A} ^lt- 
dio] gaudio A latentia] a fin. m. alt. in vacuo spaiio A 

B. § 1 agenti] i m. rec. A § 3 tharsum A tum repente 
Bong F. tuc rep. L. cum rep. R. Cf XI 13, 1 tantos A 
% 5 polliceretur Bueb CDFL. pollicetur R sed ipsum unus 
D pridiae A misae A § 7 tamen esl ratus Bong D, tamen 
ralus esl BCF. tamen ralus R (lituram inter uiramque vocem 
^et A). Wopkensius osiendit est in verbo ratus saepe audien- 
dum esse, velui XI 12, 8 indubilalo morbo] ^i. e. cerlo, dum 
perfidia medici iamen esset inceria.^ Dueb. Cf* XXIX 4 , 3 



*) His codd. signis utitur ^ Ms. manuscripiui. Mss. manuscripti 
^Is8. 0. mamscripii omnes.^ Noi.p. 109. 



56 IN LIBRUM XI. 

ne dabius adhuc indubitatas bostis iiedderetur § 8 potculo 
A § 9 die] e in ras, duarwn litt. A 

9. § 1 CCCC. milia A cenlum mil A in aciae A 
procedit] pro ras, A § 2 gesisset A (g^esis in mai. ras. s 
super es) § 3 pericuIosi**tus A desparatio A suos 
singulas Bong EL. suas sing. R § 4 ostentacione A inter- 
necivique] inUie civiquae A (vi m ras.) § 5 Macedones 
Bong Dueh BF. macedon>tcas A. macedonas B erope A (v 
sup. er) § 7 idemtidem A § 8 segnis — fuit omis- 
sis] is m. rec. th paw/o mai. ras. ^ diis A date -4 § 9 
quoad] quodad A darius A § 10 unum et sexaginta Bong 
Dueb E. sexaginta unum R (LXI 2>) decem] ducem A 

CL] L in ras, A § 13 hortandasque commune posuit cum 
AGM. hort. in communi positas cum BBF. Commune posuit, 
ih G deleium ei in CEL omissum , glossa esi ad nomen captivos 
per^ltenSy qua id de feminis aeque ac de viris dicium esse osten- 
diiur venisset A BongDueh FL. veniret R armatis A {ead. 
manu armis) conploorationem A § 14 non vitam D. non 
morte L. non mortem R. ^ Deprecari ad duo ista mortem et di- 
lationem mortis diverso plane sensu referiur : illam , ne infera- 
iur, hanCj ui concedatur. Cf. J//1, 9.' Bemecc. deprae- 
cantur A § 15 easque haberi Bong Dueb B. easque et ha- 
beri ACGM. easq. et hab. et salutari R § 16 dignitatae A 

10. § 2 luxoriosa A epularum Bong Dueb Detl. pluri- 
morym B (um sup, orum). plurimum ACGM. De locutione plu- 
rimum sectari vid. Hand. Turs, IV p, ^7^ tunc Bong Dueb 
EL. tunc et R barsenem L (i sup. pr. e). Barsenen Bong 
DE (hars.). barsene BF, barsene /?. Cf ad XIII 2, ?• 

§ 4 Parmenionem Bong Dueh. EFL. -niona D. -niona R (ne 
sup. na j5). recipienda A § 5 praefectis] ae in ras A 
§ 6 obvius A orientes A, operientes GM {ex XII 13, !)• 
orientis R § 7 novis] nobis A § 8 Abdalonimus Bong 
Dueb. abdatonymus AGM, -tominus B. -toninus C. -ronymus 
F. abactonim^ E. abatonius L. Cf. Zumpt, ad Curt, IV 1, 19 
8idoneae*^6?iJf. -nLae (nie) R § 9 operas Bong Dueb 
BF. opera AGM. operam R exauriendos A exigentem 
CL, exhibentem R. Cf XXII 1, 3 § 10 misiset A tirum 
A § 11 id eum, ut Bong coniecii, DEL.ud eum F, dm C. 



IN LIBRUM XI. 57 

deDHi R in Tyro Bong Deit. in om. ABCGM. Cf. i/ 13, 5 
Abydo. r4, 1 Seslo. XZ3, 9 Corintho velere antiquiore 
conu Bong. vetere et antiq. in deprecantes Z. in om. R (de- 
pr{^ec. ^) § 12 chartaginiensium A § 13 chartagine ^ 
fuissent A § 14 chartaginem ^ prodicionem A 

11. § 1 interhodum A. inter rhodum 6^. interea rhodum 
M, inde rodu B. inde rhodium C. inde rhodum R ciciliam- 
que A. siciliamque B. ciliciam E. cilicimque M. ciliciamque 
B, Vulgata scrij^lura Aeg. Ciliciamque inepia est; Cilicia enim 
dudum ab Alexandro subacta erai, Nec saniora sunt quae prae^ 
ierea in codd. inveniuntur, Abr, Gronovii coniectura Aeg. Li- 
byamquefo commendatur, quod syllaba ci (\\)interdum (II 10, 
13. XII 9, 10. XII 15, 3) temere repetila et in cod. Thuan. 
Aeg. Litiamque scriptum est. Vide tamen ne Aeg. viciniamque 
anteponendum sit. Huc ferunt et vestigia codicum et Arrianus 
cum Curtio. Nam apud hunc IV 8, 5 legitur Africae deiade, 
qnae Aegypto iuncta est, praepositus Apolloaius e/ apwrf -^r- 
rian. exp. III 5 , 4 Ai§vrig de tijg TtQoaxcoQov ccqxblv dCdtoaiv 
'AnokX(6viov. Cf. ir 1 , 16 Italiae Siciliaeque vicinilas. Cic. 
pro Rosc, Am, 16, 48 in Umbria alque ea vicinilate recipil 
Bong Dueb C. cepit E. recepit R § 2 lovem deinde 
hanmonem A^ In seqq. idem ammonem habet § 5 olympiadem 
Bong Bueb BC. -piada AF. -piadam R in stupro F. stupri 
R conperta A remiserat ABGM. remisit C. dimiserat R 

§ 6 praemisos A antestitis A § 7 statim in A. statim ut 
Gr. ut om. B antestites A § 9 sit ultus] sit in ras. A 
posse interfici Bong Dueb. i«terf. posse peractam plene 
Bong Dueb. plene peractam DFL (perfactam D). plene om. K 
paene (poene G. pene BCM) peractam R ultionem esse Bong 
Dueb. esse om. § 10 tertiam interrogationem Bong ABG 
MFL. tertia interrogatione R. Hos sequor; nam ^non poscebai 
inierrogaiionem , sed interrogaiione poscebat victoriam bellorum.' 
Schefferus § 12 didiceret A (a sup. alt. e) § 13 alexan- 
dream AG. alexander F. Alexandriam Bong Dueb R mace- 
donum DEL. -donye F. -doniam R. Cf ad XIII 1 , 15 

12. § 1 babylonyam A confugit sed L. profugisset Bong 
I>ueb DF. perfugisset R. Diod. XVII 39 diavvaag slg Ba- 
PvXma deprecatur DL. precatur R (praec. A) § 2 in 



58 IN LIBRUM XI. 

pretium Bo7%g Dueh BD. in , quod L F, Gronovius rectius abesse 
vidii , om. R (praetium A) § 4 venere A et regni Bong Dueb 
FL, et om. R § 5 tum Bong Dueb D. tunc R et cum 0. 
et om, Bong Dueb quadragentis A (quadrigentis corr. m. pr.) 

et centum Bong Dueb BFL. et om, R § 6 nunciatur A 
decessisse A exequiasque A (i m. ali. inlal.) umanitatis A 

filiasque eius parvulas Bong Dueb. parvulasq. eius fil. D. 
perunlsasq; filias ei^ L. parvulasq. filias eius R (parvol. A) 
consularetur A § 8 post tot proelia BongDueb. DFL. tot 
om. R; quo facile caremus. Nam hoc vuli: cum non solumproe- 
liis, sed eiiam beneficOs superarelur. Cf. Curt. III 12, 24 qui 
tantum regem non felicitate sqlum, sed etiam aequitate supe- 
raveris § 10 maiorem Bong Bueb DF. ei maiorem E. et ma- 
iorem R flumen Euphrat. Bong Dueb D. euphr. flum. R (eu- 
fralen A et plerique omnes) § 11 supervacuaneam Bong AC 
GM. -vacuam D. -vacuas L, -vacaneam R § 12 adolatio- 
nem A ne quod GL. nec quos D. nec quod R legis A 
§ 13 magnitudinem A quia AB. qua C, qua R dediceret A 
adversus vir. Bong Dueb DFL. adversum vir. R § 15 mun- 
dum duobus C. mund. sub duobus B, mund. posse sub duobus F, 
mund. posse duobus R neque orb. Bong Dueb D. nec or- 
bem R § 16 ea diae A victoriam 0. Hollingerus e Curiio 
IV 11, 21 fortunam reponi vult. Sed lustinus saepe »6i victo- 
riam habet, ubi sectmdum vulgarem loquendi usum fortunam ex- 
pecles. Dicit non solum varia fortuna (Jll 7, 12) et variante for- 
tuna (^3, 6), sed etiam varia victoria (1/5,4. /1/6, 9. IV 
2, 6. XIX l, 9. XXXVII 1, 7. ^LIV 2, 7) ei vAriante vic- 
toria (^IX 1, 3) 

13. § 1 tum repente Bong C. cum repente R. Cf. ad XI 8j 
4. XV 1, 1 confectum] confert. vel confest. A § 2 aegrae 
A cnius etiam Dueb ex conieciura Bongarsii ei Asulani. cum 
etiam Bong pcor B, ptior D. partior L, paracior C. par- 
cior R, Scriptura opii. codd. cum etiam — parcior ita defendi 
poiesl^ si eius audilur: Cf. Cic. de legg, J 7, 22 solum esl 
enim ex tot animantium generibus atque naturis particeps ra- 
tionis et cogitationis , cum cetera sint omnia expertia. lustin. 
XLII2^ 8 neque enim silentio regnum tantum praeteriri fas 
est, cum fines post Parthiam omnium regnorum magnitudinem 



IN LIBRUM XI. 59 

saperent § 3 quod liceat Bong Duch EFL, quod licet R. 
Scripsi, ut Ottoni visum est, quod liceret. Nam oplimi quoque 
libri mss, syllaham re saepe omillunU Cf. XIII^ 7, 3 videtur A. 
XXVI 3, 3 solvelur GM. XXXI 7 , I crenlur J. XXXIX % 
1 sperne A confligeret A perse A divisisent A § 5 
^icrmoruaique A (marmorumq. GM) § 7 denis Armeniis Dueb 
ABCGEF (-nYYS^y demis armeniis M (ipse corr.). denis armi- 
geris L. denis armatis Bong D. Leciionem armatis , quae ple- 
rasque omnes ediliones occupaviiy falsam esse iam inde colUgi 
poiesiy quod quinam isti arnati fuerint ex verhis scripioris nqn 
intellegitur. Duehnerus Armenios recie revocavii. Neque tamen 
quod nddiiur denis excusaverim. Nam cum Alexander circiier 
sepiem milia equilum et quadraginta milia peditum haheret (Ar- 
rian. III 12, 5)^ Armeniorum, si scriptura integra esset, qua- 
dringenta sepiuaginta milia fuisse dicerentur, Atqui in pugnam 
apud Issum quadraginla milia miserant peditum additis sepiem 
miUbus equiium (Cwrt. III 2, 6) , numerum decuplo minorem. 
Dareus igitur, nisi fidem sibi ipse derogaturus adfirmare non 
potest, vix denis Armeniis singulos hostes, si divisio fieret, eve- 
nire, lam si repuUzveris Macedones ei Armenios numero mili- 
tum*fere pares fuisse^ et VNIS a X^^^ non multum differre, 
vix dubiiaveris^ quin unis Armeniis reponendum sit. Quid 
enim iam magnum, si lihrarius, memor fortasse loci Bomerici 
nolXcti KBv dBKocSeg dBvolccxo olvoxioio^ X fecil pro U? Ne- 
que casu accidit, ui Dareus numerum Macedonum ad Armenios 
potissimum exigeret, qui 9ntequam rex facius est, Armeniis 
praefuisset (X 3, 4). Cf. Caes. B. G. / 32, 2 unos ex omni- 
bos Sequanos. IF 16, 5 Ubii uni. Liv. XLII 8, 5 Statellates, 
qai uni ceit. cum Liv.XXVI 4^ 5 eos singulos in equos suos 
accipientes equites § 8 nec corporis BFL, ne corporum 
GM. ne corporis R § 9 cum in] in om. ABCG tanti san- 
guinis (quod coni. Vorstius) B. sanguinis tantum F. tantum 
sanguinis R fusum EL. fnsi R ferrent E. ferreret" L. pro- 
ferrent M. perferrenti^. Vocem tantum sentenlia simul et varielate 
scripturae suspeciam ex cap. 14 § 2 raro in ullo proelio tantum 
sanguinis fusum est httc translatam esse censeo. Est enim uhi apud 
lustinum duo loci similes vicinique ita mixti deprehendantur , ul 
quaedam verba ex uno in alterum iraiecta sint. Cf. quae adfio- 



58 IN LIBRUM XI. 

prelium Boftg Bueb BD, in , quod /. F, Gronovius recjtius ahesse 
vidit , om. R (praetium A) § 4 venere A et regni Bong Dueh 
FL. et om. B § 5 lum Bong Dueb D. tunc B et cum O. 
et om. Bong Dueb quadragentis A (quadrigentis corr. m.pr.') 

et centum Bong Dueb BFL. et om. R § 6 nunciatur A 
decessisse A exequiasque A (i m. ali. inlaL) umanitatis A 

filiasque eius parvulas Bong Dueb. parvulasq. eius fil. D. 
peruulsasq; fiiias ei^ L, parvulasq. Glias eius R (parvol. A) 
consularetur A § 8 post tot proelia Bong ^Dueb, DFL. tot 
om. R; quo facile caremus. Nam hoc vult: cum non solumproe- 
liis, sed eiiam heneficiis superarelur. Cf. Curt. III 12, 24 qui 
tantum regem non felicitate solum, sed etiam aequitate supe- 
raveris § 10 maiorem Bofig Pueb DF. ei maiorem E. et ma- 
iorem R flumen Euphrat. Bong Dueb D. euphr. flum. R (eu- 
fraten A et pkrique omnes) § II supervacuaneam Bong AC 
GM. -vacuam D. -vacuas L, -vacaneam R § 12 adolatio- 
nem A ne quod GL. nec quos D. nec quod R legis A 
§ 13 magnitudinem A quia AB. qua C. qua R dediceret A 
adversus vir. BongDueh DFL. adversum vir.i? § 15 mun- 
dum duobus C. mund. sub duobus B. mund. posse sub duobus F, 
mund. posse duobus R neque orb. Bong Dueb D. nec or- 
bem R § 16 ea diae A victoriam 0. Hottingerus e Curtio 
IV 11, 21 fortunam reponi vult. Sed lustinus saepe »6i victo- 
riam habet, ubi secundum vulgarem loquendi usum fortunam ex- 
pecles. Dicit non solum varia fortuna (Zi/ 7, 12) et variante for- 
tuna (^3, 6), sed eiiam varia victoria (II 5^4t. III 6, 9. IF 
2, 6. X/X 1, 9. ZXXVII 1, 7. -^Z/F 2, 7) et vAriante vic- 
toria (IX 1, 3) 

13. § 1 tum repente Bong C. cum repente R. Cf. ad XI 8^ 
4. XV 1, 1 confectum] confert. vel confest. A § 2 aegrae 
A cnius etiam Dueh ex conieciura Bongarsii et Asulani. cum 
etiam Bong pcor B. ptior />. partior L. paracior C. par- 
cior R. Scriptura optt. codd. cum etiam — parcior ita defendi 
potesl., si eius audilur: Cf. Cic. de legg. / 7 , 22 solum esl 
enim ex tot animantium generibus atque naturis particeps ra- 
tionis et .cogitationis , cum cetera sint omnia expertia. lusiin. 
XLII2^ 8 neque enim silentio regnum tantum praeteriri fas 
est, cum fines post Parthiam omnium regnorum magnitudinem 



IN LIBRUM XI. 59 

saperent § 3 qaad liceat Bo7ig Duch EFL. quod licet R. 
Scripsi, la Ottoni visum est, quod licerel. Nam oplimi quoque 
libri mss, syllabam re saepe omillunl. Cf, XIII, 7, 3 videtur A. 
XXVI 3, 3 solvetur GM. XXXIl , 1 creatur A. XXXIX % 
1 sperne A confligeret A perse A divisisent A § 5 
^icrmoruinque A (marmornmq. GM) § 7 denis Armeniis Dueh 
ABCGEF (-BYYs>)' demis armeniis M (ipse corr.). denis armi- 
geris X. denis armatis Bong B. Leciionem armatis , quae ple- 
rasque omnes ediliones occupavU, falsam esse iam inde colligi 
potesiy quod quinam isti armati fuerint ex verbis scriptoris ngn 
intellegiiur. Buebnerus Armenios recte revocavit. Neque tamen 
quod ndditur denis excusaverim. Nam cum Alexander circiier 
sepiem milia equitum et quadraginta milia peditum haberet (Ar- 
rian. III 12, 5)^ Armeniorum, si scriptura integra essel, qua- 
drmgenia septuaginia milia fuisse dicerentur. Atqui in pugnam 
apud Issum quadraginta milia miserant peditum additis sepiem 
miUbus equiitim (Curt. III 2, 6) , numerum decuplo minorem. 
Bareus igiluT, nisi fidem sibi ipse derogaiurus adfirmare non 
potest^ vix denis Armeniis singulos fiostes , *i divisio fieret, eve- 
nire, lam si reputaveris Macedones et Armenios numero mili- 
ium*fere pares fuisse, ei VNIS a X^'* non multum differre, 
vix dubitaveris, quin unis Armeniis reponendum sit. Quid 
enim iam magnum, si librarius, memor foriasse loci Homerici 
noXkccl Ksv SBKcedeg dsvoCctxo oivoxooio^ X fecit pro U? Ne- 
gue casu accidii^ ui Dareus numerum Macedonum ad Armenios 
poUssimum exigeret, qui 9ntequam rex factus est, Armeniis 
praefuisset (X 3, 4). Cf. Caes. B. G. / 32, 2 unos ex omni- 
bus Sequanos. IV 16, 5 Ubii uni. Liv. XLII 8, 5 Stalellales, 
qoi uni ceit. cum Liv. XXVI 4,5 eos singulos in equos suos 
accipientes equiles § 8 nec corporis BFL. ne corporum 
^M. ne corporis R § 9 cum in] in om. ABCG tanti san- 
guinis (quod coni. Vorstrus) B. sanguinis tantum F. tantum 
sanguinis R fusum EL. fusi R ferrent E. ferreret" L. pro- 
ferrenl M. perferrenti?. Vocem tantum sententia simul et varietate 
scriplurae suspectam ex cap. 14 § 2 raro in ullo proelio tantum 
sanguinis fusum est huc translatam esse censeo. Est enim ubi apud 
lustinum duo loci similes vicinique ita mixii deprehendaniur , ut 
^wiedam verba ex uno in alterum iraiecta sint. Cf. quae adno- 



60 IN LIBRUM XI. 

iavi adllg, 9. IV 1,5. VI 2, 17. XJ^ITI 3, 2. XXV 2, 10. 
XXVII 1, 8. XXVIII 2, 7. XXi 4, 8. ^Xi 5, 8. XLIV 1, 5. 
Certissimum kuius erroris exemplum exlat prologo XVII , ubi in 
cod. Gissensi posi origines regum verba tenuit quo mox eviclus 
ex prologo XVI repetita, et prologo XXXIV, ubi ob duplicem 
vocem Cappadocum verba repetitae inde origines regum Cappa- 
docum omissa et postea in alienunt locum translaia sunt § 10 
virium CD. virorum R § 11 armorum Bong Dueb BF. armen- 
torum AMC (ma ead. m. int, lin. sup. rm). ar morum G (cum la- 
cunae signo loco raso), ornamentorum , quod coni, L F. Gronovius, 
BEL. Be ornam. decore vid. ad I 9, 13 

14. § 1 post haec] ost ha in ras. A hostes A § 2 
ullo proelio Bong Bueb. nuUo pr. X. in alio pr. F, in ullum 
proeiium F. in nullo proelio B. in ullo pr. R voluit et ipse 
Bong Dueb D. et ipse voluit B § 4 pons] pos A inter- 
cideretur, quod Acidalio placuit , L. interluderetur AGM. inter- 
cluderetur Bong Dueb R. Eeditus intercluditur (II 5, lO) , pons 
inierrumpitur (II 5 , 10 eM3 , 5) vel interscinditur (Caes. B. G. 
11% 4. Cic, de legg. II 4, JO). Quare Vorslium secuius interscin- 
deretur scripsi § 5 acerimae A militum Bong Dett. militis R 

§ 8 refectisq.] refertisq. A militibus] milibus GM XXXIII 
G. trig. tribus C. trig. tres M. • XX- VII B. XXIIII A (fuil 
XXXLIII , sed m, pr. corr.} DEFL recognoscit D. cognovit L. 
recognovit R § 9 clausa Bong 0. Susa ex Diod. XVII 6o. 
Plut. Alex. C.66. Curt. ^2,11 emend. Bongarsius XI A. XL R 
§ 10 Persepolin DuebD. -poliS R interrilu A § 11 
octigenti A qui] que A graetiam A § 12 agros] a ras. A 

15. § 1 suis] is in ras. A thari L. thara R § 2 diis 
A vindicantibus Bong AB. iudicantibus Dueb R (ex Ottonis 
silentio etiam GM). Nescio quomodo facium sii, ut Bongarsius, 
cum certe in A vindicantibus extaret, in omnibus suis libris mss. 
indicantibus inesse diceret et tamen vindicantibus ederei 

§ 3 ibique Bong Dueb D. ubi F. '\V\ R § 4 iussu A ita- 
que Bong Dueb D. om. F. igitur R milibus] militibus A (ti 
eras.) § 5 multa Bong Dueb FL. plura R equos A § 6 
applicato EFGM. applicito Bong R (aplic. B). Duebnerus alii' 
que explicant: qui (Dareus) applicito (ei a miliie MacedonicOy 
qui eum invenerat) captivo (Persa tamquam interprete) cum 



m LiBRUM xn. 61 

civem (^Persam) ex voce ceit. Bongarsius contra ^Locus^ in- 
quit ^absque duhio mendosus: legendum arbiirahar applicito 
capite'. At ne sic quidem lustinus cum Curlio et Plutarcho con- . 
sendt, qui Dareum aPolystrato Macedone inventum (Curt. V 
15i 24) et cum hoc colloculum esse tradunt (Plut. Alex. c. 43) 

saltim AGM, saltem R sol. habere se Bong Bueb, sol. se 
habere B. se hab. sol. X. se om. M. hab. se sol. R emisurus 
A § 7 se nullis 0. Schefferus coni. sine ullis , Wopkensius 
snis nullis max. se illi debitorem F. max. illi (ille A) se de- 
bitorem ABCGM. max. iHi debitorem R in hostilem A. non 
hostilem R cognatos propinquosve EF. cogn. propinquos- 
que ABCGML. propinquosque om. Bong B § 10 graciam A 

praecari A superum] perum in ras. A uti Bong Dueb 
BC. Mi R § 12 causam] u in ras. duarum lHt. A neclegere 
A insticiae A § 13 dexteram Bong Dueb C dextram R 
porrecta manu Bong Dueb DEL. porrexit manum R (manu A) 

expiravitque quae ubi F. expiravitque ubi BC. el expira- 
vil quae ubi M. expiravit quae ubi Bong Dueb R. Turbae 
inde oriae sunty quod in archelypo quae vel que scriptum erat 
* pro que quae. Cf. ad VIII 6, 7. XIX 2^ 5. In contrariam 
pariem peccavit D , qui XIV 2, 12 moxque quae habei pro eo 
quod est mox quae § 14 nonciata A 

IN LIBRUM XII. 

1 . § 2 inutilesque Bong Dueb L. inutiles et M. inutiles 
R § 2 et batanu AG. batanu M. et bathano C. ex uatana F. 
ebactria L. exhibita B. ex vicloria DF. Bongarsii conieciu- 
ram Ecbatana confirmant Modii codices. Apud Curiium quoque 
in libris mss. et batana /F 5, 8 aliisque locis invenitur nuper 
congesta Bong BDF. nuper om. R parmaenio A prae- 
posuit] it m. rec. in ras. A § 4 e macedonia E. a ma- 
ced. DFL (a int. lin. M). mpcedonia R. Cf. XX 2, 3 pel- 
lere — Graecos Ilalia. XXIII 1 , 4 multas civitales — Ita- 
lia expulerant. XXIV 8, 12 Graecia excedil. XX VIII 2, 7 
Gallos Italia pellendos. XZZ4, 9 quo Italia pulso. XXXI 
5, 7 si — • quis illis Italia — cesserit. 5, 9 prius Italia — exui 
posse. XXXVIII 1 , 3 ad expellendum Cappadocia Nicomedem. 



62 IN LIBRUM XII. 

1, 5 praesidia — Cappadocia expellit. 3, 7 Scythia qaoque exer- 
citum venire iubet. 5, 4 Paphlagonia se decedere. 5,6 Cappado- 
cia filium eductum. XLI 1, 9 Scythia pulsi. XLII 2, 12 Thessalia 
pulsus sopyrionis Bong AGM, sopirioriis BC- sophirionis E, 
aophyryonisi". sophionisZ. zophirionisD scytia i^ §5va- 
riae A motibus ABGMD. mortibus R sopyrione Bong AGM 

suscepit Bong Dueb DL. cepit B (coep. GF). Cf. F/5, 8 plus 
tamen trislitiae — quam laelitiae — cepit § 6 post praefec- 
tionem A graeciae A omnes A occassionem A concur- 
r**rat A § 7 qui Philippi Bong Dueb BCDEFL. qui om. AGM 

alexandriquaes (yel -quaef ) A, alexandrique et Dueb R. tX 
om. Bong § 8 hortu obpressit A § 10 satelletibus A 
tantum A § 11 a multitudine L. si a mult. ABCGM, etsi a 
mult. Bong Dueb DEF. Inleriecio etsi quae sententia cohaererU 
(ad postremum et a multitudine victus) distrahuniur , quae'diS' 
crepant (ad postremum et gloria t. o. vicit) inler se congluti- 
nantur. Cf. XXXV 1 , 11 ad postremum tamen — fortissime 
dimicans cecidit. III 5^ 15 ad postremum tamen victoria Lace- 
daemoniorum fuit. XXXVIII 10, 10 ad postremum tamen, 
cum virtute hostes vincerent , metu suorum desertus occiditur.r 
Scripturam optt, codd. si a mult. victus sic defendas, regem a 
muUitudine oppressum non vere proprieque victum diei posse. 
De siruciura cf, II 10 ^ 8 si in aeqiio iure utrumque fratrem 
pater reliquisset, materno tamen se iure vincere: de sententia 
/J 11, 18 ad postremum non victi, sed vincendo fatigati — 
occiderunt. F 1 , 10 non tamen inerti neque incruento ceci- 
dere bello , sed proeliati ad ultimum — consumpti magis for- 
tunae varietate quam victi sunt. Verum cum victus et vicit, a 
multitudine et omnes sibi respondeant, gloria non habeat quo 
referatur, vide an ad postremum vi a multitudine victus scri- 
betidum sit. Cf XXXVII 1, 9 ad postremum non vi hostili 
victus, sed voluntaria nwrte — decessit 

2. § 1 in Italiam Bong Dueb EL. in italia R a Taren- 
tinis auxilia Bong Dueb DL. aux. a tar. EF, aux. tar. R 
brutios A depraecantibus A § 2 habiturus] t in ras. A 

§ 3 huc] hic A {corr, m. antiq.) macedonum />. in ma6e- 
donia R dedonei A nrbem] orbem A pandossiam ui vid. 
m, pr. A acherusia praedixerant D. acherusium (ather. /) 



IN LiBBUM xn. 63 

praedixerat Bmg R, Acber. [cavendani] praedixerat Dueh. Bon- 
garsius Farr.Lect.p, 121 adnoiai ^Ioa.P.eler.Ms, cavendu praed.^ 
Verum liber I. Pelerini non esi manuscripius y seil ex numero 
impressorum, ad veiera exemplaria collatorum, Vid. Ad Zeciorem 
p. 6. Praeicrea praeposiiionem circa , quam Faber anie v. ur- 
bem inserendam esse coniedi, Ooconienses (edii. Oxon. a. MDCCV 
hac de re silei) in nescio quibus membranis invenisse dicuntur. 
CerOs codicibus neque cavendum neque circa iesiaium. Ad man- 
cam oraUonem expkndam ex Liv. VIII 24, 2 caveret Acbe- 
msiam aqnam Pandosiamqne urbem; ibi fatis eius termi* 
num dari (vid. Drakenb.) sive cavendum sive fatalem desumas 
licet. Hoc ipse lusiinus suadere videiur. Cf. XII 2 , 14 ibi 
rex iuxta nrbem Pandosiam et flumen Acberonta, non prias 
fatalis loci cognito nomine quam occideret, interftcitur. XII 
13, 3 quidam ex magi» praedixit, ne nrbem introiret testatus 
bnnc locum ei fatalem fore § 7 aesculi AB (esc). aescoli 
GMD (in marg. etboli). etoli E. etholi R tum Bong. dum 
AG. cum M. dudu BCF. om. EL § 8 responsum* A 
locum quem Bong Dueb BDEFL. locum qui R (q G.) Sic edidi 
propter ea^ quae § 10 sequuniur: interfectos — -"perpetuam ibi 
sedem habituros possesuros A § 11 cognovissent A 
§ 12 bruttis vel brutiis A cepit] coepit A tum etcum Bong 
Dueb D. tum et om. R pedilulis ABGME. pedatulliis C. ftdi- 
culis L. rulilis DF. Significantur Iloldi^Xoi Sirabonis VI p, 282 
♦ et romanus A (iniiio s eras.) amiciciamq. A § 13 auxi- 
lia a] a oni. AGM § 14 periculosam mortem 0. Graevii coniec- 
fura per. sortem speciosa , sed non necessaria esi. Cum more- 
retur, iniellexii mortem, propier quam pairiam fugerat , i. e. 
moriem iuxia Pandosiam, non in Epiro, sed in lialia sibi im- 
minuisse fugiendoque se, ui Livii verbis utar, in media faia 
ruisse. Cf. XVI 3, 5 mortem in patria omnibus praeoptanti- 
bus § 15 thurii D (in marg. etrurii) FL. epirii C. tyrii E. 
turii R § 16 aguntur in Italia Bong Dueb. in it. ag. 
aopirion A ab Alex.] ab om. ABCGM adanato A exer- 
titn A 

3. § 1 in Partbis Bong Dueb F. in parthi AM. et parthya L. 
in parthia D. in parthia R triduum Bong Dufib B. triduo R. 
tridui coni. Sebisius. Sed cf. II 11,^. XII 6, 16. F/ 9, 7 



64 IN HBRUM XII. 

§ 2 expectaniibus praeter EL^ qui spectantibus hdbeniy 
quod fortasse probandum. Cf. ad XLIII 4 , 6 quodammodo] 
quo admodo A § 3 reliquatur A corpuspus sed A esse 
eos Bong Dueb DL. eos esse R deficerint A § ^ telestris 
A. thalestres E. thalestis L. talestris R mynithe AG. myni- 
thae M. minitheia B. minite C. lainie K mynotea F. mino- 
thea DL. Cf. ad II 4t, 33 cum trecentis mulieribus Bong D 
(in marg. cum CCC milibus mul.). cum CCC milium mulieri- 
bus A (CCC inl. lin.) GMB (milieribus). cum trecentorum mi- 
lium mul. C. cum CCC milibus mul. L (milibus punciai.), cum 
CCC milibus mnlierum EF. Milium vel milibus ab sequenii mn- 
lieribus originem kabet, sicut IV 1, 15 in A mille ante ille 
scriptum est, nisi forte militaribus fuit. Militares mulieres sunt^ 
quae non otio neque lanificiOj sed armis, equis^ venationibus 
exerceniur, Cf. II 4t, 11. Wex. in Tac. Agric. proleg. p. l^. 
Diod. XVII 77 jttata TQLCckoctoDv ^AfiaSovldciyv xsK06(ifjfiiv€i)v 
7tole(iLxoig OTtXoig viginti quinque dierum Bong Dueb. XXV 
dieb' FL. XXXV dierum R infestissimas DL. confertissi- 
mas R § 6 admirationi %**%* omnibus A § 7 ut visa est 
Bong Dueb, ut et visa est D. ubi est visa F. ut est visa R 
(feminis — diadema om, B) § 9 quae] que A § 10 sicuti 
Bong Dueb D, ut L, sicut R pulcritudinis A (h sup. cr) 
vice AGM. vices R § 11 destifuta B. destructa R, Graevius 
coni. restricta , Heinsius adstricta. Duebnerus explicat ^de fa- 
stigio suo, quo sub Persis splendebat^ deiecia,' Cf. XXIII 3, 12. 
XXXV 2,^ luxoria^ 

4. § 1 degeneravisse BongD. degenerasse R nomine 
iuraret ACGM. nomen eiuraret Bong D, nom. abiuraret BL. 
nom. evitaret F. ^ Eiurare nomen patriae idem est quod TacUus 
dicit IV Hist. 29 eiurare patriam.' Graevius, lustinus saepe cir- 
cumlocutione , qudlis h, l. est patriae nomen, utiiur, maxime ubi 
agitur de re.omnino ioUenda. II 4, 33. F6, 4. TS, 4. XLIIIb,^ 

§ 2 subegerat Bong Dueb DEF. subegecerat B. subie- 
cerat R. Cf. ad VII 3, 1 subcubuisse A §3 laris CD. 
larium Bong F. illarum L. larum R § 4 el laborem — • dul- 
cedine Bong Dueb Deit. ex labore — dulcedinem R (in G fuU 
laborem). Scripturam mel. codd. non ausus sum spemere. 
Alexander existimat miliium in patriam redeundi cupiditatem 



IN LIBRUM XII. 65 

rnnorem fuiuram, si in casiris uxores haherenl; earum enim 
didcedinem ex labore militiae molliorem etiam guam in otio fore. 
Cf. Cic. Phil. III 14 j 36 iucundiorem autem faciel libertatem 
, servitutis recordatio. Alia res est apud lusl. III % 10 existimans 
laborem militiae adsidua frugalitatis consuetudine faciliorem 
fore § 5 exauriri A $ 7 in successores DEL. in succes- 
soribus R. Cf. XV 4, 9 originis eius argumentum etiam in 
posteris mansit. XII 6, 9 §9 expeditionis A § 10 par- 
vola A (v sup. o) periculis laboribusque Bong D. labori- 
bus periculisque R. Cf Thucyd, I 70^ S (isrcc Ttovov — ocal 
MvdvvcDv XJ^ 7 , 13 cum summo labore ac periculo. XX VIII 
3, 13 laboribus ac periculis. Sed XXXVIII 7, 4 periculum 
ac labor castra aliter Bong Dueh DEL. aliter castra R 
§ll8uboIis^ §12partis^ domitis] modicis ^ prae- 
fectos A statuit rex nobilis A. statuit ex nobilibus BCGM. 
Blatuitur de genere persarum ex nob. F. statuitur ex nob. R 
(nobilissimis D) rege A 

5. § 1 interea et] et om. Bong Dueb EFL non regio 
more sed hostili odio F. non regio sed host. more L. non re- 
gio sed host. odio R. Si quid muiandum esse censerem, non 
regio sed host. animo scriberem, Nam alo et odio facilius inier 
sepermutari poierani quam odio et more. Cf. ZJ 15, 7 in ma- 
tre liberisque suis regiumeius, non hostilem animum expertus. 
Sed meliorum librorum scripturam ne soUicites, cf XV % 8 ut 
adpareret eos non odii, sed dignitatis gloria accensos; hoc 
quoque loco zeugma, quod late apud lustinum patet (/9, 12. 
^^ 4, 10.^ 11. III 1, 9. XI 4, 5. 4, 8. 8, 7. 9, 14. 12, 8. 
^ill 1, 4. l, 7. XVIII 3, 8. XXXI 2, 4) , offensio7ii fuU : nam 
in Goth. et Bong. cod. odio inveniiur § 3 parmenio Dueb 
^L. parmenion Bong R filocla A § 4 senis] senex A 
% 5 devulgaretur A et ne Botig Dueb D. ne om. R sevi- 
tiae A § 6 occassionem A milit. remot. Bong Dueb DL. 
'emol. milit. R (propt^ mil. rem. om. E) § 8 colunias A 
§ & trancas GM. dranchas F. drancas R euergetas B. euar- 
8:itas L. euergitas R parmyas F. parmias L. parim E. pa- 
timas B. parimas/?. Arimaspos, quod Bernecc. coniecit, Dueb. 
Paruetas coni. Chiischmidius parapamenos ydaspios D. para- 
pemmenos adaspios B. pammenos ad. E. paramenes ad. F. 

lUSTlNUS. 5 



66 IN LIBRUM XII. 

parapamegros ad. L. Parapamenos Ad. Bong R, Paropamisa- 
das Arios, ut Bongarsius coniecil, Dueh. Parapamesadas Opias 
coni. Gulschmidius (^SlTtlat ah Hecalaeo ap. Steph, Byz. nomi- 
nanlur^ a quihus^AlB^avdqda Tj^Slmavri^ max\ma urhium, qucis ^ 
Alexander in Parapamesadis condidit, nomen Iraocit). Scripsi 
Drancas, Euergetas, Paruetas, Parapamesadas, Arios. A Bran- 
cis Alexander adEuergetas pervenit, Qui vero nomine ^AQiaonui 
(ap, Biodor. per errorem ^Aqi^acnoi) appellati (Arrian, III 27, 
4) cur h. l. duplici ratione significentur , non est causa idonea. 
Bein suhegit Arachosios^ inter quos IlaQOvrjraL inprimis insignes 
fuere (PioL F/20,3). Tum ad Parapamesadas perveniU His 
quoque devictis Arios^ qui desciverant, in potestatem suam redegit. 
Cf. Arrian. III 28. Biod. XVII 81. Curt. VII ^ cetorosque A 
§ 10 interficerat^ § II occissus A § 12 relinqueretur vim 
AGM. relinqueret" suum urbem F. relinqueret urbem R mu- 
ro* sex A (s fuit) milium Bong BFL. milia R eo trium 
Bong Bueh E. i ea trium L. earum R § 13 hiis BC. his R. Cf. 
Cic.ad Atl. VII 14, 2 distribuit binos singulis patribus familiarum 
6. § 1 convocat ABGM. voceLt Bong Bueh R § 3 a senibus 
A. de sen. BL, ex sen. B. e sen. R clitos ACBE amicitiae] 
, ti in ras. A laudaretque] Ique m ras. A (laudareque fuisse vi- 
detur, quod G hahet) offendit ♦♦ ut A (in G offenditur nt 
fuisse videtur). satallitae A § 5 saciatus caedae A exis- 
timatio Bofig (sed in Varr.^ Lect, ^Mss. 0. estimatio et ita re- 
poiiendum^) L. extimatio BF. aestimatio R convitia] convi- 
via A aepulas A ducebat ABCGM. dolebat Bong Bueb 
Belt. Scripsi lugebat, quod facilius quam dolebat in ducebat 
corrumpi potuit. Sic XII 12, 12 pro eo quod esi diu luxit AGM 
diu duxit hahent nec lugebat ad loci sententiam minus accom- 
modaium est quam dolebat. Cf XIII 1, 4. XXIII 2, 10. 
XXVIII 4, 6. Curt. X5, 17 regem vero desiderio lugebant, 
5, 20 nuper amissum Hephaestionem lugens § 7 eode A 
penitentiam A qua pridem AM. quo pr. i^ § 8 et quasi 
Bong Bueh Bett. et om. R § 10 acceserat A p^nitenciae 
A sororis Bueh L. et sororis Bong B. Cf. IV 5, 10 a 
captivitate gladio et voluntaria morle se yindicat § 11 fe- 
dam A § 12 fecerit] f in ras. A tristae A eorr. m. pr. 
§ 13 redderil -<4 w.^r. corr. §14 phiIatos-4/Ai./>r.corr. interf.] 



IN LIBBUM XII. 67 

infecli A occnrrebant Bong Dueb, occnrrerant § 16 
qaatridanm D. quadriduo AGM. quatriduo R inaedia A 
praecibus exauratus est praecantis A mortem Bong Dueh DE, 
morte R § 16 infestas] festas A (f m. rec.) irritatas A (ir 
m ras. irit. fuisse videiur. inrit. G) § 17 profuerant A (an 
in ras.y profuere et D, profuere Bong R caliistenis A (calli 
m. rec. m min. spalio) preces A (re in ras.) Aristotelem 
Bong Dueb. aristotelen AGM (-tilen) acta eius] eius m. 

rec. in vacuo spat. A § 18 revocata A bellum Delt. bella 
Jt Cborasmos Bong Dueb. corasmos E. tarasinos L. caras- 
mos R. Vulgo €hora*smii nominanlur. Al tamen suadente Gut- 
schmidio Charasmos scripsi. Nam apud Arabes eorum ierra 
l^hmzm appellatur dadas B. dabas E. dacas L. dachas D. 
daschas F. dahas R 

7. § 1 deinde Bong Dueb BDEFL. dein R in primo 
Dueb B. primam F. primo Bong R inridiosior A § 2 in- 
ter recusantes] ter recusantes m. rec. in vacuo spat. A (inter se 
cufanles GM) callistenis A (i altcorr.) insid.] perfidiarum 
A m. att. insidiarum m. pr. fuisse videtur , quod habent R § 3 
mos salutandi Bong Dueb DEP. modus sal. R (moiis Z) § 4 
ind»*** (iam m. rec.) petit^ § 5 faleras A § 6 Nysam Bong 
Ihieb. nysm AGM relegionis A § 7 vitae ederaq. A in- 
dastriae A § 8 Oppido BongDueb. oppidani A. opidam G. op- 
pidanis vel opidanis R § 9 dedahos ACGM. dadaos B. dae- 
dalos R cleofidis A consecutam A quod non A (m. 
ali quod vi non) G (vi ini. lin.) M. quod virtute non Bong Dueb 
^' qood armis non R potuerat Bong Dueb Dett. poterat R. 
Cf.II^^ 5 ut quos ferro non poterant, metu verberum vin- 
cerent. II 12, 11 quoniam ferro — non poterat — igne gras- 
salur. III ^^ 1 cum virtute non possent, per insidias expug- 
nantur. 7 2, 11 quos suis non possit, ipsorum armis victu- 
nim. IJ[ 6, 8 quam ab adversario non poterat, ab iniquo iudice 
^xegit. XXXVII 4, 7 quoniam se tueri iure non poterat — 
respondit. XXXVIII 10, 7 quoniam viribus non poteral, in- 
sidiis — temptabat § 10 filiumquem A (m fin. eras.) reg- 
nnm Bong Dueb. regna E. regno R potius est^ § 11 cleo- 
pis reginam A scortium A § 12 india* A populis A (s 
^w.) pervenisset] set in ras. A terre A § 13 hirculis A 

5* 



68 IN LIBRUM XII. 

labore^r^cac A eius loci gentes F. omnes loci gent. L. eias loci 
gent. omnes B. eius omn. loci gent. R accipit Bong Dueh» 
recepit F, accepit R 

8. § 1 phorus A (h eras.^ magnitudinem.^ (m fin. eras.) 
§ 2 audito A opinionem A § 3 commiso A exercitum 
^suum A § 4 primam congressione A in terram JD. ad 
terram R cumcursu A § 6 accepisset voluerit FL. 
voluit jR. Cf. ad XII 15, 3 optentum A § 8 Niceam Bong 
Bueb. nicean AGM vocefalen A § 9 inde] in ras. A 
ad-restas F. arestas R (are in ras. A), ^AdQriatccg Biodori, 
^AdQCiiaxciq Arriani Cathaeos Dueh. Gesteanos Bong CG. ges- 
teannos A. gestanos MF. gestreanos B. sateanos E. scatea- 
nos L. scatenos B, Ka^aioi Arriani^ quos Diodorus XVII 91 
Ka^dQOvq appellat^ hodie Khattia. lusfinus eos Catteanos m- 
minasse videiur, quod monente Gutschmidio recepi praesidas 
AD (pres.). praesides GM (pres.). presidias BF. prasidias C. 
presydeas F. psedas i. IlQaCavoi, Diodori, IlQ(iai0L Strabonis 

cantaridas E. gangarisdas B. gangarideas L. gangaridas- R 
(-rydas F). Gangarides Plinius nat. hisi. VI 18, 22, FavdaQl- 
dag Diodorus L l. appellal. Teste Diodoro Alexander Adrestas 
et Caihaeos subegii^ Prasios vero et Gangaridas., tumuliu tnili- 
ium quominus adorireiur impediius, iniactos reliquii, Cf. Curt, 
IX 2 , 2 seqq. § 10 Cuphites Bong Dueh, cusites M. cussices 
L, euphites BF (-phytes). cuflles R. Populus, cwe Cuphites vel 
simile nomen fuerii^ a scripiorihus non memoraiur^ sed rex 
Sopiihes. Diod, XVII 91 (isra ds xcivx* iaxQccTSvasv inl Tcig 
VTto UcmsCd^v Tsrayiiivag noksig, Curt, IX 1 , 24 hinc in 
regnum Sopithis perventum est. Bunc iniellegendum esse pri- 
mus vidit Fr, Fabricius, Ipsum, non populum eius (Kfifiatov^) 
a scripioribus nominari puio y quoniam eicorporis ei animidoiibus 
praeier ceieros insignis, solus ex Indiae regibus Alexandrum tam- 
quam hospiiem excepii, Quare ad Sopithem scripsi. Gulschmidius 
ad Sopithis vel ad Sopithes praeferi ubi cu BF. ubi i eu L, 
ubi eum R hostium CC milia equitum Bong Dueb ABCGMF* 
host. et CC mil. eq. E. CC milia hostium eq. D. ac milia CC mi- 
lia eq. L (ac milia punciai.). In melioribus libris mss, peditum 
XX milia posi v, milia excidii librariis ob hanc vocem repeii- 
tam aherranlibus, Simili modo II 10, 18 septingenta milia de 



IN LIBRUM XII. 69 

regno armaverat et trecenta milia de auxiliis verba de regno 
arm. etlrec. mil. m ACGM y et XLII2, 9 undecies centum mi- 
lia patet, sed in latitudinem milia passnum seplingenta verba 
pal. sed in lat. milia in B omissa suni, Cf. CurU lAT^, 3 uUe- 
riorem j;ipam coiere gentes Gangaridas et Prasios , eorumque 
regem esse Agrammem, XX milibus equitum ducentisque pe- 
ditum obsidentem vias omnes A victoria numero m. pr. 
fuisse videlur in A depraecatur ^ (tu ras.) belli BongDueb 
DL, bellis i^. Cf, XII 9 <, 6 concnrrunt, si possint in uno ca- 
pite orbis bella finire § 12 ostenderet A canitiae A 
exausta A § 14 non studiis Bueb CGML, studiis non B. non 
tam stodiis Bong A (is ras.) BEF sed annis BL. quam an- 
nis R § 15 aut si non B. at si non L, ac si non R vel ipse 
sibi Bong Bueb. FL. ut ipsi sibi B. vel ipsi sibi R. Nec ipsi * 
sibi a si non militibus distrahi poiest , quoniam vel non idemesi 
quod at certe , nec ne — fatiget apie cum sibi parcat coniungi- 
tur. Quam ob rem verba ita interpuncia dedi, ut ne — fatiget ae- 
gue atque ut — reddat ad tandem orare referaiur, Cf. 11 15, 13 
ne vires otio corrumperent et ut — bellum ulciscerentur § 16 
praecibus A hostis] s fin. in ras. duarum litt. A (fuii um vel 
lis) § 17 milites laetius Bong Bueb BBFL (letius). laet. mil. 
R fecire A § 17 hostiis {quod coni. Sebisius) X. hostibus 
R in ede L. eadem die F. in eadem R. Sebisius coni. via 
eadem secundum Biod. XV 11 95 raig ccvratg odotg Tfogevd^slg 
aviKaiiJl;sv inl tov ^AKealvtjv nota(i6v. ^Cum iam moliti castra 
essent, ex illis in hostem prodieruni, et post victonam hostibus 
caesis, cum magna gratulatione in illa reverterunt.^ Graevius 
9. § 1 a^^isme B. agesynem F. agenisine X. agisinem R 
devebitur] ur m. alt. inlat. A § 2 ibi Bong Bueb BEL. ubi 
R Acesinas, quod Bongarsius coniecit, Bueb. biacensanas A, 
Hiacensanas Bong FM. iacensanas B. acensanas CG. agisinas 
E. gesonas B (in marg. agenos, quod habet X). Syllabae bi, hi, 
i in codd. ABMF voci ex praegresso ubi adhaeserunl. Glarea- 
nus Acensanas, aUunde ignotos, Biodori (XVll 96) ^AyakaC- 
aelg esse censet Sileosque Bong ABCGF (syl.). 'sileoque M. 
sirosque E. asibosque B (in marg. sebosque, quod habet X). 
Biodorus Zl^ovg^ Strabg et Arrianus Zl^ag appellant hircu- 
les A diditionem A § 3 in Mallos Fabricium secuius Bueb. 



7i) XN LIBRXJM XII. 

in Ambros Bong CMF. mambros AG. mandros E. et mambros 
B. ad manbros D. ad mandios L Oxydracas Fabricium secutus 
Bueb. Sugambros Bong ACGM {syllaba os omissd) E. fugaftibros 
B. sigambros F. sic ambros L. siccabros D. Diodorus XVII 98 

* habei ZvQcc%ov(SGocg {ex quo ^0'^v8qa%cig' fecerunl) %(d MctkXovg, 
CurL IX 4 , 15 Sudracas Mallosque. Gutschmidius correxil in 
Mandros et Sudracas; sunt enim gentes Indicae Madra (quorum 
pars MSIava, MaXkol fuerini) et Xudraca. In aliquot codd. in 
ante m, aut m post in excidit^ ei Mandri in Ambros depravati 
occasionem dedisse videniur, ui Sugambri adderenlur § 5 de- 
sertam a dieb; tribus B. desertam defensoribus C. des. a de- 
fensor. R (oribus in ras. angust, A). Secundum Curt. JX 5 , 2 
in urbem hostium plenam praecipiti saltu semet ipse inmisit ex" 

* peciaveris refertam defensoribus, ut his verbis sequentia sine 
uHo satellite opposiia sint. • Cf. XII 11 , 8 e tribunali in con- 
tionem armatam inermis ipse desiluit. Horat, A. P. 465 Em- 
pedocles ardentem frigidus Aetnam insiluit et de consiructione 
IX 3, 9 cum Athenienses — numero praestarent, virtute MacQ- 
donum vincuntur. XVII j^ 12. Sedluslinus alios auctores secutus 
esse videtur. Certe Plui. Alex. c. 63 memoriae prodidit, barbaros 
aspectu desilientis ierriloSy cum fulgorem aliquem et specirum anie 
corpus eius ferri arbiirareniur , xo %Qmov cpvyelv xai dtccaKe- 
Saad^vcci, caeperat A planitiem A § 6 si possit A 

§ 8 dictum A (m eras.) non tantum A teruerit A so- 
. lus] s fin. in ras. mai. A (soluta GM) ceciderit A § 9 se* 
vidit A (vi m. alt. in ras.) trunco se qui] in ras. multo an- 
gusiiore A qui tum] tum om. Deit prope BDFL. propter 
B § 10 tutus] totus A diu] u in ras A sustenuisset A 
amicitia ad ^ § 11 proeliumque tam diu] que ta m. rec. 
in ras. A quodad omnes A muris] in ras. angusi. A 
§ 12 praeliatus A § 13 curatio] c in ras. A ipso] ipse Bong 
et ex Duebneri silenfio A 

10. § 1 Polyperchonta Bong Dueb {el sic ubique) F. -per- 
conta R (-pertonta B. -percunta L. -percuncta F) babylo- 
nam A (babii. ML). -lonem F. -loniam Bong Dueb R. Vel opii- 
mi libri praeter Babyloniam, Babylonem, Babylona nannullis 
locis Babylonam habent, velui XII 10, J. XII 13, 6. XX 4, 3. 
His locis Babylona correxi. Litleram m librarii temere adiedsse 



♦ IN LiBfiUM xn. 71 

videnlur sicut in nominibus Troadam VII 6^ 11. Olympiadani IJC 
7, 2. XIV 5y h Crolonam XX 4j 5. Lacedaemona Fl,3 (i>X). 
Cf. ZumpL ad Curt, III 2, 2 concensis^^^ § 2 ambitt geri 
regis A. ambiregis E. ambigari regis D. Ambigeri regis Bong 
Dueb R. Ambi vel Sambi regis scribendum esse vidit Blancar- 
dus. Cf. Curt. 1X8^ 13 Sambi regis fines ingressus est. Diodor. 
XVII 102. Arrian. VI 16 , 3. Sicul hoc loco E saepe veram 
nominum scripturam servavit: II 1, 19 Maeotim. II 10, 6 
Ariamenes. /F3, 6 Lachete» VII 1^1 Caranus. IX % 1 Atheas. 
XVI 3, 7 in Pontum. XXI 3, 2 Leofronis. -TZ/ 1, 10 Margia- 
nos venino A submoventis A corr. m. pr. § 3 pioie- 
meos A iamiam Bong Dueb, iam DFL. iamque AGM. In AG 
alterum iam int. lin, addittm^ ut esset iam iamque, quod BCK 
kabent. Cf. Hand, Turs. III p. 157 § 4 in naves Bong Dueb - 
Dett. in navim C. in nave R praecatus A § 5 ac] hac A 

cursu B. curtu M. curru R circa metam Bong DEF. cer- 
tammetam A {sec.rsL in ras.). certam ta G. certamTs tam B. cer- 
famine CM, archameta L (om. acto) imperio ACF. imperii R 

quo sin'' X. qna sinus Bong R. quatenus emend. Freinshe- 
mius. Vitium orium est ex scriptura quatinus. Vid. ad XII 
11, 6 prodirej prodere A ostio] ocior m, rec. in angust. 
Ui, A, ocio G, olio ^.-octu C. osuo if. hostio R Indi Bong 
DFL. indie vel indiae R § 6 monimenta A rerum a se 
geslarum Bong Du^ CDFL, rer. gest. a se ^. a se rer. gest. 
GME. a se om, A. Excidisse videtur ob praegressum a et se- 
quens re. Quamquam non prorsus necesse est addi. Cf. XVI 
2 , 7 cum magna rerum gestarum gloria moritur urbem Bar- 
cen Dueb EF. u. Barcem Bong A. u. barce BDC. u. parcem G. 
s. partem LM. Salmasius, cum Barce in ostio Indi non exteU 
Baracen reponendum esse censet^ quam urbem Plinius nat. hisU 
VI 23, 26 ibi silam fuisse testaiur. Sed inter eas^ quas Alexan- 
der condidit, non refertur, nec aliud omnino nomen eius urbis, 
quam in ilUs regionibus condidisse diciiur, memoriae prodiium est. 
Curtius /2r 10, 2 Alexandrum ail urbes plerasque condidisse, 
Arrianus F/ 18, 1 «< 20, 1 eum Hephaesiioni imperasse, ut in 
PaUalis arcem aedificaret (retxC^stv iv xoig Ilaxvukoig ax^av), 
quam cum ex oteano revertissei exaedificatam repperisse (^i%- 
avek^av di onlxsta elg xa Ildxxaka xriv xs cixQccv xsxstxtoiii- 



72 IN LIBRUM XIL • 

V7}v Karcckafi^dvsL). Quo adduclus sum, ut arbem «t arcem 
scriberem § 7 iteneris A puteus A oportunis A prae- 
cipit Bong Dueh. praecepit babylonam A § 8 accussa- 
verunt A (unum s eras,) § 9 maluram C. sturam GM. sta- 
teriam L. staturam R § 10 tra dit A, tradidit Bong DF. 
tradit R 

1 1 . § 1 tunc DeU. hunc A. hinc R exercitum G(!)DL. 
exercitus Bong R soluturum] sec. u in ras. duarum liU. A 

§ 2 summait A a creditoribus Bong Dueb DEL, a om. R 
utrisque Bong EF. ulrique BDL. utriusque R § 3 sumptos 
A (v sup. o) § 5 misionem A so\\\^^^ cum ceiisentes A 
(sse erasum esse videtur). solute cum censentes G (cum punclis 
uotat.), solute censentes 31? solvi contestantes B (infra lin. so- 
- lutos censentes). solvi aequum esse censentes F. solvi aeq. 
(vel eq.) cens. R. Quodsi in A sse erasum est^ in archeiypo 
solvi se ecum fuisse puto § 6 praecibus A admone AG. 
ammone BC. amone E. hamone R' quatinus Bong B. ut EL. 
quatenus R § 7 infuscaren^^t A § 8 e tribun.J et tribun. 
A desiliit Bong Dueb D. prosilivit B. desiluit R ipse ad 
Bong DFL. ipse in B, om, E, ad om. R supplicia Bong Dueb 
/>. supplim F, supplicium R § 9 patienciam A 

12. § 2 cum in se tum A (in se t rec. m. in rets.) GM, tam 
ia se quam C, tum in se tum Borig Dueb R solios A gen- 
tes A miscuet A, miscuisset GM, inserui^e F. commiscuisse 
D. miscuisse R § 3 hunc A, hinc BCD. hoc E, h^ Z. nunc 
R § 4 iuvenis A auxiliorum quoque Bong Dueb DF. auxi- 
iiorumque R § 5 egre A subiecto A, subactos D. subiectos 
R. Freinshemius coni, sublectos ; sed recte Vorstius confert / 9, ^ 
fratrem suum subiecit Oropasten § 6 saturet Bong Dueb. sa- 
ciaret B. saturari L. saturaret R § 7 modestia] i m, ^U, in- 
lat. A § 8 sed ex BDEF, sed et ex R poliparte B. poli- 
percontas L. polypercon vel polip. R Clytus Bong. om. L. 
cIutos^CG^. clytos iHf. clitos D. dutos B, ditos E. clilus F po- 
lidaniasZ. polimadas 6^. polidamas R ammsidas AGM. Amadas 
BongBE. aminadas velmimud. L. anynthas D, amynctas F. om,. 
C, Vossius Amyntas legendum esse censet, Blancardus Amadas 
ex praegresso nomine ortum esse putat^ quae opinio a codd. CG 
aliquid commendationis habet antiginis A § 9 dimissis his 



IN LIBKUM XII. 73 

BmgDueb BDF. his om. R Craterus Bong Dueb, cratherus L, 
cratheriis E, cratheros CF, crateros R iusns A suppli- 
mento A § 11 ephestion EFL. efTestion BD. efestion R, Cf, 
Zumpi. ad Curt, VI 11 , 10 duxil AGM. luxnil E. luxit R 

13. § 1 ultumis ui tnd. pr, m, A nuntiantur AGM, 

aauDtiatur L. nuntiatur R chartaginiensium A (h sup, ta) 
eeterarumtt^tque A. Litterae erasae in margine fuerunt; 
a partictUa que sequens versus incipit et spaniarum AGM, 
Eandem scripturam hi codices habent XXIX 2 , 3. XLII 5 , 6. 
5, 18. XLIVl^ 2. 5, l. Cf, ad XLIII 4,6 eius adventum 
Bong Dueb D, adv. eius R babyloniae Dueb, babylone AG 
§ 2 gentes veluti Bong Dueb B (velud) D, velut gentes 
ACGM. et velut gentes EL. gentes sibi veluti F destinato' 
sibi regi Bong Dueb BCD. destinatos (s fin. eras. A) ubi regi 
AGM, destinatos regi E. destinate ibi regi L. regi eis desti- 
sato F § 3 Babyloniam Dueb, babylona AGM quidam] qui 
in ras. A § 4 ob hoc Bong Dueb DFL, ob haec R co- 
fiassa A (c m. alt, eras.) Babylonia Dueb, babylona AGM (ba- 
byna). babylone F bnrbesiam D. brOsiam B (r punctat,). 
byrsam F. birsam L. Bursiam Bong R. Borsippam Dueb, iam ab 
Astdano in Atd, inlaium eufraten A § 5 anaxarco A 
mrsum Bong Dueb D, om, F, rursus R at si Bong Dueb F. ac 
s\R § 6 Babyloniam Dueb. babylonam AGM otio] t in ras. 
A § 7 e] ex m rec. in ras, A medicus 0, ^Legendum est 
Medins, Mridiog o &hvalog^ Arrian, VII Diodor, exir. libr. 
XVM Plut.^ Bongarsius. lam Asulanus in Ald, errorem cor- 
rexit tessalus A comesatione A § 8 veluti Bong Dueb 
DL. velnt R § 9 e convivio Bong Dueb BE, in conv. M. 
,6 om, R, Cf, VII 3, 4 abiret convivio. /X 8, 16 convivio 
excessit. XJ 5 , 6 litore excederet. XIII 1 , 3 morte erep- 
tus. XXXVII S^ 4 regno profectus. XXVIII l, 4 matrimonio 
pulsa. Interdum praepositio a mel. codd, abest, in deit. extat. 
Vid, adnotat. ad XXXIX 2 , 6 templo — tolli semianimis 
r& cruciatus est A, sem. recrnciatus est BGM, sem. ita cruc. 
est F, sem. ita amare crueiatus C. sem. tanto dolore cruc. est 
Bong Dueb DEL, Verba tanto dolore — ut -r- indolesceret 
ferrem equidem , si tanlo dolore in melioribus libris mss, esset ; 
sed cum tanto dolo in iis non extet^ nec causa appareat^ cur 



74 IN LIBRUM Xll. 

haec exciderint^ re solum remanserit^ luslinum simianimi^ tam 
misere cruciatus est scripsisse^ et TAMMiSE oh praegressum 
lANIMIS a lihrariis omissum esse non duhito 

14. § 1 qui cum carissimos] non est quod v, qni delendam 
esse censeant. Nam oraiio inlerieciis memhris relaxaia et di- 
visa verhis igitnr ad occupandnm continuatur. Cf» Wopketis. ad 
h. l. , qui III 4 , 3 comparat § 2 in graeciam AF. in grae- 
cia i? § 3 varis se ^4 § 5 evocatum Bong Dueh DetL vo- 
catum R $ 6 casandrnm A venino A § 7 poterat A. po- 
ferit GM. potuerit Bong Dueh R. Veram scripiuram servavU 
A. Cf, Curt. X 10, 16 vim autem veneni — talem esse con- 
stat, ut ferrum quoque exurat, ungulam iumenti dumtaxat pa- 
tientem esse suci tessalo A § 8 ex eaiisa Bong Dueb D. 
ex om. R tessalum A quam prae^gustare iam AG 

15. § 1 quarta C, quarto R agnoscere se fatum domus 
maiorum suorum] maiorum om. L, Faher verha maior. suorun^ 
quae pro glossa Aeacidarum hahety delenda esse censei. Apud 
Vincenlium^ qui honis codicibus usus esi, agnoscere se fat. dom. 
suae, ait, et^mai. suorum legiiur intrd] tra m. all, inlat, A 

defunctus A § 2 perisse E. prerire R sedabit ul vid. 
A prolatos A § 3 verum etiam Bong Dueh DF. etiam 
om. R tristitioris ^ consulatus ^ qnihvLS Bong ABCGM. 
quibusdam R dederit Berneccerus ex Camerlis ediiione. 

dedit Bong Dueb 0. Syllaha er etiam in opit. codd, saepe 
omiliiiur praeiermissionis signo vel addito vel non addiio. Cf XI 
9, 4 intne. XII 8, 6 voluit et quae adnotavi ad JT/ Id, 3 
§ 4 sicut AEF. sicuti Bong Dueh R § 5 demisis 

A amicos circumst. Bong Dueh D^ circumst. amicos R 
♦^videanturne A § 6 ut hoc Bong CDEFL, ut om. R va- 
ticinareque A fusuram macedoniam A § 7 templo Bong 
Dueh DFL. templum R § 8 faciant AGM faliat L. faciat 
BC {sed lineola in uiroque erasa). faciat R, Cf. Diodor, XVII 
117 tlvt T^v ^aaikelau ajtolstTtetg; Arrian. VII 26, 3 oro) t^v 
pctGiXelccv aTtoXeljcei. Curi. X 5 , 5 cui relinqueret regnnm 
dignisimum A § 9 magnitudo fuit animi BCGM. fuit magn. 
aninii F. magn..an. fuit R ut cum] cum om, AGM arideum 
A ^oxemem Bong AGM {iox.) pregnantem ^ nuncuparet 
Bong Dueb FL. nuncuparit R § 11 veliicum A caecinisset 



• IN LIBRUM Xn. 75 

A mississet A vulgi tanti cu favore B. vnlgita cu favore 
(7. vulgi tu citum favorem M, vulgi tacitnm favorem R § 12 
sexto BL, sexta B, perclusa ABCGM. praeclusa Bong B 
§ 13 b^res A eiectus esse Bong Dueh EL. esse om, B 

16. § 1 mense uno et annos tres et triginta (tres et XXX 
A, tres et et trig; M) AGMDE, mense uno annos tres et trig. 
quarU Leid. mense uno et annis tribus et trig. B, mensem unum 
et annos tres et trig. X. mensem unum annos tres et trig. 
Bong Bueb F. mensem XI et annos .tres et trig. C. Vulgata 
scriplura mensem unum, annos tres et triginta nec meliorum 
codd. auctoritate nilitur et a veritatis fide abhorret. Nam ceteri 
scriplores, qui utArrianus proprie loquuntur^ Alexandrum annos 
XXXII menses VIII viocisse, quiuniverse ut Cicero (Phil, V 17), 
annos II J et XXX natum decessisse tradunt. Quorsum igitur unus 
qui additur mensis? Secundum diaria (vid, Eumenis et Diodoti 
^fragm. ed. Mueller, Paris.p, 123. Arisiobuti fragm. ih. p, 112. Plut, 
Alex, c. 76), quae lusUnus secutus est (cf, 15, 1 quarlo die. 15, 12 . 
sexta die), Alexander mense^ quem Macedones Daesium vocant, 
f. e, tnenselunio diem supremum obiit. Quo mihi persuadetur lusti- 
num mense lunio annos tres et triginta scripsisse^ librarios vero, 
verbis mense lunio in mense ano vel m^nsem unum corruptis, et 
addidisse, Uiut est^ dele hunc locum in Zumptii gr, Lat, § 397 
natos A, nact^ L. natus B magnitudinem A (m fin. eras.) § 2 
olympia A voluptari BDFL. volutari B nec] c m, ati. in- 
lat. A ' bumana] communi coni. Buhnkenius opus] onus coni, 
Graeviys, Sed cf. XVII 2, 2.non humanum esse opus, sed di- 
vinum munus. XXXI 4, 2. 7, 1 *§ 3 patris mfis F. patr. fra- 
tris DEL, fratris om, B. Intercidil oh eandem praegressae pocis 
terminationem inlustraverit A § 4 in ipso Bong Dt{eh DL. in 
om. R § 5 praepetes Bong BDF. per pedes C. perpetes B. 
^Praepetes non nisi de volantihus avibus vidi,* DueSnerus (die tota 
Buhnk. pro glossa habet) § 6 alterius — alterius Bong Dueb 
DL, alterp — altere F. altera — altera B inlyrici A 
currns] cursus A» omen] omnem A infantior cedebat AG. 
cedebat infanti B. infanti portendebal B § 8 inclyto A cre- 
vit ♦ accepto A, cr. at acc. GM. cr. et acc. B, cr. adepto C. 
crevit accepto B § 10 fidutiam A § 11 nuilo] illo A con- 
gressus est] est om. ABCGML 



76 IN LIBRUM XIII. 



IN LIBRUM XIII. 

1 . § 1 ac] c m. alt. inlaL A magfnum Irisle ♦♦ apud A 
§ *2 quam ^aepe] quae s^pae A § 3 morti BL. morte B, 
optulisset A § 5 quam — redactam Bong Dueh. quae — re- 
dacta 0. Cf. -n3,3 primi paenitere coeperunt. -irxr7 6,6 
paenitere neglecti consilii coepit. ZZXriJ/ 10, 11 paenitere 
deinde dimissi Demetrii coepit ihiq, Benecke penituerat A 

§ 6 quod hoste A § 7 et severitatem] el om, Bong D ex- 
secrantes A (execr. G) § 8 diviciarum A anno AB, anni 
GM. annuo B (anumo L) triceni A § 10 sed nec amici 
Dueh Detl. nec om. Bong B. Frustra regnum spectabani, quiia 
virtule atque viribus pares ex aemulatione in hellum mutuamque 
perniciem ruebant. Cf. § 15. XIII 2 , 3. III 2, 4. XVI S, 1. 
Liv. II 6 5 3. Contrarium de sepiem illis Persarum optimatibuf 
' praedicatur : / 10, 1 cum de regno ambigerent, concordar^ 
potuerunt. Erant enim virtute et nobilitate ita pares, ut diffi- 
cilem ex his populo electionem aequalitas faceret § 13 quam 
in] in m. pr. inlai. A § 14 regerentur A. regeretur Bong 
Dueh R § 15 pro uno Bong Dueb D. provincia B. Codicum 
tanlum non omnium scriplura Macedonia provincia ita defendi 
posse puto^ si ierrae ah Alexmdro et Macedonihus subactae 
(at V7C ^AXs^(ivS(}ov TcccraTtoXEfiijd^eLdcct aatQaTCstaL Diodor. 
XVIII 6 /?n.) inielleguntur. Cf. XI 11 , 13 coloniam Macedo- 
niam ibique Duebner. aemulacigne A pernitiem A . 

2. § 3 ut ei aiiqui AGMT ut aliq^s B. ut ei aliquis D. ut ei 
ali q^se C ut ei aliquis se Bong F. ut ei se aliquis EL sub- 
mitteret Bong AG (submitteretur fuisse videtur) MFL. summe- 
ret K sumitterent C. submitleretur BD § 4 armate A ad 
formandum D^L. ad firmandum Bong B (affirm. M)^ qui IX 5, 
1 ad formandum rerum praesentium statum hahent. Cf. XXII 
2, 10 § 5 rosanys F. -xanis Bong B octabo A ex Ale- 
xandro] ex om. ABC § 6 differendu Bong*€F. differenda R 

consilia nec Dueh. consiliamque Bong ABGM (voluerunl sine 
dubio consilia neque, quod DEL hahent). consilium C. consi- 
lium neque F exspectandumque C. que om. B § 7 ba^r- 
nisse A. basinisse BG. basinis se M. barsene C. barsine EF, 



IN LIBRUM XTU. 77 

barzine 2). gorzine L herculem seu] nw sea m ra^. ^ § 8 
arideam ^ cancti ^ nominet A § 9 roxanen ^C^itf 
dekrent A. deieverunt M. deleverint Bong Dueh R (deliv. G) 
§ 11 ptolemeus A recussabat A {alt s eras.) Larissaeo 
Bong Dueh B. larisaeo R valitudinem maiorem 0. Buehnerus 
explicat ^vel morhum vulgarihus ac soUtis graviorem vel maiorem^ 
quam ut regnum ei iradi possit.' Plerique morhum comitialem 
significari putanty quem Celsus III, 23 morbum maiorem vocat, 
Cf. ApuL Apolog. p. 507 Oudend. Sed ut recte valetudo maior 
appellelur, nemo^ quod sciam^ memoriae prodidit, Aridaeum 
morho comiiali adfecium fuisse. Imhecilla vel iurhaia mente 
fuisse constai, ut Eurydice uxor, ahutens valeludine viri, eius 
officia sihi vindicaret. Cf. XIV 5, 2. Plui. Alex. c.11 cfzel'^ 6h 
TO (pQOVHV ovza — q>aQ(ia7ioig vn ^OXv(im(idog KaKca^ivTa 
diag^d^aQrjvai xriv didvoiav. Diodor. XVIII 2 7] (ihv yaQ tcov ns- 
fc5v q)alay^^ AQvdalov ^ xov OiXiitnov (ilv vtov ^ ijJvxiKotg 6h 
7ca&eai.6vvsx6(isvov avidtoig^ TtQorjyev ijtlTfjv §a(Si,leiav. Quare 
si lustinum valetudinem animorum scripsisse sumimus (compen- 
dium aiorum, cum m ex praegressa voce adhaesisset, facile in 
maiorum transire poiuit) , Biodori il)vxi%d ndd^ prope ad ver* 
bum expressit. Be plurali animorum cjf. adnot. ad XXVI 3, 4 
paciebatur A § 12 ex hiis A. ex illis L. ex his R qui pro 
Bong BF. qui per E. qui prae R virtute* A. virtutem E. 
virlute-R. Vide ne E veram scripturam servaverit. Cf. XLI 1, 6. 
Oudend. ad Caes. B. C. II 30, 2 provintias A subiiciantur 
imperio Bong Bueh B. imp. subiciantur R § 13 roxanis A 
(-nis tel -nys 0) § 14 creteron A tutorum] sec. l m. alt. 
inlat. A iurantj iuravit A 

3. § 1 satellitesque] sat in ras, A turba EL. tribu R 
§ 2 nontiata A mitigandum BL. mitigandos R ex posteri 
AGM. ex proceribus R quarentes A peditlb^ L. militibus 
• R. ^Miles saepius accipilur pro pedite et opponitur equiti. Gronov. 
ad Liv. XXVIII V Graevius § 4 tunc Bong Dueh BDEFL. 
tum R delendum Bong Dueh DEL. ledandum F. deligandum 
ACGM. delegandum B. Scripsi relegandum , cui sequentia equi- 
tes trepidi ab urbe discedunt respondent. Syllahae de et re 
{VII 4, 8. IX 2, 2. XIII 4, 19. XVIII ^, 3. XXV 5, 2), 
relegare et religare {Drakenh. ad Liv. IX 26, 4) in lihris mss. 



78 IN LIBRUM XIII. 

permutantur armali in regiam Bong Dueh DFL, in reflf. ar- 
mali R § 5 lerreri Bong ABGL. terrere R § 8 provocan- 
lem Dett, vocantem Bong R. Gronovius comparat Curt. VI 1,- 14 
ultro vocans hostem , si quis iacenti spolia demere auderet 
§ 9 sumpsisent A nulias AG. nullos BCM. non illos R eo- 
rumdem A sotios A deinde gregium A 

4. § l perrorasset A (alt. r eras,) § 4 corpore Alex. 
Bong Dueb D. alex. corpore R § 5 exercitus Dueb BFL. 
corp^ alexandri D. et exercitus Bong R § 8 seditiosns A 
supplitio A § 9 simul ut et Bong Dueb CGMDF. simul et at 
Bi simulet X. simul ut AE remov. aemulos Bong Dueb D. 
aemulos removeret R § 10 primo Bong. primum C. prima R 
ptolomaeo A aegiptus A Africae Arabiaeque Bong Dueh 
DL, afr. et arabiaeque E, asy^ et afric^ F. africae asia libiae- 
que AC. afr. asiae libiaeque BGM. Sub Africae, nisi gtossa 
vocis Libyae est^ apricae latere possit. De apricitate vide 
XXXVI 2^^ 4. Cf. Arrian. succ, Alex, 5 IhoUiiaiog — Alyv^ 
Tttov xal Ai^vrig %ccl oaa xrig ^AQcc^Gtv yijg ^vvoqcc AlyvTttG}, 
ccQxstv iTtsrax&ri ei adnotat. ad XI 11 , l * sorte venit Bong 
Dueb 0, Non dubitavi scribere evenit, quod extat S J6. XIII 
5, 8. Litteram e ultima praegressae vocis intercepit. Cf. Drakenb. 
ad Liv. F/J 6 , 8 et adnot. ad XXXVIII 5,4 § 11 tractan- 
*dam] tradendam Bong Dueb cleomenis A m, pr, corr, 
additur] daf BD, et attica C. datur Bong Dueb R (atur in ras, 
A), M. Hauptius coniecit additur. Nipperdeius secundum Arrian. 
succ. Alex, 6 Kksofiivrig dh 6 i^ '^Ake^dvdQOv xrjg <5cixQccnsiccg 
xccvxrigccQxsiv xsxccyfiivog IIxolsficclG) vnaQxog sIvccl cui adminis- 
ter ad regendam (vel tfactandam) provinciam — datur legendum 
esse censet § 12 laumenon ACGM, laumenS B. laumedon R 
Mitylenaeus Bong Dueb, mytylineas A Ciliciam Philotas, 
Philo Illyrios accipiunt. Mediae maiori Atropatos (Acrop. 
Bong) minori (uncinis inclus. Dueb) socer Perdiccae praeponi- 
tur Bong Dueb silotans Z. filotas ACGM, philotas R filo 
ACGM. cu filio EFL. hioIcasD. om. B illyrios vel illir. v^/yllir. 
0, sed syllaba os in G e corr, § 13 maed^ A, mede GM. in die 
Z. mediae R maiori] i extr, m, alt. inlat. ^j(maiora G) Acro- 
patos Bong A (t antea h vel b fuisse videtur) I). cropatos BC 
GM, antipatros E, antropydos F, antropados L. ^AxQonccxrig 



m LiBEUM xra. • 79 

Graeci minori soccae perdiccae A. minoris* occae perd. G. 
minori socte perdicte M. m. soce perdice frater B. m. socca 
cognatDs perdicce C. m. alceta fr perdice JD. m. socer perdic- 
cae EFL, Locus muliis noiis corruptelae insignis : nam PkUo in 
numero ducum Alexctndri nisi a Cedreno non refertur , Alropa^ 
im esl socer Perdiccae {Arrian, exp, VII 4, 5) , Illyrii ad Anti- 
patri ei Craleri provinciam pertinent. Ut menda , quantum ma- 
ximepossem^ tolkremy «m/>^t Philotas accipiunt. Pitho Illyrius 
Mediae maiori , Atropatos minori socer Perdiccpe praeponitur. 
El Arrianus (succ. Alex. 5) et Curiius (^IO, 4) Mediam Pi- 
ihoni daiam esse tradunt, Diodorus {XVIII ^) Pilhoni et Atro- 
pato (cdoxf — Uvd-Givi MrjSUicv et paulo posl nQOGwQUsiv — 
^ATffomtTj — MrjSlav^. Ac Pilho quidem^ cum Alcomenis oriun- 
dus sit (Arrian, Ind, 18, 6), recte Illyrius appellatur, quo a 
Pilhone Agenoris filio dislinguatur, Cf. Duebner. ad XIII 8, 10. 
Verbaahiis, qui IWYvios populi , non viri significationem esse 
existimahani ^ turbaia esse apparel. De collocatione verborum 
cf XXXVIII 5, 10 quod non inpune se Nicomedi lacerandum, 
saitatricis filio, praebuerit. XLIV 5, 6 et maior utroque Annibal 
imperator, Amilcaris filius, succedit. XIX i^ 9. XXXVIII ^,2 

§ 14 scyno ACGE. scinno D. scyna M. slino B. senio L. sary- 
ryo F. Scaliger emend. Coeno. Cf. Drakenb, ad Liv.XLIV^^ 10 

frygia A adsignatur] ur m. alt. inlal. A § 15 pampyliam 
A nearchus] arcus ACGM. argus B. ne arcus L. nearcus D 
EF. Nearchus, ab Alexandro Lyciae et regioni finitimae ad Tau- 
rum usque praepositus (Arrian. III 6, 6), in divisione provin- 
darum non nominatur. Sed vix credibile iantum virum praeteri- 
tum esse. Gutschmidius Polyaen. V 35 conferri iubet casan- 
der D. capander L. cassander R. Cariam sicut in secunda 
{Arrian. succ. Alex. 37), ita in priore quoque provinciarum di^* 
visione ksm&vo obvenisse veri simile esi. Nam vix credas Cas- 
sandrum Cariae simul et siipatoribus regis satellitibusque prae- 
fectum esse. Attamen Arrianus(succ.Alex. 6), Diodorus {XVIII 
39 ibique Wesseling.) , Curtius (X 10 , 2) Cassandrum tuentur 
% 16 frygia A venit G. evenit R tracim et A les- 
symacho A cappadotiam cum papagonia A § 17 anthioci 
^ § 19 retenti. Terras Bong. decentes (i sup. ultim. e) eras 
A. decentis eras G. decenti erant M. decentis et eras B. de- 



80 • IN H3RUM XIII. 

tenti seras CE. *det. seres FL, def. sed res D § 20 luxiles A 
(ui vid.) CGM, cusiles B. caxiles D. taxiles R § 21 piton 
ageronis AC (pylon) GML (phyton). phitontageronis B. pitha- 
geronis E, phythomageronys F. phitoni agenoris D Paro- 
pamisios ex Vossii coniectura Dueb. paramenos F. parapamenas 
B. Parapamenos Bong R et fines Caucasi Dueb. fines Canc. 
Bong BDEF. fine cauc. AC. finem cauc. GML. Guisckmidius 
coniecit Parapameson finem Caucasi, quem sequor, Cf, XXX 
4 , 6 orientis .finem Extarches Bong ACGM, exthrarces B. 
extharces E, extaroes X. oxiarches D, oxyarches F, Duebnerus 
ex Graecis Oxyartes reposuit. Cf. Diodor, XVIII 3 tyiv 61 
nuQCi Tov KccvncKSov Kei(iivriv (aaroaTtelav) ^ ovo^a^oiiivtjv dh 
IlaQOTtaiiLaadcov , TtQOiSciQiaev^O^vaQtrj r^ BaKXQiavm. Gut- 
schmidius sub opit, codd. scripiura Exyarthes laiere censet, ut 
quod ad Persicum Khsavarta proxime accedat. In Curlii libris 
mss. inveniiur VIII 2, 25 seqq. vel Exortes vel Oxartes § 22 
Aracossi Gedrosique Bong. aracossi cerdussique ACE (cer- 
dossiq.). aracossicerdus si quae G. aracos sicerdys sique M. 
arachos sacMos scithe sique B. aratossy erosyque F. aracosii 
cedrosique L. arachosii — traduntur om. D. Duebnerus vtd' 
garem scripturam Arachosii Gedrosique recepit subircio AC 
GM. subucio B, sibirtio L. sb' hyrtyo F. sircio E, Cf. Diodor. 
XVIII 3 2i§vqtC(p — e8c9%ev ^AQaxcaGlctv xofl KedQcnaCav 
dvmceie AGBC. drace E. dranteTKf. dranchg F. parche L. dran- 
chas D Arei Statanori Bong AC. areis tantanori GM (teta- 
nori). aratis tantanori B. areste antanori E. aristatenori L. 
araste chanory F. argeos statanor D. Diodor. /. /. HraodvoQi 
6e Tw ZoU(p ri]v ^AQelav %al jQayyrjvijv § 23 bactrianorum 
A. bactrianos R amiras ABCGM. aminclas D. amyntas R 
'sordianus ABCGM. sogilianos D. scodianos L. sogdianos R 
scitheusD. sycheusi^. soluceos L. sulceos R. Freinshemius.com. 
Philippus, cui Dexippus Sogdianos^ Diodorus Bacirianos ei 
Sogdianos iribuii, I. F. Gronovius Solius stagnos ACGM. sta • 
nos B. stagonos E. stragonos L. nicanor D. nycanon F. 
Freinshemius coni. Stagnor (cf. XLI ^, l), L F. Gronovius Sta- 
sanor parcos ^C^iKf. parthos 22 philippos^^6^it/. philippas 
R. Freinshemius vocem delendam esse censet hyrcamo AGM. 
hiltamo B. horcanos L. hyrcanos R eufrateasfernes A, eu- 



IN LIBRUM Xni. 81 

fraieas (-teas B) fernes BGM. eufrates aiTernes C. eufrates fer- 
nes E. fratafernes DL. phratapbernes F armenios 0. Carma- 
nosemend. Freinshemms. Bongarsius eciiViiVSogdianosScylhaeus, 
Nicanor Parthos, Philippus Hyrcanos, Phratafernes Armenios, 
Ihiebnerus Sogdianos Pbilippus f, Stagnor Parthos, '[Philippusj 
Hyrcanos Phrataphernes, Carmanos. Cum de vera scriplura du- 
bilarem, optinios codices quanlum fteri poluit proxime secutus 
sum. lustinus a priore ad alteram divisionem delapsns esse vi- 
deiur. Cf. Diodori XVIII 39 OiXlitTKp dh xrjv IlaQ&vialav^ 
AQeCav ds tuxI jQayyrjvtjv, ZxaaavdQto tw KvTtQlto^ xriv 81 
BaiiXQiav'i]v'^ nal Zoydiavriv HxaaavoQL x(p ZoUoi eleptole- 
mus AG. eleptholomeus B. elepthomeus C et leptolenius M. 
teplotemus E. ille tolemus L. neoptolemus DF. ^Carmaniam 
iam ab Alexandro acceptam in utraque divisione retinuit Tlepo- 
lemus.'* Duebnerus peuoestes A, peuestes C. paucetes F, pen- 
testes L. p0ucestes R arcos AGML. argos B. argus C ar- 
chous DF. osarco E (os adhaesit ex praegressa voce), ''Aq- 
Xcovc 'Sh xr^v Ba^vXayvlav Diod. XVIII 3 pelasgas AG (-cas 
m.pr.)M. pelagas C. Pelasgos BongBEF. pelasgus L. pelassas 
D. Freinshem. emend. Pellaeus. Cf. Arrian. Ind. XVIII 3 
arcesilaas A. arcessilaus GM. arceliaus B. arthesilans C. arge- 
silaus E^ archesilaus DL. arcbelaus F § 24 cum haec divi- 
sio Bong Dueb EFL. baec divisio cum D. cum om. R ma- 
teria Bong Dueb FL. memoria R, Quod primum cum inlulerunt, 
Wopkensius vidit veluli traieetum esse. Cf. XII 15, 11 hac 
voce veluti bellicum — cecinisset, — ita omnes — consur- 
gant. XXXIV 2, 2 sed Achaei velut nihil negotii — susce- 
pissent, ita apud eos neglecta — omnia fuere. Deinde vocem 
materia ex loco , qualis est XII 2 , 2» desumpsisse videntur non 
reputantes memoriam h. l. pertinere ad incremenla capienda. 
Cf, Liv. /r 21, 6 belli inferendi memoria. XXVII 3, 8 ne Ta- 
reatinae quidem arcis excidil memoria. VIII 11, I ibique lac. 
Gronovius, Sic apud lustinum quogue ti, qui ad rem fuluram 
attenti sunt , meminisse vel recordari dicuntur , velut XI 5 , 9 
nec belli periculorumqne, sed divitiarum meminerant. F?, 10 
iam omnium captivitatem etmiserrimam servitutem recordantes. 
De re vid. C%*rt. -^ 10 , 8 § 25 divisisent A paraverunt] 
paruerunt A 

lUSTINUS. 6 



82 IN LIBBUM XIII. 

5. § 1 in graeciam A § 3 praesenle Bong Dueb. DeU. 
praesenti R mercato A fecerant DFL, fecerunt R § 4 
quod Bong Dueb. quia {in L plura desunt) fuerunl ACGM. 
om. B. fuerant Bong Dueb DEF verentus isdem A repu- 
plica A * § 5 civitatis A § 6 efoli A § 7 nontialum A 
(v sup. o) praeciperat A § 8 detrectantem Bong Dueb C. 
detractantem R et aeradea A (et aer in ras.). et aeraclea G. 
et eradia M. et eradee B. et exaclee Z. et heraclye F. et hera- 
clee R. ^lmo Lamiae, quae Thessaliae urbs est^ Berneccerus 

§ 9 demostenes A athenienses A harpago F. arpago 
R. ^Librarios in errorem induxHAslyagisHarpagus, de quo Ub.I.' 
Bongarsius qui credulitatem A (v sup. priore e) ut civitatem 
L. quod civitatem R, Demosthenes patria pulsus erai , quod ci- 
vitalem in Alexandri bellum impellere putabatur § 10 pelopon- 
nenson AG (-sen M. -sum E) -nenses R syciona A co- 
rintum^ eloquencia ^ iuncxit ^ §llmisa^ §12leoste- 
nes A a muris A. e muris Bong Dueb R § 13 bellum AB 
CGM. vallumi?. Athenienses urbem vallo et fossa circumdederant, 
ut commeatibus intercluderetur, Diod, XVIII 13 rescindere 
(pcidere Z) auderet Bong Dueb Deit, rescinderet R § 14 non- 
tiatus A grave A § 15 laetatus est quippe] m. aniiq, in 
ras. A 

6. § 1 ariaracti ABCG, ariaratu M, ariarati L, ariarato 
2>. ariaraty F. anaratti E (huic nomini in EL innoxio , in DF 
innoxiori praemissum est) proelioque Bong Dueb DEL, qae 
om, R praemi A retulit A § 2 hostes] h m, pr. inlat. 
A ab achi^ A (h eras.) § 3 et semet ipsos Bong Dueb. et 
semet ipsi DL. semet ipsos F. semet ipsi R § 4 matrae eius 
A § 6 matrimonium] u m. rec. in ras. A optineret A § 7 
optinuit A § 9 Polyperchonta Bong Dueb. h om. § 10 
alienatis regib' L, alien. rebus R. Perdiccas OQsyofisvog padi- 
Xsiccg BOTtBvde trjv KksoTtdtQav yVfiicci , sed ^7]7t(o tcov %CLt ai- 
tov TtQdy fidtcDV ictSQscoiiivcov in praesens Nicaeam Antipairi 
filiam in mairimonium petiii^ oncog iir} tov AvtljtcctQOv aXXo- 
tQLOv kxri taig IdlaLg iiti^olavg Diod. XVIlf^l^. Quo dolo co- 
gnilo eiiam ea a se alienavit^ quae sibiad consilium exequendum 
iam conciliaverat arridaeum A § 11 placebit m. pr, corr. 

ad ipsum ♦ ♦ fontem A (ad eras.) capud A § 13 iure, 



IN UBBUH XUI. S3 

quod D in marg, hdbei^ X. in rem R ptolomeo A § 14 
pnslagonia A (puflag. G) lyciae et ABGM, iycia et R 
frigia A § 15 ibi] ib A praediccae ul vid, m. pr. A § 16 
filoxeno A § 17 fuerentium A cesura A (ce m. all, in ras, 
mai.) § 18 ptolemeus A § 19 moderacione A devinc- 
xeral A § 20 hostes Botig Dueh DeiL hostem R 

7. § 1 risceo C (jn marg. aristeo). aristheo E, aristeo vel 

aristaeo R, A Diodoro (excerpt, Vaiic, VII — X% 15), Calli- 

macho^ Heraclide^ Eusehio Aristoteles nominatur Battos Bong 

Dueb. baccos ACGM. bagtes F, bact' L, Jiactos R. Edidi Batto, 

quoniam in sequeniibus uno loco excepto A Battus, non Battos 

hahet § 2 cyrinus FL, circinus E. cirnus R. Duehnerus Gri- 

nus scripsii ex Herod. IV 150 {rqivog). Sed vid. RUschelius 

mus. Rhen, VIII p, 150 seqq. theramnis D. Theramenis Bofig 

R. ^Notnen insulae ceieris omnibus esi Thera ' Bongars. Cf. 

XXX ^^ 1 propter decus A adulestis filii A loquentes 

A iubeatur A battus] b««os A peter et urbem A 

asum linguae ibi Bong Dueh F (sibi) L, ibi usum loquendi D, 

nsum ibi linguae R accepturus Bong Dueh DFL. accepturum 

R. Cf, XIV 1^7 existimaturos ibi ceit. § 3 cum om. ABGM. 

Cf.ad r 6 , 8 videtur A (etur m, rec. in ras, mai.) the- 

ramnis D, theramenys F. teramenis X. theraminis R vasta'^ 

iubebantur res] ur res m. rec.in ras, mai. A omissa] sa 

m. aniiq. in ras. A § 4 parere] prius e m. rec. in ras. A 

§ 5 Cyran Bong AC, cirram BDL. cyram R fontis 0. Est 

fons Kvqri^ qui a Pindaro Pyih, 4, 524 ei Herodoio IV AbS 

XQY^vri ^jinoXXcovog diciiur § 6 baccos C. bactos F, bactus R 

§ 7 opinionem Bong Dueh DEL. opinione R cyrinem A 

thesaliae A appoUine A aristheum AGM. aristaeum vel 

aristeum R Authocum Bong. autochum E. authocum B. au- 

ctonum F. antocum X. autoccum G. authoccum R. Schol. Apoll. 

Rh. II 498 Avrovxov Argaeum Bong F, agrerum E. om. L, 

agraeum (A) vel agreum R. Graeci AyqBvg § 8 misos A 

patrae A Hypseo edd. veii. ei Graeci, hyspeo F. hispeo X. 

spheo E. Speo Bong R, Cf, ad XLIII 4, 6 cum virgini A 

m. pr. corr, residisse GML. resedisse R § 9 thesaliam 

A cepisse Bong A. recepisset X. recepisse Dueh R § 10 

aristheum AGME. aristaeum vel aristeum R ad coagola A 

6* 



84 IN LIBRUM XIII. 

(co m. rec, in ras.) GM, accoaguli E. coaguli L, ad coagula B. 
^Lactis usus ad coagula est raUo laclis coagulandi ei ex coagulo 
caseos premendi,^ Graevius solistitialisque AG» solis titialisqne 

C, solstilialisque BMEL, solstialesque BongDueh R. SolslUiale 
sidus est canicula seu Sirius^ solsUliali tempore agros exurens, 
cuius vim quomodo frangerent Aristaeus Ceos docuisse dicilur, 
Cf, Salmas. ad h. l Schol. Apoll. Bh. II 498 § 11 baccos C. bac- 
tos E. bactus B (-thus i>) ex dei responsis E. dei ow. B. 
Oraculum extal apud Herodot. IV 155 et plenius apud Diodor. 
exc. Vat. VII — X % 15 cyrinen A m. pr. corr. 

8. § I ptolomeus A (sec. o m. alt.) auctns] actus A 
§ 2 adroganciae A nocebant Bong Dueh BDEFL. nocebat R 
sotii A § 3 neoptolemeus A et sic toto capite patriui. om. 
F. partium J?. Cf. XIII 6^ 12 non mediocre momentnm partium. 
XXXI 4^ 1 nihil — partibus — deesse. Curt. /F 8, 12 ob egre- 
giam in partes fidem ibiq. Zumpt. Vell. Pat. II 20, 5 opns erat 
partibus auctoritate polyperconta ^. Polypercontis nomenyVa- 
rie quidem scriptum , habent 0. Cf. %1 § 5 profugusqne per- 
suadet AGM. profngus quoque pervadit B. profugit isque per- 
snadet CE (iisque). profug eisque persuasit D. profugit per- 
snadet huic F profngit hisque persnadet Bong L § 6 enmeni 
B. eumen E. eumenen ^Gi^f. Eumenem Bong Dueb B. Cf.XXXI 
2 , 2 sed res Annibalem non diu latnit putabat A itenere 
A § 7 solipercon A. polypercon G. * Craleros legendum esse 
praeterquam ex Diodoro {XVIII 30) Plularcho (Eum. c. 9) et 
Proho in Eumene etiam ex lih. XIV b^ 1 constat.^ Bongarsius. 
Add. prolog. XIII § 9 partes] ar in ras. unius Utt. A § 10 
Phytone Bong DF. phitone R etiam (int. lin. et) illirio B. 
et illirio CD. et illyrio R alcheta ABGM. altheca C. alceca 

D. alceta R rex appellatur E. rex om. R. Duehnero adsen- 
tior, qui cnm Pithone Illyrio legendum esse censet; eundem 
enim hoc loco quem XIII ^^ 12 significari puto. Vel sic tamen 
viiium residei. Nam Pithonem ei Aridaeum universis copiis prae- 
feclos^ Eumenem conira cum quinquaginta sectatoribus damna- 
tum esse memoriae iradideruni Arrianus succ. Alex, 30 el Duh 
dorus ZFi/7 36 ei ^l 



IN LIBBUM XIIII. 85 



IN LIBRUM XIIII. 



1. § 3 simul an circa se ACGM. simul ot circa se Bong 
Dueb BE, simul an contra se L. simul ut an contra se DF, Non 
videoj guo modo meliorum librorum scripiura defendi possil, 
Quare cum ut post simul facile excidere poiueril ei in nonnullis 
codd. servatum sil^ scripsi simul ut an circa se animati esseiH 
I. e. an se duce bonum animum haberent, Cf. III 5, 12 cum sie 
animatum reges exercitum viderent. XXXVIIl^^ 4 § 5 illum 
omitsBongL. omn. illum E. eum hominesD. adbellum omnesi"*. 
omo. bellum ^. bellum omnes.J? ortarentur^ deceta^ §6 
Aeloliam Bong AGME (elol.). etholiam CDFL. ethulliam B. 
Giareani emefidationem XeoWam recepilDuehnerus,quem vide. Is. 
Vossius Aetvilitim coniecii, Aixovkavriv Armeniae minoris traclum 
iniellegens . § 7 Sardis Bong (Zumpi. ad Curi. III 12, 6). sar- 
danas C, sardas R profectns est Bong Dueb D. est om, R 
cleopatrem A eius] ei A principesque Bong Dueb F. prin- 
cipalesque R. Abr. Gronov. confert Vegei. de re mil, 13, 4 ir- 
reverens miles non tantum a tribuno vel centurione, sed etiam 
a priDcipali coercendus est ibi Bong EFL. sibi in B. ibi ia 
B, staret Bong EL. extaret R, Cf, ad XLIII 4,6 § 9 
adiectae ABGM, adduce E. abiectae R quibns iis qui Bong. 
qaibus qui E. quibus his qui R ad antigonum A (ad int. lin.) 
QMDEL, antigono R § 10 cognotis eumenis A sacramento 
Bong. sacramentis BCE. sacramenti R § 11 deinde Bong 
DuebBCF, tum deinde R. Cf. II 1, 19. tum inde Liv.XXIV 27, 

I * amicos A. animos R § 12 omnibus A, omnium R § 13 
accedisset A 

2. § 1 ofTerunt. Cum interim Bong Dueb, Inierpunciionem 
maiorem^ qua anie cum interim uiuniur^ ubique minore mutavi. 

II \%yl cum interim nuntiatur. F/7, 9 cum int. — recessere. 
FJJ3, l cum int. — mittil. /Z 2,- 2 cum int. — solvit. XVIII 
4, 3 cum int. — decedit. XXX 2^ 6 cum int. — moritnr. Cf, 
XXVII 3, 5 cum interea — inveniebatur. XLIV 5, 7 cum int. 
— expuleirunt. Z^J 13, 1 cum repente — arripuit. XV 1, 1 cura 
rep. — nata discordia est (^/8, 4). Zumpi. ad Quintil, tom. 
V p. 411 • antigonis A § 3 obsid. subiterum A (v sup. e). 

exertitus A § 4 quod solus Bong Dueb BC. qui solus 



86 IN LIBRUM XIIII. 

E par] per J misa antig. A § 6 circuminspicienli A 
GM. circumspicienti R gloriam A § 8 blandimentes A 
commilitonis A periculi et opum orientalium BE, periculo- 
rum orienlalium R solus esse A § 9 monimenta A § 12 
hac] ac usurian nihil AGM, usurpat nihil B 

3, § 1 hunciatum A. compellit eos Bong Dueh DFL. eos 
om, B (Jn D posl v. aciem extat) discendere A § 2 con- 
tempnunt A § 3 longe militiae AGMBC. longa militia R 

§ 4 sed et Eumenes Bong, et om. § 5 V hostium A (v m. rec. 
in ras. unius liil.) G. V hosl. M. duo milia host. B, quinque 
milia bost. R petiturus A m. pr. corr. § 7 patrimonio- 
rum DE. matrimoniorum Bong R §8 conviciis A (-tiis G) 
ab ipsa missione] ab ipsa mis evanida A § 10 in misera Bong 
Dueb CDE. in miseri F. in miseria R § 11 ignarus A his 
AGMF. is R § 12 restractus A 

4. § 1 iu8us A silencio A § 2 inquit] inquod A (in- 
quid B) duces A in solatio AGM. michi solatio B. in so- 
lacium C. om. E. solatio Bong Dueb R § 4 ista E. et ita F. 
et ista Bong R. sed isla emend. Acidalius ad VflL Pal. II 130, 
8 convicia A (-tia G) § 5 unum] m eras. A proeposi- 
torum A (e eras.) me vellitis A § 6 namque illius ABG. 
namque nullus M. nam nequoillius Bofig R eo fuerim ABC 
GM. et ego fuero Bong R § 7 solvo] salvo A quo toties 
Bong Dueb PC(-ciens). quoties ^C? (corr. quotiens) ^. totiens 
F. quotiens R. Cf. § 3 quater — in mea verba iure iurando 
obstricti estis § 8 roganti vim] rogantium A huc] hunc A 
relegione A § 9 optineret A praeces A § 10 at vos] ad vos 
AEL. Sedcf.Hand. Turs. /p.439 vilesque ABG. viles quod 
M- tales C. talesque R § 11 nimpe AG § 12 deniquae A 
interemplori AGM. interemptu iri B. interemptum F. om. L. 
inter^mpturi R erat] er ras. A. Verba quod maximum erat 
pendent a seditionibus agita^tis § 14 omne evum A agi- 
tetis BD. agatis R adsumpsistis A § 15 irae Bong Dueb 
Deit. ira R § 16 captivum ABGMD. captivum se F. capti- 
vus R triumfumque A de se ipso Bong Dueb DF. ipso 
om. BCL. de se ipse R victoris sui Bong Dueb. sui om. 

§ 17 tradentes Bong 0. Cf. ad XVI 4, 2. Liv. VII 19, 6 § 19 su- 



IN LIBEUH XUII. 87 

peraverat A m, pr. corr. § 20 orbes A . redditis quae L, 
redd. quaeque eorum D. redd. eorum quae B. ^Reddidit ea, quae 
ex eorum possessione ceperat^ Duehnerus coeperat A § 21 
eumene A vero verecundia Bong Dueh D. vero -om. B. Ob 
priores sequeniis vocapuli syllabas excHHsse videlur 

5. § 5 euridice uxor arridaei A (e uxor a evanidd) 
polypercontaj lilierae nla evanidae A arcersitam AGM, ac- 
cersitam BEFL, acersitam i>, in marg. arcessitam, quod habet 
C olympiadem Bong Dueb BCF. olympidam 31. olympiadam 
B. Liliera m adhaesit ex sequenti voce § 2 perculsa ab- 
utens] lilterae a ab evanidae A valitudine A § 5 deinde 
Bong Dueb BDEFL. dein B greciam A § 6 veluti Bong 
Dueb CFL. velut B tum Bong Dueb. tunc velerum Bong 
ELM. veterem B. Cf. ad XXVIII 4, 2 praesidia A § 7 
degeneravisse] ravis evanida A ut cum] evanida A civium 
virtus Bong Dueb. virt. civium fore non exist. BongDueb. 
non exist. fore ABCGME lateremt A § 8 grecia A § 9 
Alex. Magni Bong Dueb, Magni om, cum Dueb, cum ab 
Bong epyro A Aeacide Dueh E, Aeacida Bong B 
earidice A arrideo A § 10 macedonis A m, pr, corr. 

Olympiadem Bong Dueb CFL. olympiadam B iusu A 
euridice A 

6. § 2 kerculi A pidnam A § 3 dedamia AGM, di- 
damia D. diadamia B, ei dianira L, deidamia B (-mie E) 
&acidae A, exacidae GM, acide E, eacide B theSalonica A 
(alt. 8 m. pr, add,), Thessalonice Bong Dueb CFL, -nica B 
grex] rex A § 5 famae A longe A tedio E ' § 6 mu- 
lieres accussarent A § 8 quesisent A § 9 vidit BongDueb, 
videt in veste DEL. cum veste F. veste B § 10 reg*um 
A § 11 misi A gladios DEF. gladium B sed ne vul- 
nera AGME, sed ad (superscr. nec) vuln. B, et vuln. C. ncc 
vuln. Bong B more fortium Bong Dueb, fortium more 6 
prosapie A succubentem A § 12 comprisse {vel compsisse) 
insuper A, compsise insuper G, compsi se insuper M, 
compsse insuper C. compsisse insuper^. consumpsisse insuper 
EL. compressis igitur B. insuper (^om. compsisse) Bong D 

capillo Z. capillis Bong BC. capillos B crure G. crura 



88 . ' IN LI^RUM XV. 

B § 13 lessal(^icen A arridei A dacit Bong Dueb JF^L, 
duxit R ampipolitanam A 



1« LIBRUM XV. . 

1 . § 1 acj a ^ § 2 ptolomeo A ei sic per tolum capui, 
iiisi ubi cofiirarium significatur casandro A provintiaeqae 
A discend^rit ^ ' § 3 sotios A casandro interfecte A 
velle.t et ^ § 4 seleucho A (m. rec, in ras.) enixae A 

§ 5 ptolemeus A foenic^ A § 6 partem Bong DEL. par- 
tes R Galaman Bong AC, galamam E (-ma BDF). calama L. 
Gamalam, quod Is. Vossitis coniecit , haheni GM ex Oiionis silen- 
iio § 9 praedam sed propter om. ABCGM cummunis A 

2. § 1 appoUonia ^ AMeriidiS Bong ABCGME. abdeli^ 
tasDi^. alderidas Z. Avilanaleis Freinshemius exDiodoro restiiuii. 
audariates extai in codd. Med. Leid. 2. 5 patriae Bong Dueb. 
patie L. patrio R querebant A § 2 agrosque iis Bong. 
agrosque his § 3 hircules A qui fere Bong Dueb. fere 
om. vocaretur] re inlai. fori. m. pr. A barsane L. bar- 
sene C barsina ABGM, Barsine Bong R ne caedes sep. Bong 
i^EL. caedes om. F. ne de sep. R. Simili modo F/ 4, 6 pro 
eo quod esi quo duce in G quo de legitur § 5 pari] parti A 
(t eras.) interficit Bong Dueb DE. interfecit R § 6 pto- 
lomeus A § 7 ptolomei A § 8 odii Bong 0. Cf ad XII 
5,1 § 9 locuntur AGM. loquuntur BC. coluntur R § 10 
elatos A § 11 ptolomeus A (jsec. o m. ali.) § 12 lysyma- 
cbus ^ §14 iuit Bong Dueb. erat § 15 ptolomeus A 
(ser. m. ali.) caeterique A alterrius A (unum r eras.) 
inferre ABCGM. ferre Bong R § 16 tempus et locum DFL. 
et om. Bong R eundi ABCGM. coeundi Bong R § 17 ca- 
sander A interesse] se m. rec. in ras. A 

3. § 2 philosophia ipsa Bong Dueb Dett. philosopbiam ip- 
sam R. Hanc opti. codd. scripiuram aequabilis membrorum con- 
formaiio tuetur. Ne superlaiionem mireris ^ vide ^4,10 buiw 
— ut ipsam Victoriam contuentur. Cic. pro Marcello 4, 12 ip- 
sam victoriam vicisse videris. De re cf. /i 2, 14 ut admira- 
bile videatur, hoc illis natnram dare, quod Graeci longa sa- 



IN LIBRqil XV. • 89 

pkntium doctrint praeceptisque philosophgtnm conseqoi ne- 
queant § 3 gallistenen ^ parate ^ Bncxisset^ , §4 
abscisis 2>. absctssis L, abscissisque Bong F. abscisisque R 
§ j5 cnm cane in cavea Bong Dueb, in (om. L) cavea (caveam 
E) cum cane § 6 gallistenen A " sed liberatis A reme- 
diae A (e uU. eras,) aegre AleXander Bong Dueh. DFL. alex. 
aegre B, (aegrae A) § 8 areplaque BB. arreptaque Bon^ 
Dueb EL. raptaque F. abreptaque R § 9 noi^ialum A 
admiracio A constancitam A § 10 veluti perentis A 
§ II postea in India Bong Dueb EF^ post India AGM, post in 
india BCD. post eas Tsidias L turba equi sui Bong Dueb. 
turb^q; A, turbaeque GM. turbeq; BCD. turba equi F. turba 
sui E. custodia equi L digressus L. desertus B cursu 
DE. om. L. cursus R § 12 anfea Bong Dueh Deti el ex 
Dtiehfieri silentio A. ante R exspiraverat A (s m. rec. in 
ras.) § 13 non possit A (non inf. lin.). non posset R quam 
cum] cum invitis lihris mss. inserui oh sequens inponebat. Sic cum 
post qui VIII 3, 9 e( anie ^uibus XXXI 3, 1 in A omissum est 
aligandi A {alt. 1 int. lin.) imponeret Bong Dueh CEFL. po- 
neret 2>. inponebat A. imponebant,6i^ (e corr. -bat) M. impo- 
suit B (nebat sup. suit) § 15 mortem Alex. Bong Dueh DEL. 
alex. mortem R § 16 caeteros A 

4. §1 ptolomeum ^ (^ec. o m. alt.) sociisque A adver- 
snm Ai^ME. adversus R. Cf. XXVIII 4^'^ seleuchus A 
acceserat A m. pr. corr. § 2 quoque et Bong Dueh DEF. et 
om. R § 3 laodice D. laodyce F. laudice R antiocho A 
(cho m ras.) est sibi Bong Dueh EFL, sibi est i^ § 4 
concub. anulum a deo Bong Dueh. a deo conc. anulum F. conc. 
a deo (ab eo DE) anulum R in cuius] in om. AGMEL an- 
cora Bong L. anthora A. anchora R visaque L. iusaque ^. 
iussaqne R donum id DE. id donum FL. id om. R § 5 
figura anchorae Bong Dueb DL. anc. fig. EF. anchorae om. R 
seleuchi A § 6 seleucho A § 7 ubi post — ibique Bong 
Dueb 0. Ut haec inier se congruerent scrihendum esse censui 
ubi post — ibi quoque. Cf. II 2, 10. /// 7, 10. Pariiculae 
que ei quoque saepe permutantur, velui Fl , 7. F/ 8, 2. XIX 
I, 11. XXXVI 1, 10 ; §8 anthiociam A\ § 11 Babyloniam 
Bong Dueb. babitonam A coepit A § 12 que post A 



90 ' m LIBRUM XV. 

excusso] so m. ree^ in ras. A praefectus A § 13 sandro- 
cet' Z. sandrocotus D, sandrococtus ABC. sandrocottus R 
% 14 dominacione A premebat] re in ras. A § 15 quidem 
humili Bong Dueh DFL. humili quidem R numinis Bong -A 
(num m. rec, in ras, trium liit) DEL. nominis BCGM, oims F, 
Cf, XLIV ^^ 11 ut non frustra deorum maiestate tot pericnlis 
ereptus videretur impulsus A (m, rec, in paulo min. ras.), 
inpulsus G § 16 procacitate sua Alexandrum regem Bong 
Dueb F. procatetales uanandrum regem AGM. procacitate tale- 
wandrum regem ^.proc. taleuandrum (m marg. snsi alexandrum) 
regem D. proc. sua nandrum regem C. proc. sua reg. nandrum 
E. proc. sua mandru regem L, Plularoho teste Sandrocotlus 
Alexandrum vidit (isiQaTnov^ oiv (Alex, 62) eumque magnopere 
coluit (JJsql rov iavtdv iTtccivBiv aveTtKp&ovong cap. lO). Ac- 
cedit quod Indi Sandrocottum non ah Alexandro, sed a rege 
Nanda infestatum esse traduni (Lassen ind. Alterthumsk. II 19S). 
Quas oh causas Gulschmidius mus. Rhen, XII 260 sqq. lusiino ex 
optt. codd. Nandrum regem reslUuenduiji esse vidit iusus A § 17 
somno] omno m.recin ras.A reliquid^ § 18 inpulsus] us m. 
rec.inras.min.A contractisjira^.^ §19elepantus^ inBnita 
A veluti domila mansuetudine BongDueh 0. Domita mansue- 
tudine eo defendi posse videtur , quod voces clementiae , man- 
suetudinis interdum apposita hahent , quae proprie ad eum per- 
iinent, qui se clementem praebet. Cf. XXXVIII 9, 10 hauc Par- 
thorum tam mitem in Demetrium clementiam non misericordia 
gentis faciebat. Liv.XXVIl^^l popuIiRomani clementiam baud 
diffidentes sibi quoque placabilem fore. At tamen conicias in 
archetypo veluti domira fuisse i. e. veluti dominum mira. Nam 
soHtum tr. dominus compendium eiiam in oplt. codd. frequentatur. 
Vid. ad I 10, 8. Sic Pori belua dominum tueri et spoliantes 
coepit appetere levatumque corpus eius rursns dorso suo im- 
ponere (Curt. VIII 14, 40), et airocissimus leo ad Androclum 
mitis et mansuetus accessit (Gell, ri4, 21) excoepit A § 20 
sandrococtus A iacebat A § 21 facta^^pactione A descen- 
dit] it m. alt. in ras. A § 23 hostili bello Bong Dueb Deii. 
hostili om. R. Non necesse esi addi, Nam cum de socHs agatur^ 
per se intellegitur , quale hellum fuerit. Alia res esi XIII 6, 17 
Macedonia — ferrum ab hostili bello in civiiem sanguinem ver- 



IN LIBRUM XVI. 91 

tit Cf, XXII 2, 4 arma verterunl Bong Dueb F. armaverunt 
M. arma vertunl R factionis A m. pr. corr. § 24 ptolo- 
meas A (jsec. o m. ali.) 

IN LIBRUM XVI. 

1. § I tessalonic^ A non] ras. A depraecaretnr A 

§ 2 Alexandro Bong Dueb. pro alexandro § 3 eo gravius 
omnibus Bong Dueh CEF. eo omn. gravius D. omn. eo gravins 
L. et grav. omnibus R § 4 satis iusta causa Bong Dueb EFL. 
salis «conversa M. satis iusta om. B. iusta om. R, Qui tn ad- 
verbio satis offenderuni^ id aut omiserunt aut voce iusta sup- 
pleverunt. Si quid addendum^ gravis potius quam iusta addi- 
derim § 5 ob haec Bong. ob hoc L. posl h* B. post h' F. 
post haec R (haec m ras. A). Post hoc apud luslinum rarum 
est (XI 14, 7), post haec usitaiissimum. Cf. I 9, 4. 10, 23. 
J/5, 8. 12, 11. III 7,11. X2,7. ^/9,9. XO^J 7, 8. 
XXXFJJ 1, 2. XXXVIII 3, 6. ^ZJJ 4, 4. XLIIIl, U. 
5 , 1 ultione A gesl. cum fratre Bong Dueb DEL. cum fr. 
gesturus R § 7 fratrem A (m era^.) quam] qua A § 8 
incoatam ^^ reconciliacionem A § 9 excussaturus .^ § 10 
ibi om. B, in cuius locum C apud quem subsiiiuii fecisse se 
. sed Bong EF. fecisse sed L. fecisse sese sed R § 11 velut 
etatis A § 12 sotium A in omni] nomini A § 14 ama- 
riorem] amaiorem A § 15 ne cessasse A quoad] quod A 
stirpis reg. sobolem D. stirpis reg. sobolis F. stirpem reg. 
subolis (sob.) R § 17 manum A (i sup. nu) non interfecto- 
res] non om. A^ int. lin. habei G § 19 doricetas M Doricetis 
Bong R (doryc. F). Dori apud Orosium extai. Fabricius Dro- 
michaetis restituit ex Plutarcho^ Pausania^ Slrabone, qui eum 
Getarum regem vocant. Cf. prolog. tracum A et adversus 
enm Bong Dueb. et om. ABCGM. adversus demetriu L. et adv. 
demetr. E. adv. demetr. et eum DF quae] que A eius ge- 
nero Bong Dueb F. genero eius R 

2. § 1 ptolomeus A (sec. o m. alt.) seleuehus A con- 
cordia AGM. concordiae Bong Dueb R adunatusque A 
%oropam A § 3 frustrata BEF. frustra R § 4 soceri frande 
BongDuebL. fraude soc. R interfecit BongDuebBCF. inter- 



92 IN LIBRUM XVI. 

(icit R quaereUarum A § 5 atquae A seunici A. se unici 
G sea unici B, seu genetrici C. seu necis R stirpi C. stirpis R 
f § 7 plolomeus A {sec, 'o m. aU.) , moriturus Pow^ ABME. 
morituris G. moritur hici>. moritur is R eiusquae A § 9 ei 
publice trad. Bong Bueb, pub. trad. ei 2>. pub. (puplicae A) ei 
(et M) trad. R satellitis ficerat A pulcrius A (h sup, cr) 

3. § I ante adversus Demetrium adsid. Bong Bueb Bett, 
advers. Demetr. om. R § 2 victor Bong BEF (victor — oo- 
cupaverat om.X). auctori^. Eadem horum verborum permutatio 
facla est XXVII 3,1 § 3 inter M, inter haec G (haec int, 
lin.). interea BC. inde R (in B) traciae A (h sup, tr) • he- 
racliae ACGMEF (-chlye). eraclie BL, eraclee B admirabi- 
lis ^ § 4 boetis A pertilentia A § 5 longe A in pa- 
triam A focenses A § 7 in Pontum Bong E. in metapon- 
tum R, ^Metapontum et fferaclea, Itaiiae urbeSy librarios in er- 
rorem induxerunt,^ Bongarsius. Codd. BF etiam § 4 metaponti 
habent condid.] conciderunt A auspitiis A inter eas se- 
des ABGF, in terras sedes M. in eas sedes R § 8 multum 
etiam ABGM, multae etiam Bong Bueb F, multa et L, multa 
etiam R dissensiones Bong Bueb F, dissensionis mala R 
praeter B, qui dissensiones multa bella habet. Cf, III 5, 2. 
jr/3, 7. XXIV Sj 14. XXXIX 3, 5 c^tera A praeeipuae A 

§ 9 tutellam A Heraclienses Bong Bueb {et sic in seqq,) EL . 
(eracl.). eracleenses^. heracienses (eracL) R amititiam regem 
A § 10 misusu^ lamacusD. malchus E. malcus F. malacus L. 
malachus R. Cf. Biod, XII 72 heracliensium A § 11 gen- 
tis A heraclen**ses A (heraclenenses G) occassionem A 

4. § 2 etiam novas tabulas Bong. et nov. tab. Bueb BEL. 
et tab. novas R (tabalas A^ sed v sup, sec. a) impudenter 
BF. inpotenter R flagitarent AGM, flagitaret Bong Bueb R. 
Be collectivis cumplurali constructis cf, XIV ^, 17. XXV 2^ 6. 
Liv, III 38, 10 haec fremunt plebes. XXIV 2;, 8 ul plebes ab 
optimatibns dissentirent. Brakenb. ad Liv. //5,2 § 3 re in] 
rei in A senatum A tracta AGMB (alt. ta int. lin,). tractata 
R ad postremum Bong Bueb BEL, postremo F. postremum 
R. Cf XXXIX 2, 8. XLI 1 , 5 adversum ABCGM. adversus 
Bong R, Cf ad XXVIII 4, 2 ab aphaminonda A § 4 clear-* 
cum A (e m. rec. in ras.) exil.] auxilium A § 5 revocarent 



IN UBRUM XVI. 93 

BongDueh BMEL. vocarent iJ ' § 6 occassionem A § 7 mitri- 
date A et sic per iolum capui § 8 verlit BD, convertit F. ver- 
terat B. ^Scil, animo consUHsquesuis; id quod deindefaciis oslen- 
dit' Duebnerus § 9 de exilio Bong Dueb DEL. ab exsilio F. 
%xi\\o B. Cf.ad XXXIX *1, h VLvhe^A caepit ^ captumqoe 
Bong Dueb Dett, captum B §10 atqoe ut] ot om, BCGM sotio 
A senaturiae A § 11 potenciae A collocatus A (col m, rec, 
in ras. conloc. G) § 12 se adfuturum Bong Dueb,8e om. L, ad- 
fnt. se B crassanti A saevit.] servitia A § 13 crudeli- 
tate A babiturum cnm A § 15 sibi ipsis Bong. sibi ipsi 0, 
Cf, Liv. XXXIII ^, 6 consulere sibimet ipsos — iusserunt 
abire se an sibi malint vel ACGM. ab. se na sibi maluit vel B. 
ab. se si malint vel D (se ini, lin.) E Bong Dueb, ab. an se ma- 
lint u\ F. abire ul L socium causae popularis L. caus. pop. 
eis socinm se E, caus. populari socium Bong B (sotium A), 
caus. popularis socium Dueb. In iania varietaie lecOonis quam 
proxime opU. codd. iubeant abire se, an sibi.malint velut caus. 
pop. soc. remanere scripsi. Oraiio recia fuil: iubetisne abire 
me , an vobis mavultis velut — socium remanere? De usu pro- 
nominum cf. Caes. B. G. /36, 6 quod sibi Caesar denuntiaret 
66 Haeduorum ininrias non neglecturum, neminem secum sine 
sua pernicie contendisse ; de verbis velut — socinm quae legun- 
lur §9 cum velut arbiter civilis discordiae exilio reversus esset ; 
de permutalione pariicularum vel ei velut F 2, 5. 11, 6. XVI \^ 
11. 5, 13. XT/r 6, 9. 7, 8. 8, 16 tyrannicae A (ty m. rec. 
in ras.) § 17 clearcus A conpraehensos A fu^a B. in 
fuga E. in fiigam B § 19 morte A praetia A facit Bong 
Dueh EFL et^ si Duebneri silentio fides, if. fecit B 

5. § l ab iis Bong, ab bis § 2 recussantibus A § 3 
iam ABCGM, tam Bong B § 4 nupcias A § 5 quo] qui A 
tyrannos A civium] cium A § 6 reversos AGM. rever- 
80S B alios vincit] alios om. E torquetque talis alios oc- 
cidit A. torqnetque alios al. occ. CGM. torquet alla alios occ. 
L. torquet alios occ. al. F. alios torquet al. occ. D. torquet alios 
alios occ. Bong Dueb BE, Guischmidius mihi auctor fuii talis 
eac A resiituendi. Hoc enim vocabido luslinus aarQaydXovg red- 
didii, quos inier iormeniorum genera fuisse e Diod. XX 71 x«i 
%ovg iihv avx£v izQOXit^^ rovg d' elg rovg tiaraniXrug iv* 



94 IN LIBRUM XVII. 

dsiSfisvoJv Karsto^evsv^ ivloLg d^ aiSvQccydXovg Ttgoaud^elg ^iaio- 
xsQOv dsLvalg alyrjdoaL Tcsqis^alsv intellegiiur. Cf. Stephan. ihes. 
s. V, aatQayalog § 7 sevitia A insolentia] dubium an fue- 
rit insolertia in A § 8 interdum enim Bong Dueb L. enim 
om, R lovis se fil. Bong Dueb. se iov. fil. DL. iov. fil. se E. 
*se fil. yoyys F. iovis filium {om. se) R § 10 coturnis A re- 
gum] regnum A § II caeraunon A § 12 cion A § 13 
eranthi BongEFL. erant om, R (hii^). EvmX excidii post con- 
spirant. InD fuerunt posi philosophi additum est platonis om. 
B. prudentis in eius locum substiiuit C virtute (?) A praeceptis 
Bong Dueb E. profecti praec.jPZ. perfectis praec.i? exibere^ 
vel E, veluti R § 14 iurgancium A § 15 qui — admissi 0. 
Gronov, coni. quibus — admissis. Sed cf. XI 7 , 6 percontatus 
esim ibique Benecke. XJ/6, 17 Callisthenis — accitus. ZX//4, 3 
hoc solum professus. XI 10, 13 turpe ducentes. XII 6, 5 cau- 
sam — considerans obtruncatur Bong Dueb DEL ei ex 000- 
nis sileniio GM. occupatur R § 16 sotiis A § 17 tyrannus 
quidem Bong Dueb DEL. quidem om. R § 18 clearci A 
satyrus F. satirus EL. Saturus Bong R eamdem F. 'eadem 
via R. Graevius ^aeque ut frater^ explicai. Cf T 10, 5 ean- 
dem viam crudelitatis adgressi sunt heraclenses A sub 
regno Bong F. regnum R. Cf L F. Gronov. ad h.Z 

IN LIBRUM XVII. 

1. § 1 in Hellesponti Bong Dueb. in elesp. DL. in om. R, 
sed B deinde tersones i regionibus habet. Cf. XXXVII 2 , 8 
diversis montium regionibus. Liv. III 66 , 5 regione portae Es- 
' quilinae ibique Drakenb. Curt.XlO, 10 non aliis quam Mesopo- 
tamiae regione fervidior aestus existit cersonesi A terre 
A § 2 lysimachus ABGM. lisimachi C. lisimacha D. lismaca 
L. lisimachia E. lysymachya F urbs] ub ♦ * ^ § 3 dira 
AGM. dirum E. diram R protendebat ACDGM. portendebat 
R § 4 patrium Bong Dueb. patru L. nltra patrium BF. ultra 
paternum D. ultra patrum R humanum ultra Bong Dueb 
(GM?). hum. contra L. ultra hum. R. Gronovius confert II 6^ l 
non modo ultra spem gerendi, verum etiam ultra gesti fidem 
§ 6 saecutae cedes A luentium] m. pr. in A Ucentium 



m LiBBUM xvn. 95 

fuisse videiur § 7 et hii — et hii A cedibiis A § 10 se- 
leuchus A § 11 in hac] inac A (h sup. na) iuvenales A 
insaciabilem A § 12 angustus C (angustiis int. lin,'). angus- 
tis Dueh D. angnstiis Bong R (jE om. plurd) sibi metis 
Dueh D: sibimet Bong R. Cf. Liv. XXIV 8, 7 nullis neque 
temporis neque iuris inclusum angustiis. Cues. B. G. /2, 5 
pro gloria belii atque fortitudinis angustos se fines habere ar< 
bitrabantur. luslinus nuJJo loco angustis metis , sed ubique an- 
gustis terminis hahet. Cf. IV l, 12. F/Jl, 2. XXIII 1, 2 
metiebatur A. Cf Curt. IZ 6, 18 ego me metior non aetatis 
spatio, sed gloriae 

2. § 1 cassibus A (aJt. s eras.) non instrenue Bong 
{Medic. sec.). non strenue 0. Cf adnot. ad XLIII 4-, 6 §2 
putabat Bong Dueh C. putat R remansise A § 3 fragili- 
tatis humana A. fragilitate humana BGM. fragilitatis humanae 
R § 4 ptolomaeo A § 6 ptolemeus A et sic paulo post 
apud populares Bong DL. ad pop. R (ambitiosus — Lysimachi 
om. C) filios conciL] s c in ras. A § 7 nuptiaque A 
Arsinoes Bong E. arsinois D. arsionis L. arsinoe R § 9 per- 
ciperit^ §10 eumeni>(( antigono A. Eumeni et Antigdno Bong 
Dueh BDF. et om. R (in Gest supravers.) demetrii h\io EFL. 
dem. filiis Bong Dueh R (demetri A) anthiocoque DL. anty- 
gonoque' F, que om. R (antioco A , sed h sup. co) et tertius] 
ne tertius (tercius A) sibi ostis A accideret A. I. F. 
Gronovius, quod nutlum circa haec tempora inveniehat Eume- 
nem^ quem vereri posset PtoJemaeuSy sed Nicomedem Bilhy- 
num , Anligoni amicum , hostem Antiochi inveniehat apud Mem- 
nonemj coniecit adulatur Nicomedi, ne cum Antigono Deme- 
trii, Antiocho Seleuci filiis bellum habituro tertius sibi hostis 
accederet Ahr. Gronovius: adulatur eum (fratrem PtoJemaeum, 
regem Aegypii) ne Antigono Demetrii Antiochoque filio Seleuci, 
cum q. b. h. erat, tertius sibi hostis accederet. Propius ad 
codd. Jiiieras scripsi: adulalur eum , ne cum Antigono Demetrii 
filio, Antiocho filio Seleuci, cum q. b. h. erat, et tertius sibi 
hostis accederet. Cf XVIII 4, 11 existimans cum ea et aurum 
Acerbae ad se venturum. XVI 1, 19. Liv. XXV M, 10 con- 
tracto — certamine «070 tertius insuper advenit hostis duces 
Poeni ceit. § 11 accesisset A § 13 antigonto A (i eras.) 



96 IN LIBRUM XVII. 

ad plolemeo AGM. ab Ihol. B. a- pt. R machedonum A 
§ 14 ptolomeus A (sec. o m. alL et sic paulo posl) elefantos 
A bienni A § 15 pacificatus cum omnib« finitimis 0. Haec 
a Bongarsio nescio quam ob causam omissa uncinis Duebnerus 
inclusit abducta Bong A(t)BEF. advecta L. adducta' B, Cf. 
XVIII 1, 3. ZZ7/4, 9 in italia A 

3. § 3 haciilis fil. Am. pr. corr. absentiam Troianis tem- 
poribus paterno regno Bueb DEFL. Troianis temp. pat. om. B. 
Troianis temp. uncinis inclusit Bong epyrotae A § 4 in tem- 
plo ABCGMF. in templum Bong B dodonei A ad consa- 
lendum ven. Bong FL. ad om. B (ven. consuL B) § 5 re- 
gionibus ACGM. reg^ibus B § 6 singularum A androma- 
chem A e matrimonio suo CDF. tniatrim. sub A. aut matrim. 
suo B. matrim. suo EL. quam et ipse matrim. suo Bong et si 
Ottonis silentio fides GM quos in divisionem ABC. qnam in 
divisionem E. quam in divisione DFL. in divisione Bong (GM?). 
Duebnerus verba quos — acceperat pareniheseos signis inclusii. 
Senientia est: acceperat autem Helenum et Andromachen in di- 
visione Troianae praedae § 7 brebique A oreste A § 8 
piales D. pyales FL. pialas E. pialis B (pilades in marg. B) 

§ 9 Arrybam Bong. Tharrybam Dueb. thribam ABD. tribam 
C. thrybam M. trybam G. lyrbam F. tarribam E. cheruba L 
§ 10 intentione ABCGME. inlensiore F. intentiore R publicae 
A § 11 gracia -«4 gratior populo BongDueb.ipo^. gratiorO 

§ 12 primus] prius A (sed m sup. iu) et leges Z. et om. 
R § 13 ab Arryba Bong. a Tharryba Dueb. ad trybas AG. 
a thriba B. ab thriba C. atryba M. Ihriba JQ. a larriba E. a 
tyrba F. a turba L § 14 neptolemus A Alex. Magni Bong 
Dueb DE. magni alex. R. Cf. XVIII 1 , 2 interuit A § 15 
aeacidas A § 17 exil.] auxilium A unum Dueb. vi- 
vum Bong AGM. unicum BC. bimum DE. binu L. om. F. 
reliquid A § 18 glauciae G ex Oltonis silentio. Glauci Bong 
R § 19 generis Bong F, genus B. Cf. // 4, 27 genus Scy- 
tharum esse eacidarum A § 21 epyrotae A in regno 
AGM. in regnum B usque ad adultam Bong B. usque 
in aduUam E. usque adultam B § 221 solos AGM. solus R 
isoVD) 



IN LiBBUM xvnr. 97 



IN LIBRUM XVIIL 



1. § I epyn A ]^Taecili\is A et sic paulo post auxilium 
adv. rom. polUcentibus E, auxilio adv. rom. indigentibus R 

§ 2 suo ♦ * alex. A § 3 filio Ptol. Bong Dueb. ptol. filio 
(ptolemeo A) expendit ABGM. exposuit LL. exponit R 
filiis om, unus B in solatio ABGM (-cio). in solacium C. 
in solatia R § 4 leunus AG, levini^ L, fevinus R primus 
AG. prius R § 6 inusitata Bong 0. SedXXV J, 6 elephan- 
tos ad terrorem velut invisitatas barbaris formas rex ostendi 
iusserat in opil. libris mss. extal, Vid. I. F. Gronov. ad Liv. V 
35, 4 monstra repente Bong Dueb CEL. repente om, F. rep. 
monstra R, Cf. ad VI 8^ b § 7 el ipse Pyr. BongDueb L. et 
ipse om E, et pyr. ipse R § 8 civitatis saecutae A § 10 mi- 
litum Dueb, milites Bong Romam gratis Bong Dueb, gratis 
romam 

2. § 1 misus A el sic toto capite §3 graciae A a sena- 
luj a om. AG^ int. lin, habet C § 4 cartaginiensium A ar- 
eessiri Bong Dueb, arcessi AGM, arcessu C. venturum D, ac- 
cersiri R § 5 auxiiii Bong Dueb EJj, auxilia R cartag. 
A § 6 Luscinus Bong E, lu^cius A, lucius BGM. luscinius Z. 
lucinius D. licinius F, om, C composuit Bong Dueb L, con- 
ponit (yel comp.) R §7 Cyneas Bong Dueb CEF. cineas R 

§ 8 continenciae A isdem] fuisse videtur iidem in A § 9 in 
Aegyptum Bong F, in om. R. Cf. VII 1 , 7 cum Emathiam ve- 
nisset. ZX 4, 3 Aegyptum profectus. XXIII 2, 6 Aegyplum re- 
millit. XXVIII ^, 10 Aegyptum proficiscitur. XXXIII^.b Sa- 
mothraciam defertur. XLIV^^^ Gaiiaeciam transisse et adnot. 
ad XXXVII 3, 5 a Ptolemaeo] a om, AG (ptolomeo A, sed 
sec, o m. ali.) spraavissent A ad caenam A ^ hominis A 
(m. alt, h eras,). homines G. ominis.C. honoris Bong Dueb R. 
Cf. a^ c. 5 S 3. * Vicioriae indicium erat corona. Triumphantes 
enim coronabantur,^ Graevius. Sic Hiero ominis causa Victori- 
am auream Romanis misit^ Romani Victoriam omenque accepe- 
runiy cetera munera spreveruni. Liv. XXII 37^ 5. 12 § 10 Cy- 
neas Bong Dueb. CDEF. cineas R renonciasset A qualis] 
is in ras, A §11 tradentis A tocius A Carthaginien- 
sinm Bong Dueb. a carlhaginensium C (e corf. carthaginensi- 

JUSTINUS. 7 



98 IN LIBRUM XVIII, 

bus). a carlaginensibus D, a om, i?, sed FL genetivtm, A (car- 
taginiensibus) BGME ahlaiivum habeni. Cf. Romano bello § 5. 
XXIX 4,6. XXXIII 1, 6. XLII 4, 5. bello SiciliensiX/Z2, J. 
bellum Macedonicum XXIX 4, 11. XXXIII 1, 6 

3. § 1 carlag. A fueruiit Bong CDEF. fuer»nt R 
§ 2 poenicibus A patriae Bong Dueb, patrio ad syrt- 
am AB (sir.) GM. assiriam C. assirium E. asirium DL. sy- 
ryum F. Sicul adsimulandi quod didiur studium el consueiudo 
litteram s post praepositionem ex relinendi librarios saepe irans^ 
versos egit (XIII 2, 4 coeunt affirmandum M. XXXI 5, 2 sed 
assupplendum C, XI 5^ 12 at tumulos A, XXXI S, 6 allutelam 
AG. im proelium AGM, XXIX % 6 impossessionem M. VIII 3, 
11 exscindit^Ci^. XXXI b,^ exsui ^), jYain contrariam quoque 
partem peccatur, velut XXXVI % 1 adsyriis AG. XLI 1, 3 ad- 
syriorum AG. XII 11, 6 patre suo admone AG. XXX 3, 5 adfali 
regis A. XZ3, 3 non adsueverunt A. XII 16\ 6 belli inlyrici 
AGM. r 8, 5 exemit ^. VI 5, 10 expoliis DL. XI 11, 3 sed ex- 
erpente G. XXV 4^ 8 excapha A. Quamquam hoc quidem loco 
ambiguum mihi esi, utrum Assyrium an ad Syrium scribendum 
sU § 4 Sidona Bong f. sodona E. sydon BCF. sidon B (in 
G fuii sicdon) phoenicis A § 6 Persarum] sarum in ras. 
A variaeque A fadigati victoris A adtritlis ut vid. A 
§ 7 conspiracione A laris A occurant A rempublitcam A 
coniuges ducunt Bong EFL, om. ABCGM. ducunt om. D § 8 
parvolique A feritate sedj ferocitate sed unus G. feritate tru- 
cidavit sed soli FL pia misericordiae AEF. sua miser. GM. 
piam misericordiae L. piae misericordiae BongDueb R huma- 
nitate unus L respiceret] respexit soli FL § 9 suo corpore 
Bong Dueb L. corp. suo R potissimum Bong CDEFL. paci- 
tissimum A (1 sup. pa , sed dubium utrum m. pr. an alt.). pa- 
cacitissimum G. placatiss.. B. placitiss. M diis A § 10 
formatus Bong A (m. all. inform.) CE. fomatus B. fortus G 
(e corr. doctus) M (e corr. fictus), informatus R. Cf. XX 4, 3 

§ 11 occidenti A § 12 aedi^tissimisque A exspectan- 
lib«s BongDueb EL. spectantibus R. Cf. ad XLIII 4, 6 § 13 
racio A requirentibusque Bong Dueb DEL (GMl). que om, R 

filioque Bong DEL. que om. AGM (ini. Jin. add.). et filio 
BC. ac filio F § 18 severitatis L (om. publicae). securilatis R 



IN LIBEUM xvin. 99 

4. § I querendi A § 2 ex opibas A misa A § 3 
rex maito E. belus rex C. rex [Mutgo] Dueb, rex Bong B. Vos- 
sius coni, rex Mutgo falsa apud losephum lectione ductus, Rex 
Tyrifmt Mutto. Cf, Movers de Phoen. II 1, 353 decedit] rcce- 
dit A virginem A institutis. sed] instuisset A, instituissee 
GM § 5 aelissae A Acerbae Bong, acerbe BD. acervae AQ 
ME, acerne L, atherbe F. sicarbe C, Sic in seqq. quoque , nisi 
ubialiud qmd adnoiahiiur, I. F. Gronov. coni. Adherbae her- 
CQli A § 8 pygnalion A ge**nerum A fugam] m m, alt. 
inlat, A § 9 tacita E. tacite CL, citato BF. tacilo Bong R 
(cito e corr. G) adi^sumptis A quibusdam] qui##>r A, qui- 
bos Q (dam sup. vers,) § 10 oblivionem ABGM, oblivionis 
B. renoYaret Bong Bueh L, removel BF (in utroq. rorr.}. 
renovet R ne Z. neve R § 11 acerbae AG ei sic uterque 
in seqq., om, E § 12 misus A (e corr. misos) deiecere 
A § 13 lugubrique acerbam L ciens DL. om. CF. 
ciel R exorat unus F reliquerit B (a sup. i fin,) CDEGM. 
reliqnerat R habuerit E. habuerat R § 14 Acerbae] aterbe 
F fecerat F. fecerit R avariciae A § 15 aterbas F 

5. § 2 monitu] ni m ras. m, antiq. A sociumque fortu- 
nae Dueh DL- fortunae om. Bong R § 3 condicio] con m. 
rec, m ras, min. A omine] homine A (h eras.) § 4 virgi- 
nis A quesituras A § 5 et ut ^G (cum transponendi nota) 
EL. ut et R. Cfadnot. ad XX 1,2 § 6 pigmalion A 
pararet Bong Dueh DE. pararet L. parasset R aegr^ A 
praecibus A et deorum Bong Dueh. deornmque § 7 in- 
spirati] r in ras. A urbis] orbis A auspicatissime A 
§ 9 deinde Bong Dueh Dett. dein R fessus A m. pr. corr. 
qnoad] quod A tenuissimas] te in ras, irium lilt. A § 12 
adtnllerunt A nrbem ibi Bong Dueh Dett. urbem sibi R 
sedis A m. pr. corr, § 13 sed et] et inlat. ul vid. m. pr. A 
coepit A § 14 conditor A (v s9p. o fin.} § 15 capud A 
qnidem fructuosae Bong Dueb L. quidem om. E. fruct. quidem 
R fruct. terrae sed Bong D. terrae om. R § 17 ad opio- 
nem A concurrentibus gentibus Bong Dett, gentibus om, R. 
Gentibus post concurrentibus excidisse videtur. Cf. XXIII 1, 12 
concurrentibus ad opinionem novae urbis pastoribus. XIX 1, 9 
Siciliae populis — ad Leonidae fratrem — concurrentibus 

7* 



100 IN LIBRUM XVIII. 

6. § 1 flopenlis A m, pr. corr. Maxitanorum Bong. muxi- 
tanorum ACGM. musitanorum L (I) in marg.). mauritanorum 
JEF. maurorum BD . hiardas GM. iarbas JD. hiarbas B 
penorum A elisse A denonciatione A (v sup, priore o) 

§ 2 afrosque] f m. rec. in ras. A § 4 recussarent A 
ipsi fac.] ipsa fac. A si velit] si om, A consultum L. esse 
cons. D. cons. esse B § 5 Acerbaef averce cerve M. uf supra 
4, 5 /J flevili A invocato Bong Dueh DEL. voc«to B se 
urbis B. sua et urb. FL. suae urb. B § 6 exstructa BongDueh 
DEL. instrucla B. Cf. adnot. ad XLIII 4, 6 misura A § 7 
praeciperint AG. praeceperint CM. praeciperent F. praeceperat 
E. praeceperant Bong Dueh B § 9 urbs haec Bong Dtseh L. 
haecurbsi^ albajE^. romai? glOcassibus^ §11 rekgione 
A § 12 inpuveres A misericordia A ares admonebant A 

7. §1 aversis L. adversis B numinibus] nominibus A 
infeliciter BDEF. iflectit" L. feliciter B § 2 Malchum Dueh 
ex coni. Is. Vossii. mazeum E. macheum L. malieum F. Maleum 
Bong B. Cum vir aliunde non notus sit, meliorum codd. scripttt- 
ram Maleum reiinui iuserunt A § 3 aegrae A cartha- 
gine A denuncient A praecibus A § 4 pr^ces A § 5 
ibi Bong Dueh MDEFL. ubi B teslari Bong AGM. testantar 

E. testati B § 6 obsessamque urbem A summa despera- 
tione A (" eras.) chartaginiensis A § 7 charlalo A. car- 
talo CGM. cartallo B. carthalo B^ Graeci KaQ^dXcov maley 

F. ui supra B decimas Bong Dueh Delt. decimam B her- 
culi DEF. om. L. hercuiis B chartag. A misus A 
acersitus F. arcersitusque AG. arcessitusque CM. accersitus- 
que B publicae se Bong Dueh. se publicae relegionis 
A § 8 releg+ioni A § 9 chartaio G. charthalo M. ui su- 
pra B tunc Bong Dueh CL. eo E. tum sibi F. tum R 

§ 10 capud A conspectu ABGMDL. conspectum B § 11 
exelii A § 12 civ. tuorum tong Dueh Deit. tuorum om. R 
§ 14 igitur tu in patre nihil Bong Dueh E. tu (cu Z) nihil in 
patre DL. in patrem (patre F) igitur (ergo B) nihil B visi 
C. nisi B (ni m. pr. inlat. A) iudicabo § 15 urbis] or- 
bis A iusit A § 16 chartaginem A excussat A § 18 ac- 
cussatus A et in patriaj et m. all. inlat. A § 19 chartagi- 
niensium A 



IN LIBBUM Xyilll. 101 



IN LIBRUM XVIin. 



1. § 1 cartag. A diem inngxXvLV A {eadem tnanu die defun- 
gitor) BCGM, die defungitur E, defungitur R asdrybale 
AGM, asdrub. BD, hasdrub. R amulcare BL, amylchare F. 
amilcare R § 2 decurrentis A § 6 asdrybal A § 8 cae- 
cidissent A. JDe senientia cf. FJ 8, 1 § 9 populus A car- 
tagin. A (h sup. ca) ad Leonidam fratrem regis Spartanorum 
BongDueh 0, Significaiur Dorieus^*Leonidae regis Sparianorum 
fraier, qui eo iempore in Sicilia hellum gessit, Cf. Herod. V 
41 seqq, Quare Guischmidii conieciuram ad Leonidae fratrem 
recepi, De collocaiione verborum vid, adnoi, ad XIII 4, l^ et 
de corruptelae causa aique origine adnoi, ad XXVIII 4, 2 
praeliatum A § 10 dario A chartag. A § 11 mortuorujn- 
qae Bong Dueb EL, mortuorum quoque R, Quoque resliiui cum 
ob codd, aucioriiatem ^ ium quod a rege sequiiur. Cf. ad XV 
4,7 a rege om, unus L videbantur E^ sed a librario in 
iubebantur muiaium, iubebantur R. A moribus Persarum^ qui 
ignem moriuorum corporibus pollui nolueruni, edictum comburen- 
dorum cadaverum abkorrere ratus iam in eo eram, ui a rege 
vetabantur scriberem, cum Gutschmidius me admonuii, ap. Graet- 
zium Gesch. derJudenp. 425 haec legi: ^Der Koenig Schabur fragie 
den Rabbi Chama, ob die Beerdigung der Todlen in der Thora 
begriindei oder blos eine alte Silte sei, Die Frage entsiand aus 
der Gewohnheii der Perser , die Leichen zu verbrennen, als weti/i 
sie durch das ihnen heilige Feuer gelduiert wUrden^ und Schabur 
scheini aus diesem Grunde an der Beerdigung Ansioss genommen 
zu haben,' § 12 greciam A (ciam m. rec, in ras, irium litt») 

darius A § 13 cartag. A (h sup, ca) 

2. § 1 imilcole B. imylcho C. hymylc*one F, malcone L, 
bamilcare E (on sup, ar). amilcare D (in marg, amileone). 
imilcone R (ne in ras, A) hannone EF, leanone C. amone L, 
annone R ciscone L. gissone E. giscone F, gisgone R 

§ 2 hastribali A hannibal EF. hanibal DL. hannabal M. 
annibal R et Hasdrubal Bong Dueb B, et om. R (asdrybal A) 

Sappho Bong Dueb, sapho 0, Psapho coni. Is. Vossius 
% 3 chartag. A gerebantur Bong Dueb BCFL. TQgehanivLT R 



102 IN LIBRUM XVIIII. 

« 

§ 4 chartag. A § 5 deinde Bueh DFL, dein Bong R 
omniaquae AG (omnia sup. vers,), omniaque quae BE, omnia- 
que R, Cf, ad XI 15, 13 diiiguntur A racionem A 
§ 6 imperia agitarent F, imp. cogitarent iJ, i. e, imperiis intenti 
esseni.Locis a Wopkensio adlalis XXXIV 2^ 3. XLII 4, 4 adde 
XI 6^ 7 ut domij ut m. rec, in ras, A § 7 siciliam A 
imylco A cepisset] inlat. fortasse m, pr, A. supra vers, m, 
rec, G. om, M, extqt in R § 8 nunciata A chartagine A, 
Carthagini BongDueh C, -gine R, Nuntiare a lustino cum quietis 
aegue ac motus casibus construUur. Cf, V 10, 6 nuntiatur Lace- 
daemone. XX 3, 9 et Corintho et Athenis et Lacedaemone nun- 
tiata est victoria. XII 3 , 1 haec cum nuntiata in Parthia essent. 
XLII 4, 11 haec cum in Parthia nuntiata essent. XLIII b^ 9 
quam rem domi nuntiatam seqq, etin contrariam partem XXXII 
4^ 8 quae ubi Romam nuntiata sunt. XXXIV 2, 1 haec ubl 
Romam nuntiata sunt. /J 14, 9 ul — in Asiam — de victoria 
nuntiatum sit. XIV 5, 4 eadem et in Asiam — nuntiat. Wop" 
kens. ad XIX 2, 3 § 9 intermisa A § 10 ad portam Bong, 
ad portum superfuerunt A, superfuerant R § 11 cassus 
A plangencium A quaerellae A 

3. § 1 inops] ops A m, rec, in ras. duarum lilt, e navibus 
EL. e navi sna Bong Dueb, eom,R, Cf,adnoi.ad XXXIX % 5 
plangencium A § 2 manus Bong Dueb EL (man^ D), manum 
R. Cf aef J 4, 12 deflent A (n punctal,) §3 tociensque 
A § 4 solatia A § 6 praedam quam Bong Dueb D, sed 
p^aed. quam F. sed praed. quanquam EL, praedam R. Facile 
caremus insertis pariiailis , quibus omissis reliqua sic disiinguen- 
da sunt, ul feci esse eadem quam C esse talem quam R poses- 
sionem vacuam unus D, possessione vacuam coni, I, F. Gro- 
novius, Sed vid, Wopkens, ad h, l, sicuti xaduca 0, sicuti 
caducam coni, I. F: Gronovius § 7 pertinent M. pertineat, 
quod coni, I. F. Gronovius^ D, pertinet R recesisse ui vid, A 

§ 8 viros] visos A iocunditatem A § 10 eam diem 
Bong EL (ca). eadem diem AG, eandem diem R (eamdem F) 

veiit Bong Dueb, veliet ne hos] neos A (h sup. eo) 
exercitus] ex m. pr, ihlat, A reiictos Bong Dueb DEFL. le- 
gatos ACGM, locatos \^. Hic veram scripiuram servasse vide- 
tur, Cf. XX 5, 5 gentem suam inter hostes eiUs positam esse 



IN LIBRUM XX. 103 

§ 11 prosecata muUitudine ACGM, prosecutam mnltitudi- 
nem R (prosequentem, sed in marg. prosecutam D) § 15 ad 
se nec CEL, ad senes M. ad se ne R (ne in ras. J) 

IN LIBRUM XX. 

1. § 1 dyonisius A cartag. A tocius A otiumj ostium 
A § 2 et ut militum E, et om. Bong DL, ut et mil. R. Cf> 
adnot. ad XVIII 5, 5 proferentur A § 3 proximi ABCGM. 

roxima R § 6 greci A § 7 qui ora ^ § 9 illirico A 
10 et Arpos Dueb DL. el om. Bong R § 11 piseae ABG. 
pise CDF. piste M. ipse EL (ipe) tarquinii a E, -quini a L. 
-qninia a F. -quina et B. -quina a R spiciambris F, i spi- 
nambris L. Spinambris Bong R, ^Lege Spina in Umbris. Pluri- 
mi enim veierum confundunt Umbrorum et Tusciae ierminos*^ 
Is. Vossius § 12 caeren AG. ciren C. cereu L. cerem F, 
Cercn Bong R §13 aboIaniZ. abelany F. abellani R nne A 
(n m. aniiq, in ras.) calcidiensium ^^ilO^. calcidens. J^. calci- 
dinens. B, alchidiens. C, calcidionens. i>. calcidonens. L §14 
brutti A. § 15 lacedemone A accepimus Bong Dueb DEL. 
accipimus i^ § 16 turinorum A urbes AGMDE. templo B 
(nrbem m. alt.). urbem R monimentum praeier F 

2. § 1. Epeus Bong E. epios C, epheos DF. opes Z. epeos 
R ' equum] aecum AG § 3 caeteros A § 4 caepissent 
A expugnationem A § 7 itaquae A et metapontini AB 
CGM. et om. Bong Dueb R cogn. oraculo Bong. Dueb DEL. 
orac. cognito R ponunt et dea A paneficiis EL (-tiis). 
pacificis B. panificis F, panificis R § 8 adque A pestes 
A utrubique Bong AGM. utrobique Dueb R § 9 reciperata 
unus F § 10 obpugnatione A intullerunt A (unum 1 eras.) 

subplicis A § 12 longinqua militia Bong 0. longinquam 
militiam coni, LF.Gronovius. Sedcf, XXXVIII 10,8. XXXIX 
4, 1 et pulluce A (c m. rec, in ras.) eos iuvent A § 14 
obtentoque] que om. B utebantur ABGM. ut rebantur R 
quod petebant om. ABC. De GM silei Oilo haut A advec- 
turi Bong DEF. avecturi R iis Bong. hiis Z. his R omi- 
nibus] omnibus A salacia A 

3. § 1 prosperus A depraecantes A § 3 nonadsueve- 



104 IN LIBRUM XX. 

rant^. non adsuerunt 6^il/. no asserueruntj^. nonas (novas^Z) 
voverunt R tam rem AGM. istam rem B, tame rem C. eam 
rem R § 4 processissent] pr. s inlal. m, pr. A centum vi- 
ginli] vlginti om. GM XU A (i. e. quindecim). XII BB (in 
marg. XV). dnodecim C. XX F. quindecim R disperacione — 
coepit A § 6 quod speraverunt ABCG. quod desperaverunt 
72 § 8 diverso *a* ceteris A eximiae magnitudinis umis 
F § 9 chorynthy F. chorintho ACGM. corintho R 

4. § 2 luxoria A nij m. rec. in ras. A. supra vers. G 
pytagoras B § 3 Sami Demarato Bong Dueh. sami deara^ 
A. samnidem G. samniden arato M. samide marato B. samu 
demaratoC sami d^maratoi>. sami de maratho^. sami decarato 
E{c delet.). sami^ mfe L, Biogenes Laertius VIII 1 Pyihagoram 
Mnesarchi anulorum sculptoris filium fuisse iradit: sed esse qm 
eius pairemMarmacum vocent. Hunc Sami habitasse atque ideo 
Pylhagoram Samium dici. Qua re Is. Vossius Marmaeo pro Dc- 
marato scripsit; quem ita secuius sum^ utpraepositionem de^^t/am 
libri mss. tuentur, adderem. Vinceniius IV 24 habet deMarato ei 
lo. Sarisberiensis VII 4 fuit autem hic natione Samius, neg^atia- 
toris divitis filius, cui nomen Maratus erat negociatttre A 
sapienciae A ornatus Bong DEL. formatus R. Cf. XVIII 3y 
10 babyionam AGM (babil). -lone L. -loniam Bong Dueb 
R § 4 lacedaemone A. -moniam DEL. -mona R • lygurgi 
A § 5 crothone F. Crotoniam L. Crotonam Bong DuelpR 
fragilitatis A m. pr. corr. § 6 luxoriae A casusque Bong 
Dueb F. casumque R (caus. M. s sup. m B. que ini. lin. G) 
ea peste Bong. capeste A. ac peste GMD. ac peste BC. hac 
peste R § 7 luxoriatos A § 8 matronorum A separatim 
unus B § II luxoriae A § 14 viris B (voluit haud dubie 
iuris, quod coniecit I. F. Gronovius). iure R nexi] nixi A 
coniuracionis A § 15 convenisset A § 17 pytagoras A 
Crotonae Bong Dueb M. crothone F. crotone R migravit 
Bong Dueb i). emigravit R § 18 admiracio A deoj o m 
ras. duarum liil. A 

5. § 1 dionisius A in italia A lucris AGE. locris R 
% 2 cum paucis] m pau in ras. irium liit. A exercitu A 
lucr nsium A § 3 adversus Bong Dueb EFL. adversum R 

§ 4 dyonisium A mensem Z. messes B. aliquot menses C. 



IN LIBRUM XXI. 105 

menses R. Cf. adnoU ad Vll^l § 5 nsui ei Bong L. usai 
E, usa ei BC, usui eius ADF, usi eius GM in aciae A 
§ 6 dyonisio A auctos A restaurat. lis autem Bmg. re- 
staurat t autem A, restanratis K autem G. reliquit restauratis 
auieni B. restanrat his autem CDELM, his om, el autem post 
&iiis ?iab€t F § 7 causam in ^ § 8 tedio A cumum EL. 
comora R bruxiam ABCGM. brixiam Bong B Yergamum 
Bong A. uuergamum G. bergamum EF. pergamum B vice- 
tiaqne D. vincentiam B (-ciam G} § 9 Rheto Bong BCF. 
retho D. rato E. recto L. reto R Rhetornm Bong B. rhe- 
^orum F. rethorum CL. ratorum E. recthorum D. retorum R 
% 10 dyonisium A cartag. A quod lue Bong Dueh EF. 
Ine om. R [in marg. addit D) reserverat L. deservarent G. 
desernerant R. Lue a Hbrariis temere inlatum est, qui helli ab 
Imilcone inilio feliciter gesti, deinde vero ob luem intermissi {XIX 
2, 7) meminerant. Nam post illam pestem hellum iam per Mago- 
nem OL 96, 4 repelitum erat; quo victo Dionysius primum in Ita • 
Ham traiecit. Bellum igitur, de quo nunc agitur^ Annoneduce 
gestum- non recte dicitur repetitum^ postquam lue desertum fuerit. 
Vid. Dmbnerus ad h. l. § II Hanno Bong Dueb DEF. hano 
L. anno B cartaginiensos A (e sup. o) § 12 Suniatus 
Bong B. suniatur ACG. suniator MDE. sumator L. surgalor 
F dionisio A praenunciasset conpraehensis A proditio- 
nis eius ABCGM. eius om. Bong Dueb R § 13 cartag. A 
interpraete A § 14 multos A (s eras.) dyonisius A non 
italia om. DL. uncinis inclus. Bong 

IN LIBRUM XXI. 

1 . § 1 dyonisio A et sic per totum Hhrum sufficere A ^, 
§ 2 maturam etatem eius DLF (m. eius etatem). natura eius 
Bong B. lac. Cuiacius emend. naturae ius. Cf. II 10, 2 et ad- 
not. ad XXVIII ^^ 13 ei quod AG. eo quod CM. et quod 
R essel A arbitrabantur Bong Dueb BCDF. arbitrarentur 
E. «rbitrati Z. arbitrantur R § 3 avunculus A emulos 
A sui oratoresque A § 4 facturum A probatus ante] 
batus a m. antiq. in ras. paulo maiore A § 5 e carcere Bong 
Dueb EF. de carc. D. a carc. L. praeposilionem om. B de- 



106 IN LIBRUM XXI. 

miUit AGM, dim. R et quibuscumq. BongDueh DEF, et om. 
R §6 cognatos] cogantes^ ipsosetiam fratresF. etiam ips. 
it.BongD, fratres om.R § 7 debebat] debeat^ prius om. C 

2. § 1 luxoria A valitudine A § 2 ut pater Bong 
Diieb DEL. uti pater R set caed. A § 4 syracusanaecre- 
vissent A m. pr. corr. § 5 discendere A § 6 CQnvenirent 
A (n fin. punctat.) § 7 rem] m. antiq, in ras, sex litt. A. om, 
GM p^rimores A § 8 arcis] argis A omni] om inlat. m. 
alt. A § 9 a Locrensibus Bong Dueb Dett. a om, R excep- 
tus Bong Dueb EL. receptus F. acceptus R (-tis B') sol- 
licitamque sibi A § 10 virginis A sponsis Bong Dueb D, 
sociis J^. sponsis procis E. procezis B (cis sup, cezis). pro- 
ces A. procis R 

3. § 2 leoprofinis ABGM, leofernis Z. leofronis E. leonti- 
norumqne C, Longius abeunt DF, in quibus cum ergo tyrannide 
eins et finitimorum extat § 3 quam possit A, quam possint 
R ornamentissimas A (men punctat,) § 4 relegionisque 
A uno stent Bong EL, stent uno D, stent om. F. onestent 
unnsten A. onestent GM. honestentur BC in lupanari tamen 
se C. mense in lupanari maneant F. in lupanari meoAe Bong 
R. Cf. luvenal. sai. X 239 quod steterat multis in carcere for- 
nicis annis omnibusque F. omnibus quoque D. omnibus R 
iurari ABGMD. iurare C, iurantib' EL (om. ante). iuratis 
Bong F viris] iuris unus M. om. F ullam] illa unus € 

§ 6 pudititiae A omnis fem. A § 10 intercapidinem A^ 

4. § 1 cartag. A ad occupandam Bong Dueb Dett. in 
occup. R § 2 relegione A conmenta A tegerintur ut vid. 
A domo suo A arbitris] tris in ras. A § 5 sed vitia 
DFL. hon vitia R correpta BDL.^ correcla R § 6 rursus 
Bong CEF: om. D. rursum R die] diae A § 7 caesis ef- 
ftisis oculis A in cruce Deit, in crucem Bong R 

5. § 2 arcem^c syracusanis A chorintum A § 3 ibiu- 
millima A (h sup. iu) discendit A in publico] in tni. lin. 
addit. A § 4 pntare AG. putari M. putatari B. potare R. 
Cf. ad XLIII 4, 2 nec conspicu ut vid, A lupinaribusque 
A § 5 discertare ACGM, deceptare B (is sup. e). disceptare 
R pannosusque et Bong ADF. pannosus et ^ § 7 laenones 
A iurgari Bong Dueb DL. vagari F. obiurgare C. iurgare R. 



IN LIBBUtt XXI. 107 

Cf. IX 7, 3 iargaret omDia quaesta {yel queata) facere ACM, 
omnia qaaestu fac. C omoiaq; ista facere BF* omniaq; ita fa« 
cere BongDueb EJD (q inU Im.}. omnia ita facere X. Qttaectm' 
que iurpia et ignominiosa praegressis infiniiivis vagari, potare 
ceU. in Dionysium conferuniur verbis omnia — facere compre- 
hendi ei absolvi manifesium esi. Loci igiiur senieniiae iia iam 
satis fiaiy si scribaiur omnia facere t. e. navxa noutv^ omnem 
lapidem movere , nihU intempiaium relinquere. Vid, SiaUbaum. 
ad Plat. Euiyphr. p, 8 C. Sed cum Puieaneus qaaesta inieriecium 
habeai^ quaeriiur^ quem sensum sub hac corruptelalaterevelimus. 
Dionysium opinor dedita opera omnia fecisse ^ ui coniemneretur. 
Sic L. lunius , cum coniempiu iuius esse veUet^ ex indastria faC' 
tus ad imiiationem siuUiiiae Bruii quoque haud abnuii cognomen. 
lAv. i 56, 8. Neque repugnani ea^ quae de Dionysio ipso apud 
Pluiarchum Timol. c. 14 leguntur: xavxa — &ovxo — xov 
^iovviSLOv — intBQ xov Kccxa(pQOV£i<s^ai kccI (ii^ (popegov elvai 
xotg KoQiv^ioig (irid^ \mmxov — imxridevsiv tucI imoxQivsc^at 
TeaQcc (pvCtv. Quam ob rem conieciura eo ducor^ ui omnia quae- 
sita facerp (i. e. nihil facere nisi quaesiium) legendum esse cen- 
seam. Cf.II% 3 omnes amicos tyranni nominavit {nur Freunde 
des Tyrdnnen.) XLI 2 , 6 omnibus servis nascentibus. Horat. 
sat. I 3, 13 omnia magna loquens. Cic. de orai. II 40, 170 
simulasse te et aliquid qqaesisse perspicuum est. Ne iamen 
scripiori quod noluerii iniulisse videary eam scripiuram^ quae 
praeier ceieras codicibus el Pluiarchi verbis xavxa imxridsvsiv 
commendaiur^ omnia ista facere resiiiui contemnendas A (v 
^P^ *) § 8 in tribio A aut a non Bong BCDEL. a om. 
R. Praeposiiio inierdum in optimis codd. aUero hco omUlUur^ 
in deierioribus exiai. Cf VIII 5, 12. XII 11, 2. XXXVIII 
10, 4 § 9 tyrannicis (tyrannus his Dueb) vitiis semper ab« 
undaret Bong Dueb. tyrannis (tir. GM) semper vitiis abundet 
(hab. GM) AGM. tirannus semp. viciis habundet C. semp. vici* 
Qis (ciis sup. cinis) tyrannus abundaret B. tirapni semp. viciis 
hijndet D. semp. vit. tyrannicis abundaret E. tyrannicis semp. 
vit. abundaret F. tiranni his vit. semp. hundSt L. Non puio 
satis gravem causam esse, quod ab opU. codd. recedatur. Tyran- 
nide ipsi tyranni significantur. Qui quamvis viiiis inquinaiissimi 
sint (Cic. Lael. 15, 52), ea tamen vivendi raUo^ qua Dionysius 



108 IN LIBRUM XXI. 

Corinthi uiebalur, simulaia fuisse adfirmaiur simulacio^ hoc 
E. haec R non naturae {vel nature) Bong 0, Freinshemii con- 
ieciura non natura, quam I. F. Gronovius ad Senec, nat. quaesU 
II 1b iueiur^ facillima quidem esi, cum erat sequatur (cf. ad V 
6, 8), sed non prorsus necessaria. Vilia tanta non naiuralia 
{cf VII 2, 14), sed simulaia fuisse dicunlur. Cf XXXII ^, 12 
inoderationis eius fuit, utcett. magisquae ^ §11 si- 
mula simrationum F {syllaha di in margine addita esi). dissi- 
mulationum Bong R (-cionum A). simulationum Dueh. In Dio^ 
nysium simulaiio non magis cadii quam dissimulaiio. Nam sor- 
dido viiae genere dissimulavil regalem pudorem^ quem non ami- 
serat. Cf V 11, 4 fratrem — innocentiam dissimulatione belli 
simulantem — vinxit artes ter insimulatus soli DEL afiTec- 
tae Bong. adfectae G, aifectare L. adfectatae vel affectate R 
tirannidem soli EL 

6. § 1 cartag. A regnum AGM. regno Bong R et 
africam {vel aifr.) Bong Dueh DE. aifricum {om. et) GMF. et 
africum (vel aifr.) R speculandus A m. pr. corr. amilcha- 
rem A Rhodanum Bong Dueh rhodonem F. romanum E. ro- 
danum R caeteros A § 2 Tyrus Bong Dueh CF. tiras EL. 
tyros R (tir. i>) auctor Bong Dueh F. auctrix Z. auctoram 
R. Restitui opit, codd. scripiuram. Nam urbs auctor apud lus- 
Unum non invenitur. Cf. XXIII 1, 13 originis suae aucloribus. 
XXVIII 1, 6 auclores originis suae § 3 charlag. ^ . § 5 
amylcar A Parmenionem Bong Dueh EF. parmeniona R 
profugisse se Bong CDGM, se, quod E postregem, FLpost ex- 
pulsum haheni^ om\ AB expeditionis se DF. se om. C. se 
exped. Bong R § 7 cartag. A r.eyersus A verum etiam 
et Bong ABE, verum et C. verum etiam R. In ABE diversas 
scripiuras temere coniunctas esse censeo. Cf. adVIlylU 

IN LIBRUM XXII. 

1. § 1 magnitudine CF. magnitudini R, Cf. Liv. XXIV 5, 1 

regi — succedenti tantae caritati Hieronis ibiq. I. F, Gronovius 

dyonisi A § 2 patrae A. om. B § 3 patiencia exibuit A (h 

sup, xi) § 5 vitam latrociniis mutavitj cf. XX 4, 2 mutassent- 

que vitam luxuria § 6 concessiset A accitusque Bong C, 



IN LIBRUM XXII. 109 

adscilasqne ^d^iHf (adstitusque). ascitusqaei^ (ascinisqae F) 
% 8 sediciosa A § 11.12 aethneos AG (fuii aethenos). ethneos 
CDFM, ethnos B. athenos Z. acheos E sui Syracasanis — 
ut in locum] uncinis inclusit Bong. sui syracusanis -^u^ in lo 
om. ABGM, Lacunam C sic explevil: experimenta temptavit cum 
tandem mortui ducis damasconis sufficeretur in locum cuius 
oxorem ad se spem F, spem de se Z. de se spem DE 
§ 13 post mortem] st mo in ras, A § 15 sotii A 

2. § 3 agiylcar A § 4 ita ano Bofig DEF. itaq; uno X. 
ita om. R et aboste A odio% inpugnatae A praecibus 
A internuncios omylcarem A exorat* ut A officia sua 
Bong, sui off. L. oif. sni R § 6 amylcar A metu poten- 
ttae eius Bong Dueh. mutu e potentiae L. metu eius potentiae 
R ad crementa unus B § 7 agatholici A reconciliatur 
F, cum civibus conciliat^ B, conciiiatur R (consiL C) prae- 
tor] praecor A* § 8 amylcari A expositis ignibus Cereris 
Dueb M, exp. ign. cereis Bong R tractisque L. tactisque R 
(captisque in marg, D). Sebisius Diodorum XIX 5 secutus Cere- 
ris coniecU^ quod posiea in aliquoi codd. inventum est: ignibus 
reliquii, At vero arae^ simulacra, sacra deorum in iure iurando 
ianguniur {XXIV 2, 8. Liv. XXI 1, 4) : ignes Cereris non video 
quomodo vel exponi vel iangi potuerini. In archetyfo EXPO- 
SITISIGNIBVS t. e. expositis insignibus fuisse censeo. Cf. 
ad F 6^8 ei VIII 2 ^ 4 Phocenses insignibus dei.conspectis — 
fugam capessunt. Cic. Verr. /F 22, 48 non dubitavit illud in- 
signe penatium hospitaliumque deorum ex hospitali mensa toU 
lere. Ovid.mei. rJ598 insignia Bacchi induit. Tibull. 1/4,23 
aut rapiam suspensa sacris insignia fanis. Significaniur arcana 
Cereris sacra (Horat. sat. II 8, 14). Quae cum iantis iamque 
occulUs caerimoniis continerentur, ut Catinenses simulacrum Ce- 
reris habereni^ quod a viro non modo iangi^ sed ne adspici qui- 
dem fas essei (Cic. Verr. F72, 187), vocabulum expositis m 
apiissimum esi. Cf. V l^ l Alcibiades — insimulatur mysteria 
Ceferis initiorum sacra nullo magis quam silentio sollemni 
enantiavisse § 9 potentissimis A teatrum A (h sup. te) 
S 11 inmisis A § 12 quosque FI. quoque R 

3. § 1 nihil ostile A § 2 amylcare A quaerellas char- 
(ag. A amylcare A § 3 pact.] factione A § 4 sicut] cui 



110 IN LIBEXJMXXn. 

soK DL, Sic correxisse videniur, quia non ita nnnc insnper, sed 
nuna insuper sequihir ab initio om. C cartag. A ciri- 
tatis A m, pr. corr. additas F. adiectas Z. addictas R 
§ 5 d^no^iare A malum Bong Dueh K mali R § 6 amyl- 
carem A alter hamilcar A gisconis EL. gysconys F. gis- 
gonisii a sicilia 0. in Siciliam coni. Freinshemius § 7 sen- 
tentias inaudita mors Bong ABGMD. sent. inauditas mors R. 
Secundum vuJgarem loquendi consueiudinem^ quam lustinus se- 
quitur , inaudita mors non polest esse mors auditit <'^^ cognita. 
Cf. P. Manut. ad Cic. Attic, VI 1. Altera vero scripiura sen- 
tentias inauditas cum ob ambiguiiatem^ tumob vocem inauditum 
paulo post repetiiam molesia est. Taciia iUa de Amilcare suffYa- 
gia reciiuSj opinor, sententiae ineditae nommar^(t/r. Cf. Cic. 
in Cat, 7 2, 4 senatus consultum — inclusum in tabulis tamquam 
in yaginat reconditum. Ineditas facile in inauditas transire po- 
luit, quoniam in opti. codd. AG saepissime ae pro e exaraium 
est Cf. II 1 , 17. 19 (aeditissimam. aediciorem). T 9, 4 (aedic- 
tum). XVIII 3, 12 (aeditissimis). Quae scribendi raUo aUis 
quoque locis velut F 1, 1 e/ JT/ 6, 13 corruptelarum origo fuii 
amylcaris A quem sui per Bong Dueb EL. sui om. R (in G 
erasum esi) § 8 occassionem ^ § 9 amylcare A ma- 
iori dolowparaturus A. mai. dolore paraturus C. mai. dolo re- 
parat. B. mai. mole parat. GME. mai. mole reparat. Bong DFL 
4. § 1 poeni] paeni^ cum se BongDuebEL. quoqne cum 
se DF. que se M. quod se R ad obsidionem ferendam Bong 
CDEFL, ad om. ABGM (obsidione ferenda B} § 2 qni sua 
tueri] sua m. rec. in ras. A (qui statueri G) § 3 conmentun 
A patienciam A vel si cni BongD {sipunciai.) FL, vel eis si 
E. vel cm R § 4 discessisent A obsidionis necessitatem 
AGM. obsid. necessitate Bong Dueb B. ad obsid. necessitatem 
R. Operam perduni qui ablativum necessitate tueniur. Praepo- 
siiio ob ante v. obsidionem m AGM omissa est. Cf. XII 8, 7 
qnem Alexander ob honorem virtutis incolumem in regnum re- 
misit et adnoi. ad F6, 8 § 5 eos et C. usque et M. eos.ex 
B. eosque et R maiore (-ri B) parte ferme ABGM. maio- 
rem ferme partem D. maiorem partem ferme R utrisque 
AGM. ntriusque R virtutes aemulacionem A tutellam A 
reliquit Bong Dueb BL. relinquit R 



IN LI6BUM XXn. 111 

5. § 1 archato 2). arditisroto E, arthagato Z. Archagato 
Bong B § 2 luin Bong Dueb F. om. EL tunc R. Cf, VI 
3, 2. XI 10, 2. § 4 Iractari] c m ras, mai. A (traiectari Gr) 
fores A • extera Dueb, externa Bong 0. Cf, XL 1, 1 exter- 
na — auxilia circnminspicientibus AGM. Idem codd. XIV 

2 , 6 circuminspicienti , XXXI 1 , 8 circuminspicere , XL 1,1 
circuminspicere habent Cf adnotaU ad XLIII 4,6 § 6 
iaceant Bong Bueb Beti, iacent R excidi A belli>tc socie- 
tatem A perlici russe AG» perlecturasse M, perlici posse 
Bong BK pellici posse CF. perduci posse BL § 6 charta- 
giniensibus ad ipsa A coituraquae auxilio A unum A 

% 7 nec in Bong Dueb BeiU et in R metu no jnodicum C. 
non om. Bong Dueb R. Non exddii anie modicum. Quam ob 
rem Deii nec in scripserunt pro eo, quod esi et in. Cf. XIX 

3, 4 non modica solacia. XI ^^ 12 non mediocre momentum 
Persarum yiribus accessere. XIII 6, 12 non mediocre momen- 
tum partium § 8 tum ipsius Bong L. tum et ipsius DE. tunc 
ipsius R § 10 non solos ACGMDE. non solum Bong R 
urguentur AGM. urgetur B urgatur C. urgeantur R § U 
charlag. A tam honestam ABCGM. felicis F (om. tam). tam 
honestae Bong R - in omnem A oblivionis AGMDFL. obli- 
\\one BongR solos inmortalium^ yictique ^o;2^i>e/e&. ultro 
L. uUroquei? (/. e. non lacessUi), Cf. Ji 3, 12 non exspectaturos 
Scythas, dum ad se yeniatur — ultroque praedae ituros obviam. 
VII 6,13 ultro etiam quietos lacessit. XXIV ^,1 tantusque ter- 
ror Gallici nominis erat, ut etiam reges non lacessiti ultro pa- 
cem ingenti pecunia mercarentur. XXIX 1, 11 obsiderint A 

6. § 1 abbortacionibus A navigantibus eis Bong Dueb 
E. navig. ipis F. pronomen om, R § 2 si] se ^ factus 
cssel A profecturos 0. profecturis coni. I. F. Gronovius. 
Sed vid. Wopkens. ad h. l ei adnoi. ad XXXIII 1,7 § 3 
certumque esset ABGM. certumq. se esse D. certumq. se esse 
et E. et certum esse et L. certumque esse R chartag. A 
opibus et laboribus Dueb E. et laboribus om. Bong R § 4 
consenciente A § 5 deinde Bong Dueb BDF. demu Z. dein 
R quaecumque BCGM. qcuq; D. qq; L. quacuque R 
aggrederentur L. egred. F. ingred. R villas castellaque 

' Bong Dueb DEL. castelia viliasque R (castellav A. casteU 



112 INLIBRUM XXII. 

las GM) his fuit BL. eis fuit Bong EF, ei fuit R Poeno- 
rum (pen.) Bong CDF. pugnatorum EL. paganorum R ^peno- 
rum in marg. B). Cf. Diodor. XX 9 crqaxoTtEdov iiev yccQ ov» 
iv irocfiov ro Svvafisvov uvxixccijocO^ai^ xo dh TtolLtiKOv ttAiJ- 
d^og aTtsiQOv ov jtoXiiiov TtQOTiccxsTtSTtxmKSL xacg 'tfjvxccLg. XX 10 
avxovg dl xovg TtoXiXLKOvg i^rjyayov. Quos Diodorus Ttolm- 
%ovg in aciem educios esse dicit, eos lustinus paganos nominat. 
Hoc vocabulo utitur , ut iumuUuariam istam Annonis miliiiam ei 
pxae miliiibus Agaihoclis exercilatis hellique periiis contemnendam 
significet. Sic Antonius apud Tacit. hist. III 24 praelorianos 
contumeliose ut paganos increpat. Vid. Forcell. lex. s. v. paga- 
nus % 6 set proelio A quinto lapide Bong. in quintum la- 
pidem E. in quinto lapide R chartag. A § 10 devulgatur 
A § 11 el admiralio] et om. A § 12 deficere A 

7. § 2 agathocles A antandro E. anthandro FL. auctado 
B. ancando C. atando M. antando R agathocles A non- 
ciabantur A § 3 chartag, A regis ^ § 4 Ophellas Dueb. 
Aphellas Bong F. affellas L. afellas R tocius A iuncxe- 
rat A chartag. A accederet B. cederet R § 5 soc. eum 
cum AGM. eum om. Bong R caenassent A eius in ABCGM. 
eius ab R Ophella Dueb. afella A § 6 chartag. A 
scientes ABGM. struenles DFL. cientes R § 7 exercilum 
agathocles A vomylcar AG. vomilcar D. bomilcar C. bomyl- 
car F. bomulcar L. homilcar B. hamilcar E § 8 monimen- 
tum A § 9 homilchar A concionaretur A § 10 illis 
nunc — nunc Gisgonis om. ABCGM. extani in R nunc AGM. 
nunc et B (in sup. et). nunc in R pfem CF. patruum R 
illius ABG. illis R 

8. § 1 arcagatho A siracusae A misus A § 3 siliaa 
(ci int. lin.) urbes A adque A pulsus e A § 4 dilita** 
a fil. A (ta eras.) § 5 ad contionem Bong. in contione D. in 
contionem R vocatis ABGME. vocatos R § 6 reliqua DL 
reliquiae R § 7 exercituum A partem exercitus] partem 
ex m. rec. ui vid. in vacuo spatio A § 8 tenere cummissi A 
stipendi A co^cupia nocte A cum arcatho A profuit A 
(g sup. ui) § 9 haud] aut A mediis ostibus A procla- 
mantest%^f%t salutemque A (salute eras.) § 10 Numidis] dis 
m ras. A in castra] in inlai. m. pr. A compraehenso A 



IN LIBRUM XXIIL 113 

tamen redactoqne Bong Dueb DEF^ reductoqne om, R acar- 
tago A § 14 argagathQS A Archesilao Bong EL. archo- 
sitBO D. arcessilao C arcesilao R agathocles liberis A 
§ 15 perseqoendi AGM. persequendum Bong Dueb BL. perse- 
quendas R. Hos sequor, quoniam XLll 4, 5 omnes codd. mis- 
sas ad persequendas Ronaani belli reliquias habent condi- 
tionibas A 

IN LIBRUM XXIIL 

1. §2dionisii^ civitates Italiae Bong Dueb. l italia 
civit. F. ilaL civit. R (civitatis A. qui — subegerat om. L) 
§ 3 brittii A qui et Bong Dueb. q; et L. quia et R opo- 
lentissimi A vitinorum A § 4 itaiiae AGM. ab italia F. 
italia R LucanosJ os ut vid. m. alt, inlat. A § 8 sine mi- 
sterio A (ni sup. is) qna induerent AG (fuit intuer.) M. qua 
induerentur B. quam induerent R (iduerut L) § 10 praedare 
soliti AM. praeda resoiiti G., praedati (re sup. ti) soliti C. prae- 
dari soliti Bong Dueb R. Auctoritatem oplt. codd. et Prisciani 
(VIII P' 799 P') praedare tuentis non coniemnendam essecenseo^ 
praesertim cum plura verba deponeniia apud lustinum sensu 
passivo leganlur. Cf. XIX 1, 9 proeliatum fuit. XXX 1.^ ^ 
comitantur. XXXVII 3, 7 veneno periclitatus ^st. XLIII 2, 7 
enixi sunt. Cf\ ad IX 7, 3. Adde participia praeterttiy quae Be- 
necke ad VII 3, 2 executus congessit : adgressis VII 6, 5. profes- 
sus VIII 4^ 4. experlus 4, 5. pactus 5, 3. deprecatus 5» 4. con- 
solatus XXII 6 j^' emensus XL// 1 , 2. depopulatus 2, 1 
soUicitati praeda Bong Dueb BCDEF. soll. praedarum L (om. 
seq. cnm). soll. praedam AGM. Soilititati praeda recte quidem 
dicitur ^ velut XXV 1, 5 praedae ubertate soUicitati, sed h. l. 
perpetuitalem oraiionis evertit. Nam confluente muUitudine et 
cum plures facti eSsent sententia ita inter se cohaereni , ut non 
dislralienda ^int loco. Praeterea quinquaginta isti praedari so- 
lili non confluente demum multiiudine praeda sollicitaii sunt. Qua 
re cum in opit. codd. praedam exiet, confluente deinde multitu- 
dine soUicitata in praedam scripsi. Cf. Liv. XXXV 3, 1 ad- 
fluente quotidie multi^udine ad famam belli spemque praedae 
^ regionis A' § 11 'quaereUis sotiorum dyonisius A *§ 12 

lUSTINUS. 8 



114 IN LIBRUM XXIII. 

brntiam. BL. bruciam DF, .brucciam C, brntciam G. brnttiam 
R expugoaverunt Bong Dueb BDLM, expugnarunt R nom. 
mulieres A § 14 cuius victoria DL, Nihil esl nisi explicaiio 
scripiurae qua victoria , quam habeni R, Vid, Benecke ad h. /. 

subigerunt A pernitiosi A § 15 alaxander A epyri 
A § 17 imploratus A. inplor. G^ a sicilia in italiam DelL 
'in italiam dm. R 

2. § 1 adventus (advenlu M) opinionis eius Bong*ACGME. 
opinionis adventu (advenf D) eius DL. adventus eius F (om. 
opin.). adventus opinione eius B. Cf^ XII 8, 2 audita Alexandrf 
opinione. Seddubiio an opinionis servandum sii. Cf.XXIVl^ 6 
prima namque opinione advehlus Gallorum prohibiti agrestes 
oraculis feruntur messes — efferre. XXJCI 6 , 10 Romam non- 
dum opinio victoriae venerat. XLI 4, 7 accepta opinione. 
XLIV 3, 2 accepta opinione paternae mortis § 2 caenam A 

in posterum Bong F. et in posterum R conscensis navi- 
bus Bong. conscensa nave § 3 haud] aut ^ § 4 bello 
inpugn.] belliimpugnabatur A § 5 vindicantibus 0. Cf. ad 
VII 3, 4 nepus occup. A § 6 agathocltes A mortbi^c A. 
morbo F (quod coni. Freinshemius). morbi R cura om. L 
et aegritudo Bong Dueb BCDEFL. et om. AGM gravior es- 
sent E. graviores essent R. - Cum in opii. codd. el non exlel.^ 
legendum esse eenseo cum morbi cura aegritudo' gravior esset. 
Ad morbum accessil aegriiudo propier filium ei regnum amis^m^ 
quae gravior quam morbi cura fuisse diciiur. Cf. XII 9, 13 
curatio vulneris gravior ipso vulnere fuil. Syllaba es ex se- 
quenii voce esset praegressae gravior adhaesil^ sicui II 7<i 8 in 
G capitales esse legiiur pro eo, quod esi capital esse. Saepius 
syllabae vel litierae in optf. codd. per errorem duplicantur. Cf. 
II 6, 8 athis his A. 10, 13 amicitior ACG. III 2, 1 atheniniensi- 
bus A. 3, 11 iure iure A. iF 1, 15 mille ille A. IZ 1 , 2 sibi 
bizantium ACGM. 3, 1 portitionem ^.6,1 statutum AM. 6, 8 
adversarsario A. XI, 6 , 4 emeritatae A. XII 3 , 3 corpuspus 
^. 9, 10 amicitia ad ^. 15, 3 tristitioris A. VI 3, 8 neut 
tot ABG. VIII 3, 2 sacrilegiis scelere ^.5,9 rapihas sed 
A. XXIII 1 , 4 Italiae expulerunl AGM cett. Inierdum lii' 
terae iteratae librarii aul alierius manu erasae sunt 
theo/enam D. theonexam E. thessonam *F. theodoxenam X.- 



IN LIBRUM XXIII. 115 

Texenam Bong R genitusque A acciperat A § 7 quan- 
quam A depr^cata A § 8 prospere A et exseqaiarnm 
Bong Dett. ut exeq. R. ^ Lege et ut exeq/ 0//o. Et excidisse 
videtur oh praegressum exciperet. Cf. ad XXXFIin^ 4 
profecte nemo B. profecto si nemo Z. profecta se nemo R (se 
in litura, sed littera e a m. pr. A) § 10 flebant hii — hii 
A (prius hi om. Bong) in spem ^F- in spe R § 11 ad- 
sistencium A impleta ^ § 13 occassibnem^ totius] 
potius A multasque civitates subigunt om, BC 

3. § 2 a Siculis Bong Dueb E a sicilia R. Cf, VIII 4, 7. 
IX 3, 6. Sic IX 2, 4 Macedoniae in Macedonum, XII 3, 1 Par- 
ihia in Parthis mutatum est venisset multasque civitates snb- 
egisset rex Siciliae Bong Dueb F. venisset cex sicilie muitas 
civitates subigut B. multasq. civit. subegisset om. R. Haec ex 
superiore capite (§ 13 multasque civitates subigunt) huc trans- 
laia esse recte statuit Duebnerus. Cf. adnot. ad XI 13,9 
epyri A. epiri B. Ulerque initio huius vocabuli formam habet^ 
quae litterae z similis ex compendio v. et ofta esse videlur; nam 
in F et epyry extat. Ottoni veri simile est in G zephyri fuisse 
appellabatur Bong. appellat^ S F. appellatur R § 3 letus A 
Ueleno] ^Plufarchus [inPgrrho] non hunCy sed Alexandrum aii ex 
Lanassa Agaihoclis filia susceptum.^ Bong. AddeDiod. exc. Hoesch. 
XXI 11 agathocles A §5 sotiis venire nonciantes A 
Romanis resisti Bong Dueb. resisti ronL § 7 aut hii A 

§ 8 actu BGML'. iaclu 0. aeslu R § 9 abiret Bong Dueb 
EE. abire tl R § 12 adstruxerat Bong Dueb. struxerat E. 
adtraxerat (vel attr. vel atr.) R. Bongarsius quamquam in Mss. 
attraxerat invenit, tamen quoniam destrnens quae cumulaverat 
sequitur^ adstruxerat scribendum esse censuit. Sed adtrahendi 
verbum non adversutur cumulo , qui struitur. Cf. Horat. sat. I 
], 34 magni formica laboris Ore trahit quodcumque potest atque 
addit acervg, Querii struit oslentation^ A (" ut vid. manu 
rec.') humane A naufra^cgium A abiecit A 

4. §2moderacio A §3 educatio infanti B. infantis educ. 
R (edncacio -^) § 4 hierodico BM. hyeraelito DL. hyero- 
clyto F. hieroclito R. Hierocle emend. Leopardus gelone FL. 
Gelo Bong R (in G fuit angelo) § 5 pudibundum § 6 
expositus erat Dueb. fuerit exp. DL. exp. fuerat Bong R 

S* 



116 IN LIBRUM XXIIII. 

§ 8 aruspicum A maiestatis que A § 9 idem AE, eidem i{. 
Vide ne item fuerit aequales JDueb. coaequalis A, coaequales 
Bong R tabulum A § 10 adulescentit A ineuntia A 
clypeo A § 12 saepugnabit A (pe sup. ep) reportabit A 
§ 14 eius LM, om. B. ei R 

IN LIBRUM XXIIIL 

1 . § 1 grecia A ptolomeo A cerauno CBF. ceranio 
X. cheraunio E. cerauni R § 2 misis A agerentur L. le- 
garentur E, aiiigareutur B, allegarentur R § 3 coepisse 
AGF. cepisse Bong Dueh R § 4 Cirrhaeum Dueh. Cirraeum 
Bong. cirreum AGMDE. cireum C. cyreum F. cirrenum B. 
currureo curreu L § 5 dycan E, aran DL. aream B. Arean 
Bong Dueh R. Graecis est^AQsvg, In prologo XXVI Area ex- 
iat urbe itaque AGM. urbem itaq; C. urbem ilBce B. nr 
bis sata que L. urbes sataque Bong.Dueh R campis po- 
sitam BC. posita ^ campis F. campis posita erat L. cam- 
pis posita Bong R. Sata in campis posita did non memm; 
urbs in campis posita usilatum est. Cf. XI 7, 2 Gordion urbem 
petit, quae posita est interPbrygiammalorem et minorem. XXll 
5,5 urbes — in montibus positae: Quare cum nomen urbis 
desideretur^ scrihendum esse censeo urbem Cirram , quae in his 
campis posita, depopulatur. In archetypo VRBECIRAQVE 
fuisse videtur. Cf. Plin. N. B. IV S^ ^ ultra Cirraei Phocidis 
campi, oppidum Cirra et Liv. XXVI 25, 3 uhi Ruhinus codd. 
scripiuram urbem sitam recta correxit in urbem Sintiam § 6 
Aetolorum pastores Bong Dueh FL. past. aetol. R § 7 ne- 
gaverint A (v sup. i) dominationem eos Bong Dueh DEL 
eos dominat. R § 8 ptolomeus A (sec^ o m. alt.) rege 
om. Bong, F 

2. § 1 exinde Bong Dueh Dett. et exinde R. Particulam 
et, quamvis locis qualis est // 11 , 9 et idcirco — ita suos fir- 
maverat defendi possit, tamen. admitlere duhitavi; nam ante ex 
vel addi {XI Xbr 13) ve/ omitti (VIII 5, 8. XXV 2; 2) solet 
impium Bong EFL, imperium R . ad] d m. alt. inlat. A in- 
sidiasque — instruit 0. Cf. F 2 , 10 victoriam instruere. IX 
8, 9 instruere odia. Liv. XXIII SS <, 14 instruendae fraudi ali- 



IN LIBEUM XXnil. . 117 

qaanto intentior vitam ei A § 2 occupaverat] priits a in 
ras. mai.A § 5 ptolemei A §5 obsecrationibus 0. exe- 
crationibus coni. I. F. Gronovius , qmd habel Goth. Cf? S 8 
§ 7 Chodionem Bong Dueh. quodionem BC. Qdioe D. dionem 
jR (dyonem F) § 8 relegionis A plolemeus A contin- 
ges A § 9 matrim. sororis BongDueb. sororis matrim. 
neque] ne m. rec. in ras. pauio mai. A aliose A. alios se 6r 
M. aliosq; B. alios Z. aliosve R liberum habit, A § 10 
arsionoe et postquam A impleta A ptolemeo A 

3« § 1 letitiaque A § 3 ieticiam A lusimaci A § 4 
de more B. domos R - § 5 ubique] utique A lysimacum 
A § 6 ptolemeus A celebrandam ABGM (-dum). celan- 
dam R vere A § 8 quid tantum ACGMF. qd tm B. qd tan- 
tum 2>. quod tantum Bong R. Cf. Curi. VI 7, 30 quod , inquit, 
in te, Dimne, tantum cogitavi nefasc^/^ contrtf^issent^ op- 
tulit^ fraequenter A intentabantur unus D. Cf. ad II b^ 5 
§9 exscissa^. excissn BCGM. sp\&s9L Bong R. Schefferus coni. 
et scissa ; sed vide quae ad XLIII 4, 6 adnolavi proiecta E. 
protracta R mori cum filiis ei Bong Dueb. ei om-. C. sibi 
filiis Qmori F. mori er (eis X) cum filiis B § 10 ptolemeq 
A diis A brebi post A spoliato A 

4. § 1 ver sacrum ACGM. versacrum BDF. om. L. ver 
om. E § 3- calent DL. excellunt F. callent Bong R. Bon- 
garsius clarent, Schefferus calent {cf. Horal, epp. II 1, 108) 
coniecerunt: Sed recle Wopkensius * studium hic pro arte , cui 
studium adhibetur, ponitur.* Codd. DL^ ne nos morentur^ 
etiam /X 4, 1 calide et XXII 3, 7 calida habeni §,4 
virtates A § 6 greciam A proterentes Bong Dueb E. 
percurrentes L. prosternentes R. Cf F/ 2 , 16 quasi tempestas 
quaedam cuncta- prosternit § 8 ptolemeus A hisque Bong 
Dueb. eisque CL. iisque E. isque R § 9 domoverint ^ (ov 
m, alt.) G. domuerunt R. Codd. Jg domaverinl voluisse videntur 

§ 10 vicfcore ABCGM. victores Bong R fecerent A. fe- 
cerunt GM..feceii C. vicerunt B (fe sup. vi). egerunt F. fece- 
rint Bong R § 11 quae ubi] quae om. AB (vacuum spatium) 
CM nontiata A ihclytum A brebi A cassurum A 

5. § 1 bellio G. belligio L. belgio R ptolomeum A 
vellint A. velint CG (fuit vellent) M. velit BE. velet D. vellet 



118 IN LIBKUM XXIIII. 

L. velP R § 2 ptolemeus A § 3 sei legatis] relegatis J^ 
iactabit A (v sup. b) § 4 renonliala A brevi* A § 5 
victiqueJ?o;2^i>{/^&. queom. macedonis ceduntur A § 6 
ptolemeus A capud A § 7 servabit :^ (v sup, b) § 8 haec 
cum] cum inlat, forL m, pr. A nunciata A § 9 reg^um 
A sicuti numinum, qtwd L F. Gronov. coniecil, habenl DFL. 
sic. numina R § 11 ptolemei A. § 12 sostenes A de Ma- 
cedonum principibus Bong Dueh DEL, princ. de maced. A. de 
princ. omlbus maced. C. de princ. maced. R. Interpunctionem 
et ante unus et post Macedonum sustuli, ut Sosthenes Unus t. e. 
' solus desperantibus omnibus opponeretur, Cf, III 1 , 5 unum ex 
regiis fiiiis § 13 ob que virtutes A sed in ducis 

6. § 1 grecjiam A Macedones Bong BF. -donas Jt vin- 
ceran( A orientes A onustam tam] tam om. ACGML ado- 
UQtis A § ^ sostenes A § 6 soleant Bong Dueh DEL. 
soiet M. solent R. Cf. II 11, 16 ut qui sciunt ad- 
firmabant A § 6 Parnaso Bong Dueb CEF. pernaso B. 
pnaso DL. parnasso. AGM rupe que C* rupe R undique 
inpendente — maiestatis om. ABCGM ibi et civitatem DE 
FL. et om.Bong fecit DEFL- facit Bong ad affirmationem 
iong DL, admiratione EF conttsedere A (se eras,) § 7 
praecipia A (ci sup. ia) prorsus ut] ut om. ABGM § 8 
teatri A recessit Bong DEL. cessit R clanpiore unus L 
accessit Dueb. accidit Dett. accedit Bong R tubarum sonas 
(sonis DL) Dett. tubarum om. ABCGM. Cf. Liv. XXV ^l, 11 cla- 
mor tubarumque sonus respondentibus Bong Dueb DEL. re- 
sonantibus R amplitiorque A maiestatis maiorem BCGM 
F, maior. maiest. Bong R admirationem {vel ut A -cionem) 
0. admiratione coni. Faber, quod in Med. V^^ Periz.^ Dorv. 3 
exlat § 9 oracuio ABGM. oracuia R i quodsi DFL. sui quo- 
dam B. vi quadam R velut vento Bong Dueb DEL. velamento 
R. Mira quadam veri)orum c'ompIeanone frigidus spiritus velut 
venlo in sublime expulsus esse dicitur. Meliorum codd. reliquiae 
aperte osiendunt velut amento legendum esse. De^ permutatis 
particulis vel et velut cf. adnot. ad XVI ^i \b\ de amento SU. 
IX 509 flatus Poenorum tela secundat, Et velut amento contorta 
hastilia turbo Adiuvat. Xir 423 pastosque bitumine torquet 
Amentante noto Poenorum aplustribus ignes inpletasque de- 



IN LIBRUM XXIIII. 119 

respoDsa cons. dare AG (d» 'deleC) M, de om. BC. impletasq. 
. dare resp. cons. D, impietasq. deoram resp. coos. dare E. im- 
pletasq. deo cons. resp. dare F. deoque impletas dare resp. 
cons. L § 10 populorumque Bong JDueb BE. et populorum F. 
ac populorum R (ac m. pr. int. lin. A) magnificencia A 
reddencium A vota in A fuisse videiur, ex quo votu facium 

7. §1 fesis^ §2 aenianus et tessalorus .<^6^Jlf£' (thiess.).' 
enianus et (essalonus 2>. Emanus et Thessalorus Bong Dueb 
B. aemanus et thessadorus C. henyanus et thesalorus F. ema- 
navit ihesalorum Z. Schomius emendavii Aenianum et Thessalo- 
rum ; v. Droysenium Hellenismi I p, 658 praede A iubent 
Bong Dueb DL. iubeat M, iubebant R terrori Bong 0, ter- 
ror coni. Freinsh. Cf. Wopkens. § 3 nunc Dueb. tu L. tunc 
Bong R patebant B, pateat LM. pateant R obstructuros 
L. obstructum in R § 4 vinum AGM. uno E. vino R 
tura AGM. rura R delationem delpis A § 6 ag^rences AG. 
acgrentes M. a grecis B. agrestes R § 7 caeterarumque A' 

habundancia A convenire A § 8 delphy A § 9 del- 
forum A militum erant Bong Dueb DF. militum om. L. mi- 
lites erant R, Milites erant idem esi ac militabant. Cf. XXI 6, 
5 militemque se expeditionis offert. Cic. pro Flacco 32, 71 in 
illius legione miles fuisti. Liv. XXIII 14, 3 qui eorum apud 
se miiites fierent. 31 , 2 qui milites ad Cannas fuissent § 10 
staasque A (tu sup, aa) quorum A speciae A 

8. § i et aesterno A § 2 in se X. in viribus R reponen- 
tes Bong Dueb DL. repulentes A. reputanles BCG. reputales M. 
spei ponentes E. spem reponentes F. Leciionem reponentes 
verba quidem Tacili (Germ. 30) plus reponere in duce quam in 
exercitu tueniur ; al lamen ad litteras meliorum codd. propius ac- 
cesseris, si deputantes scripseris. De re cf. II 12, 10 ut intelle- 
geret, quam iiullae essent hominum adversum deos vires scan- 
dentesque ^o;2^i>^. cadentesque 7{ gallus^ monlisjmen- 
tis ut vid. A § 3 antestites A simul et ipsi Bong Dueb DEF. 
et ipsi simul B. simul et ipse R. Herodot. VIII 37 6 itgo^pr^ 
trjg § 5 pulcritudinis A comitisque A armatas Bong 
Dueb BDEFL. armatasque R virginis A m. pr. corr. § 7 
diis A movebant A § 9 presentiam A adrupta A § 14 
get^lu A maximim 0. Cf. XLII 5 , 5 Scylharum maximo 



120 IN LIBRUM XXV. 

auxilio pervigil^ii DF. pervigile L, pervigiliae (-lie) R . 
§ 15 expectabaptiu ^. spectabantur J?6'Gi)!fZ>. spectabanlrZ. sec-* 
tabantur Bong EF § 16 adversus deos Bong, contra deos BC. 
deos spoliare L. deos (deus M) omissa praeposUione R con> 
tendebat ABC, contendebanti>Z. contemnebant G (e corr.), cod- 
lemnebat EFM. Unde adversus -sil nescio. Fortasse eliam 
deos contra tendebat vel etiam deos contra contendebat in ar- 
chetypo fuit. Cf. Handii Turs, II p. 1 15 

IN LIBRUM XXV. 

1. § 1 machedonium A §2 proficiscerentur Bong B (n 
punctaU) DF. proficisceretur R peditum X M. peditnm XXV 
FL. peditum XV -R § 3 simul CM. simul el R § 4 magnifi- 
centia, quod Wopkensius reponendum censet, B. munificentia R. 

caenam^ § 6 elefantos J^ invisitatas^6^il!f. invsitatas P. 
inusitatas Bong Dueh R. Cf. XVIII 1,6 iuserat A et na- 
ves Bong Deit. et om. R § 7 ini*cere A § 8 ad suos re- 
versi Bong Dueh. rev. ad suos neglegenciam regi A 
§ 9 intermississe A (prius s punctat.) § 10 abundarent auro 
Bong Dueh EFL, auro abund. R (habund. A) 

^* § I gentes A ad praedam] d praedam in ras. A § 2 
tamen et] et m. antiq. int. lin. A Belgii] belii A § 3 con- 
sencientibus A praesentientes tamtam — dederant A 
§ 4 sine cuslodibus JBo7ig DEL, sine om, R § 6 tunc Bong 
Dueh BCDEL. tum F. nunc AGM eo com coniugibus A 
confugerat CDFL. confugerant R. I. F. Gronovius coni. qui eo — 
confugerant. Cf. ad XVI 4, 2 § 8 assiam A (prius spunctai.) 

§ 9 orientes A mercennario A (alter. n inlat. fori. m.pr.) 
§ 10 tanlos A (v sup. o) aliler om. L tutam Bong 0. tulari 
emend. Franc. Asulanus et Bongarsius posse nisi L, posse 
sine Bong Dueb R. Vix defendas sine. SimUiter III 7, 4 AGM 
inse hahentpro eo, quodest smQ, Cf. adlV l^ 4. Lihrarii^ cum 
sine scriherent, ad § Set ^ neque aliter — nec sine respexisse 
videntur. Cf ad XI 13, 9 galliga A (c sup. g) § 11 auxi- 
lium a] a om. AGME bytiniae A -vocati BCDF. invocati 
R diveserunt A gallogreciam A 

3. § 1 in siciliam A § 2 de ipse A (de inlat. fort. m. 



IN LIBRUM XXV. 121 

alL) § 4 sotios A arces A § 5 epyrum A fims A 
$ 6 accipit Bong Dueb E, om. B. accepit R amissa A § 7 
eyentam EF, eventus Bong It (event^ L) tessalonicam A 
§ 8 ab Ptolemaeo] a Bong Dueh EFL. ab .R (ptolemeo A) so- 
litndines Bong Dueb DEF, solitadinis L, s9litadinesque GM, so- 
litudinisqae ABC. Cf. Cic. in Cat. /8, 20 vitam — fugae soll- 
tudinique mandare 

4. § 2 quisquam Bong Dueb Dett. qaicqi^am R qna 0, 
sed C quam int. lin. habei tuliisiet A (pHtis \ eras,) 
impetum 6ong Dueb E, impet^ DFL. imperium ABCGM. Wop- 
kensius deteriores libro^ secuius qua tulisset eum impetus conie- 
cit; quam suspiUonem Ruhnkenius ila'probai^ ui alteram iamen 
qna ruisset impetu addiderit. Mihi satius visum est mil. codd. 
scripturam resiiluere. Cf. XVIII 1, 1 Pyrrus — spe inva- 
dendi Italiae imperii inductus venturum se — pollicetur. XXIX 
2, 2 non contenli Italiae terminis, imperium spe inproba 
lotius orbis amplexi segg. § 4 cerronesto transposuis- 

set AM. cerrones tocransp. G. coronesto transp. B. cherso- 
nesso transp. E. cheroneso exposuisset L cerronesum transp. 
C. cerrone transp. i>. corsonessum transp.i^. Cherroneson coni. 
L F. Gronovius , dativum defendit Wopkensius legacionibus ^^ 
acheorum^messetnioramque A § 5 grecia ^^ {dtibium an 
grecii fuerit; grecis. G) gestarum gloria Bong Dueb G (?). 
om. L. gloria om. R adtonitam A . § 6 ubi maiore Bong 
Dueb CDEL. ubi om. R exceptus Bong Dtieb. excipitur et L. 
exceptum et ABGM. exceptus et R ptolemeum A § 7 ve- 
recandus unus C, sed i sup. da § 8 ptolemeum A et ma- 
Qom A cum sexaginta Bong. cum LX^ B. cum LX* F. solus 
DL. cum sexagisimo A (s sup. is). cum sexagesimo R cae- 
perit A item Bong. idem quinremem A ex capha A 
cum septem Bong. cum VIII° F. cum VII B. om. EL. cum 
septimo R § 9- oppugnacione A cucurrit DL. procurreit 
B. procurreril Bong Dueb CF. procucurrerit R 

5. § 1 ab sparlanis AG. ad spart. M. a Spart. Bong Dueb 
R in urbem AGM. in urbe Bong i)ueb R muris ictus] mu- 
rivictus A § 2 capud A reifertur A (i eras.) , mitiosus 
AG, initiosus M. miciosus B, miciori usus C. mitius usus R (mi- 
tius om. Z) demisit AG, dimisit BCM. remisit R sepulti 



122 IN LIBBUM XXVI. 

J)L, sepulta F. in sepuiti B, insepuiti R in patria A § 3 
superiores A sanctiores A iusticiae A § 4 scienciam 
A tantum fuisse A gerens Bong F. gesserit R § 5 yU 
liriorum^^ cartag. ^ exteterit ^ inlustre ^ 

IN LIBRUM XXVI.. 

1. § 1 greciamque A (mpunctai.) § 2 Peloponnesii Bong 
Dueb. pelopontei Z. peloponnesses E, peloponensii R § 3 
parte dolore A speraverunt A § 4 epirrorum DL. Epiro- 
rum Bong R, Bongarsius ex Pausaniae Eliacis etPlutarchi lib, de 
virlul. muL c, 24 Eliorum kgendum esse dixii^ FaberE^xovnm^ ve- 
tusiius Sleorum nomen resiiiuii § 5 peniteret^tci^ A. peniteret et 
CF, et om, R § 6 ad suos omn. matr. potest. BongDueb, potest. 
ad suos omn.^matr. C. ad suos potest. omn. matr. R § 7 prae- 
tiosisima A exspoliatae Bong Dueb, expoliate DL. spoliatae 
R, Vid, adnot. ad XLIII 4, 6 virginibusque Bong Dueb BEL, 
que om, ABCGM (direptisq; i stuprum virginibus F)^ § 8 ad 
tam saevam dominationem BongDueb, hac tam saevam (scevaZ) 
dominationem EL, ac (at M) tam saeva dominatione AGM, bac 
tam saeva dominatione R eorum Bong Dueb Deii, horum R 
ut qui Bong ADEL. qui om, F, et quasi B, et qui R con- 
tractas A § 9 nonoiare A (v sup, o). nuntiare (vel nunciare) 
BCGM, nuntiari Bong Dueb R autor A (c sup, u) diser- 
tae ultorum A § 10 elegentes A quinto postquam Bong 
Dueb DFL, quinto quam R 

2. § 1 ptolemei A praeiyieretur A gallog^corum DL, 
gallogrecia A (-tia GM), gailogreciae i2 § 2 parare AGM, 
pararent R in auspicia Bong E. in auspitio (-cio) R 
pugne A cedunt A interitusque] tus int, lin, A praedi- 
caretur A in timose sed A a parricidio Bong DL. a om, 
R. Sed cf, XXVII l , l auspicia regni a parricidio coepit 

§ 4 redimissent A cede A quam homine A § 5 furiae] 
\ m.pr.inlat. A circumvenire^ oculi^ ^ occidione] occi ^ 
in ras. A § 6 dii ^ (di GM) consisse A. coisse B. consen- 
sisse R § 7 ptolomeus A exercituum A § 8 priori 
BongDueb DL, priore R ardore belli bellum ABG. belli om. 
R § 10 grecia A transicione A § II patroto A, pa- 



IN LIBfiUM XX^VII. 123 

trato GM. parato BCF, reparato R recipit Bong Dueb BE 
recepit R epyri A * § 12 nanc exules nano Bong Dueb 0. 
Recepi Doederlemn (Reden u, Aufs. II p. 175) emendaiionetn 
nanc exales , exules nunc , quam loci sententia postulat ei scri- 
bendi ratio optt. codd. tuetur. Cf. ad V 7,7 et F 6 , 8. Similia 
foriunae tribuii Plinius epp. IV 11, 2 facii ex professoribus 
seoatores, ex senatoribus professores 

3. § 1 exul ad acarnanas ACG (acarmanes). exulades car- 
naoes M. exul ad archarnanos F. ad carntfnes (om. exul) E. 
exol ad achayam B (in marg. acarnasion). exul ad arcbadas BL 
(arcad.) § 2 cyrinarum A iusangas E. magn^ L. agax BF. 
Agas Bong R. Magas ea: Graecis emend. P.Leopardus. Liilera m 
ob praecedentis vocabuli finem suppressa est beronicem A 
ptolomeo A et sic per iotum caput § 3 invitas A (s eras.) 
oopcias virgines A cyrinarum A § ^ cirenas A qua ni- 
mis piacere socrui Bong Dueb DEL. qua nimis socrui placere 
F. qaia (qua BC) animis placere socrus ABCGM. Ad kanc 
scripiuram confirmandam plurimum quidem facit Phaedr. II 2 
aoimosque eiusdem pulchra iuvenis ceperat, sed numerus plu- 
ralis animi apud lusiinum quoque muliis locis de una persona 
usurpattir» C/. VII 3, 9 depositisque hostilibus animis in adfini- 
tatis iura succedit. XVII 1 , 11 utrique animi iuveniles erant. 
XXI ^^ 1 miUunt ad speculandos eius animos Amilcarem. XXXI 
3, 6 tantusque eius adventu ardor animis regis accessit ibique 
Benecke. /4, 4 ne paterna — nobiiitas nepoti animos extoile- 
ret. F/7, 5'tantum animorum ^ patriae conspectus submi- 
oistrat. XIII 5, 13 quae res tantum animorum Antipatro dedit. 
XVIII 1,2 ne — videretur — minores animos magno Ale- 
xandro habuisse. Similiier aique hoc loco libri mss. IV b,b 
inier se discrepant § 6 pereursores A § 7 precipientis A- 

IN LIBRUM XXVII. 

. 1 . § 1 Syriae] siniae A laodice Df. iaudice R (-cae G) 
prohibuere A (u eras.) a parricidio] a om. unus L cepit 
BCDM. coepit R $ 2 beronice A tholomei A aegipti 
A interfioit Bong Dueb L. interfecit R § 3 ptolomei A et 
sic in seqq. bellp se Bong Dueb L. se bello R (rebello A) 



124 IN* LIBllUM XXVII. 

§ 4 beronic^ A dafinae A, dafine E. dane fiae GM. danifinia 
D. daplipe BL. dafne C. dapne F. Cf. RUschelittS mus. Rhen^ XII 
p. 100 § 5 eamj ea A nunciatum A § 6 relecto A § 7 
beronicen A § 8 Itaque cum universae civitates , quae defe- 
cerant, ingentem classem conparassent, repente] verba cum et 
quae defecerant — ^^onparassent, quae cap, 2 § 1 recurruni, de- 
, lenda esse vidii Nipperdeius. Verum cum in L quae defecerant — 
repente eiin GM repente desii^ hanc quoque vocem una cum iis^ 
quae Nipperdeius noiavii, uncinis inclusi. Cf, ad -T/ 13, 9 ' ulcio- 
nem A defensuri erant Bong JDueb DL. defensuri fuerant R 
§ 9 aegiptum A § 10 parricidale ABG. parricidiale Bong 
Dueb. R indignae A 

2. § I tholomei A veluti Bong Dueb G (?). velul R 
diis A § 2 adparato A § 3 ptolomeum A ei sic in seqq. 

diis A naufragi A. naufragii Bong Dueb R § 5 antbio- 
ceam A. anthiocham M. antiocheam G (-chiam Bong Dueh R) 

§ 6 anthiocnm A inter fines Bong. mC fines 2>. inter ^- 
n6m B. intra finem R laetae opes A, iaetae oper GM, late 
opes (7. latae opis R § 7 qm q' oiferebatur B:\ki offer. C. qaam 
offer. Bong DEFL. quam om. 7? (ut m. pr, vel alt. inlai. A) 
totum fralri Bong Dueb DFL. fratris totum A (s eras.) CGM. 
fratri totum BE virilemque sumit] viriiemqu^ sunt A § 8 
sectaretur (sequeretur in marg. B). Vitam sectari idem fere 
esse videlur^ quod XX 4, 14 esi vitam exercere, XLIII Sj 5 
vitam tolerare, XI 10, 9 et XXII 1 , 3 vitam exhibere, t^/ in 
rapinis vixisse dicaiur. Cf Cic. Phil, II 25 , 62 erat ei viven- 
dum latronum ritu, ut tantum haberet, quantum rapere potuis- 
set § 9 Ptolemaeus [Euergetes] Dueb, euergetes exiat in BF. 
om. R § 11 ipsum antiocum A extincxissent A § 12 an- 
thit>cus A predonibus ^ redimit Bong Dueb, redemit 
mercenariis A • * 

3. § 1 bytiniae A posessionem A auctorem ABCGM. 
victorem Bong R anthiocum A § 3 onies (om. bella) B. 
omnia beiia R gerebant A. gerebantur R forcior A 

§ 4 ptolomeus A aegipti A iniabat A § 5 bytinus eu- 
menis A § 6 proemio A § 7 ariamene L, ariminem E, 
archamene F. Artamenem Bong R. Apud Diodorum (epii, libri 
XXXI) 'AQidfivrig extai, unde Vossius Ariamenem resiiiuit. 



IN LIBBUM XXVIII. 125 

(7/. prolog. provehitnr DFL, pervehitar R § 8 primnm 
beni^ne Bong Dueb jH, primnm om. X. benigne primum B 

§ 9 tubis solus esset A, tutos solus esset G. locus tutus es- 
gei Di. tutus esset locus F. tntus locus esset Bong Dueb B. 
Quod edidi in tuto salus esset suadet in primis Gissensis, in quo 
in posl m omissum esl^ et liltera s voci tnto ex sequenti solus 
adhaesit, In saepe omiUitur et post m (cf. ad XI 1S^9. XIII 
1 , 13. XXXI 5 , 3. XXXVIII l , 8. 4, 7) e/ ante m (cf. ad II 
3, 16. VIII 6^ 3 et 5) ptolemeum A et sic paulo post § 10 
noa amici debito Bong Dueb AM. amici debito (om. non) G. non 
amici debitor BC. non tam amici debitor F. non ta (tanquam li) 
amicus' ei deditus DE. non tam amicus ei L quam hostis 
functns Dueb ex Vossii conieclura. quam hosti factqs AGM. 
qm hostis fri B. quam hostis factus Bong R. Quam comparati- 
vum desiderare videtur. luntinam ergo secutus sum , nisi quod 
devicto quam dedito scribere malui. Nam deditum eum esse, 
qui se dediderit, ex XXV 6 , 2 colligi non potest, et devicto 
optt. codd. scripturam propius accedit, in quibus litterae b ei y 
saepissime inter se permutantur, el c anie linlerdum excidit, 
velut ifi AG XXXVIII 3 , 9 devita pro debila et in G XXXIII 
1, 3 invitae, XXXIX 2,8vita pro invictae et victa legitur. Cf II 
10, J 3 amicior patriae post fugam quam regi post beneficia 
servwi Bong Dueb DL. adseryari (vel asserv.) R § 11 ela- 
hitur Bong EL. labitur R § 12 gfermanis (om. et) CEL. et 
germanus A. et germanis i^ 



IN LIBRtJM XXVIII 

1. § 1 olimpias A pirri A epyrotae A germane A 
tutellam A ptolomei A ab Aetolis Bong. ab praeter DL om. 
(aetholis A) porcionem A § 2 anthioci A ptian in AG. 
ptianin B. ptiami M. pcian in C. phyciam in D. pythiam in E. 
pythyam F. parlhiam in L. ^Scribendum Phthiam, quomodo apud 
Plutarch. in Pyrr. cap. 1 vocaiur Pyrrhi maier.^ Bongarsius 
optineret A- § 3 gratia] a fin. int. lin. A §4 anHiiochum A 

impellit A § 5 acarnales A (m. pr. corr.) epyrotis 
A aetholos A implorantes A optinuerunl A denun- 



126 IN LIBRUM XXVIII. 

ciarent A. § 6 presidia A esse liberos Bong Dueh D. esse 
om, L. liberos esse R quo soli AGM, qui soli It (qso X) 
grecis A 

2. § 1 aetboli A illis] illos A § 2 greciam ^ ^/ sic 
paulo post § 5 totis] totus A illi viribusPongr BC. 111 i ar- 
bibus i2 § 7 igitur illos 2>Z. igitur illis Bong Dueh E, illis 
om, R. Illis eo: $ 2 prius illis portas — aperiendffs At/c translaium, 
Cf. ad XI 13, 9 quam aliena appetenda ow. Bong ABCGM 

§ 8 nimpe A § 9 rapuerint] ra in ras. A § 11 aetho- 
lus A caeteris perstitisse A § 12 florentes semper Bong 
Dueb DL, semper florentes R, Cf, ad VI S^b § 14 demissa 
A forcias A epyri A 

3. § 1 olimpias A et sic paulo post ptolomeus A § 3 
quoque non magno posl tempore gemino Bong Dueh F. non m. 
p. tempore ,om. R funere vulnerum A. funernm vulnere R 

§ 4 regis fllio Bong Diieh. tyranni filio § 5 laudamea A 
§ 6 dii inmortalis A § 7 nam et) el om. Bong Dueh DFL 
sterelitatem A paene] poene A § 8 Miloque Bong Dueb 
DL (milloq;). milo quoque R laadameae A percussor] 
praecursor A (rae eras.) § 9 Epiro] ep A (yro int, lin.) 
§ 10 acceptam — matrem A laborabat Bong Dueb E. labo- 
rat i^ § 11 minace A in pnblicum sine satellitibus proce- 
dit; proiectoque in vulgus diademate Bong Dueh Deit. in p. s. 
satellitibus procedit in vulgus sine diademate ABCGM (dya- 
mala). Qxiae in detenoribus lihris leguntur e meliorum codicum 
scriplura oria esse non possunl nisi correcfura. Haec vero au- 
dacior est quam ut probetur, Equidem salis habeo vocem pro- 
cedil' bis scripsisse, quam librarii pro sua consuetudine semel 
exararunl. Cf XXVI 2. 12. T 6, 8 ibiq. adnotata ac pnrr 
pura om, DL illis sciat DL. illis nesciat R. Cf. § 15 regem 
quaerant, cui imperent. SicTorqualus consulaium recusans apud 
Liv.XXVl22^ 9 neque egoveslros, inquit, mores consul ferre 
potero neque vos imperium meum § 14 cummemorat A tes- 
salosque A exultantibus AGM. exultantes R verum etiam 
Bong Dueh Delt. verum et i? § 15 poeniteat A ipsi Bong. 
om. B. quia R § 16 recussavit A 

4. § 2 cum hii A velere Bong. veterum 0. Nomen ve- 
terum male accommodalum est ad sequens Macedonum. Eodetn 



IN LIBRUM XXVIII. 127 



• 



erroreXIVSy 6 codd, G (e corr,) MEL yeterum maiorum gloriam 
habent. Cf, XXIX 3, 8 vetus Macedonum devicti orientis gloria. 
XXXIII 1, 3 veterein Alexandri gloriam. Dici vix poiesi^ 
quoi locis vocahula proocimorum inclinaiionibus adsimulaia sini, 
Cf. FI 2,2 frumenta missa AGM. 3 , 5 amissis dominationis 
AG^ly 1 finitimis gerentibus AG. VII 1 , 4 virtutum regum A. 
IX 5^7 gentium barbarium AGM. 8, 16 amicorum interfecto- 
ram ABCGM. XIIl .^ 11 scortium regium AM. 12, 5 rege sub- 
iecto A. XIV 2, 6 praefulgentem gloriam A. XVI 5, 5 qui vic- 
tor tyrannos captivos AG. XVIII 6, 4 ipsa facienda AG. XXI 

4, 7 caesis effossis AG. XXII 8 , 15 perseqnendi belli AGM. 
XX1II4, 10 bella ineuntia AGM. XXIV 2,9 liberum habilu- 
nmAGM. 3, JO spoliato regno A. XXV i^ 8 manum fortem A. 

5, 2 patria referenda AM. XXVIII 1 , 1 germane fratre AG. 
2, 1 Poenos illos A. 3, 11 sedicione minace A. XXIX 2, 6 
socias pocius A. XXX 1 , 8 stupres dies A. XXXI 6 , 4 bella 
aecessaria AG. XXXf^III 6, 7 illis omnibus ABGM ceii. 

§ 3 lacedemonii A sed etiam Bong'Dueb DL. verum etiam 
H' § 4 non ipsi Bong Dueb L. non et ipsi R parentes DL. 
petentibus A. patentibus R § 6 in urbem A magisque] 
qae om. DL § 7 cedes A suo om. BC § 8 urbem Bong 
Dueb DFL. in urbem R onus] honus A § 9 hortatur Bong 
DL. hortatus R § 10 lunc ABE. tum GM. iri DL. om. CF 
aegiptum A ptolomeum A et sic paulo posi susceptus Bong 
Dueb BDL' exceptus R § 12 superfueranl Bong Dueb CDE 
FL. superfuerunt R § 13 cleomen^ A omnes A ira eius 
Bong Dueb ABCGMDF. ira (pm. eius) E. uti (pm. eius) L. 
Wopkensius iram belli reoie dici multis quidem locis osiendit; 
sed quod eius saiis commode ad bellum referri posse censet^ 
ad inieriectum cuius non adveriit nec reputavit irae remissionem 
ad regem apiius convenire quam ad bellum. Viiium , quo verba 
laboranti pervagato librariorum errori debeiur. Saepe enim vi 
ei iu , vis ei ius permuiant atque^ ubi littera e praegredilur, hanc 
sequenii ius temere adduni. C/*. /X 3, 2 iurgiumj virgium M. 
3, 5 iunxeVe] vinxere i>f. 5, 8 iuris] viris BM. XXI 3, 4 viris] 
iurisiJf. XXXIV b,U iurare] vitare M. XXXIX 1,9 ius autemj 
vis aiitem EFL.. XXI 1, 2 natiirae ius] natura eius ABCGME 
ibique Bongarsius. XXXVIII 5 , 7 victoriae ius] victoria eius 



128 IN LIBRTJM XXVnil. 



• 



ABGM (1 6^ 12 exercitui et vis Ms Bong Leid. 5). Sic CurLX 
10, 4 pro eo, quod est imperii etiam ius, Flor C imperii et ius 
Flor. B imperii et vis, Flor. EH Bern,' B imperii eius hahenU 
Quae cum ila sint^ irae vis scripsi, quod ita dictum eslut XXXVI 
4, 2 violentiae rabies lacedemon A § 15 igitur se Bong 
Dueh DL, se igitur C, se om. ABGMF, In E plura desunt 

IN LIBRUM XXVIIIL 

1. § 2 antigone A § 3 anthiocus A § 4 ariali L. ariarli 

E. ariaracti R (-cthi D) § 5 aegiptum A patre ac matre] 
palre ac.m m, ahliq, in ras, A ptolomeus A iiliopater ^ 
(alt, i eras.) § 6 spartanis^ sufficerat AG suffecerant BC. 
suffecerunt R § 7 cartaginienses A paenuria A § 8 in 
his pueris licet L, his regibus pueris etsi Bong Dueh FD (U- 
cet) E (tam et si). his reg. pueris om, ABCGM quibusqae 

F. quisque R intentis Bong Dueh CDEFL, intenti ABGM, 
Qui delt, codd, scripturdm exprimunt^ hi Xi 1 , 7 quis rebus et 
Sallustii lug. 18, 13 multis sibi quisque imperium petentibus 
comparant. Ego mutata interpungendi ratione a melioribus 
lihris non recessi § 9 ptolomeus A occupando regno 
Bong DF. regno om. R^ sed EL post administrando addunt. 
Cf. XXXVII 3, 1. XVI 2,8 § 10 lacessabant A § II 
summotis A et ultro L. ullro etiam Bong Dueh DEF, etiam 
om, R aetholis A_ 

2. § 1 illiriorum A praecibus A § 2 improba A 

§ 3 spani^que A § 4 italie A § 6 cav. esse exemplum 
Bong Dueh DE (est) FL. cav. exeroplum esse AGM (sed et — 
exempl. esse om, BC) propius DF, propr' EL. promptius R 
(-cius A). Regnum inter alia excellens atque conspicuum signi- 
ficari videtur. Cf, XXII 2, 12 ex plebe quoque locupletissimos 
et promptissimos interficit. Cic. de orat. III 57, 215 ea quae 
sunt eminentia et prompta sumenda § 6 in possessione E, 
in possessionem R socius pocius A § 7 impulft A vic- 
tos Bong Dueh. victor G. viclos esse C. victos eos R trasu- 
menum C, traxim. B. transim. L, transym, F, trasim. R § 8 
dislineretur Dueh. gravaretur LD (-veretur). detiperetup.^ongr 
R, Cf. XXXI 1 , 6 ne uno tempore duplici bello Romanae 



IN LIBBUM XXVIIII. 129 

vires detinerenlur. FI 6^S. XVIII2, 6 greciae ^ con- 
saUturus A maiori Bong Dueb BFL, maiore B, § 9 novis] 
nobis A et Romanorum Bong Dtieh. ac rom. adque A 
haec a] a om. BCGMF bellom A caeterum A 

3. § 1 ait se A (se del.) in italiam A occassa A (re- 
dataram (?) A. faedaturam G § 2 ludum Z. levia B existi- 
maturus A si ea que nunc A (si ea in. ras.) in Italia] in 
om, ABCGM concursat B, concufat L. concuferat F, con- 
carrat R. L F. Gronovius quae nunc Italiam concutiat coniecil 

§ 3 interitus A § 4 animos victorum Bong Dueb DL, vict. 
anifflos R (victoria K animns A) que L. quia DF. quia et 
R remocior A et in vindictam sui robustior Bong Dueb 
MZ^ robustiorque F (pm. et in vind. sui). et invicta et ro- 
bttslior BGM. et invicta robustior AC, Hanc scripturam resli- 
iui. Macedonia , tUpoie quae invicta sit , robustior esse dicitur. 
Cmirarium de Romanis adfirmatur XXIX 2, 7 inpulit Philip-. 
paffl, ut omissis Aetolis beiium Romanis inferret, minus ne- 
golii existimantem , quod iam viclos — audierat. De structura 
verborum cf. I 7 ^ S victusque iam desolatus in regnum refugit. 
^^ 4, 13 victi feminarum contumaces animi. XXXII 2, 1 
cam gravi tril)uto — victus oneratus esset. XXXV i^ 4 ipsum 
-— conpreheDsum vinctum Seleuciae custodiri iubet § 6 prae- 
texto A § 7 quibns DL. tametsi R^ hannibal A § 8 ma- 
cedonum virtus et devicti DL, et om. F, virtus et om. R 

4. § 1 ilerato proelio Bong Dueb EF. proelio om. R, Cf. 
^4, 3 iterato vincuntur. XXII 7^ 6 iterato Carthaginienses — 
saperat. Sicut h. l. proelio ita II 9^ 9 post w. non expectato 
BDEFL auxilio addunt, et XXXVIII 3, 6 Di intelligens ha- 
hent pro eo, quod est intellecto fabricae A § 2 epistolis 
^ § 3 incolorais A § 4 nunciatam A lininium X.^laevi- 
vinttm.'(we/ lev.) R § 5 impellit A (inp. G) aetolis A 

§ 7 levinius L. ut supra R greciam A § 8 illiriorum A 
reges — baerentes (ber. A. adher. BC) — exigebant (exiebat 
^. exiebant G) praecibus A § 9 impletos A § 10 
moli A § 11 contentus Bong ABL. content"* CD. contentis 
R philopomeni A 

lUSTlNUS. 9 



130 IN LIBRUM XXX. 

IN LIBRUM XXX. 

1. § I aegipto ptolomei A § 2 adiuncta Bong L. ad- 
structa AGM. astricta B, astructa R luxoriae A regesque 
A omnes A regio BL. regia R § 3 prefeclique A 
macerbant A § 4 anthiochus A veteri Bong Bueb CDL. ve- 
tere R aegiptum A § 5 ptolomeus A anthiocum A 

§ 6 in Graecia exercitu Bong Dueh D (gViam) GM (gretia). 
exerc. et gViam*-^jP(g'cia)Z. exerc. in grecia ABC praelium 
A authiochum A fortuna virtute BL, fortunam virtute R 
(m eras. in A) iubisset A § 7 luxoriam A euridice A 
eademque+sorore A (sorore in ras,) § 8 adque A ide 
magnitudine C. ita omnem magnitudinem Bong Dueb JEF. ita 
omni magnitudine R. Accusativum omnem magnitudineny^^- 
rum lihrorum scriplura suspecium vix iis tueare^ guae XVI 5, 
8 interdum — obliviscitur se hominem legunlur. Nam lustinus 
post obliviscendi verhum geneiivo utitur. Duehnerus omnis magni- 
tudinis {cf. ad XVII 2, 3), Guischmidius omissa magnitudine 
coniedt stnpres A § 9 luxoriae A tripudia nec iam FL. 
crepudia nec iam E. crepundiam etiam G, crepundia et iam non 
B. crepundia nec (n in ras. A) iam R spectator] expectator 
E nequiciae A § 10 prima DL. primo R laborantis] 
labentis unus L tacitae (-te) Bong BCGM. tacita R pes- 
tes Bong BC. pestis R . occultae Bong (-te BC). occuUa A 
GM. occulta mala R, Servavi Bongarsii leciionem. Cf. XVIII 
3, 11 id primum aliis videri furor ei adnol. ad XLIV d^ 6. At 
lamen cod. Pui. scripiuram defensuris idonei^ quihus utantur^ 
loci non desunt. Cf. VII 2 , 1 cuius et vita inlustris et mortis 
postrema — memorabilia — fuere. XXXVIII 1 , 8 incertum 
belli timens. XLI 1,11 non inmensa tantum ac profunda cam- 
porum, verum etiam praerupta collium montiumque ardua el 
ibid. § 12 Parthiae pleraque finium 

2. § 1 deinde Bong Dueh BDL. dehinc R crescenti li- 
cencia A continere A § 2 propterviofem A § 4 con- 
tentae Bong Dueh Dell. contenti R § 5 tribunatus praefec- 
turas Bong Dueh DL. trib. et praef. R minus quam ipse rex 
poterat Bong Dueh DL. min. pot. qu. ipse rex B. min. qu. rex 
ipse pot. E. min. pot. qu. rex ipse R § 6 quinquennio A 



IN LIBRUM XXX. 131 

eiiridice A inita] mineta A § 7 eoridicis A. Cf, adXXVIII 
4,2 § 8 supplicium A tutellam A aegipti A philip- 
phnm ^ anthiocum A pactionem A 

3. § I causam Bong Dueb DL, causas R querentibus A 
insidiatnr G. insidiator M. insidiatus R eis temporibus 
Bong F. tpre L. temporibns R. Cf. XXIX 4, 10 absentiam 
eius aucupantes et quae Wopkensius adfert Liv. XXIII 35 , 16 
jnsidiandum tempori ratus. XL ^7 y 6 temporibnsque iniqnis re- 
gnm inminens. VelL Pat. II 21, 2 temporibusque insidiari et 
Franke ad Demosth. Olynlk. III § 7 Punici belli Bong Dueb 
L. belli pnnici R § 2 accidebat A superato Bong Dueb 
DEL. superatis R pirrus A mann Maced. Bong Dueb L. 
maced. manu R italiam A § 3 Ant. et Phil. £ong Dueb 
DL, phil. et ant. R (anthioco A) denuncient A aegipti A 
et sic paulo post § 4 M.] marcus A tutoriae A § 5 ad- 
tali i4 reges A (i sup. e) erodiorum ACGM. herodiorum 
B. et rhodiorum DEL. et rhodyanornm F quaerentes A 
exemit Bong Dueb Dett. eximit R § 6 ferrendi A lega- 
tionesque BCF. legionesque R et consules L. et consules 
cum conditione pacis F. cum conditione pacis^. cu consulibus C. 
cum consule R § 7 tota Graecia fiducia Romanorum Bong 
Dueb DL. fid. r. t. gr. R (grecia A) rex undique Bong Dueb 
DL. undiq. rex R § 8 deinde Bong Dtieb DL. dein E. dehinc 
R exposite A et Rhodii] et erodii ACGM. et h^odii B 
Achaei] acaei A § 9 grecos A victus A legis A § 10 
inducie A (induti G) mensuum AG et sic XVIII 6, 6 GM 

4. § 1 therain L. teramen E. teremene B. theramynem F. 
theramenen R (-mene Bong D). Cf. ad XIII 7^ 3; civa (liaov 
Sriqccg xal SrjQaalag cett. Strabo I p.b7 D § 3 rodum A 

grave A § 4 grecorum hac mac. A votaturum A § 5 
navim tyr. A § 6 adque A diversos A et omnes A 
Orientis fine Dueb D. in orientis fine F. et orientis fine X. orien- 
tis finem Bong R. Cf XII 7, 4 Indfam petit, ut oceano ultimo- 
que oriente finiret imperium fortius hoc bellum Bong Dueb 
DL. hoc bell. fort. R libertas imperio Bong Dueb DL. imp. 
lib. R § 8 recent. gestarum Bong Dueb DEL. gest. recent. 
R § 9 nec Annibalem {vel Hannib.) quidem Alexandro Bong 
Dueb CF. nec hann. alex. quidem DL. ne ann. (hann. BEM) 

9* 



132 IN LIBRUM XXX. 

quidem alex. R. Ad parliculas ne— quidem refcrtur sed § 10. 
Alexandrum ail Annibali^ quem superaverint , nullo modo anie- 
ponendum neque, si viverei, Romanis limendum: sed cum Alexan- 
dro eiusque exercitu rem non esse, Cf. Handii Turs. IV p. 67 
§ 10 veteres AGM. vetere CF. veteri Bong Dueh R. Cf. ad XXIX 

4, 2 § 11 audierant Bong Dueh. audiverant D. audiant R 
devicerat Bong Dueh. vicerit F. devicerit R § 12 aegrae A 

fuerunt Bong Dueb FL. fuerint R § 13 cummemorare A 
§ 14 et poenis A sed his] de his A aciae A § 15 ador- 
tationibus A § 17 fractas A a Flaminino] a om. ACGM 
Graeciae Bong EF. traciae AGM. tratie B. tracie R anti- 
quae] a init. m. pr. vel alt. inlat. A § 18 offensis A quod 
Bong Dueb. qz DF, quia R ex arbitrio Bong Dueb DE. ex 
om, R antiocum A adulationem A 

IN LIBRUM XXXI. 

1. § 1 philippopatro A praedae etiam Dueb, pde etia B. 
praeda et vim M. praeda i F, praeda etiam Bong R (etiam om, 
L). Optt, codd, scripturam praeda servavi^ quae ob sequens etiam 
facile in praedae transire potuit. Cf XXXIV 1, 5 praeda hostium 
fuere. XLI 1 , 4 praeda victorum fuere. Aliis locis lustinus da- 
tivum habel^ velut XXX 4, 12 qui non ita pridem praedae Dar- 
danis fuerint. JJ/6, 4 ne — praedae ac rapinae esset. XXXIX 

5, 5 ut — praedae Arabum g-enti fuerint aegiptum A § 2 
foenicem A caeterasque siriae A cum] m. alt. inlat. A 
invasiset A denuntiarent A. denuntiarent ei Bong Dueb R 
praecibus A § 3 spraetis A populi reip. (reip. A) intesrrum 
AGM. populi Romani in integrum BongDueh R (in om. E). in 
omissum est in AGME ob sequens integrum sicut XI 6 , 9 anle 
intimum in ACGM, Cfad F 6 , 8 iuvebat A § S greciae 
A § 6 duplici] publici A distinerentur Dueh, detererentur 
L, detinerentur Bong R. Cf.'ad XXIX 2, 8 ila Bong Dueb Dett. 
ita et R greciam A § 7 prorogalnm est Bong Dueh DF. 
est om. R anthioci A et sic paulo post § 8 tedio A cir- 
cumsp.] circumiuspicere AGM § 9 nunciata A 

2. § 1 Gnaeum Bong, Cnaeum Dueh. gneum BD. gn. EM, 
cn. A. cn. GF. C. L. cognoTe C ut si] ut om. Bong Dueb E 



IN LIBKUM XXXI. 133 

pop. r. A § 2 peritum Bong. paratam § 3 toto AGM. 
tota Bong Dueh R letantib,q, B. laetatique AG. legatique R 

romanis B. romani R in supremam coni. I. F. Gronovhis. 
in snpremum (suppr.) rus urbanum 0. rus snburbanum 
coni. Freinshemius revertentem Bong E. divertentem DL. de- 
vertentem R (ignaris — habebat om. F) § 4 pec. in eo agro 
Bong DL (eo om.) in eo agro pec. R cum rex exigisset A 

§ 5 italorum E. italicorum R anthiocum A § 7 omnis 
A § 8 bellum iam Bong Dueb DL. iam bellum R 

3. § 1 grecia A cum quibusdam Bong DeU. cum om. R. 
Cf. ad ZF3, 13 subegit BongDueb CDFL. subigit R gra- 
viter Bong ADL. gravibus malis F. gravibus R exsanguinem 
ACG. exsanguem (exang.) R $2 greciae A eductisqne 
DongDEF. deductisque R (om.L) muItasque^C^il/. que om. 
R §3 quibus rebns]rebus om.ABCGMFL praetorem suum 
Bong ADEL. snum om. R philepymene A § 5 anthiocum 
A § 8 et mille Bong Dueb DEL. et om, R equites Bong 
DFL. equitum R § 9 in Asiam Bong Dueh. in asia § 10 
pridem ftiisse 0. Cf. XXXVII 1 , 1 et tunc et antea — contra 
pop. Rom. arma tulerant 

4. § 1 carthagine A hannibalis — hannibalem A pre- 
bituram A § 2 conpraehendilur A et perductus Bong Dueb 
DL. perduclusque R hoc opus Bong Dueb. opus hoc § 3 
pnrgandam] pugnandam A § 4 ad Ant. legatos Bong Dueb 
DL. leg. ad ant. R (anthiocum A) regi facerent DFL. regi 
redderent Bong Dueb E. redd. regi R § 5 convenissent 
ad Ant. BongDueb BC. ad om. R (anthiocum A) § 6 timide 
eum BongDueh DEL. eum timide R recessise A § 7 ges- 
sise A § 8 quorum Bong Dueb F. quarum E. quare iJ, i. e. 
quoniam res gestas eius laudaverant. quorum ob sequentia cum 
legatis suspectum esi § 9 anthiocus A cum Romanis Bong 
Dud) EF. cum om. R veluti Bong Dueh. et veluti impe- 
raturia A § 10 ut contenlus Bong Dueb DL. ut om. R in- 
gred. Asiam Bong Dueh DL. asiam ingrediendi R imponeret 
A (inp. G) 

5. § 1 hab. rem. Annib. Bong Dueh DL (in uiroque hanib.). 
rem. annib. om. F. rem. annib. hab. R eum sprevisse Bong 
Dueb BDL. eum om. R § 2 quo ille Bong 0. ille om. Dueh 



134 IN LIBRUM XXXI. 

ad supplendum] ad splendum A (assupplendum C) senten- 
ciarum A tutum] totum A sibi exilium Bong Dueb DL. exil. 
sibi R relectum A (ect m. pr. ex ict facium) § 3 cum Ita- 
lia Bong Dueb 0. cum in Italia invitis quidem codicibus , sed ad 
luslini consueludinem scripsi. Cf. XII 2 , 2 non minorem rerum 
materiam in Italia — habiturus. Praeposiiio in excidii, sive quod 
m praecedily sive quod i sequiiur. Cf. XXIX 3, 2 § 4 quippe 
Bong Dueb DFL. quia E. qui R (in marg. qn B , aPquoniam 
C) c^teris A § 5 alique D. aliq, B. aliquam R coepisse 
AGF. cepisse R occassionem A diripuisse Bong. rapnisse 
0. ^Explica: rapiim occupasse, ceieris praeripuisse.' Dueb. Cf, 
-rTJ 14, 6 hoc proeiio Asiae imperium rapnit. XXXVIII 5, l 
utendum igitur occasione et rapienda incrementa viriumr Ai 
Wopkensius conira priorem aliquem coepisse (sc. bella), oc- 
casionem loci temporisque rapuisse, urbes aliquas expugnasse 
refingendum putat viceris] ulceris A tum etiam Bong B. 
tamen etiam R § 6 lacessat Bong Dueb EF. laces^it D. la- 
cessierit L. lacesseret R (in G m. pr. lacesceret) § 7 viriam] 
virum A perinde Bong Dtieb CF. proinde R derivare Bong 
FL (dVivare D). dirivare R § 8 optulisse A cum Rom. 
gerendi Bong CDL. ger. cum rom. R § 9 provincis exsui A 
se umquam^on^ Dueb DL, umq. se R 

6. § 1 sentenciae A sed vertentes A § 2 antliioco 
A non tam Bong Dueb DL. non tantum R (no tm CJ). tantum 
ob sequens quam perperam in tam muiaium. Cf. Fi 3 , 3 non 
dncnm tantum — quam militum. /. F. Gronov. ad Liv. XXVI 1, 
3 ei Drakenb. ad Liv. XXXVII 51, 9. Ob eandem causam 
XXXVIII 4, 10 tantoque his acriora esse quam illis ingenia, 
quod ei XIX 3, 6 non esse talem quam nonnulli librarii quod 
cum quanto et talem cum eadem commularuni suas esset A 
§ 3 conrumpebatur A §4 athilius L. attilius F. atilius E. ac- 
ciP D. acilius R caeteraque A bella AG. belli B. bello R 

§ 5 congressione Bong Dueb Deii. condicione (-tione) R. 
Quamvis belli vel proelii congressio apud lusiinum usiiaiissimum 
sii, hoc iamen loco valeai opii. codd. aucioritas. Cf. XXXVIII 7, 
6 nunc se diversam belli condicionem ingredi relinquid A. 
relinquit GM. reiiquit Bong Dueb R § 5 penitere aeclecti A 

anniballe A § 7 Aemilium Bong Dueb, eiuiuium A. ei 



IN LIBRUM XXXI. 135 

viviam B (vi marg. levinum). ei iuuinm GM. ei iabium C. ei 
livium jF. ei nevium Z. ei menenium D. ei emilium J^. ei Livium, 
qtio oplU codd, vestigia ferunt^ restitui, * Verissima haec est lec- 
iio. Vid. Liv. XXXVI 42. Hinc Rhodii ap. Liv. XL V 22 C. Li- 
vium, L. Aemilium Regillum interrogate. Nam Livius ante Re- 
giUum in Asia classi praefuit.^ Perizonius misum A illi 
spem rest. fortunae Bong Dueb E. ilii rest. fort. spem DL. spem 
iiii rest. fort. R § 8 civitatis A sperans] sprens A (e sup. 
pr , a sup. e) grecia A § 9 annibale A sed nec Bong 
JDueb. sed neque cladis A 

7. § 1 melior Bong Bueb DF. meHns R (meli"* EL) crea- 
retur] creatur A § 2 antfaiocus A et sic in seqq. annibalem 
A § 3 utrubique Bong AG, utrobique.i>{/e6 R § 4 ad eos 
Ant. Bong Dueb. ad eos om. DL. ant ad eos R peculiarem 
domum A ipsius filium Bong Dueb D. ipsius om. L. fil. ipsius 
R trahicientem' coeperat A § 5 secreta esse Bong Dueb 
EF. esse om. R § 6 bellum] e et um in ras. A § 7 armis 
se] se om. A recepturum filium Bong*Dueb EF. filium om. 
R § 8 omnem bellum A m. pr. corr. ♦♦♦♦♦♦romanis A 

§ 9 regno peteretur A 

8. § 1 Ilion Bong Dueb. ilium Iliensium ac Romanorum 
fait Bong DEF. om. ABCL. II. ac Rom. teste Ottone om. GM. 
Verba Iliensium ac Romanorum, si deleveris^ nemo desidera- 
bit Aeneam Bong Dueb FL. aenean AGME (enea R) 
§]4 avitus A § 5 profectus A m. pr. corr. nec cum 
omlto A. nec multo R anthioco comisum A § 6 maio- 
re** dedecore A m. aemilius A, m. emilius GMEF. marcus 
emilias CD (in marg, meneni^). menius emilius B. nevius L 

tr. mil. A. tribus milibus C. cum tribus militib, L (sed ti 
punct.). tribunus militum R at tutelam A nisi Bong Dueb 
L. ny C. ni R im proelium A revertatur A § 7 eas AG 
M. eos R § 8 anthioco A conditiones A neque Roma- 
nis Bong Dueb. neque romanos DL. romanos neque R ani- 
mos minui Bong Dueb. animos minuere E. his animis minui B. 
animis minui R (animis om. F). In meliorum codd. scriptura 
nihil desideres , nisi forte notionem , quae secundis rebus oppo- 
siia sit^ ui Romanos neque, si vincantur, adversis animis minui 
neque, si vincant, secundis rebus insolescere conicias. Cf. 



1S6 IN LIBEUM XXXn 

Liv, XXXVII ^b^ 12 aniinos — eosdem in omni fortuna %es- 
simus gerimasque: neque eos secundae res extulernnt nec ad- 
versae minuerunt. Tkucyd, I 84, 2 ^ovol yaq di avxo evTtQa- 
ylciLg te 6v% i^vpQlSo(isv Kal ^v(ig)OQcitg rfiiSov itiQoov ^koiuv 
, § 9 inter suos GM. inter socios li divisere Romani , ap- 
tiorem gloriam Bong. divisere , Romanis aptiorem gloriam Dueb. 
divisere muneris romani apt. gloriam F. divisere minus romam 
apt. asiam E. divisere muneris romani apt. asiam R posses- 
siones voluntarias BDEL. et voluptarias poss. F. possess. (po- 
sess. A. possessionis GM} voluptarias R. Scripturam mel. codd. 
pro sana habeo. Asia inuneris Romani facta opponitur pos- 
sessionibus voluptariis hisque praefertur. Cf. XLII 5 , 8 iuris 
Romanorum futuram Parthiam adfirmans, si eius regnum mn- 
neris eorum fuisset. XXIV % 4 cum quibus non ideo se armis 
contendisse, quoniam eripere his regnum, sed quod id fa- 
cere sui.muneris vellet. XIII 4, 9 ut — munus imperii 
beneficii sui faceret. Vocabulum aptior absoluie posiium sic^ 
ut F/ 1 , 3 aptior viSus Tisafernes. XVIII 7, 11 locus aptior 
luxoriam A 

m LIBRUM XXXII. 

1 . § 1 aetoli] h sup. to A anthiocum A § 2 isparta- 
norum A. spartan. B. spartanorumq; E. et spartanorum R 
civitatis A § 3 restilerant Bong Bueb CFM, restiterunt L. 
restituerint G. restiterint R , violantiam A Italiaeque terri- 
bilem] m. antiq. in ras, A delfico A fregerant Bong Bueb C 
FL. frigerint AG. fregerint R magis — augebat F. maias — 
augebat R. in maius — augebat Bueb ex coni. Schefferi. Non 
aninadverterunt prolepsin. Cf. Graecum (liyav {(isI^od) av^siv 
uva, Hirt. b. Hisp. 1, 5 maiores augebantur copiae. Wopketis. 
ad h. L § 4 messeneos A principitu A § 5 in eo 
Philop. imperator Bong Dueb DF. imper.phiL /^(Philopoemenes 
Bong CDF. -menis E. -menus L. -mene B. -menen R) opprae- 
sus ^ § 6 iacentem Messenii BongDueb DEL. messenii iac. R 
vel verecundia Bong Dueb DL. seu verec. R § 7 itaqu« leti 
YeixxXDEF, leli om. R § 8 teatrum A iuserunt A conue- 
rentur^ § 9 ac si vicissent^. ac si vicisse et G, ac si vicisset 



IN LIBRtM XXXIX. 137 

sic B. ac 81 vieisset R, Foriasse in archetypo ac si sui vicissent 
fuit lif^oras X. lyeoras F. ligarias B. licorias E. ly^orias R 
(lig. 2>) scientia rei militaris Bong D, scientia militaris A. 
scientia militari R. Cf. V 6^ 9 neque ea scientia militaris ceU. 
evasisse] eva m. rec. in ras. A dicens consultam male Bong 
Dueb. maledices cons. X. dicens male cons. R § 10 misse- 
nii A 

2. § 1 anthiocus A oneratns esset DL. oneratasque es- 
set Bong R qua sperabat BCEF. q* sper. D. qua sper. B (tn 
marg. qua). qui sper. R. quia sper. ex Graevii conieclura Dueb 
Didymaei Botig. didimei AGM. didymei E, didonei D. dodonei B 
(in marg. tSplu nanee) CF (-ney). elinei L. Elymaei corr. Asu- 
lanus et Is. Vossius § 2 incolarum DEL. insularum Bong R. 
insularium quod Is. Vossius coniecit et MS. Bong. hahet^ Dueb. 
Significantur qui apud Cic. Verr. 1^43,94 vigiles fanique custo- 
des suni. Hos rectius infulatorum (in Leid, 3 exiai insulano- 
ram) quam insularium nomine appellari exislimes. Cf. XVIII 
7, 9 ornatus purpura et infulis, ubi infulis in EL cum insulis 
commutaium esi, XXIV 8, 3 templorum antistites simul et ipse 
vates — cum insignibus atque infulis pavidi in primam pug- 
nantium aciem procurrunt. Ac nescio an in scriptura concursu 
infularum acquiescere possimus. Cf. Prudeni. apoiheos. ».486 ge- 
nas boc bominum tremit infula. De eadem reXXXIX2^Q esi con- 
carsu multitudinis § 3 civitatis quaestum A philippi filium] 
pi filium in ras. A § 4 fuerat] defuerat A modeslia] domes- 
Xxz A § 6 comparavit — absolationis om. ABCG. DeMsilei 
Otto § 7 nam et apud DEFL. et om. Bong perseum DE. 
persem FL offensa A promam A. per romam G. p omina 
B. personam R habuis A (m. rec. e add.) § 8 persis A. 
perses CF. perseus R egritudine A proditione A ei 
patris Bong Dueb DL. ei om. F, patris ei R quod abicit A 

3. § 1 aemulo] ae in ras. A non nedementior A. nonne 
clementior G. non clementior M. non inclementior C. non mi- 
eior B. n negletior D. non negligentior R (-gent" jF") verum] 
V ras. A regem se gerebat Bong. se om, 0. Librarii inter- 
dum post agendi (Wopkens. et Abr. Gronov. ad 17, 16) ei ge- 
rendi verba seadduni^ ubi conira consuetudinem scripioris 
(Benecke ad h. /.) aul non necesse esi. Cf. adnol. ad XXX VIII 



1 38 IN LIBRUM XXXII. 

6,5 § 3 cruciabatur— nisi morte om. ABC. Miror GMtesie 
Ottone sola verba cruciabatur — nisi omisisse, Manifeslum est 
enm librarios a v. morte ad v. morte aberrasse cruciatur 
F, cruciabatur DEL ni E, nisi BFL praeventus esset 
DL. praeventus fuisset R § 4 morbo] superscriptum corpo- 
ris D aegritudine animi Bong L. animi , qtwd JD inter U- 
neam habel, om. R (egrit. A). Cf. XXIII 2, 6 bellis A 
§ 5 nisi discessisset A corr. m. pr. § 6 delfos A . extores 
A § 8 danubi G. danuby M. Danubii Bong Dueb R. Litiera b 
in hoc sicui in sequenti nomine librariorum errori deberi videtur 

sabii DFL. Sabi Bong R § 9 talosam A conpraehensi- 
que A pestiferabuissent A. pestive rapuissent G (fuii besti- 
ve). pestiverabuissent M. peste rabuissent C. peste tabuissent 
B. peste itabnissent F. acre (voluit haud dubie a^re) pestifero 
essent L. pestifera lue essent Bong DE. Scribendum^ si quid 
video^ pestifera vi essent. Cf. Lucrel. VI 819 vis mortifera. 
Etiam XX 5, 10 EF vocem lue temere iniulerunt et XIX 2, 7 
pestilentis sideris vi exercitum amisit DL lue pro vi habenl 
sanitatem non prius A (additis transponendi notis} BCF. non 
prius sanit. R (nisi prius saratate L) aruspicum A § 11 
altio BGMF. uUro C. ultor R insecutum A § 12 pupulus 
A dulcidine A ylliricnm A istris A. Sic Bong et Dueb 
ubique concedit A § 12 cholchis A missos Bong. misis 
A. missis R raptoresque Bong Dueb. raptorem AG. rapto- 
remque D. raptores R. Cf. ad XLII 5,1 § 14 albeo A ar- 
gonautorum A corr, m. pr. adriatici A (lUleram h om. 0) 
argonante A propter naves E. pr. longitudin^m navis L. pr. 
magnitudinem navis R (naves B) i. e. ^quod flumen Savus tri- 
remem illam Argonautarum non caperet propter magnitudinem.' 
Is. Vossius § 15 cholcis A reperiunt Bong Dueb D. repe- 
terat L. repperterunt A. repperierunt BGM. -rerunt R te- 
dio A qua mari AGM. quo mari BD. quo a mari R. Cf. § 14 
a Ponto intraverunt Histrum § 16 sub. gestarum A corr. m. 
pr. horode F. olore L. orole R male] inlat. m. pr. A 
iusu A antea Bong Dueb DL. ante R 

4. § 1 adversus Bong Dueb Delt. adversum R § 5 an- 
thioco A et sic paulo post § 3 deposcerent Bong Dueb DL. 
poscerent R § 5 in statuis Bofig Dueb DEL. in om. R (sta- 



IN LIBRUM xxxiir. 139 

tait A) § 6 lagoenas coiei insit A § 7 repleri naves coe- 
pere JB,ong Dueb DL. coep. nav. repl. R cessere Bong Dueh 
DL, cessernnt R § 8 misi A hannibalemque A § 9 han- 
nibalis A et sic paulo post § 10 conantem ABG. tonante , quod 
Graevio placuit^ EL, intonante F. tonantem i?. Vid, Wopkens. 
cartaginem A snmmnm] suum A indulsise A § II eum 
tantum A africa ^* natum A 

IN LIBRUM XXXIII. 

1. § I ptunicnm A domiti tum et Bong E, domitium et 
AGM, domiti cum et 2>. domiti tum F. domiti et Z. domiti tame 
et C. domitatum gentium et B auxiliis Bong Dueb DL, auxi- 
\io R § 2 masinisa A a rege AG, a om, R ceterisque 
Bong Dueh DL, et a ceteris F, et ceteris R sociis omnibus 
Bong Dueb DL. omn. soc. R acciverunt Bong E, acciperunt 
AG. acceperunt R bytiniae A § 3 decennis Bong EF. de- 
cenis D. decenti AM. decentis B. detenti CG. dem^- X. Cf. Liv. 
XLII 52 , 12 se et pecuniam et frumentum praeter reditus me- 
tallorum in decem annos seposuisse orreis A paternae om. 
ABCGM iuvebat A § 5 consul Sulpitius Bong A (1 ante p 
ras.') BDEL. consul Sulpicius Dueb R. Fuit quidem P. Licinius 
Crassus, sed immerito lustinus incuriae argui videtur. LibrarH 
cutpandi sunt, qui cum in codice archetypo COSVLPLIGIVS in- 
venissentt soliia consulis nota decepii non viderunt consul P. Li- 
cinius scribendum esse^ sed consul Sulpicius exaraverunt, Si- 
mUi errore XVIII 1 , 4 Leunus el Laevinus , XVIII 2, 6 Lucius 
et Luscinus , apud Livium (Drakenb. ad VI 27 , 2) Lucius et Li- 
cinins inter se commutati sunt. Cf. ad XXXVI 2, 12 § 6 ta- 
men ABCGM, tam Bong R triste id ostentum Bong Dueb L 
(sed ad pro id). triste id portentum DEF. id portentum R. 
Non necesse est v, triste inviiis melioribus libris inferri. Cf XXII 
6, 2 Dunc, quia egressis acciderit, illis ad quos eatur, porten- 
dere. Liv. XLIV 37, 6 nocte proxima , ne quis id pro portento 
acciperet , — lunam defecturam esse Perseo Bong Dueb BCD 
ELM. persys F. persae A (o int, lin. add.) perse G praesa-' 
gientibus Bong CDF, persagantibus AG. praesagantibus BEM. 
psagentibus £ 



140 IN LIBUUM XXXIII. 

2. § 1 marcns DL. magnus C. mimus B. M. R catho A (om. E) 
Catonis oratoris Bong DEF, Catonis om, R. ^Froniinu$ etiam 
6 Trogo, utarhitror M. Cato, Censorii filius (/F5, 17).* Duehne- 
rus equo] e in ras. A dilapsus A § 3 in ** mediam A 
(prius m in ras.) inter mucrones se hostium Bong Dueh DL, 
hostinm mucronibus sese B. inter host. mucrones sese R ad 
socios Bong Dueh DL. ad suos R, suos et socios etiam XXXI 
&\ 6 permutantur § 5 fugam cum paucis et decem unus E 
tantum B. talentorum C. talentum R quem Cn. A misns 
A § 6 garano A usque ad Bong DFL. ad om. R Per- 
seum Bong CDL. persem F. persen R XXV reges L. XXX 
reges jR. Cf. Clintoni fast. ed. Krueger p. 235 seqq. nonin- 
gentis et viginti tribus Bong Dueh. DCCCCXXIIII AGMF. no- 
ningentis XXIUI E. XXIIII (om. noningentis) L. nogentis XXXIII 
B. nongentis triginta quatuor C. vacuum spatium inter annis et 
sed D (in marg. DCCCCXIII v. DCCCXXXIIII) centum nona- 
ginta duobus Bong Dueh. CL duobus AGMDF. centum quinqua- 
ginta duobus BCE. CL L. Cf. Liv. XLV 9, 7 a summo culmine 
fortunae ad ultimum finem centum quinquaginta annos stetit 
§ 8 aetholorum A misus A ubique A m, pr. corr. de- 
tentns Bong BD, retentus L. tentus R. Syllaba de oh sequen- 
tem te omissa est remisus A m. pr, corr, 

IN LIBRUM XXXIIII. 

1. § 2 veluti Bong Dueh DEF. velut R § 3 causas Bong 
Dueh Delt. causam R ettempestive A querellam A. quere- 
lam BC. querela Z. quaerellas G. querelas Bong Dueh R, Lit- 
tera s ex sequenti voce adhaesit optulit A § 4 greciam A 
§ 5 mandata data] data om, ABCGM. Cf. ad F6, 8 suntj 
sint A ut vid. m. pr. corr. et ad] et om. Bong FL ob- 
sequia Bong Dueh DL. obsequium R frangerentur Bong Dueh 
Dett, trahicerentur A. traicerentur R, Meliorum codd. lectionem 
reduxi. Fuit enim Macedonum el Romanorum mos ut incolas 
urhium contumacium in alias sedes iransferrent. Quare cum 
Philippus devictis Phocensihus , ui pecora paslores nunc in M- 
bernos nunc in aestivos saltus traiciunt , sic ille populos et ur- 
hes ad lihidinem suam transferret .^ iacilus maeror et luctus erat 



IN LIBBUM XXXIIII. 141 

vereniium , ne ipsae lacrimae pro contumacia hahereniur, VIII 
5, 7. Cf. VIII 6, 1 alios populos in finibus ipsis hostibus op- 
ponit, alios in extremis statuit. XII 5, 12 translatis earum ci- 
vitatium populis. XXXIII 2,8 § 6 legatio AGM {cf. ad 
praef, % 3). legatoe B, legati Bong Ikieh R corintum A 
recitat ABGM, recitant Bong Dueh R § 8 velut Bong I)ueb 
BDEFL. veluli R § 9 violassent] litteris vio m. pr, vel alL 
superscr. iugu A nisi Bong Bueh Deit nit A (i eras.), nii G. 
ny M. ni ^C 

2. § I Romae Bong Dueh DF. om. Z. roma M. romam R 
extimplo praeier EF § 2 velut Bong Dueh DL. veluli R 

neglecta omnia et soluta Bong Dueb D. omnia negl. et sol. 
L. negl. et sol. omnia R § 3 duxerunt Bong Dueh DEL. 
addaxerunt R § 6 corintus A vendUur ei XI ^^7 ven- 
duntur in omnibus lihris mss. extat, unde C. Lachmannus mus. 
Rhen. III (iS^b) p. 614 rationem concludii, lusiinum non inter aU 
ierius saeculi scriptores referendum esse ut ex h' exempio B. 
ex om. R § 7 anthiocus ptolemeo A maiori CDF. maioris 
R luxoria A § 8 ptolemeum A alexandream A. -driam 
Bong Dueh R auxilia Bong Dueh DL. auxilium R implo- 
rant A praeces A 

3. § I anthiocum A et sic per toium capui iuveret A 

§ 2 cum Romae obses Bong Dueh DL. romae cum obses B. cum 
obs. romae R § 3 ut et amicos Bong Dueh E. nec amicos 
L. ut amicos R consulere eos] eos om. Bong Dueh DL 
§ 4 asperitas DEL. austeritas R § 5 in regnum] in int. lin. 
A § 6 totores A (v sup, o) Antiochi fralris Bong Dueb DL. 
fr. et ant. F, fr. ant. R obsidemque Bong DF. que om. R 
§ 7 siculi (sicut Z) iure Bong Dueb DFL. sicuti om. R § 8 
demitti A Hostiae Bong Dueh FL. hostis BD. hosliis R. Cf. 
I. F. Gronovius ad Liv. IX 19, 4 § 9 favorem A 

4. § 1 bytiniae A coepit A et Romae — facinus sus- 
ceperant om. ABCGM § 2 ab his Bong Dueh DEF. ab iis 
L § 3 palris regnum Bong Dueb DL. regnum patris R 

IN LIBRUM XXXV. 

1. § 1 novitatis suae fines Bong FL. vires R § 2 
ariaracti ABCGM Orofernem Bong Dueh CDE. orophcrnem 



142 IN LIBRUM XXXV. 

F. olofernem BZ, orofernen AGM subplicem A recepet A 
m. pr, corr. § 3 orofernis ACGM, -fernes DE, -phernes F. 
olofernes BL anthiocensibus A coepit A § 4 quidem 
eius Bong Dueb Dett, eius om, R ariarates A alt, r in ras, 
conpraehensum A § 5 anthiocenses A § 6 ptolemeo A 
ariaracte A lacessitis EFL, lacessiti R propalu L. propa- 
lam Bong R, L F. Gronovius emend. Balam, N, Beinsius pro 
co Balam: Losepho enim 'AXi^avdQog 6 BdXag dicitur lib. III 
cap. 8. Heinsium sequitur Duehnerus. Sed pro eo vix ferendum^ 
cum praesertim qui Syriae regnum repeteret sequaiur. AnliO' 
chenseSy quamvis sortis extremae iuvenem suhomarent, nulla ta- 
men dissimulatione id egisse videntur. Qua re subornant propa- 
lam Balam quendam scripsi, Cf, in contrariam partem CurU X 
9, 8 ergo clam quoadam ex copiis, quibus praeerat, suborna- 
vit et adnot. ad V 6y S § 7 contumiliae A m, pr, corr. 
alexandri %* inditur A ab anthico A §8 regfiae tantum 
Bong Dueb D, regiae om. L, tantum regiae R § 9 fermae 
A § II tamen om. L. m. pallida inlat. A 

2. § I initio] alt, i m, pr, inlat. A cindu L. Gnidium 
Bong R. I. F, Gronovius emend. Cnidium auri pondere Bong 
Dueb DF, pondere ahri R exhimerenlur A § 2 luxoria A 

insperate A § 3 anthiocenses A novi* A (s eras.) 
§ 4 atque itaj ita m, pallida inlat. in A, Saepissime hae par- 
iiculae apud lustinum coniunctae inveniuntur^ velut I b, 4. II 
6, 21. /JJ7, 10. r3, 9. 4,7. VI 5, 7. ^J 5 , II. 7, 16.8, 
8 cett, minori Bong Dueh D, minore R distructus AG, des- 
tiuctus B (t sup, iu). distractus EE, destitutus C. desertus DL 

deditque ei penas et de demetrio unus B anthioco A 

IN LIBRUM XXXVL 

1. § 1 paterno regno] regno om. AGM §2 partis ^ 
§ 3 arsachidae (-de) ABCGME. arsatyde F. arsacidae DL. 
^Arsacides pro Arsace.' Bongarsius. Cf. XXXVIII % 3 Arsa- 
cides. Similiter II 6^ 9 Amphictyonides pro Amphictyone et 
II 12, II Thespiadae pro Thespiis in codd. legitur crude- 
litate A § 4 eleanorum L. elymorum M. eliminorum C. olim 
eorum E, elimiorum BD. elymiorum R partos A § 5 de- 



IN LIBBUM XXXVI. 143 

fecerant Z. desiveraDt DF. desciverant Bong CE. descivernnt 
R- Cf. S 9 quae — defecerant § 6 misns A hircaniam 
benignae A § 7 anthioco A et sic toio capite alexand^ filio 
B. demetri privigpo R § 9 deficerant A § 10 ludaeosqne 
Bong ABCGME» kidaeos quoque R se in] in mt. Un. A snb- 
igit Bong Dueh DF. subegit R post hnnc Bong Dueh Deti. 
post haec R (p. h' B), Cf. ad XVI 1 , 5. AKa res est //7,1 
post Codrum nemo Athenis regnavit. Nam ibi virius Codri^ hoc 
loco vires ludaeorum causa fuisse dicitur, cur non amplius regi 
parereiur 

2. § I damascena 0. Regionis nomen est. Cf. § 14 novi- 
lissima A adsyriis AG semiramidi fuit DEL, semirami de- 
fait B. semirami fuit R § 2 sepuicrum A maratis B. arya- 
ratis F. ariathis L. arates E. arathis Bong R. Emendant Atha- 
res, quae esl Syriorum dea eius] ei A. om. B exemplo G 
extemplo AM. extimplo BC. pro templo Bong R, Cf XX ^., 18 
caius tanta adihiratio fnit, ut ex domo eius templum facerent 
eamque pro deo colerent. XLIII 3, 3 pro signis inmortalibus 
veteres hasta» coluere. Vossius sepulcrum Athares uxoris, eius 
exemplo , coluere coniecit sanctissime A § 3 arelus B. aze- 
lus R (plura om. L) Abraham Bong Dueb B. habraa D. ha- 
braha EL. abraams F. abrahames R histrahel AGC. israel vel 
ysrael R histrahelem A § 5 iudeos A eius memoriam 
Botig Dueb L. mem. eius R iusit A eius portio Bong. c*ius 
porlio A. cuius porlio R {plura om. L) § 6 iosep A ve- 
irili fratres Bong Dueb DL. h. veriti R vindiderunt A m, pr. 
corr. § 7 cum Bong AEL. dum R § 9 iusisset A § 11 
eius] ef A Moses Bong ei sic in seqq. moises L. moyses R 
§ 12 aegypti A vitiliginem Bongarsius ex MS. reslituii. 
fuUginem G. prurigine D (in marg. uligine). uliginem R. Syl- 
labae ci^ gi, li, in, ni, it, ti, vi,xi aliae saepe prope syllabam, 
quae litieram i habel^ vel in opit. codd. omissae sunt. Cf felitas 
A Xn, 8. non siliae A V^, 17. soUtat A XXXVIII 8, 7. et 
ciliae G XXXVII 1, 2. suppliorum G XXII 7 ^ 8. parridarum 
A XXXIX 3, 11. prodiorum G XXXVI 2, 8. auxia G F/6, 3. 
hostibus A VII 3, 9. requiasque G^ /Z 4, 4. itere A XLI 6, 5. 
opionem A XVIII 5, 17. flaminus GM XXX 4, 8. misterium G 
XXXI 5, 8. restuit G^ /Z 4, 8. milibus GM XI 14, 8. velus- 



144 IN LIBRUM XXXVI. 

simam A 7^3, 11. servia M XXI 4, 6. cium AXVI b, 5. 
convife G. XLIII 1, 4. auliaque A XXXIX 1, 5 e/ ad XXXIII 
1,5 -§14 moyses Synan Bong. Synam Dueb CE, sinan 
AG, sina BD, syna -F. synay M. sirie Z quo Bong Dueb E, 
qni X. in quo R Sabbatu Bong L. sabblm F, sabata BD, 
sabbata R § 15 communicarent Bong. coniret Z. conviva- 
renl BCD, convlverenl R exin causa E. ex causa P, Cf. 
Handii Turs. II p. 640 § 16 post mortem BC. post cuius 
mortem F. post quod moysen E. post moysen R Aruas Bofig 
Dueb BDF. arnas E. arus X. arruas i? aegyptis AC. egyp- 
tus iHf. -tiis R mox rex] rex m. pallida inlai. A conva- 
luere L. coaluere R 

3. §*! religionibus A, sed li eras* § 2 ad instar] ad om. 
BCF ducenti AGM. ducenta milia DE. ducenta R aricus 
E. hyarcos F. hyerico DL» arcus R. Salmasius exercital. ad 
Solin, cap. 1 p, 583 spatium loci ducentum iugerum lericus di- 
citur legendum esse censet] Duebnerus clauditur: (spatium loci 
ducenta iugera, nomine lericus dicitur) in edidii, Sed optt, codd. 
auctoritate adducor ui locum ex forma arcum appellaium esse cre- 
dam. Cf. StraboXVIp. 763 'isQLKOvg iau nsdlov kvkXo) n£Qis%6- 
fisvov OQSi^v^ Tivi KccC Ttov Tial d^saTQOSiS^g TtQog avTO tcskXi- 
liivTj § 3 in eo E, in ea vaile F, in ea Bong Dueb R, eo, 
quod L F. Gronovius reponendum esse vidit^ ob sequens silva 
m ea muiatum est^ sicut paulo ante ducenta in ducenti ob prae- 
gressum loci. Cf ad XXVIII ^, 2 opobalsameto] abalsamo 
A, abbalsamo GM, obalsamo D. opobalsamo (yel oppob.) Bong 
R, Haud dubie compendium est vocis opobalsameto, quam Asu- 
lanus primus restiluisse videtur § 4 arbores Bong Dueb EL. 
et arbores R apobalsami A formam similem Bong Dueb 
D. sim. formam R praeter Z, qui plura mutavit picies A (e 
del.) G, spe B (in marg, spice). spissis .C. puniceis F. piceis 
Bong R. Salmasius piceae arboribus coniecit § 5 sed non 
minor (non in A m. pr inlat.) opacitatis Bong L. apricitatis 
R perpetuo ABGM, perpetua R opicitas AG, opatitas B. 
oppacitas DL, opacitas Bong R, Locus ita apricus eraty ut aer 
iamen umbra ardorem solis iemperanie teperet. Cf, XXXVIII 
7, 6 § 6 in ea regione lacus est Bong Dueb DL. in eiT 
reg. latus laciis est AGM (pm. est) E, non longe est lacus 



IN LIBRUM XXXVI. 145 

F. lacui C (omissis reliquisy haec omnia om, B, Noiionem^ 
qualem eos desideravisse apparet^ qui lacus Asphaltiteg vul' 
gaverunt, sub lecUone opii, codd, latus lacus latere ralm^ lacus 
salsus scripsi. Nam mare moriuum eliam mare salis vel mare 
salsum nominatur. Cf. Hieronymus de locis: mare salinarum quod 
vocatur mortuum. Curt, IX 10, 1 haud procul lacu salso et 
aquae Bong DuebDL, aquae (aque) et BCGMEF. aquae {om, et) 
A. Scripsi atque. Vocabulum aquae moleslum aui superfluum 
est^ praesertim cum quo aqua omnis slagnatur subiciatur 
§ 7 nisi que A lumine EL. a lumine B. alumine R illina- 
tur Bong Bueb, inlustratur A, illustratur R. liiinatur unde sit 
nescio; illustratur ab errore librariorum lumine obcaecatorum 
originem habet. In cod. archelypo incrustatur fuisse puto , quod 
edidi § 8 venire A machedonici A § 9 prima omnium 
A receperunt Bong Dueb. acciperunt AG. acceperunt R 

4. § 1 in syriam A et ab Bong D. et om. R Eumene 
patruo Bong Dueb 0. Regnum ab Alialo patruo , tuiore suo^ 
accepit. Quam ob rem 0. Schneiderum {proleg. ad Nicandrea 
p. 6) secuius ab Eumene patr[e et Attalo patrjuo typis exscri- 
bendum curavi cedibus A matrem anum nunc Bong Dueb 
F. matr. nam nunc A. matr. nanc G. matr. nunc M. matr. suam 
nunc B. matr. manu nunc E. matr. suam anum nunc D. nrem 
ariil nunc L. matre nuc fres nuc sorores occidit nuc C. anum 
ut dubiae fidei vocem uncinis inclusi beronicem AGM 
nejcatas Bong Dueb DE. nectitas F. noitatas L (i punciat.). 
necatam R § 2 summittit A § 3 seminabat Bong Dueb 
DL. serebat R § 4 ob hoc ABCGL. ab hoc R cae- 
risque Bong. cerisque CFL. ceterisque (caet.) R oblecta- 
batur Bong Dueb. oblectatur § 5 parare B. ferro Z. 
facere R populus Romanus] pdpr. A § 6 efesia A § 7 
se ei Bong Dueb DFL. se eidem R rex iam Bong Dueb CD 
L. iam rex R § 9 misus A Perperna Dueb et sic in seqq. 
Perpenna Bong p.>. A: pr GM. populo romano EF(\)0. 
Ro.). a populo romano B. populi romani R navibus imposi- 
tas Bong Dueb CDEFL. navibus positas R. Scripseris in navi- 
bus positas , quia in inter Romani et navibus facilius quam ante 
positas excidere poiuit. Sed contra usum scriptoris est (cf. 
XVIII 4, 12. 5, 5. XXXIX 1, 4), et posilo etiam XXXVIII 

lUSTlNUS. 10 



146 IN LIBEUM XXXVII. 

1, 10 pro inposito m ABGM legiiur § 10 Manius] M. EF 
Marciiis Bong B aqMinus B. aquilius R perpinnae AGM. 
perpeiise B ei sic paulo post 

IN LIBRUM XXXVII. 

. 1. § I phocensibus F. focensibus R, Phocenses el hoc loco 
el XLIII 3, 4 e«? Phoceenses exorium est, sicutll 9, 9 Platen- 
ses ex Plateenses etXVI^^ 9 Heraclenses ex Heracleenses 
pop. Rom.] pr. A tuleraht Bong, F, sumpserant F. tulerant 
R depraecatum A obtinere A § 2 mitridati A ei sic in 
sequentibus quoque, nisi quid aliud adnolatum esl Phrygia] Sy- 
ria Bong 0. Dudum correctum ex XXXVIII b^ 3 ariaratis 
A § 3 iideliorque Bong Dueh DFL. filiorum AGM. fidiorque 
CE. fides melior B. Optt. codd. vestigia secuius fidior tum scripsi. 
Cf. II 10 ^ 11 tanto moderatius tum fratres inter se maxima 
regna [dividebant , quam nunc exigua patrimonia partiuntur. 
XV %9 tanto honestius tunc bella gerebantur, quam nunc ami- 
citiae coluntur. XXXVI 3, 9 facile tunc Romanis de alieno 
largientibus pop. Rom.] pr. A (populo romano jB) inde 
bita A § 4 laudicae A ne (non om.) FL. ne non mora E. 
ne non R diutinam regni administrationem Bong Dueb. diutina 
regni administrationei>X. diutina administratione regnii^ pa- 
teretur AGM. daretur E. privaretur F. potiretur R parrici- 
diali (paric.) Bong Dueb BDL. parricidali R § 5 custodia* 
A nam propter crudelitatem eam populus Bong Dueb QD 
EL. nam pr. crud. pop. eam F. nam pr. crud. pop. A (quani 
m. pr, ut vid. sup. nam). quam pr. crud. pop. E. nam ea (sup. 
vers.} pr. crud. pop. G. nam ga pr. credul. pop. M. eam post 
nam excidisse vidit Oiio extincxerat A § 7 ea postea A (e 
alt. ras.) D. postea ea EL. postea GM. tanta postea B. postea 
tanta CF. Forsilan in archetypo post ea fuerit^ ut his in unum 
coniunciis manca oratio varie suppleta sit per XIV annos D. 
per XL vir annos B. per XLVI annos Bong R. ^Non quadra- 
ginia, sed viginii sex, ab a, 89 ad a. 63' Duebnerus § 8 
Cneus Bong Dueb. gneus BCD. gn. LM. cn. R vicerint Bong 
Dueb F. vicerunt DL. vicerit R instaurando linus F § 9 
non hostili B (in marg.vi add.) M. novi hostili {^. non vi hostili 
R (damnisque — decessit om. L) aucto B. avito R 



IN LIBEUM XXXVII. 1 47 

2. § 2 nam et quo Bong Dueb, nam et eo qaod AG (d in 
ulroque eras,). nam et eo quo.i^ LXXX diebus GM, LXXdie- 
bos R flagrare BC. cooflagrare R § 3 magnitudine sui — 
fiilgore sui AGMDE, Ab hac scriptura reliqui(m. sui — fulgore suo 
B. m. sui — fulgoria aui lumine C. m. sui — fulgore sua F. magni- 
Indo saa — fulgore Z) aberrarwU. Sed cf. / 9, 20 auxiliom sni. 
III 4, 15 in ultionem sui. VI l,b recordatione sni. XI 14, 12 
soi conspectum. XII 6, 12 odium sui. 8, 16 admiratio sni. 16, 
10 aduciam sui. XIV 6, 1 el XXXIII l,-4 favorem sui. XXII 
% 5 officia sui. XXIV 6, 10 magniflcentia sui. XXXVIII 5, 9 
in contumeliam sui. XXXIX 3, 5 sui aemnlatione. 3, 11 ultione 
sai obcumberetque A spatium horamm BongDueb. hor. (or.) 
spatium § 5 fefelissent A appitivere A § 6 anthi- 
dota A exquisitoribus L. exquisitis tutoribus BD, exq. tu- 
tioribus R § 7 fiacxit A quatuor annos X. septem annos 
K (UIP' in mg. D) § 8 fatigare F. fugare Bong R (aul f. aut 
m. DL). fugere , quod iam muliae edd. vett. habeni^ Dueb ex 
comectura FreinshemU. Cf. XLI 2, 7 pugnant aut procurren- 
tibas equis ant terga dantibus; saepe etiam fugam simulant, ut 
ineautiores adversum vulnera insequentes habeant § 9 vi- 
tabit A 

3. § 1 non de regendo, sed de augendo regno Bong F. 
sed de augendo om. AGM. regno om. DEL. non de regendo 
regno sed de ampliando B. de augendo non de regendo regno 
0. Cf ad XXIX 1,9 § 2 Sopyriopa Bong A. sopiriona B 
CE. sophryona GM. zofryona F. zepiriona DL fugaverant 
BongDueb Deit. fugientem ceperant R (coep. G). Cf. XXXVIII 
7i 3 Dareum et Philippum aegre inde fugam sibi expedisse 

§ 4 sciente Bong Dueb DL. seniiente R. Cf. III 7 , 5 nihil 
sentientibus Lacedaemoniis. VII 1, 7 non sentientibus oppida- 
nis. XXXVIII 3, 2 nihil — sentientem — inpellit § 5 inde 
in BC. in om. Bong ADFL. inde om. GM. dein E. Praepo- 
sUionem in , quamquam non prorsus neces^aria est {cf. ad XVIII 
2, 9), iamen reiinui, quoniam inde (in) et in in nonnullis codd. 
coniuncla inveniuniur^ in alHs se invicem eliminasse videntur. 
Cf. XXIII 1 , 2 in Italiam transcendit. Drakenborch. ad Liv. 
XXXVIII 3, 4 bytiniam A § 6 absentiam] abstinentiam 
A Laudice soror uxorque Bong Dueb D (laod.) Z. soror 

10* 



148 IN LIBRUM XXXYIII. 

uxorq. laudice R (laod. A) § 7 siquidem] em ras. 4 lao- 
dice A possit AGM^ posset R § 8 anciiia Bong A. ancit- 
lis B mitridatis A (is m. pr. corr.) facinus Bong 0. 
om. Dueb 

4. § 1 imminente Bong DL. adveniente E. apparente B. 
adpetente (appet.) R nec in advocationibus AC. nec advo> 
cat. GM. neci ad ivocat.^. n iuacat.i>(r advocat. inmg). non 
in vacat. FL. non in advocat. Bong, non in avocat. Bueb E. 
Scripsi nec in avocalionibus , dubius lamen an nec in iocatio- 
nibus praeferendum sil sed in exercitationibus DL ei ex 
Ottonis sileniio GM. sed exercit. F. uncinis inclusii Borfg» om. 
ABCE solades G aequaies DEL. coaequales R curru 
ABCGM. cursu R § 3 paflagoniam A §4 cum tenerij 
m t in ras. A nunciatum A romanorumj n ras. A 
§ 5 mirarique se Bong Dueb FL, mirarique E. mirari se 
R quod cum ei EFL. quod ei R § 7 potuerat Bong Dueb, 
poterat 0. Cf. ad XII 7,9 § 8 filamenem ACGM. filia- 
mene BD philamenem E. phylamenem F. piiapeneu L, Pylae- 
menem reslituii Glareanus paflagonum A stirpe A 



IN LIBRUM XXXVIII. 

1. § 1 a nece L, a om. R. CfBenecke ad h,l, laodices 
A ariaratem A flagrabant A § 2 bytiniae A § 4 se 
Nicom.] se om. AGM. posi nicom. m BE^ post matrim. in C 
exiai § 5 cappadocia om. BC § 6 ariaracte A et sic 
hoc ei seq. capiie sh* obsisteret A interfecerat a patrem 
A § 7 ubi B. ubi hoc eum C. quod ubi R minor E. iu- 
nior R exilioj prius i m. rec. in ras. A § 8 cum aciem AB, 
cum acie CGM. cum in aciem R X milia Bong Dueb. miiia 
om, AGM. Non necesse esi alterum milia addi {cf. XXII 6 , 6. 
XXXI S^ 8)^ sed a libraris inierdum adiciiur, velut XXXVIII 
10, 2 sexcentes A incertum bellum unus F § 9 fasceas 
A scrutatori Bong D (scrupt.) E. scrutatore R § 10 se 
vocatum DL. evocatum Bong R. sevocatum , quod edd. veii. ha- 
beni, I. F. Gronovius coni. Cf ad F6,8 posito ABGM. 
imposito Bong Dueb R. Cf XXXVI 4, 9 addittoque A 



IN LIBBUM XXXVin. 149 

2. § 1 ariaracten A § 2 renobat A Cappad. regno exp. 
Bong Dueh D. regno exp. cap. C. regno cap. exp. R decidit A 

§ 9 byf iniam A § 4 landicem A suscept. ftliorum Bong 
DEFL. fiiiorum om, R § 6 assereret Bong Dueb F, adse^cve- 
ret^. adserveret 6r. aserveret ilf. asseveret ^i>jG/Z. astrueretC 
§ 6 et mithridati Bong Dueh E. et om. R solatium (-cium) 
Bong Dueb DL, solacia (-tia) R paflaconiam A (c m. pr, 
corr.) § 8 atque ita Bong Dueb DL. itaque R illi ABGM. 
iilis R constituitur Bong Dueb DFL. statuitur R. Cf. 
XLlll.l 

3. § 1 Parthis Bong CL. a part. R sed olim Bong Dueb. 
olim F. nec non olim C. nec olim R § 2 sentiente A im- 
pelli A videretur Bong Dueb DL. videatur R § 3 ario- 
barzanis A mitridates A (i sup. e) $ 4 ipse- nicomedis A 

in quamrem EFL. in quod tame C. in quod tc D. in quod 
cum M. in quod tum R (dum G) misi A Aquilius et Man- 
lins Maltinus Bong Dueb. aq. et mallius maltinus ABGM. aq. et 
malius malthin^i). aq. et manlius malcinus C. marcus aq. et mal- 
lios maltinns E. m. acq. et manlius malt. F. tres aqnilius mani- 
lins et macinus L. ^Legendum arbitror Manins Aquilius et M. At* 
tilius.' Bongarsius. Cf.§Set4,^ § 5 adversus Bong Dueh Dett. 
adversum R. Cf.ud XXVIII ^^ 2 § 6 inlelligens Bong DL. 
intellecto R gallosg^raecos A basternasq. BCDFL. bastar- 
nasq.i^ § 7 ab Scythia Bong Dueb. a sithia DL. a sythya F. 
a scithia E. ab (a) om. R (scytia A). Cf ad XII 1,4 § 8 
et maltinum Bong Dueb FGM. manilium L (om. et). et m malti- 
num A. et mallium malt. BE. et manlium et malt. C. et mani- 
liii malt. D asino A § 9 multnm ubi A argeutiquej que 
m. palHda inlat. A debita] devita A quinquenni A § 10 
sive] sibe A quonam in libido et A repraehendit A 

4. § 1 obtandum A § 2 nec eos quidem Bong Dueb 0. 
Cf. ad VII 5, 8 § 3 caeterum A id agatnr unus E sus- 
teneant A § 4 et in] in om. ABDL bytinia A et ma- 
lium D. et maniliu L. et maltinum R ^ 5 at si qnem Bong 
Dueb. ac si quem B. ac sic quem E. et si quem L. ac si qui- 
dem R non amplins quam Bong Dueb DFL. quam om. R, 

§ 6 annos D. annis R obstitisse Bong Dueb DL. restitisse 
R § 7 plurimisque Bong DFL. pluribusque R latius] ta- 



150 IN LIBRUM XXXVIII. 

lius A solum finivit Q. ibi solum F, solom finium R in 
Asia Bmg DEFL. in om, R quae decatur A idem galli 
occupavissent^^C6i^^. idem galios occupavisse E, eosdAi Gal- 
los ooctipasse Bong Dueb D, occupasse eosdem gallos F, Zon- 
gius eiiam aberravit L, qui kaec habet quam in asia dicantor 
imbellis idem galli occnpasse. Si deU. codd. scriplura occn- 
passe, quae per omnes editiones vulgata est, aeque ac possi- 
dere ad Italiam refertur, addilum eosdem Gallos supervaca- 
neum est, Conira idem Galli recte locum obtinebii^ si occnpavis- 
sent scripseris idque ad Asiam traxeris, Sic et qui lialtae et 
qui Asiae partem occuparunt idem Galli fuisse dicuntur, ne 
quis forte hos^ qui a partibus Mithridatis siant^ animo et viri- 
bus inferiores quam illos esse exisUmet, Cf, § 9. Verba maxi- 
mis eam — Jirbibus possidere Wopkensius allato loco Curtii V 
1, 27 ac ne totam quidem urbem tectis occupaverunt tuetur, 
idemque solnm finium regionis vel terrHorH solum esse vidU. Cf 
ad XLI 1 , 12 § 8 praetio A § 9 partem] patrem A 
ipsum GM. ipse R hSat DL, numeret R § 10 tantoque 
his — longiore om, BC sagaciora Bong Dueb L, sacriora 
M, acriora R quanto Bong Dueb DFL. quod AQME, Cf ad 
III 5 , 3 iongiori — difficiliori Bong Dueb DL, longiore — 
difficiliore R spatio per] per om, ABCGM ylliricum A 
traciamque A producit" L, prodiderint CD. prodiernnt F* 
prodierint R. Haec scriptura suspecta est^ quod per m optt, 
codd, non extat pene A finibus ^^^t'^* quam A (quam ubi 
eras,) § ll pacati A adsiduae A contra quosdam etiam 
Bong, contra alios quosdam etiam D. etiam quosdam L. quosdam 
etiam R iure imperii Bong, vice imp. 0. ^lntelligit aUerdm 
imperii ei senatus et consvlum partem , ut ipsis essent vices im- 
perii et partes: cum peterent populi Latii ius civiiaUs et alierum 
consulem et dimidiam senatus partem, Florus J 14 cum ius 
civitatis, partem imperii ac magistratuum poscerent.' /. F, 
Gronovius § 12 exercitos A ferro Bong Dueb. fore F. 
ferri R (fieri ut vid, D in marg.). ferri h. l, usurpatum esi ut 
supra §7 et S audire — dici misos A § 13 immoremur 
vel inmor. § 14 nec gravius Bong Dueb EFL. et gravius 
R, Domesticis principum factionibus seditiones Gracchorum^ 
Appuleii Satuminif Livii Drusi denotari puto, His bellum Itali- 



IK LIBRUM XXXVIII. 151 

cum seu Marsicum , et Marsko civHe hellum inler SuUam ei Ma- 
rium gravius muUoque periculosius fuisse dicilur vicino 

praemi A maltoquae A accessisse Z. esse R 
italia A. italie B. italico R § 15 immensa millia Bong EFL. 
inmensam illam R, Fuiine inmensam militiam ? lustinus militiam 
eliam de exercitu usurpaiy velut XXXII 2, 2 fetrornm A 

adqae immitium A § 16 quorum tametsi Bong Dueb DL. 
qaorom si B. quoq; si C, quorum etsi R vagatnros A 

5. § 1 occassione A quieverit DL. quieverint R ma- 
ias] om, Z. ma^r^us A habeat AGM, habeant Bong R § 2 
occassione A § 3 equidem Bong Dueb DL. quidem R 
prhygiam A ademerint Bong Dueb CDEF. ademerit L, ade- 
mrnnt R matridati A gallinicus A § 4 phaplagonia A 

ittsserunt Bong Dueh, iussert E. iusserit L, iusserint R 
obvenisset Bong DE. venisset R. Sed cf.XVI 1, 19. XXXVII 
4, 6 et guae ad XIII 4, 10 adnotavi § 5 hec E, inter hanc R 

amaritudine E. amaritudinem R petendo L, parcendo (in 
mg. parendo) B. parendo R mitigarit C. mitigari E. mitigaret 
R qain et X. et om, R acervias A se in dies Bong 
Dueb DEF. in dies se L. se om. R gerunt AGM. gerant Botig 
R. De omisso se vid. fVopkensium , nisi verha acerbius gerant 
sic accipere malueris^ ut XIV 5, 4 nihil non ex arbitrio mn- 
liebris aadaciae gerit dicium est. Ait enim , cum ita pareret, 
ut non iamen eos mUigaret^ e/fecisse se ut acerbius in dies ge- 
rerent. Apodosis protasi iia adsimilaia est^ ut cum re discre- 
peni, verhis fere unum sonare videantur. Cf. r/ 2, 9 quibus 
com paria omnia fortuna dederit, invictum tamen ab aitero 
otramque servavit § 6 non Phrygiam] non om. ABGM 
(prhygiam J) demissus A. demissis GME. demissas BC. di- 
missas R cappadociam A § 7 raptam Bong Dueh D, cap- 
tam E. raptum R victoriam eius Bong Dueh D. victoria eius 
A, ius victoriae E. viotoriae ius R, Cf. ad XXVIII 4, 13 
§ 8 bytiniae A cersonin quem AG. cerson i que BC. cerso- 
nim quem M. cersonin in quem DL, cherson in quem E. cres> 
ton in quem F. Graed XQYiatov imputari A § 9 a se- 
natn] a om. AGM deinde Bong Dueh BDFL. dein R po< 
pnlus M. populo optioe B. populo R orant ABGM. orantem 
E, ornate L, orante Bong R ideo tam tantum A. ideo tamen 



152 IN LIBEUM XXXVIII. 

tantum GMD (ideo inL Hn,). id. eos tame B (\m sup. tame). ideo 
tantum Bong Dueb R oplinuisset A § 10 intullisse A (alL 
1 eras.) ultimi entAGM, uUii emut erit B. ultu iret D, ultum 
ierit R in eo et nunc] in eo om. Dueb EFL, qui et no Tiabel. 
Sed cf, IX 8, 7 misericordia in eo. -T 3, 3 in eo — cum pro- 
cessisset. XI 2, 2 servans in eo auspicium. XIV 6, 10 in ea. 
XXXIX 1 , 6 non fictas in eo. XVI 4, 10 ut in illo. XXXIl 
1 , 7 velut in illo 

6. § 1 in se uno sed Bong Dueb DFL, in uno sed ABCGM, 
in uno se sed E^ quod restiiuendum esse videruni A. Gronovius ei 
Oito. Cf, ad F 6, 8 sepe ABC, saepe GM. semper Bong 
Dueb R § 2 farhacen A cognitionum L, cognationum Bong 
Dueb R succidaneum L. succedaneum Bong Dueb R. Me^- 
rum codd. scriplura PharnaceD per cognationum arbitria suc- 
cedaneum — Eumeni datum viiio adfecta esi. Nam ul primum 
per cognat. arbitria succedaneus successorem significei consensu 
adfinium consliiuium, probari non poiesi Phamacen ab his Eumeni 
successorem esse dalum, Deinde quod ad verba Pharnacen — 
datum ex § ^ damnatum vel hostem iudicatum audiri volunl, du- 
riorem statuunt verborum strucluram, quam quae ferri possii, Qua 
re cognitionum , quod iam I. M. Gesnero (Ihes. s. v. succedaneus) 
placuit, ex L resiitfti. Cognitionum arbitria decisiones Romano- 
rum esse, quibus bello Eumenis cum Pharnace finem imposue- 
runt, ex Polybii excerpl. legat, L VI et LIX patet. Phamaces 
vero succidaneus Eumenis nominatur, quoniam hoc absoluto a 
Romanis omnis culpa in illum unum coniecia est, Cf. PlauU 
Epid, I 2^ S7 Men piacularem oportet fieri ob stultitiam tuam, 
Ut meum tergum tuae stultitiae subdas succidaneum? et quae 
Gellius IV6 de hoc loco dispuiat § 3 primum Bong Dueb FL, 
prima B. primo R in asia A transvecti Bong Dueb DEF. 
traiecti L. transiecti R anthiocum A macbedonia A § 4 
quod cumq; A. quodcumque GM, quod cum eo BC, quod no F. 
quod cum ipso Bong R, Forsiian BC verum servaverint, Cf, 
XXXVII 4, 5 mirari se, quod ei relata contrQversia non sit, 
sibi referatur § 5 massinissae A hannibalem A duos 
illos Bong DEF. illos duos L. illos om. R tertius A re- 
ferri om. BC § 6 memoriae patris Bong Dueb DL. patris 
mem. R § 7 illis ABGM. illaX. illos R regibus omn. leg. 



IN LIBBUM XXXVIII. 153 

odiornm Bong Dueb. omn. leg. reg. odiorum C. \eg. od. omn. 
regibus F. omn. reg. \eg. odiorum B habuerunt GM. habne- 
rant E. habnerint E aruspices A aut et quod ABCGMD. 
et om, Bong B superb; atque A § 8 fuerint AG* fuerunt 
M. ferant C. ferunt Bong Dueh B. Sub optt. codd. scriplura fue- 
rinl non ferunt, sed fecerint laiere censeo, quod resHtui. Cf. 
XVI 4, 10 atque ut in ilio snbitum se ex socio fecit hostem, sic 
— patronus plebis evasit. Similiter // 13, 3 Dett ferat ex fue- 
Tit fecerunt 

7. § 1 conluviae A obstiterant AGM. obstiterint Bong 
B § 2 perigrina A Paphlagoniam] 1 m. pr, inlat. A 
bytiniam A nullamque AGM. nuilam B. nullam neque B 
qoiiquam § 3 schytiam A umquam om, FL. aegrae 
A ut ipse ABCGM, unde ipse Bong B part. adrers. Rom. 
yirium BongDueb DL. adv. rom. vir. partem F. adv. rom. part. 
virium B § 4 et Scythiae] et om. Bong Dueb (scytiae A). 
Quamvis codices in voce Scythiae scribenda varient^ omnes ta- 
men genetivum habent. Duebnerus bella Ponlica appositione Scy- 
thiae bella explicari statuit, duriore sane verborum struciura. 
Accedit quod aliis locis res a Mithridaie in Scylhia et Ponio ge^ 
iae disiingtmniur. Cf. $ 9 qui solus mortalium Pontnm omnem 
Scythiamque pacaverit. XXXVIl 3, 2.» 3 itaque Scythas — 
perdomuit. Auctus igitur viribus Pontum quoque — occupa- 
vit. Qua re et Scythiae scripsi. et , quod inviiis libris mss. ad- 
didi, post esset excidii sicui XXXVIII 9, 2 posi intulisset, 
XLI 6, 6 posi interfecisset , XLII 2, 2 e/ XLIII, 5 post sed. 
Cf. adnot. ad V 6, 8 animi] cu unus L solitudinibus] 
vel solitu dinib, unus L instructa M. instructi EL. instructao 
R per quos L. per quae B labor ac periculum Bong Dueb 
DL. per. ac labor R § 5 sed etiam sedis Bong DE. om. F. 
sed etiam om. AGM. etiam sedis om. CB (sedis m mg. add.). et 
sedis L (om. sed) inope Bong Dueb E. inopi i sedisipi L. 
inopiae B. Sequentia adversaiivam pariiculam desiderare vi- 
deniur. Quae cum sub syllaba ae latere possit, inopi. At scri- 
here non dubitavi § 6 assiae A multitudinej ne m. pal- 
lida inlat. A facillime B. facili magis B an] n in ras. A 

uberi Bong Dueb E. ubera L. nucre B. ubere B. Cf. XXII 
5, II nusquam igitur alibi facilius bellum, sed nec praedam ube- 



154 IN LIBBUM XXXVIII. 

riorem inveniri posse § 7 andierint Bang L et ex Otioms 
silenUo GM. audirent E. adierint R, Cf. Drakenborch, ad Liv, 
2ri2, 2 possesum A § 8 tantu se B. tmq; D. nuq; L. 
tantomque se R nnda B, avida R expectatio X. expec- 
tet j^. expectat R (exspectat A) nimiu sit L, inculsit B. in- 
cnssit R § 9 possitj pssit A sua et ABCGM, sua D. 
snam et E. snamet R scytiamque A potuerit Bong Dueb 
F, potnit R § 10 liberticttis A. liberaiitatis Bong GME, 
libertatis R (in mg. liberalitatis B) ne ipsos Bong 0. nec 
ipsos emend. Faher (cf. ad V ^, 18. FJ/5,8. XI 12, 12. 
13, 8). Verum quod nec idem esse mdt ac ne — quidem falli" 
tur. Particulae nec — et sibi respondeni qni experiantur ^on^ 
Dueb DEL. quin experiantur R. Miihridaies iusUtiae atque libe- 
raUiaiis suae nec^ quin ipsos miliies iestes adhibeaniy se recusare 
ei alia indicia habere aii; cf.^^6 solus regum omninm^ony 
Dueb Deti. solum regnnm AB. solus r^u C Otlo adnotavii pro 
eoy quod est solus regnm, in GM solum regnum exiare^ de v. 
omnium iacei cholchos A paflagoniam A 

8. § 1 discendit A § 2 tnnc FL. at Bong Dueb E. ac C. 
tlqne R ptolemeo^ ei sic ioto capiie equi A. eo qni B. ei 
qui i2 § 3 in qnod Bong FL. itaque quod R principum 
Bong DFL. principn» satis R. satis reliquum esse videiur ex- 
iriiae vocis civitatis; cf II 12, 18. 14, 11. /-^4, 7 ftlium fra- 
tris B. fratris filium R iusit A § 4 apparatos A aepn- 
larnm A soUempnia A conplexo A adque A § 5 mo- 
verant ABCGM. vocaverant Bong Dueb R. Sicui dicitur pos- 
sessione movere did posse videtur in regnum movere § 7 re- 
lictis A solitat A § 8 L. Metello Bong DeU. L. om. R 

qui ad inspioienda Bong Dueb BCDEFL. qui ad spicienda 
AG. qnia ad spicienda M. In archetypo haud dubie qui ad ad- 
spicienda fuit. Sed cum syllaha ad semel iantum scripia essei^ 
inspiciendi vocem ex XXXIV l^^ temere iniuleruni, Cf. Duker. 
ad Liv. XLII 5, 8 Ap. Ciaudinm legatum ad eas res adspi- 
ciendas componendasque senatus misit et adnot. ad T 6 , 8 
§ 10 nimiam A. nimia R § 11 alexandrinus A pop. pe- 
regrino Bong Dueb L. peregr. populo R snsciperat A 
paelicae A § 12 maximum deinde a Cyr. filium Bong Dueb 
DL. deinde fil. max. a cyr. B. deinde max. a c. filium R et 



IN LIBBUH XXXyill. 155 

imag. eias Bong Dueb J)L, eias^t imagines jR § 13 sasci- 
perat A natalis Bang Dueb (natal^ BD). InviUs codicibus 
suadenie Fkckeisenio die natali eia» scripsi swut SiUigius Plin. 
N. H, XXXVII 2, 6 pro vulgata lecUone die natalis sai e cod. 
Bamberg. natali sno resUiuU aepalas A § 14 riginae 
A aceraa A merorem A § 16 exeqoias AGM, ad exe- 
qoias BCDF. in ezseqnias Bong EL demonstrant] de m. 
pr. inlat A 

9. § 1 demetrio] o m ras. A onias et ipsias BCGMEF. 
el om. R S 2 at Bong Dueb DL (GM?). sicot R partis A 

intolisset et mnltis ^oit^ (7i>X. etom.ABCM. int. mnltisq^ J?^, 
qui non videruni et post intnlisset excidisse % 3 eui arsa- 
cides par in hyrcaniam ABG {corr. hyrcania). coi arsacidespar 
in hyrcania M. cui arsacides per hircaniam C. cni Arsacides 
Parthorum rex magno et regio animo misso in Hyrcaniam Bong 
Dueb DE (hircaniam uterque) F (hyrcanya) L (bithinia). De- 
teriorum supplementum , a Bongarsio uncinis incbisum, probave- 
rit cui placuerit. Equidem, cum Demetrius non magno nec regio 
animo in Hyrcania retentus sit {§ 10), meliores Ubros mss. pro- 
ocime secuius cni Arsacides parem in Hyrcania scripsi. De re 
cf. XXXVI 1 , 6 missus deinde in Hyrcaniam benigne et iaxta 
caltum pristinae fortanae habetur; de coUocaUome verborum 
XXXVIII 10, 2 sed per luxnriam non minor apparatus quam 
militiae fuit per abstinentiam eius tripho A. Cf. ad XXXV II 
3, 6 restiturum A § 4 privata A (privata vita m. paUida) 
BCF. privatam R {GM?) opalentia victaZ. opilenta in vita 
C. opnlenta vita B. opulentam vitam R (vitam om. A) per- 
eaesns A tacitam unus E § 5 hortat' A, i. e. hortatur, 
quod habet G gallimander A partico A § 6 frahates A 
conpendiosus A • § 7 gallimandro A datus A. dat^ B. 
datnr CGM. datnm Bong Dueb R Demetrium] um m. alt. in- 
lat. A . hircaniam A § 8 interiecto deinde Bong Dueb DEL. 
deinde om. R depraehenditur A. reprehenditur soU DEL 
§ 9 hircaniam A ad exprobrationem Bong Dueb DL. in ex- 
probrat. R anthiocum A (i int. Un.) 

10. § 1 anthiocus A etsic toto capite § 2 luxoriae Bong 
Dueb DEFL. per laxuriam R (laxor. A) trecenta millia Bong 
Dueb F. om. D (spatium vacuum)» miliia om. R (CC L). Cf. ad 



156 IN LIBRUM XXXVim. 

XXXVIII 1 , 8 pislorum Aenicorumque Bong Dueh F. sce- 
nicorum pistorumque L, pistorumque {om. scenicorum) R 
§ 3 gregari A caligas auro Bong Dueh DL (calige). auro 
caligas R figerent Bong AE, fierent G. ferrent M. facerent 
B. gererent C. fingerent F. fulgerent D {in marg. facerent). 
fulgeret Z. ^Valeritis Max. IX 1 ext. 4 eadem de re agens 
cuius exercitus — magna ex parte aureos clavos crepidis sub- 
iectos habuit.^ VorsHus . § 4 aepulas A non ad bella Bong 
Dueh. non bellum A. non ad bellum R § 5 orientalis A 
§ 6 omnibus ad eum pop. def. Bong Dueh. omn. ad eum def. 
pop. DL. ad eum pop. def. omn. F. ad eum omn. pop. def. R 

partis A § 7 prahatres A a partia A § 8 hiberno 
A § 10 sed postremum AGME. sed ad postremum BC. ad 
postremum Bong R prahates A demetrium A , sed m. pr. 
corr. demetriam , quod hahent BCGMEF. Demetrii Bong DL 

adduxerat Bong Dueb B, duxerat j^. deduxerat L. devexe* 
rat E. advexerat R § 11 penitere A 

IN LIBRUM XXXVIIII. 

1. § 1 anthiocho A ac Bong Dueh DEFL, dein ac AC. 
dein hac GM. deinde B omnes A § 2 partica A ges- 
sisset Bong: gessisent A, gessissent BGMD. cessissent CF. 
egissent EL socnim A praetium A adversum ACGME. 
adversus R § 3 anthiocenses A trypone A primi duce 
Tr. execr. om. BC Apamenii Bong DF (-nyy) Z. apameni R 
caeteraeque A per abs. eius regis BC. per regis abs.' i^. per 
abs.regisii deficere -^^Cm.pr.corr.) §4 plolemeusudf Ae- 
gyptium Bong EFL. aegyptum R regnum] re ras. A et armis 
ABGM. el om. R § 5 et composita Bong Dueh DFL, et om, 
R anthioci A et sic paulo post Syrris Bong Dueh F. syris 
vel siris R demetrii* A paterentur superbiam Bong Dueb 
DL. superb. pat. R auliaque vih A § 6 ingenti A. cum in- 
genti Bong Dueh R ad firmandam Bong Dueh BC. ad confir- 
mandum E, ad confirmandam R in eo sed veras] in eos ad- 
versus A § 7 praemeretur A § 8 relegione A templi 
se Bong Dueh DL, se tempU R iusu A § 9 Grypo (gri- 
phos DE. eriphos Z) fuit rex, a matre hactenus (eatenus E. 
om, DL) constituitur , ut nomen Bong DEL, om, ACGM. In 



IN LIBRUM XXXVIIII. 157 

alia disceduni BF. (alter cui pr. nasi magn. gripp^ nome erat 
sabornatur ut nomen B. alteri cui gryppo pr. nasi magn. agno- 
men fuit regnum dedit ut. nomen F) vis autem Bueb EFL 
{GM^), eius ius autem BC. ius autem Bong AD. Cf.adXXVIH 
4, 13 omnis imperii om. X. omnes imp. G 

2. § 1 spernere] re m. all, int, lin, A ptolemeum A 
fuerat suborn. in regnum Bong Dueb. fuerat in regn. suborn. 
D, fuerat ornatus L, suborn. in regn. fuerat R § 2 ptole- 
meus A § 3 trypbaenam grypo om, ABCGM (tryphenam 
Bong F. tripbenam Z. triphinam D, trifinam F) populus A 

§ 4 omnis A instructum] c m. alt. inlat. A § 5 fit deinde 
O anthiociam A templo Bong A, ex templo L. e templo E. 
in templo Dueb R,Cf, XII 13, 9 elatusque convivio. AT/ 4, 9 
exilio reversus. XIX 3, 1 procedit navi. XXI 1, 6 carcere 
dimittit. Ilis quoque locis Deit praepositionem adduni Vict. 
signum Bong Dueb DL, sign. vict. B ioci A § 6 ipsius 
lovis] lovis om. AE iussiset A depraehensusque A 
esse in A perductusque Bong Dueb DE. que om, R § 7 
reciperato Bong A. recuperato R cum cupiditate] cupiditate 
A §8 praelato indice A § 9 parta igitur] om. ABCGM 
regno sec. Dueb. regni sec. Bong § 10 sed ex Bong 
DEFL. ex om, R anthioco A 

3. § 1 parricidiales Bong Dueb CDFL. -cidales R. Cf. 
ad XXXVII 1, 4 ptolemeus A et aUeri^^ A altero ex 
filiis electo (lecto X) alterum Bong DEL, alterum altero ex fii. 
electo F. altero ex fil. relicto altero AGM (aberraverunt ad 
praecedeniia alteri ex filiis — relicto ; cf ad XI 13, 9). aitero 
ex fil. relicto om. BC § 2 selenem A (seleucem unus F) 

maritum] meritum A (e in ras,) § 3 cyzino A Grypi 
Dueb, grippi BD (in marg. cipri). gripbi E. Cypri Bong A, cy- 
pry F, cipri R. Sic prologo XL in codd. cypro ei grypbo mu- 
iata suni § 4 viribus fratris Bong AF (fratres A), iam fra- 
tri X. iam viribus fratris R cyzenus A vertitur Antio- 
cbiamque venit tunc Bong Dueb DL, antiocbiamque venit om. R 
nec veri simile esi Cyzicenum Anliochiam venisse ; cf, § 12 § 5 
hunc AGM. binc BC. tunc R antbiociam A obsedere A 

trypbena Bong AG, tyrpbena B. tryfena C, trypbaena F. tri- 
phena R antiquiis A iusit A. iustit R. duxit coni. Asula- 



158 IN LIBRUM XXXVim. 

ntis. Sed nihil antiqoiiis qnam — inssit adnumerandum esi h-. 
cutkmibus nibil aliud (prius, amplius, minus) quam — . Cf. 
Drakenb. ad Liv. XXXI 24, 3. XXVI 20, 3. lusL XLII^, 13 
nihil aliud quamPacorum vocabat sui aemulatione] siui aemul. 
A efficerit^ § 6 tnm per. JSo;?^. tunc per. accusata con- 
irtiAGM. accusat at contra BC(reciej opinor; cf. ad XXXVIII 
7 , 5). accusat contra Bong R § 7 saevittum A § 8 ne- 
cessitudinem sanguinis quippe Bong Dueh DEFL. necess. qnippe 
sang. R. Hanc bene structam coUocaHonem verborum dissolve- 
runi ad S 9 his tot necessitudinibus sanguinis respicienies (cf 
ad XI 13 , 9). Ipsius ad Tryphaenam pertinel § 9 tum neq; 
ad illa A (super q; int lin, gat manu aliera, sed anHqua) B, tum 
neque ad illa GM. tum neque adempta illa €, cum nec occisa 
illa F. tum neque occisa illa BongDuebR. Meliores Ubri aperie 
osiendunt tnm neque necata illa scribendum esse. Sic XLIII 
1,5 in A extai itaque alia pro eo , quod est itaqne Italia se 
virinm Bong Dueb DL. virium se R cizicendo A tradita B. 
om,L. reditai^. redditam F. reddita R § 10 amplexantes AG 
MD, amplexante C. amplexantis Bong R parridarum A (ci int, 
/m.). Execratione parricidarum esi dum execrabatur parricidas. 
Cf. 2r 3, 3 omnium favore. I. F. Gronov. coni. cum execrat. par- 
ricidarum decidit A § 12 gryphi A piae namq; A (m. 
a//.m<. /m.triphenam). pienamq. 6^ (^tipra t;er^.ue addit}. Ipiam 
q B. tripienan que M. tryfenam q C triphenam (vel tryphaen.) 
qnae R (yerbum capit E non post interfecerat, sed post triphe- 
nam habei) interficerat A 

4. § 1 socio regno A ptolemeo^, et sichoc ei seq. capUe 
indignus^ et regem^Gilf. rege F. et rege R. Cf. VII 5, 1 

Philippo fratre dato obside. XVIII 4, 3 filio — et — filia — 
heredibns institutis. XXXIX 5 , 2 herede populo Romano in- 
stituto. 2rX/2,5 omnibus servis nascentibus. Prolog. XXVI 
altero filio occiso, altero rege nuncupato. ArFInuncupato snc- 
cessore filio § 2 demisisset A. dimisisset Z. emisisset R 
quanquam A § 3 hac] ac A reliquit Bong Dueb DFL. re- 
linquit R § 4 ab Cyzic. Bong Dueb D. a cyz. R (cyzeceno 
A) mariti om. A § 5 occultis Bong Dueb FL. occultatis 
R § 6 qnae etiam Bong Dueb. qnae et 

5. § 1 nec a fratfe Bong Dueb DL. neqne fratre GM. 



IN LIBBUM XXXX. 169 

oeque a fratre R § 2 dnm haec agBntor — CyreBarnm reg- 
num Bong DEL. om, ABGM. quod cu dineina tenne^it sub- 
stiiuil C, igr alexander regni quod ei pr F popnlo ro- 
mano] p.^r ^ § 3 lybiae A § 4 converterint A § 5 
contemptn A § 6 herotinns BF (-tynns). herotimus Z. hie* 
ronimus E (t sup, n). erotimns jR pelicibns A innastabat A 
(fe sup, ua m. a^., sed anliq,) GM. vastabat C, infestabat R 
exsanguinibns AC. sanguinibns B. exsangnamibns M. exangui- 
bos D {in marg. exsanguinibns). ezsangnibus R 

IN LIBRUM XXXX. 

1 . § 1 filiomm DL. flliis R ' inimicis C. inimicns L. ini- 
micomm K inimicitiis R parentum om. L et regis A 
decarit L (vohut decurrit). concnrrit R sibi reges Bong Dueb 
BEFL. reges sibi R circuminspicere ABCGM. circumspi- 
cere R, Cf. €id XXII 5,4 § 2 mitridatem Aelsic per to4um 
Ubrum ptolemeum A arcensendnm A qnod et AG (m 
uiroque qnod ex fuii) BE. quod et ex M. qnod rex C. quod 
Bong Dueb R implicitus A ptolemeus A quoqne Bong 
0. Vide ne que scribendum sU. Cf.adXV4^ 7 semper hostis 
fu. Syriae Bong Dueb, host. s. semp.fn.i). semp. s. host. fu. L. s. 
semp. host. fu. F, host. semp. fu. 8. R § 3 tegranem A 
parkica A § 4 octodecim Dueb. X et VIII AGEF. X et IX ^. 
decem et novem C. X et Illl M, XVIll Bong DL. Ex cod. M et 
hoc loco et XL 2,3 X et IIII annos scripsi, Appianus Syr, 
48 et 70 irri rscaaQSCMcldsKa hahet tranquilissimo A 

2. § 1 militum ABCGM, hominum R arnspices A § 2 
anthiocus A eodem locullo^(v sup. o) §3 octodecim i>ue&. 
X et VII AG. X et VIII FM. decem et octo E, X et IX B, decem 
et novem C. XVIII BongDL annis EL. annos R §4 ita qnod 
gesserit ABCGM. itaq; cess^it D. ita quo 9cess^it L. ita qnod 
cesserit F. ita quo cesserit Bong E datnrum ei qui C. dat. 
regnum quod EF. dat. qnod R abarum AG. arobu L. arabnm 
R § 5 redigit Bong Dueh Z. redegit R 

IN LIBRUM XXXXI. 

!• §1 scytarvm A § 2 scytico A Parthi exules^oit^ 
Dueb DL. ex. parthi R § 3 hii .<^ adsyriorum A inter 



160 IN LIBRUM XXXXI. 

orientes A veluti Bong X>ueb J>EL (GM?), velul R § 5 
postremo Bong Dueh BEL, postremum R § 6 virlute Z. per 
virtutem R § 8 gloriae sit Bong Bueb DEFL, gloriae (gla 
B) est R opulentimum A (ssi int lin,) mille urbium Bong 
Dueh G (?) Z. illud mille urbium F. iilud urbium R, urbium 
pendei ah opulentissimum. Eo quod XLl 4, 5 mille urbium 
Bactrianorum praefectus legiiur, effectum esse videtur, ui conira 
optl. codd, auctoritalem milie urbium scribereiur. Cf. ad XI IB<,9 
§ 9 scyticis A adsiduae A § 10 hii A schytia A dahas- 
tareos B, dachas et arcos D. dacas et aseos F. datos et tireos 
L. dahas areos M. Dahas et Areos Bofig R Spartanos Bong 
F. sparthanos ABCE, hypartanos G, hipartanos M, sparcanos 
D, spenos L, Sparnos sec, Med, Cf. Sirabo XI c' 7 et 8 
Maggianos Bong ABC. magianos GMDF. marnauos L. margia- 
nos E § 11 deinde Bong CF. deinde poslea R § 12 par- 
tiae A pleraque finium 0, Disciplet Scheffero et Wopkensio. 
Sed cf. XXXVIII ^, 7 latius aliquanto solum finium. F9, 6 
Fhylen Atticorum finium montes nix et Bong DF. montes nix 
(om. et) E (montis) L, montes et (om. nix) R 

2. § 2 ipo2j. ordo L, populorum ordo Bong Dueb R, popu- 
lorum corrupium esi, L F. Gronovius coniecit optimatum {cf^ 
1 9, 18. XLII 5, 2), Henninius philosophorum, Heerenius cogna- 
torum, Frotscherus propinquorum, Duebnerus procerum. Equi- 
dem compendia (ploij. 1. e, populorum et ^to2j. t. e, praeposi- 
torum a librariis permutata esse censeo. Cicero de fin, III 16, 
52 illud Zenonis nemo dicit in regia regem ipsum productum 
esse ad dignitatem (id est enim 7CQOrjy(iivov) ^ sed eos, qui in 
aliquo honore sunt, quorum ordo proxime accedit, ut secundus 
sit, ad regium principatum laudat additque se verbum e verbo 
reddentem producta nominare ea, quae aliis locis praeposita ap- 
pellarit, IbiMadvigius Stob.ecl. eth, p. 156 ovdh yccQ iv avkij rcov 
ngofiyovfiivoDV elvat rov ^aatXiay aXXa tovg (let^ avxov rszay- 
(livovg Qne in aula quidem regem inter praesiantes dignitate 
numerari, sed eos qui^ ceit,) comparat, Ordine praepositorum^ 
qui eiiam ot iv TtQoayayyrj (pikov nominantur (cf. Stephani thes. 
s, V. TCQoayayyt]) , lustinus Parthorum synedrium significare vi- 
deiur, quod Posidonius ap. Strah. XI 9 p. 515 elvai dnxov^ ait^ 
To fiEV avyyevciv, x6 Sh aofpoiv ^al (laycDVj i^ fov a(i(poLV xovg 



IN LJBRUM XXXXI. 161 

§a0iXeig %ct^t6xciciv rectoiies in paoe Bong Dueh DL. in pace 
rectores R (viClores E) § 3 schyticam A et sic paulo posl 

et utrisque Bong AGMD. et utriusque B (jnedhim u punclis 
notat:}C. et utriq;Z. et utroquei'^ et utrimque emend. LF.Gro- 
novius. Fleckeisenius ex utrisque mixtus fuisse censet idque pro 
glossa vocis medius Jiabet. Cf. ad VII 6, 11 § 5 maiorum A 

servprum Bong BFL. servitiorum ACDE, pervitiorum G. 
profi^forum iXf \k^\i<&iii om. ABCGM aequitate^6^3/. equitate 
B. equitare R § 6 ut quisque est ita Bong DF. ut quis est 
ita E. ut quisque ita L. ut qui questita A. ut quique st ita 
G. ut quique est ita R in bella Dueh E. om. L. in bello Bong 
R. Horum auciorUati parui, quamquam XXIV 6, 9 conlra 
opii. codd. quod in oracula patet scripsi partis A §7 aciae 
praeliari A pugnant autem Bong FL. pugnant aut ^ § 8 
timpano A intollerandi A si quantns his impetus est, vis 
anta et Bong Dueb D. si quanta his est in impetu vis tanta et E, 
quantus ei impetus est tanta L. si quantus his (eis C) est impetus 
vis tanta et R. Vocem vis cum sequentibus coniungi nec collo- 
calio verborum nec loci sentenlia sinit. Quare inpetus et vis 
scripsi, Cf, Liv. XXV 30, 9 ad vim et inpetum Romanorum ar- 
cendum. XLI 10, 8 tumultuarius exercitus acrius primo inpetu 
quam perseverantius pngnavit. F6, 8 §10 luricae A 

3. § 1 delecta A adulteria A gravias A. m. pr. corr. 
§ 3 venantibus A (n delet,) illis publica] illis m. pallida 

trilut.A §5 saepultura A ad curam E. atque.(ac DL) cura 
B § 6 omnibus 0. anlnibus Dueb ex emend. I. F. Gronovii 
§ 7 genitum da AGM. genti timida E. genti tumida R 
§ 10 dicti AGCE, dcl fcl Z^ dictis R promissique CEL. pro- 
missisque R 

4. § 1 stageneri L. stagenori D. staganori E. slaganory 
F. stagnori R § 2 hi postea Bong Dueh D (hii) EF. hi ow. 
R diductis Dueh. deductis Bong (dMuctis D) caeteris A 

§ 3 hunc*a-<4(c^ra5.) . nicatore^C^^. nicantore ilf. nichanoreX. 
nicanore R (nyc. F) anthico A nepote L. pronepote R de- 
ficere A iucio manilio bulsionem atilio AGM. lucio maniiio 
pusione atiiio B. lucio manlio bulcione manlio atillio C. lucio 
manilio pisone atilio D. manilio bulsone attilio E. 1. manlio py- 
sone m. attilio F. I. milia manilio milosone atilio L consuli* 

lUSTINUS. 1 1 



162 . IN LIBRUM XXXXI. 

bos] oois. A § 4 anthioci A, sibi iny. eripere regnum 
Bong Bueb DL, inv. sibi regn. eripere F. inv. eripere sibi reg- 
num R § 5 diodotus L Qioc tanlum loco}. theodorus B, 
theodocns C, teodotus M, theodotus R (-dottus F) Bactria> 
narum Bong Dueh EFL. bactrianorum R iusit A qnod] 
quo A § 7 mandragoran AGM. mandragoram BE (-gora 
CDF), Andragoram Bong Dueh L § 8 metu Bong CEL. 
metu et D» metu cum AGM. mecu cu B. niieta belli cum F. Ad- 
diiur in B seleucho et theodoto, in F seleuco et theodotto 
battryanorum rege faciundi. Turhae inde oriae esse videntur^ 
quod lihrarii ad § 7 melu cum dberrarunt. Cf. ad XI 13, 9 
§ 10 parti A 
5. § 1 particum A § 2 Zapaortenon Bong ABD. capor- 
teno C. zapaortem GM. aperteno E. zapaorotenon F. apaorceno 
L, Cf. Plin. N. H, VI 16, 18 § 3 tutella A tutela loci om. 

B, delei Sche/ferus, Genelivo loci res, de qua agiiur, nominativo 
tutela accidens eius rei signiftcatur. Cf. IX 3, 5 ne — velut vi- 
cinum incendium belli ad se transiret ihique adnotata. XXXVI 
4, 1 regni mutatio inter novos reges alternabatur ubertas est 
Bong Dueb DE, est om. R ut propiis A § 4 et fontium L, 
nam fontium EF. iam fontium Bong Dueb D. iam om. ABCGM. 
Mutata interpunctione vocahulis est et iam facile caremus 

% 5 partis A et sic toto capile decidit A § 7 anthiocum 
A societate A § 8 principacius B. priapartius L. pria- 
patius (-cius) R. Phriapitus coni. I. F. Gronovius , quoniam Ar^ 
rianus apud Photium commemorat ^qlccmxov omnes greges 
A (g punciat.), In cod. L in locum verhorum fuit sed et ipse Ar- 
saces dictus haec q sil pp dca dcus e arsaces (t. e. qui similiter 
propter dicta dictus est arsaces) suhsiituia et quae sequuntur nam 
sicut supra — cognominavere hic omissa sunl, Rupertus verba 
nam — cognominavere lustini esse negai, Et cerle id^ quod $ 6 
dicium est, inepte repeiunt. Cui cum in margine cod. B Partho- 
rum reges arsaces duoti adscriptum sil^ veri simile est eiusmodi 
additamenlum marginale in texium irrepsisse § 9 milhridate] 
th in ras, A prahate A. phraate BGE. pharaate M, phrahate 

C. phrate D. phrabate F, pharnace L phrahates G. ut paulo 
ante R multis Bong Dueb DL. piuribus R § 10 mitridati 
A reliquid A 



IN LIBRUM XXXXI. 163 

6. § 1 sicuti iBong JOueb. sicul parthes A mitrida- 
tes ^ § 2 perduxit Bong Dueh BDEFL. duxit R § 3 sog- 
donyanorum F. sugdianorum L. sogdianornm It et Araclio- 
torum et Drangarum et Ariorum Dueh. et Drangaritanorum Bong 
ABCGM (in hoc fuii drangrarid.). et drangaridanorum D. ar- 
cfaadorum vP gangarydarnm F, et aracatorum et dranganitano- 
mm E. et archotum et gragari taricanorum L. Drangarum et 
Ariorum nomina in Drangaritanorum coaluisse coniecit Holsienius. 
Arachoti ex XIII 4, 22 huc tralati esse vid^ntur bellis fasli- 
gati A exsanguis A § 5 in itere A interficisset A et 
per Borig EL. et om. R. Cf. ad XXXVIII 7, 4 iusit A 
g 6 cassus A § 7 Tiribus actus A (v sup, ac) mitrida- 
tes A bacasitim C. baccasim D, uagasin E. baccasym F 
basace L. bacasin R § ^ elymeorum A causaso A us- 
que ad Bong Dueh DFL. ad om. R eufraten A § 9 atquo 
iU BongDueh DEFL. atque om. R. Cf. XXXVIII % 8 cor- 
reptus Dueh F, adreptum AQ. arreptus Bong CEL. areptus B 
DM. Cf. Cic. deftn. 11^^ 93 qui simulalque adripuit, interfi- 
cit. Lucret. VI 662 gloriosae A decessit CDGM. decedit R 

m LIBRUM XXXXII. 

Hic liher desideratur in C 1 . § I mitridates A praha- 
tes A filius eius Bong FL. eius om, R constituitur Bong 
Dueb E. statuitur R. Cf. XXXVIII 2, 8 temptat A. temp- 
tatu B. Genetivum haheni R anthioco A statuisset et AB 
GE. statnisset ex M. et om. R schytarum A § 2 scy- 
tae A anthiocum A iam bello Bong Dueh DL. bello 
iam R pervenissent E. supervenissent R frauderentur 
A tantum iis Bong Dueh. tantum eis FL. tant. his D. Prono- 
tnen om. R dare ABGM. dari R § 3 frahates A relin- 
qnit A (n eras.) BG. reliquit R hi*merum A. Hymerum Bong 
I)F. humerum BE. humurum L. himerum GM tyrannici A 
§ 4. frahates A grecorum A antliioei A inmemor] r 
m. paUida A exaceruaverat A § 5 inclytam A. incli- 
tam B (na int, lin,). inlicitam GM. inde iam E. inclinatam 
R scitharum E, scytarum F. parthorum R (barthor. G) par- 
tici A prahatis A cede A 

11* 



164 IN' LIBRUM XXXXII. 

2. § 1 schytae ^ contemti ^4 victoriae ^(r. victoriaZ. 
victoria R § 2 sed et arlab. ABGME, et om. Bong JDueb 
R Thogariis Bong A. theogaris B, thoriis G, thorus M. theo- 
gals cholcatariis D (in marg, togariis). thocariis E, cocchariis 
F. calcatariis L, Bongarsius vidit Tocharos ap, PHn, r/17, 20 
inlellegendos esse brachio A (alterum c ul vid. int, lin,) § 3 mi- 
tridates A (a irl ras,) accensus] accessus A § 5 sed cum 
AL. sed et cum R schytis A § 6 Ortoadisti Bong ABGMD, 
arthoadisti EL, argoadysty F, Arlavasdem dici intellexit Bon- 
garsius § 8 silencio A praeteriri tant. regnum Bong Bueh 
L. tant. regn. praet. D. regn. tant. praet. R cum fines eius 
Bong Diieh DEFL. cum fines {om, eius) ABM, cui fines G, Cf. 
ad XI 13, 2 § 9 septinginta A § 10 iassonis tessali A 
indignam AGM, digna B. insignem R periculosamque] du- 
hium utrum in A -lorumque an -losumque sit eholchos A 
eum abire Bong Dueh DF. cu ire L, eum om, ABGME (ha- 
biere in M^ habere in AG extat, Cf, 4, 8) aut ex periculis 
— navigationis om, A'^ sed m. paltida in margine addita sunt 
§ 11 diuuulgata A fermae urbis A § 12 rursus Bong DFL, 
rursuq. B, rursum R paeliae A tessalia A pulsus magna 
vi Bong. magna vi om. L. vi magnb pulsus F. magna vi pul- 
sus Dueh R (A super litteras na lituram hahet). Praetermissio 
incertaqiie sedes verhorum magna vi ea iam lihrariis suspecta 
fuisse ostendit. Neque enim cum praegressis neque cum sequen- 
tihus apte coniungi possunt, Rectius, nisi fallor, magna navi 
scripseris (cf, F 6, 8). Ea lason pulsus , non profectus esse 
dicitur^ quoniam vi coactus proficiscitur. De structura verborum 
cf. II 4, 19 eo igitur profeclus longis novem navibus, comi- 
tante principum Graeciae iuventute inopinantes adgreditur. // 
13, 10 piscaloria scapha trepidus traiecit. XXXIl^ 5 rex parvo 
navigio traicientem ceperat. XLJIIS<, 4 inde in ultimos Galliae 
sinus navibus profecta Massiliam — condidit. Drakenb, ad Liv, 
XXXIV 26, 11. XXXVII 11, 6. De magna Argonautarum 
nave vid, XXXII 3, 14 cognito quod Argonautae idem propter 
magnitudinem navis priores fecissent. Cic. de orat. I 38, 174 
citius Hercule i&, qui duorum scalmorum naviculam in portu 
everterit, in Euxino ponto Argonautarum navem gubernarit 
eius] e? A cotidiae A medo BDEL, medeo F, medio R. 



IN LIBRUM XXXXII. 165 

Cf. II 6, 14 ab egeo A genitum A Colchos] choschos 
A etiam regno Bong ABGME. et regno D. octam regno Z. 
regno F. Aeetam regno emend, I, F. Gronovius 

3. § 1 parthim A iniuriam] in ini, lin. A qua et filiam 
Bong Dueb FL. et om. R Aegialeum Dueh. egey aliu D. 
aegyalum F. egialu L. Aegialium (eg.) Bong R interficerat 
A adiuncxit A liberum patrem E. patrem om. R §3 Fru- 
dium Bo7^g AG. frandium B. fraudium M. frigiuih DEL. fran- 
dyum F. Recam Dueb. ^Strdboni el Eustathio Tixag nal ^jifiq^l- 
GtQaTog ol T(5v /l(,o<5KOvqGiv rivlo%oi.'' Bongarsius. ^Sirabo : ^JPi- 
Ti&g^ forte pro KQi%ag^ unde Laiini Crecium ac mox Cercium 
finxere.^ VaUsius adAmmian. XXII 8, 24 Amphitus et Cercius 
(sic mss.) polluces A § 4 mitridatico A § 5 Parmenio 
Dueb. parmenion A iusit A § 6 Medius Bong. medus 
matris] medee add. L Medeam Bong. mediam § 7 tafes> 
trem^ §8 amiso A condit BongAGM. condidit Dueb R. 
Cf. 2, 10 §9 iniecto A deinde ab aliquanto AG (ab punclo 
noiat.) MD. ab om.BEL. In F plura'desunt sofoenae -r^. so- 
foene GM. sophene Bong Dueb B. sophone D. sofena E. so- 
phena F. sophane L mergitat AGMB. mergit ac E. emergit 
ac R eufratis A 

4. § 1 mitridates A ei sic per iotum capui § 2 herodes 
E. horodes F. orades L. orodes R ei sic patdo post occu- 
passe A coactus A § 3 tradit] trahit A § 4 trucid. eum 
Bong Dueb DFL. eum om. R iusit A § 5 misus A par- 
tiam A revoca+tur A relictis A questore A § 6 mi- 
tridatico A non deliberabant Dueb A (m. pr. dubit stiper- 
scripi.) B. non diliberabant GM. deliberabant (pm. non) D. non 
dubitabant Bong R. Benecke dubitandi noiionem in deliberandi 
verbo inesse posse osiendil ex Minuc. Fel, c. 35 eos autem merito 
torqueri, qui deum nesciunt, ut impios, ut iniustos nemo deli- 
berat. Sed apud lustinum locus similis non invenilur, quam- 
quam deliberandi verbo saepe utitur. Cf. V 8, 3 quae an dari 
deberet, diu — deliberatum. VI % 4 diu Lacedaemonii, an 
eumsummae rei praeponerent, deliberaverunt. XXIV 7^ 1 diu 
dbliberavit, an confestim rem adgrederetur. XXXI 4, 3 multis 
diebus deliberant, an eum Romam — mittant § 7 victis A 
(Ub in ras.) Augustum] aug. ^ anthonium ^ vastare^ 



166 IN LIBRLM XXXXII. 

(m. pr, iie stip. .ar) particum fuerat ma^a A^ § 8 diversa 
habiere A § 9 adduxisse ABG (se supra versS). abduxisse 
R § 10 tunc BDFL. tum jR parte reltgionum A inter- 
ficil ADL. interfecit Bong R parti A acceperant B (jnt. 
lin. rut). accepe F. acceperunt R § 11 partia A par- 
tis A pachorum A romanorumque A § 13 pachorum 
A Pacorus audiri] pacorus om. ABGME loqui cum ilto 
om. ABGME § 15 pelices A § l&fatum] factum A par- 
thi effecit ^G^i^ (efficit). parthie effecit B (m marg. fuit, guod 
coni. LF.Gronovius). parthiae (-thie) fecit R. Cf. IV 5,4 im- 
pellente fato manere contendit in quadam AGM\ in qua du 
B. in qua iam R frahates A 

5. § 1 interficit ELM. interfecit R omnes XXX Dueb 
AGMEL. XXX om. BF. omnes om. Bong D. In varr. lecU. p. 
160 Bongarsius v. tfiginta iamquam glossam damnat, quoniam 
ipse Phrahates unus de irfginta fratribus fuerii, Occurritur^ si 
e sodalicio^ guodcerium quendam numerum eocpleat^ unus soda- 
lium nominalim excipiatuf, poslea iamen plenum numerum poni 
solere, quasi nullus excepius sil (v. inierpretes ad h.l.\ Verum 
ibi tanium , opinor^ ubi de re agilur^ quae ad omnes aeque perti- 
net et ad exceplum et ad relictos, ut hoc dicendi genus ad usita- 
tum illud Annibal el Poeni {XXIX 3, 7. XXX 3, 2. 4, 14) ac- 
cedai. In hunc locum triginta ex cap. 4 § 14 ex numero tri- 
ginta filiorum fortuilo casu inlaium esse non dubito. Cf. adnot. 
ad XI 13, 9 § 3 ad parthia A. ad partia G {voluisse videniur 
ab parthia). a partia R § 4 insolencior A frahates A scy- 
tas A et sic ioio capiie praecibus A § 5 magno DL. ma- 
xime F. maximo R. Cf. ad XXIV h, 14 § 6 tiridatem 
ut vid. m. pr. , deinde in ras. mitridatem A. tyridatem GBF 
(tyryd). tiridatem R (-dace L) adventus A (s eras.) in 
spania AGM. in hyspania BF. in hispania E. in hyspania L 
(sed lineolasup. a del). in hispaniam Bong Dueb D confugit 
£L. profugit R filium farahates A. fil. frahatis D.-fil. pnacis 
L. frahatis fil. G. phraatis fil. BE. frubatis fil. M. phrabatys 
fil. F neglegentibus A § 7 frahates A mitridatem AG. 
thirid. M. tirid. D. tyrid. R (lyryd. F) § 8 frahatis A tiri- 
datis A et sic in sequentibus quoque desideraba A (t m. pallida 
add.) parthi[s dixit neque adversus parth]os. Uncinis inelusa 



or UBUUM xxxxii. 167 

om. A § 9 optentuiii A et frabati A (et , quod Bongarsius 
om^t^ in omnibus meis codd,exiai) et tiridate A § 10 8pa> 
oiensi AGM frafaati A iniunxit i>, sed in marg. incussit, 
quod habeni R partiae A § 11 cassiano A § 12. fraha- 
tes A caesarj caei A alius imper. facere Bong Dueb DL, 
fac. ullas alius imper. F, fac. alius imper. R (imp A) 

IN LIBRUM XXXXIII. 

1. Initiwn huius Ubri: Parthicis . — praetermittat in cod.Lips. 
non exiai § 1 explicitis velut Bong Dueb DL. veluti 
R lon^tam A § 2 perstringit Bong CDEFL, pstrinxit B. 
pra^stringit AGM § 3 traditur Bong Dueb. dicitur sub 
illo quisquam Bong Dueb DFL, quisq. sub illo ABCGM. In E 
haec ut neque quis serv. sub illo nec exiani ius L, quitquam C, 
qnicquam R § 4 servii^ A. servis G. servi R recumbat A. 
recubabat L, recumbant R § 5 itaque alia A. itaiia (om. 
itaque) L, itaque italia R appellata est Bong Dueb BDL. 
est om, R quem inhabitabat DFL. in quo habitabat R • Sa- 
turnins Bong, satn^ dcus L. saturnas B, saturnus R a love 
Bong Dueb DEL. ab iove R § 6 euuander A paiatinu B 
CD. plantiuu Z. palantium F. palatium R. Cf. Liv. / 5^ 1 a 
Pallanteo urbe Arcadica Paliantium, dein Palatium montem ap- 
pellatum § 7 lycaeo A. licaeo BM. lyceo vel iiceo R 
greci A § 8 fuit uxor Bong Dueb BD. uxor fuit R - fatua 
A adsiduae A divino spiritu Bong DEFL. spiritu om. R 
(A iuxia lin. m. ali, sed aniiqua numine habet) velut Bong 
Dueb. om. L, veiuti R § 9 geryone A (" eras.) § 10 gre- 
cis A excaptus vel excaeptus A iabinia A ei data] ei 
m. pallida inlai. A. otn. L § 11 adversum ABCG adversus 
R, Cf. ad XXVIII 4, 2 Rutulorum regem Bong Dueb. ru- 
til. regem DFL, reg. rutulorum R fraudatts A (a int. lin.) 
labiniae A nuptias fait Bong Dueb DEFL. fuit nuptias M 
interierunt Bong Dueb DL. interiere R § 12 lavinium C. . iabi- 
niam AG. lavinam M. Laviniam Bong BE. lauinu L. iavinie D. 
lavin^ F § 13 mezeticum AG. mescentium M. mesentium E, 
mezentiam (-cium) R regem Etruscorum Bong Dueb DL. 
etrusc. regem R labinio A condiditi^ A 



168 IN LIBRUM XXXXIU, 

2. § 1 nrbis huius Bong Dueb DFL. huius om. F, huins 
urbis R regis A numitor et amullius A § 2 amuUius 
A et sic in seqq. quoque cum aetate Bong Dueh, cum etate L. 
eu I etate B, cum vi et aetate F. cnm ul (vel ui) aetate'^. cum 
vi aetate R, Vocem vi praeter codd, melior^ ei Appianus 
iuetur XXVI 1, 10 Xa§6vTog 6s tov TtQea^vteQOV TtajQu xov 
ncLXQog xEkBvxoiVxog xijv ccqxV''^ o veoixsQog v^qbl Kai §icc xa- 
xi(Sxsv cifpeXoiievog ei LiviusJS, 10 Numitori, qui stirpis maximus 
erat , regnum — legat : plus tamen vis potuit quam volUntas 
patris aut verecundia aetatis priorem GM (?). potiorem R 
optpressisset A ream AG (fuit rem) M]S. et L. rheitm R 
sex. virilis Bong Dueb DL. viril. sexus R abdita iniuria F. 
addita iniuriae R. Uniuriae est dandi casus^ qui a verbo addita 
pendet.^ Nagelius § 4 qui A. quo R § 5 optuHt A de- 
tenta A. distenta R § 7 velut Bong Dueb F. veluti R 

§ 9 industriae frequenterquae A «b hisdem ACE. ab isdem 
BDGM. ab iisdem R captus veluti Bong Dueb FL. capt. et 
veluti R. Cf. adnot. ad XLIV 3, 6 a rege A Numitori] i 
fin. in ras, A § 10 suspicionem A cognita origine Bong 
Dueb B, orig. cognita R aduliscentis A ultione A 

3. § 1 ab adulesc.] ab, quod C int. lin. habet, om. GM (ab 
adulisc. A) conditor A § 2 tunc et — constituitur om. A 
BCGM conuvia A (alterum n erasum esse videtur) subactis 
CFL. subiectis R mox urbis A § 3 adhuc tempora Bong 
Dueb DL. temp. adhuc R pro dignis A (e corr. diis). pro 
diis Bong Dueb R. Esi ui viri ferociores armis suis honorem dis 
debitum tribuani. Sic Parihenopaeus iurat per haslam , ijv ^ev 
(iciXkov d-eov aipeiv TceitOL&mg Ofi{idxGiv &^ VTtiQxeQOv (Aesch. 
Sepi. adv. Theb. 510 Herm.) , ei Neopiolemus arcum Philocietae 
aiiingere cupit TtQOiSKvGctt, -O-' &67ceQ ^eov {Soph. Philoci. 657 ibiq. 
Wakef.). Sed inde nec recie colligiiur veieribus haslas pro dis 
fuisse ei^ ut fuerini, mire ob eam causam deorum simulacris 
ad^ dicuniur. Quare Puieanei scripturam pro dignis ex pro 
signis corruptam esse censeo , sicut XLJI 2, 10 indignam in A 
GM pro insignem legiiur. Festus signum praecipuum, inquil^ 
est hasta, quae h. l. signum inmortale nuncupari videtur^ quem 
ad modum axrjnxQOv apud Homerum dcp^txov ccel nominaiur 
immortalibus A (inm. GM) § 4 tarquini A pocensium Z. 



isr UBBUH XKxxni. 169 

phoeensmm Bong EF (-synm). focensium B, Cf, ad XXXVII 
1, 1 sinos A (v sup, o) liecta F. profecta R ante Bong 
Dueb DL, ultro F, antea R § 5 phocenses Bong EFL, fo- 
censes R ac] c int, lin, A illis temporibus 0, sed tempo- 
ribus m. pallida in marg, A gloria BL, gloHae i^ § 6 ul- 
tima A (^ m. rec. ui vid.), ultima CBL. ultimam R ora CG 
MBL, horam B, oram i^ gallicp z;^/gaUiit^. gallio G, gal- 
lie ilf. galtcom D, gallicnm R Rhodani Bong Dueb CEF, 
rodani R § 8 duces classis Simos et Protis Bong A, d. c. sy- 
miis et 4)thys F. d. c. fim^ et 4)cin^ L. d. classissim' et jpcis D. 
d. clarissimos et protis GME, d. clarissimos et jpiose B. dux 
bis clarissimus prothis C iuxere B. fuit C, fuere R ad 
regem i>^. ad om. R. Cf, adXXXI 4, 5 segobriorum CDE. 
sogobriorum F. sege regioum L, segobrigiorum R senanu 
nom. B. senonu nom. L. nom. meranum F. mannii nom. B. nan- 
num nom. R § 9 occupatns est AM et ui vid, G, nam loco 
verbi est exlat rasura. est om. R guttis L. gyptys F. giptis 
R' § 10 proci essent Dueb L, processissent Bong R. Grae- 
vius^ quijectionem proci essent ex lunlina depromptam iam- 
guam unice veram vendUat^ me non delerruit quin proceres es- 
sent scriberem. Nam primum veri simile est non procos solos cum 
Graecis hospiiibus, sed omnes civitaiis principes a Nanno ad con- 
vivium vocatos esse. Athenaeus cerie XIII 35 p. blb narraiioni 
de ipso Nanno praemiitit aliam similem^ quam his verbis infert: 
o ^OficcQTrjg Owccyaydv Toig in trjg ^aCLXelag dvvdcxag nal 
(flXovg xal cvyyevelg i%oielxo xovg ydfiovg ov nqoeLntov otsp 
(likXoi diffovat xriv ^vyaxiQci. Deinde proceres essent eiiam ad 
codicum liiteras propius accedit. Nam vel in optimis libris mss. 
syllaba re lineola superinducia significari et procesissent velui 
XX 3, 4 scrHbi solei rogantur 0. vocantur coni, Graevius. 
Sed vid. Handii Turs. I p. 83 greci A et sic in seqq. 
§ 11 prothi C, protby F. proci D. 4)cino L. pmti B (in marg. 
pto). proli R porregit A § 12 i^ostia A, ostia BC. Bos- 
tia R Rhodani Biing Dueb. rodani A remotu A veluti 
Bong Dueb D. velut R § 13 periculo AG. periculii BC. pe- 
ricula ^0/7^ 2>e/e6 i{ constituer^ 

4. § 1 et mansuef. BongDuebF, ac mansuef. R § 2 putare 
Bong BDEF. portare A. potare C (pota'e) GM. Cf. ad XXI 



170 IN UBRUM XXXXIIL 

5, 4 consuerunt AGMD. consaeverunt R (tunc et vitem — 
consueverunt omisit X) hominibus] omnibus A grecia 

A ei sic paulo posi § 3 manno B. senano E, merano F, om, 
L. nanno R sogobriorum EF, segpobriorum CD. segobrigiov- 
rum R (>georum L) cocin^ Z. comanus R «t affirmante X. 
adflrmante (affirm.) R regulo quodam BongDueh DL, quodam 
regaio R § 4 praecario A eodem loco A, in loco E, in 
eod. ioco X. eod. in loco Bong Dueb R § 5 quandoque do- 
minos Bong Dueb DL, dom. quandoque R § 6 instruit Dueb E, 
exirmt BongABCGMDL, struit F, quodL F. Gronovius voluit. Sic 
fortasseeliamXXIV%l^ ubiin omnibus codicibus insidiasqueAr- 
sinoae — instruit legitur^ struit scribendum, Nam in lusiini co- 
dicibus 8 impuro saepe e i hi in praemissum esi. Cf, II 10, 12 et 
aliis muliis locis exerses £ (sexerses D). 1 6^6 extrenue X. stre- 
nue R. II i, ^O exstructa E. instructa X. structa R(^F% 10 struere 
DL, instruere ve/instituere R. XVIII 6^ 6 extructa DEL. instriicta 
/J). XIV 1, 7 staret EL. extdret R. II 12, 22 expectatae AB 
GM, expectator C. spectator R. XII 3, 2 spectantibus EL. ex- 
pectantibus R. XIII 1, 10 expectabant BD. spectabaut R, 
XVIII 3, 12 expectantibus EL. speclantibus R. XXX 1, 9 ex- 
pectator E. spectator R. VIII 1, 3 specula ABGME, e spe- 
cula R. XXVI 1, 7 expoliate DL. spoliatae R. XXIV ^, 9 ex- 
scissa A. excissa BCGM. scissa R. XXXII \^^ ispartanorum A. 
spartanorum R. XLI 1, 10 hipartanorum M (hyp. G). Huc eos 
quoque locos pertinere puio , in quibus meliores codices circumin- 
spicere habeni. Vid. adnot. ad XXII 5, 4. In contrariam partem 
Ylv vel in anle s impurum omiserunt. Cf XII 13, 1 spaniarum AGM 
ibique adnotata. XIII 7,8 speo ABCGM. XVII 2, 1 strenue pro 
eo quod est instrenue. Vid. Lachmann. ad Lucr, IV 283 p.231 
florariorum^. floralium (7i>. floraliorumi? hospiti^ scirpiis 
Bong A, scirpis DF, sirpiis BGME. sirpus C, stirpiis X. Scir- 
peae sunt ^cophini ex viminibus iexH\ I, F. Gronovius § 7 et 
ipse Bong Dueb. et om. diiitescit A tempestivae A ades- 
sent GMDL, adesset R armis C. armatus /". armatis R inva- 
dere AGM, invaderent CDL. invaderet R § 8 qui aduiterare A. 
quia adult. G. quae(que) adult./^. Cf adXLlVb^S greco G 
soiita Bong Dueb FL. adsoiita A. adsolitam G. adsolita (assol.) 
R. Cf XXXtX 1, 3 ut adsolet fieri j mis,ta X. miserata 



IN LIBEUM XXXXIII. 171 

It formam F, formae R. fortunae coni. Ruhnkenms § 9 ad- 
que ita A conpraehemiuDtur A sirpis (7. stirpis L. ui supra 
R. § 10 caesa sunt Bong Dueb DL (cese). sunt om. R 
§ 11 stationem Bohg Dueb D. -dnis BC, -ones R muri^s A 
5. § 1 grecorum A vicloria A (* eras.) BDL. victoria 
R § 2 chartaginiensium A sepe A dedurunt A m. pr, 
corr. § 3 iuDCxerunt A * custodi^erunt A industriae A 

§ 4 et fama 0. et om. Bong Dueb virente om. B ex- 
ting^endum'^ § 5 catumandos A. cathamad^ L. cathimandus 
F. catumandus R speciae A (ciae m. pallida inlat) tor- 
bae A § 6 in porticibus Bong DEF. in om. R similacro 
A que recidere A iusiset A § 7 immortalium A re- 
donata Bong ABCGM. donata R § 8 delfis A audierunt 
Bong Dueb CEFL. audierant ^G^. audiverant R romanam ♦♦ 
gallis A § 9 qua re ACGML. quam ob rem F. quam rem R 

domi nuntiata ACG. nunt. domi X. denunciata M. Duutiatam 
domi D. domi nuntiatam R publicum ♦ privatumque A co- 
gnoverunt A. -verant R § 11 acontiis A (ykosup. ac m. pal- 
Hda). auocontus C. auoconciis D (in marg. auocuntis). a vo- 
contiis R percepisse dicit Bong AL. dicit om. R § 12 mi- 
tridatico A duxisse] d in ras. A gagio A. caio L. C. E. 
C. lulio F. gaio R habuisse] refert add. F 

IN LIBRUM XXXXIIII. 

1. § 2 ybero B. hybero DL. hymero F. hibero R (-bera 
E) hyberiam DL (-beria). hiberiam R hispano E. hyspalo 
BFL. his paulo M. hispalo R spaniam AGM § 3 pyreneis 
A § 4 ventis] n ras. A utranq^ E. utrumque R abundan- 
tiam EF(GM?). -lia BL. habundantia ACD § 5 nec ferri so- 
lam materia praecipua est, sed Bong Dueb (ferrique AG. 
est om. ABCGMDEL). Haec verba ex cap. 3 § 8 praecipua his 
quidem ferri materia sed male huc iranslata suni (cf. adnot. 
ad XI 13, 9). Nam ferrum in summae terrae bonis reponi non 
poiesi) sed in abstrusis metaUis, de quibus deinceps agitur^ nu- 
merahdum esi. Accedil quod Plinius, qui sua ^ui ex Trogo aui 
ex eodem quo Trogus fonte hausil, nai. hisi. XXXVII 13, 203 
proxumam equidem duxerim Hispaniam — feracem frugum, 



172 IN LIBEUM XXXXIIII. 

olei , vini , equorum metallorumque omnium generum rern recie 
aique ordine refert equorum] e m. ali. inlai.A gregpes nec 
Bong Dueb DL. greges sed nec R § 6 summa Bong 0. sum- 
mae coni, I. F. Gronovius terrae om, L § 7 cursus] currus 
A irrigui aestuariisque Bong Dueb. inrigu aest vartis quo- 
que A. inrigua (irr.) esl variis quoque BGMDL. irrigui est 
. variis quoque C, irrigui estuariis quoq^ E. irrigui variis quo- 
que estuariis F a paludibus B (quod — vehunt om. 2>, sed in 
marg. qd^ apaludib^ vehunt addit). in paludibus Bong B. Sal- 
masius ad Solin. p. 277 emend. in balucibus § 8 mare AGM. 
mari R § 9 pyrineum A et sic paulo posi passuum Bong 
EF. passus R 

2. § 1 inaediam A § 2 mallunl A § 3 polior EF. for- 
tior R § 4 ultro £ ei ut vid, D. ultus R {in mg. m. pallida 
A), Cf. 5, 5 laeticia A § 6 festis A^ labari A bellum 
Punicum Bong Dueb EF. pun. bellum AGMDL (pbst secun- 
dum — didicere om, BC) § 7 seriae A utriatum AM. 
vitriatum G. veriatum B. viriatum R declinarundumque A 

3. § 1 lusetanis A foetos A Gallecia Bong. gallicita 
AG. galacia C (sed i sup. ali. a). galicia D. gallia E. gallitia 
(-tia) R et Lusitania ac Bong Dueb. ac lusit. E. ac lusit. et 
R (adusitania et M) § 2 Galleci Bong A. gallicii BF. galicii 
C. gallici R grecam A theucrum A mortem A (m delei.) 
concessise A salamina BEC (solam.). solaminae G. salamine 
M. salaminam R. Cf. //7,7 condedisse A § 3 eurysce AG. 
eurisceC. euriste/>ilf. euristeo B. erice L. Eurysace BongEF 
loca ubi] locabi A galleciam^. Cf XXXVII S,S § 4 galli- 
ciae A ampiloci ACL. ambiloci BD, ampholici E. amphiloci 
R (-phylocy F) cum ♦ gris A calibi vel collibi A. colubi 
C, columbi GM. et plumbi BDL. ac plumbi Bong E (plumpbi) 
F § 5 exscindant Bong Dueb. excitent E. excidat F, exci- 
dant R § 6 mons] s m. pallida A fulgore AGME. flumTe 
F. fulgure R proscisa A (alter. s ini. lin.) G. pcisa L. pro- 
scissa R quae in Bong Dueb L, ff in CD. quod in R. Cf. 
XVIII 3, 7 et quod ipsi non erant , liberos procreant. XLIII 
2, 9 et veluti ipse esset quod in aliis prohibebat, regi ofTertur. 
XVIII 3, 11 id primum aliis videri furor. XXX 1, 10 haec 



IN LIBRUM XXXXIIU. 173 

primo laborafitis regiae tacitae pestes — fuere munus] mum- 
nus A (m eras,) § 8 Bilbiii £ong. bibuii Z. hirbili E. bir- 
bilii B. birbiti GM. birbiii B Chalybe Bong. carlybi AG. 
carlibi CM. calibi -BjE^. calibe BFL § 9 calycies A (d «wp. 
cl). calides CG, taliber M. calybes F. calibes B ferroq; A. 
ferroque B 

4. § 1 fero GM. vero B (in A m. pallida inlat.') Tarte- 
siornm Bong. tarcesiiorum A. tartessiorum C. tarcessi F. tar- 
cessimorum L. tarcessiorum B adversus Bong EFL. advers^ 
I>. adversum B gessise A curi F. curites D. cureres B. 
Curetes Bong B. Cynetes vel Cunetes emend. 1$. Vossius. Nam 
nuUi in saliihus Tartesiorum Curetes , sed Cuneus ager {Mela 
III l) et promontorium Cuneus (Plin. nai. hist. IV 22, 116) 
rex] m. rec. inlat. A gorgoris CF (-rys). gargorius E. gar- 
goris B § 2 ex filiaae stupro nepos A. ex folia aestu pro- 
nepos G. ex filia estu pronepos MD. ex filia esseta (esela C) 
pronep. BC. ex filio strupo L. ex filiae stupro pronepos F. ex 
hliae stupro nepos Bong E variis] va in ras. A per omnes 
Bong CDEFL. ad omnes G (fuii et omn.) M. omnes (om. prae- 
posit.) B (B ad int. lin. habet) § 3 iusiset A. m. pr. corr. 
misiset A § 7 futrentes A ■ ac] c m. pallida A cum 
flnctu B. per fluctus C. non fluctu B offeret A § 8 per- 
nicitas] ci int. lin. A haud] aut ^ § 9 ex notis AGDL. ei 
notis M. et notis B fuerat A (n sup. at) § 11 habetis AGM. 
abetis B. abius E. abys F. habidis B quippe barb. Bong 
Dueb. quippe qui et barb. B. quippe et barb. B regibus AG. 
legibus B iunxit Bong Dueb DEL. iuxisse B. vinxit B et 
bobes A et ex] et om. L. ex om. GM mitioribus L. melio- 
ribus F. meliora D. misticora G. mitiora (mic.) B. Cf. II 6, 5 
glandem vescentibus passis G. passus B. pastus coni. Wop- 
kensius § 12 nisi Bong Dueb DL. ny C. ni B cirus A 
§ 14 avide AGM. abete B. abide E: abyde F. habide B 
rite sub successoribus B. a succ. Bong Dueb DEFL. ab succ. 
B retentum est Bong ADF. est om. B (retento M) in 
aliae AG. in alia^ quae C. quae ex F. et quae ex B. ea 
quae coni. Bongarsius; sed cf. XLIll 2, 9 et veluti insulis] 
in m. pr. in marg. A § 15 armenca A intellexerint A (lel 
eras.) § 16 tres fratres BongEF. fratres om. B spontae A 



174 IN LIBRUM XXXXIIII. 

5. § 1 spaniae AGM carthaginiensis A § 2 gaudetani a 
A, gaudetania G. gadetani a E, gadetania M. gudetrini a X. 
gaditani a E iusi A nove A garitanos G, gaditanos JR 

§ 3 sibi AGM. sic B. ibi et K ibi R gaditanos in- 
iuria] in m. pallida inlat. A § 4 magna. manu Bong DFL^ 
maiore manu E. manu magna R § 5 hasdrybal A ipse 
servo AG. ipse tenservo M. ipse a servo R cuiusdam «t A 

ulciscentis A (ci supra lin.) BGMBL. ulciscente R § 6 in- 
terfectus est. Maior utroque Bong Bueb. interf. est et maior 
ntroque ABGBE. interf. esset et mai. utroque M. interf. . est 
sed mai. utroque C. interf. et hinc mai. utroque Z. interf. est 
et huic utroque maior F § 7 poenos] alt. o in ras, A pos- 
tea om. A § 8 perdomite BEF. prodomite X. perdomita 
Bong Bueb R provinciae A, -cie BEFL. provincia Bong 
Bueb R iugumq; BL. que om. R Hispaniae Bong E (-nie). 
hispani R capere EF. accipere R victoriae BC. victricia 
R. Faber^ Graemus, alii eandem sententiam eodem fere modo 
in utraque enuniiationis parte iterari aegre ferentes verba per- 
domitae provinciae delenda esse censeni. Verum in altero mem- 
bro non id quod grammalica ratione potius est in formam pro- 
vinciae redegit, sed id quod consequiiur ad meliorem vitae nsum 
traduotum rei summam continet. Nam sententia est: non prius 
perdomiiae promnciae iugum accipere potuerunt, quam Caesar 
populum ferum iia mitigavit, ut in formam provinciae redigi pos- 
set. Cf. Soph. AL v. 106 seqq. &ctvEiv yaQ avrov ovu Ttm d-ikoi) 
— Ttqlv av — (laaxiyc Ttqmov vma (poivv%%^dg Q-avy ibique 
Wunderus. lust. XXX 4, 17 Philippus — nomen quidem re- 
gium retinuit, sed omnibus Graeciae urbibus — amissis solam 
Macedoniam retinuit. XLIII 4, 8 has insidias mulier — pro- 
didit, quia — miserata formae eius insidias aperuit. XXXVIII 
5, 5 ibiq. adnoi. Adde XI 14, 7 cuius tanta felicitas fuit, ut — 
Persae — iugum servitutis acceperint. 



IN PROLOGOS. 



Prologi in BGL extanl omnes , in M duo , m F sepieri' 
decim priores. Quos ne prorsus indotatos dimitterem , iextui non- 
nuUis lods emendaio Bongarsii scripturam et varias lectiones 
codicum BG addendas curavi. Recentiorem iamen verhorum 
scribendorum rationem^ quam sequitur B^ non ubique adnotavi. 

I Arbacem Bong B. ospacem G Astiagen Bong. astia- 
gem G. astrage B perso G Croeso Bong. crueso G. creso 
B intulit Bong B. tulit G cirus G «victumque coepit G 
hic — dicti Bong. hic — dictae G. his — dictis B oligarum 
G. eolicarum B lidorum G cambasses G. cambises B 
repetite G origines urbium Bong GB. origines et Lil^rum 
coni. Gutschmidius cambisse G. cambise B Darius Bong 
GB ei sic in seqq. Sed cf. ad prolog. IX ei X bella sithica 
B moUitus est BG 

II Scythiae et Bong. scylhicae et G. scitie usq; et B bri- 
ginesque Bong B, origines quum.6^ scitie B greciae G. 
gretie B Datin Bong Tisafernc Dong. tisafernem G. tisa- 
farne B. Est Artaphernes quodj q G atheniensios G -te- 
nuere Bong G. tenue B. sustinnere M hic Bmg G. hinc 
B phisistrati B qua extincta ratione Bong. qua extincta 
rone G. quam extincta roe B. qua extineta ad Marathonem 
emend. Bongarsius vincere G xerres G, xerses B gre- 
ciae G repetite G tessaliae G gretia G xerse GB ad 
xerses G. ad xersis B 

III xerse GB artexerse G. artaxerses B pulso inter- 
fectpre p. Artabano Bong. pnlsus interfectorem p. artabanum 
GB. ultus interfectorem p. Artabanum emend. Modius. Cf. lust. 
III 1, 9 caedem patris — vindicavit Acchaemenes Bong, ac- 
themens G. athenigs B (sed c sup. at) Agabazum Bong. aga- 



176 IN PROLOGOS lU— VIII. 

baxum GB. Bagafiazum emend. Guischmidius Aegypto Bong, 
aegyptum G. egyptu B recepta B grecis G pacificatus 
G inter eos orta B sint] sunt B repetite G pelopo- 
nensium QB Dorico] longo B dein bella G Messiania 
Bong B. mersiania G. Messania emend. Gutschmidius coalti- 
que B Sicroniae Bong. sicrome G. sicronie B. Sicyoniae 
emend. Bongarsius Corinthio tyranni Bong G. corintho ty- 
rann; B Criseum Bong G. crisen' B boetis GB dein] 
deinde B peloponnesis G. peloponensibus B 
IIII deletam] deiecam G 

V decelei cum G. decelleicum B artaxerse GB Gris- 
sum Bong G. gressu B. Cyrum emend. Bongarsius initum] 
invitum G excessu] exercitu B cyricum cum fratre GB 
grecorum G 

VI lacaedaemoniorum G in asiam persicis cum praef. 
G Herculide Bong. derculide GB navaliae G Cnido 
Bong (cf. ad prolog. 'XV). nidoi GB repetere G dein] 
deinde B boeticum B quo euctrix et Mantinae Bong G. 
quo eul'x et mantina B. Emend, Bongarsius victi] evicti 
B spartania misere V?^ thesalia G Epirei Bong B. 
epyrei G. Pheraei emend. Bongarsius coliatum B (in marg. 
coalitu) sotia bellum* G Achaeis Bong GB. a Chiis emend. 
Longuerrius Phodiis Bong B. ephodiis G. Rhodiis emend. 
Bongarsius bizantiis G. bitanciis B hincj hic G mache- 
donicas G 

VII machedonicae G. macedonie B geste G Motho- 
nem Bong. motonen G. mathone B yllioriorum G. illitiorum 
B Poenum Bong fi, penu B. Paeonum emend. Bongarsius 

VIII captum G Mothonem Bong G. mathone B fo- 
censis G quam sacrum G interfectumque Bong G. infec- 
tumq; B. interiectumque emend. Bongarsius huic] hinc B 
quod Phil.] quam Phil. G Calchidoniis Bong. calchidiois G. 
a achidoniis B. Chalcidicis emend, Freinshemius olynton G. 
olinton B sunt] sint G et Thracia Bong G. ut tracia B 
thesalia G ab eo snbactae Bong. ab eo om. GB Epiro da- 
lus] epiroratus B electo Bong GB. eiecto emend. Bongar- 
sius aryppa G. aribba B (in marg. ariniba) Perinthos] 
pintos B . i ^" 



m PROLoaos vim— xn. 177 

VIIII Bizanti Song B. bytsanti G olmedio ne siiBiotas 
B sithie B scithice B ^nieramas quae ad G cum 
Mathea Bong GB. Emend. Bongarsius scicie B greciae 
G. grecie B victusque Bong GB, victorque emend. Bongar- 
sius praemissa] praemira G fiiiae (-He) occisus Bong GB, 
fiUae die occisus emend. Bongarsius Cheroneae Bong G 
inde persice res B . Dario Bong B. dareo G nolo GB 
«rtarxerses G. artaxerses B . nemone Bong G. ventone B. 
Mnemon er/tend. Bongarsius Cnido Bong. cuido G. cuida B 
conon aclasse G lacaedaem. G Cyprio Bong. casprio 
GB repetitae Bong, repetit GB 

X artarxerses G, artaxerses B Annemon Bong G. ane- 
mon B. Mnemon emend. Bongarsius acae G compararit 
Bong. c^aravit B cadusis GB victos G elfectores Bong 
GB, defectores emend. Bongarsius persecutos G Dopa- 
iiem Bong GB. Datamem. emend. Freinshemius praefectum 
Paphlagonaon Bong GB. Grauerlus Paphlagoniae, Gutschmidius 
Paphlagona ante Paphlagonon excidisse censet repeftita G 
dein praefectum Bong. deinde praef. G. dehinc pref. B Hel- 
lesponti Ariobarzanen Bong. hellespontiario barzanem G. hel- 
lesponti ariobarrane B siria G Orontem in Bong. oronti 
in G. orontium B. Orontem emend. Bongarsius ochois G. 
acho is B Sidon accepit Bong GB. Sidona cepit emend. 
Bongarsius belium ter Bong G. beilo ter B. Semel tanlum 
cum Aegypti rege hellaium est, sed tribus exercitihus iemisque 
ducibus zov ^aatlicog slg xqla fiiQYj rijv 'EkkrjviKtiv Svvafitv 
fiSQtaavTog JHod. XVI 47. Quam ob rem bella terna inarche- 
typo fuisse suspicor. Cf. lust^ XLI 1, 7 a Romanis-qnoque tri- 
nis bellis — r lacessiti regnari tarsen G ' deinde reus Bong 
GB. dfein Dareus emend. Bongarsius confluxit G 

XI libri undicimi G Darii Bong GB in excessu Bong. 
in om. GB 

XII bactiriana G. bacicana B Indica usque ad Bong B. 
indicatis ad 6? dictaeque in Bong G. dicte in B gecia G. 
gretia B archidianio B lacaedaem. G Moiossaque Bong. 
mollossaque (r. nolosa q B. Emend. Bongarsius addite hiis 
B Italicae Bong G. italie B Apulorum Bong B. a popu- 
lorum G Lucanorum GB. om. Bong Samnitum Bong. 

IUSTINU8. 12 



178 IN PROLOGOS XII— XV. 

samnia cnm G. sa&niacu B Zopyrian in Bong, Zopirioninimi 
GB (rop.) 

XIII tercio decimi G. tredecimo B sint partiti Bong G. 
sut parliti B ut veterani Bong G. ut om. B moliti Bong B, 
molite G relictis Bong B, relectis G gretiam GB Plii- 
thone Bong. phitone GB. Emend» Freinshemius sint deleti 
Bong G. sut deleti B Lamsacum ^o/i^. lansacum 6^^. Lamia- 
cum emend, Bongarsius gretia JG, grecia B perdoicas B •. 
Ariaratem Bong. ariaretem GB occidit et occisiTs Bong, el 
om.GB. occidit ut occisvLs emend. Gutschmidius neoptoieniu 
B Craterum Bong. cratereon G, crateron B. Cf. lusU XIII 
2, 14. 6, 15 Cyrenarum Bong. quirenarum GB 

XIIII antigonem B capadotia 6^. cappadotia B frigia 
GB maiore Bong. minore GB arridaeum G. arideum B . 
Cliton Bong. clipon G, dipon B victus Bong GB, Is. Vos- 
sius et Ahr, Gronovius edideruni el Ciitus (vel Ciito^) victus. 
Ne orationts tenor interrump^retur ^ et Ciiton vicit praeferen- 
dum duxi elesponto B argiraspid G. argiraspidas B Po- 
lyperchonlere captaqjie Bong G (poiip.) poliperconte captaque 
B, Polyperchonte receptaque emend, Bongarsius ad fatorem 
mychia Bong. ad fatorem inichia G. ad phatore michia B. a de- 
fectore Munychia emend, Bongarsius. Nicanore, quod nonntdli 
codices habent^ post defeclore excidisse videtur Olympiadanae 
Bong G. olimpiade B, Olympiada Pydnae emend. Bongarsius 

XV Antiochi Bong. antigoni GB gaze G ab Ptolemaeo 
Bong, ab ptolomeo (r. athoiomeo j^ Polyperconutes. Ut Pto- 
lemaeum Bong. poliperconutes proptolomeum G. polipercomites 
protholomeu B. policonutes p tholpmeu L. Demetrius cum Me- 
nelaum Ptolemaei fratrem apud Salamina in Cypro profligasset^ 
Ptolemaeum ipsum prope litus huius insulae proelio navali devi- 
cit. Plut. Demetr, c. 15 seqq. Diod. XX 50 seqq. Scribendum igitur 
Polypercon. Ut Cypro Ptolemaeum cett. Sicut h. l. Cypro in espro 
ita proL IX Cyprio in Casprio depravatum est. De ablativo Cy- 
pro c/". j)ro/. Flproelium navale factum Cnido. pro/. /Zpulsaque 
Cnido per Conona classe. lust. XI 10, 11 Tyro ibique adnoiata 
et XXXIX 4, 1 Cypri exulanlein ad obsidione G rodi B 
hrodiorum G. rodiorum B accassandro G greciam GB 
dein Bong G. deinde B lisimaco B repetiiae Bong B (-te). 



IN PROLOGOS XV— XVIIII. 179 

repeiitae qttam Q seleuchi G sandrocottie G, sandro coc- 
cie B coUectae Bong B (-te). coliecta 6^ et Leonimidiae 
(-die B) inde Bong GB, Cleonymi deiifde emend, Longuer- 
rius spartane res B corchiro B et Illyrico Bong. et 
illirico GB, in addidii Grauerlus qui ablata Bong GB. qui 
uncinis inclusil JDuebnerus^ Grauerlus ut abiata conieciu Sed 
vide ne qui eodem sensu quo ut dictum sit Be re cf, Diod. exc. 
Hoesch. XXI p, 490 rex Bong. res QB 

XVI alteri Bong B. alter G macaedoniae G evietus 
Bong GB. eiectus emend. Modius Pyrrho Bong et sic ubique. 
pyrro G. pirro B et sic uterque in seqq. ut Ptolem.] ul, quod 
Gronovius e Periz. addidit, om. Bong GB (plolomaeus G. ptholo- 
meus B) nucupato sustes successore B filio Fiiadelpho 
Mong. filiae adelfo G. filie a depho B ut si simachus B 
Andromache Bong B. andromachae G. ab Dromichaete emend. 
Bongarsius eracleam B repetititrae G bythiniae G. bi- 
thinie B eradotice B (cle $t/p. d) dearchus et ratirus B 
dionisius G. dyonisius B urbem] orbem B 

XVII -haec om. B agathode B seleucho G conmi- 
litonum G seleuchus GB caj)padotia G. capadocia B ab 
Ptolemaeo Bong. ab ptolomeo G. ab tholomeo B fratrae G 
arsiones ^ ptolomeus 6^. tholomeus ^ caera unus 6^. ce« 
rauinis B anthiocho B composuit Bong (conp. G) da- 
rentum G origines regnum tenuit quo mox evictus epyroti- 
corum G. Verba i:^gnum — evictus ex prologo XVI desumpia. 
Cf. iid lust. XI 13, 9 in italia B 

XVIII res geste a pirro epirota in italia B eius in Bong 
G. est in B chartaginienses G. carthaginenses B inde] 
id G phenicnm GB sidonos G Veliae Bong G. velie B. 
Uticae coni. Bongarsius Carthaginumque Bong. cartaginem- 
que G. carthaginensiumque^? 

XVlill libri noni decimi G undevicesimo] in G duplex 
rasura est. Videtur fuisse vincensimo cartaginiensiun\ G. 
carthaginensiii B in Africam Bong GB (afifr.). Vid. ad lusi. 
II 13, 6 per rubellum annorum Bong G. p rub. annorum B. 
p rub. annonem L. per asdrubalem amilcarem et annonem ms. 
P. Piihoei adscriptum habet , quod Bongarsius probavii et pleri- 
que editores r^ceperuni. Sed difficile dictu, quomodo id in per ru- 

12* 



180 iN PROLOGOS xviiii— xxn. 

bellum annorum corrumpi poiuerH, Propius a codd. scriplura 
abest per bellum Maurorum. Cf. lust XIX 2, 4 et Mauris bel- 
lum inlatum et adv^rsus Numidas pugnatum et Afri conpulsi 
ceU, in Siciliam Bong G^. in sicilia L eum Selinum Te- 
metegantum et Gamerinam Bong G. cu selmum cemetegantu et 
gamerini B, cum Selinuntem et Agrigentum et Gam^rinam 
emend, Bongarsius ceperunt] coeperunt G dionisius^C dyo- 
nisius B Phoeni Bt>ng, phaeni G, phenici B Homilconem 
Bong, omilconem GB quod obsidione Bong B^ quod sidione 
G, qui obsidione emend, L F. Gronovius, Cf, lusU XIX 2, 7 qui 
— exercitum amisit siracusanorum B ' exercituum G 

XX vicesimo] in G vicensimo fuisse videtur; est enim pro 
littera n rasura et sic in seqq, prologis dionisii GB penis 
B grecorum GB dionisiae rebus G dictis quas B af- 
frica GB 

XXI in scilia B dionisius G, dyonisius B amisso 
Bong G. amissus B per Dionysius (-nisius G) iectus Bong 
G, dionisius eiectus B. p indionisius eiectus L, Veri simile est 
Dionem ante Dionysius excidisse fratribus Corinthum statim 
oleonthe Bong G, fratribus cor. stat. oleuntie B. Bongarsius 
coniecit fratribus Corinthum secessit. Ut a Timoleonte, Modius 
fratribus Cor. abiit. Ut a Timoleonte. Sed cum scriptores de 
uno iantum Dionysii fralre mentionem faciant, fratribus ex fratre 
abiit {vel ivit) orlum esse videtur cantaginensium B mor- 
tuoque Pisistrato Bong GBL, mortuoque Sosistrato emend, Lon- 
guerrius ex Diod, XIX 3, mortuoque Sosistratos Gutschmi- 

• dius arcessiti quam ad bello Bong, arcessiti quam (qua B^ 
a bello GB, Bongarsius coniecit arcessiti ad bellum , Gutschmi' 
dius arcessitique in id bellum. Leniore remedio usus arcessiti^ 
que ab illo scripsi. Bellum et illum eiiam lusi, XIV 1, 5 in 
codd, permutaia sunt, De re cf, Diod, XIX 4. 5 cartaginienses 
G, carthaginenses B obsederunt Bong G. obsiderunt B. ob- 
sederint emend. Guischmidius quod bello G agathodes B 
nanctus Bong G, nactus B 

XXII agathocles G. agathodis B Poenis] peis B nanc- 
tus Bong G. nactus B in siciliam G afTricam GB pos- 
sessa Bong GB. obsessa L provintia GB Opeilam Bong 
GB. Cf. ad lusi. XXII 7, 4 cirenarum B bccupato G 



IN PB0L0G05 XXII— XXVI. 181 

domenatione G. dominacoe B afTricam GB repetitus Bong 
GB, repetito emend. Gutschmidius cnm penis B composuit 
Bong (conp. G) dissidentis G. desidentes B (dis sup. de) 
8ul)iecit Bong G. eiecit B, subegit L 

XXIII agathodes B brutiis G. brnciis B intulerit 
Bong, intulit GB brutiorum G, bruciorum B subactis 
Bong G. sublatis B ex hereditati B oppraessus G mo- 
tnm quae Bong B (que). motnmque G rege G bellaque 
Bong G. bella que B penis B mamertinin G ibi Bong 
G, ubi B in italia B yictus Bong, victusq; GB revertit 
in Bong. revertit G. revertilur B 

XXIIII vSgesimo B continentur haec GB (hec). haec 
om, Bong gonatham B antiocum B phtolomeus G. tho- 
lomeus B caeraunos G. Cf. prol. XVII cum Monio Bong 
GB. cum momo L. cum Monunio emend, Guischmidius. Cf. Nie- 
huhrji hist, aniiq. III p. 320 ptolomeo G. tholomeo B lisi- 
maci B utque Bong B. nt quae G bccuparant Bong. oc- 
cuparunt G. occupaverunt B greciam G. gretiam B deli- 
tique G sunt Bong. sint GB _ • 

XXV vigesimo B volumine Bong B, libro G appoU 
lodore B Cassandreae Bong. cassandra et GB transierint 
Bong B. transierunt G Antigono Bong. antiocho GB Bithy- 
nio Bong. bithannio G. bitannio B. BithynismenJ. Fremshe- 
mius Felini Bong G. felmi B. Tileni ed.Oxon. Tyleni emend, 
Guischmidius macaedoniae G regnum Antigonum B. reg- 
num om. Bong G exuerit Bong B. exuit G Lacedaemoniam 
Bong. lacaedaemoniam G (i punclai.). lacedemona B obse- 
derit Bong G. obsed'«t B Illyricum cum Bong. cum om. GB 
(illirucu) Mytilo Bong G. initio B belium Bong B, bella 
in G fuisse videiur 

^XXVI sexto XX° B greliae G dominationem BG. 
dnaconne B Gonatas Bong. conatus G. om. B constiterint 
B delebit G Lacedaemoniorum G. lacedeYnonium GB 
Area Bong GBL, Cf. lusl, XXII II 1,5 sui Bong B. suis 
G Crateri Bong G. cratim B filib suo GB. suo om. Bong 
habuerit Bong GB. habuit emend. Duehnerus achaie G Ara- 
tus Sicuonem Bong, aratusicuonem G, aratus icnone B me- 
gera B occuparit Bong B. occupaverint G antiocus B ei 



182 IN PROLOGOS XXVI— XXVIII. 

sic in seqq, quoque filios G ptolomei G, tholomei B so- 
chio G, sotio B thimarcho B interiit Bong QB. interierit 
Perizon, Antigono Bong GB, Antiocho emind.Cuperus se- 
leuchus G Galiiuicus Bong, gallinicum GB acciperit G 

XXVII seleuchi G siria G ptolomeum €r\ tholomeum 
' B ei sic uterque in seqq, in Asia Bong B. in assyriam G 

suum Hieracem Bong. suum antiochum hieraceme G. suum an- 
thiocij iratenie B quo bello angurae Bong B (angure). quod 
b&lio angurae G ab Ataloziae lambitunum Bong. abatalo- 
ziaelambitunum G. abathaloice lambitunu'^. ab Attalo Ziaelam 
Bithunum emend. Valesius occiderut B eum Bong. ad eum 
GB. Achaeum emend. Niebukrius , AdneMm Gutschmidius et 
Antigonum Bong B. et antfgonus GL navali prona Bong B, 
navalio prona G. navali oprona L, navali Sophrona emend. Gut- 
schmidius et a Gailinico Bong GB anthiocus B effugit 
Bong GB. effugerit emend, Gutschmidius Artamenem Bong, 
ariamenen GB cirstode Stryponio Bong, custode striponio 
GB, custode thriponis L, custodes Tryphonis emend, Freinshe- 
mius a Gallis Bong. a om. GB seleuchus GB decesSe- 
rit Bong B, decessil G filiorum Bong G. filium B Epaco- 
rios Bong. eparorios in G fuisse videtur, apochorios B, epato- 
rios L. Apaturius emend. Freinshemius ^ Apatorios Gutschmi" 
dius occiderit Bong G, occidit B 

XXVIII octavo vicesimo G aepyri G laodamiam 
G aepyrocae G occiderint Bong G, occiderut B Bastar- 
nici Bong. bastarnaci G. basternici B, Bastarnaei coni, I. F. 
Gronovius ex Macedonia Bong B. ex macedoniae G. rex Ma- 
cedoniae emend, Modius , sit] sic G Jusus] furus B quo 
mortuite Kc filii Bong G. quo mortuo (fuisse videtur mortui) 
filii B. quo mortuo tutelam ^Wiemend, Bongarsius. Cf, lusi. 
XXVIII 3, 10 cui Antigonus tutor datus filippi B Anti- 
gonusque Bong. antigonusq. (sic) G. antigonusq; B. Antigonus 
qui emend. Bongarsius Thessaliae in Asiam Bong G. tessalie 
in asia B, Emend. Bongarsius et Duehnerus adiutis] in G fuit 
adiutus Cleomenem Bong. cleomenen GB . Lacedaemona 
Bong. lacaedemonia 61^. lacedemona ^ -Spartanos consufugit 
Bong. spartanos confugit GB (sparth.). Longuerrius coni. cum 
coniuge fugit. Si quid sub syllahd su laiere velis, poiius cum suis 



IN PBOLOGOS XXVIII— XXXI. 183 

fttgit scripseris. Nam lusdnus XXVIII 4, 10 Cleomenem ait cum 
coniuge et liberis in Aegyplum aufugisse Rom. gessere Bong 
G. gess. romani B 

XXVIIII Aetulos Bong G, eculos B Creticae origines 
Bong, cretiae origines G. origenes gretie B illiris B ecolis 
— eculos B Romanis Bong B. romane G intulit Aetolis 
bellum Bong G. intulit ecoiis bellu B, intulit Attalo belium 
emend, Gutschmidius. Cf. ad prolog, XXX 

XXX Ptolom^o Utrusphonae Bong, ptolemaeut rupphonae 
G, tholomeo ruppone B, ptholomeo tritone X. Ptolemaeo Try- 
phone emend, Scaliger^ Rulgersius alii Philopater Bong, fllo- 
pater G, philopat^ B anthiocum B rapi ei poeamare ga- 
thocleae Bong G (gathacleae). raprei poeta mare gathodee B, 
Raphiae ipse amore Agathocieae emend, Valesius rege Bong 
B, regem G anthiocus B asya B cum movisset Bong, 
commovisset GB Aetola bella Bong. aetolo bella G, actolo 
bella B, atalo bella L, Attali bella emend, Gutschmidius sul- 
pitio GB Flaminio Bong G, flamineo B, Flaminino emend, 
Bongarsius quibus victus pax Bong G, quib; victis pax B, 
a quibus victus pax coni, Bongarsius^ a quibus victus, pax 
transigitur Longuerrius, Rei et codicum vesiigiis accommodatius 
mihi videor scripsisse quo bis victo pax. Cf Flor, II 7, 9 bis 
victus rex, bis fugatus, bis castris exutus. — Et illi quidem 
consul pacem dedit anthiochi B Media Molonem Bong G. 
metamedone B in.Asia Maccheum quem' Bong, in asiam 
acheum quem G, in asyam acheumq; B, Emendavit Freinshe- 
mius e Polyh, VIII 17 Sardibus Bong G, . sardili 3 pacata 
Bong G, peccata B bactristenus B Romana bella Bong, 
bella romana GB discendit G 

XXXI et tricesimo Bong. et trigesimo B, et om, G con- 
tinetur Bong, continentur haec GB (hec) lacaedaemonio G 
Navide Bong GB Flamininus Bong. flaminius G. flaminimus 
B philopome B Acbaichorum Bong. achachorum G, aca- 
chorum B cum anthiochum G, cum anthioco B in achaiam 
B per Achilium Bong GB, per Acilium emend. Bongarsius 
in Asia Bong. in ariam G. in asiam B per sipionem B de- 
nique Annibalis Bong G, denique hamnibalis B. Fuga Annibalis^ 
quae hellum Acilii et Scipionis praecessit, non potest tertifhco 



184 IN PROLOGOS XXXI— XXXIIIL 

per deniqae*tndt/Cf. Quam ob remcum in lihris mss. modo Poeni, 
modo Peni legalur^ lenissima muiatione Poenique Annibalis — 
fuga scripsi, Cf. prolog, XXXII Annibale Poeno ab Cartha- 
ffine Bong. a carlhaginem 6^. ad cartagine B cum acholis 
Bong G, cum acoP B, cum Aetolis emend. Bongarsius Achi- 
\\Mm Bong GB anlhiochum J9 grecia C^. gretia^ 

XXXII Iricesimo] sine ras. G lacedemoniorum GB 
messenniorum G, messedoniorum B philopormen GB du- 
cem andbo Bong GB, duce Manlio emend. Bongarsius adver- 
sum Bong. adversus GB animus Bong, animos GB ob hoc 
Bong B. ab hoc fuii in G Basternae Bong GB iliiricae 
G occuparet B pannoniarum B Daciorum Bong, datio- 
rum 6^. datorum ^ Rubobosten .j^on^ 6^. ruboste ^. Buro- 
bosten emend, Bielowski in Asia Bong. in asyam G, in asiam 
B ab rege Eumene Bong, ad regem eumene G. ad rege eu- 
menS B Gallium Bong' G. gallia B Ortiagonem Bong, or- 
tiaganem G, orciagone B. Ortiagontem emend. Bongarsius 
Parnecem Bong G. parneten B. Pharnacem emend. Bongar- 
sius et Prusiana Bong G. et prusicina B. et Prusiam emend. 
Bongarsius Prusiam Annibale Bong, prusian hannib. G. pru- 
siam hannib. B hannibalis GB anthiochum B et mox 
Bong. et mors G (et mors — magni Antiochi om. B) an- 
thiocus B 

XXXIII Epiros Aelolicae Bong G (epyr.). epiro se tolice 
B. Epiros Achaicae emend. Bongarsius unitate Bong B. unite 
G acheos G. achaios B lacedemonios G . rursum Bong 
B. mrsus^ seii Philippo ^ow^ (r. seudo phiiippo ^. Pseudo- 
philippo emend, Bongarsius 

XXXIIII achaiu B per (p' G) Macellum Bong GB. per 
Metellum emend. Freinshemius muminiu B quo dirnta Bong 
B. quod fraita G (prius a punciat,) corinthos GB eume- 
nes G gaiiogrecis 6^. gallo grecis B Pisidias Bong GB. 
Pisidia emend. Bongarsius Selegensibus Bong G. se legensi- 
bus B anthiocus B ptolomeus G. philoneus B. Quae posl 
V, Ptolomaeus in Bong GB extant repetitae (reppet. G) inde 
origifies regum (rerum G) Cappadocum (capad. B), ea guoniam 
ad AegypUos non perlineni, Grauertus eiecii ei m sua sede post 
verbTi Ariarathe rege Cappadocum reposuU ptolomeo G. tho- 



Df PROLOGWJS XXXIIII— XXXVI. 1 85 

lomeo B Filometor (phil. B) et Eaergetes Bmg B. filime- 
corete yergetes G anthioco B habuere] hiuere B heU 
lam om. B p^ romanos G restitutoque Bong G. e restitu-. 
toq; B (ta sup. to) Romani] romam B rege Syriae Antiocho 
Bong. ant. rege syriae GB Soter] socer B clam] eclam 
G oceupatoqae G tymarchb G Ariarathe Bong. ariarate 
G. ariaracte B. et Ariarathe emend, Bongarsius capadocnm 
B reppetitae inde origines rerum Cappadocam G. om. Bong 
B. ^Nimirum omissa a librario duplici verbo Cappadocum decepio 
in margine sunt adscripia aique inserla deinde alieno loco.' 
Grauerius Ariaten Bongr ariathen G. ariacten' B Orpher- 
ifem Bong B. orphernen G. Ariathen et Orophernem emend. 
Bongarsius cum Selegensibus Bong. cam selegentibus G. cu 
sele genittli B 

XXXV (libri tricensimo quinto, G) quinto et tricesimo 
Bong B. et om. G (tricesimo sine ras.) Ripaticum Bong GB. 
Emend. Bongarsius Rhodios Bong. hrodios G. herodios B 
Chidiorum Bong GB. Cnidiorum emend. Modius, Chytriorum 
Guischmidius Cerinenses Bong, cermenses G. creinites B. 
Cerymenses emend. Guischmidius et adversus Bong G. et ad- 
versum B. ut adversus ed. Oxon. Sotera Bong G. socera 
B suborciatus B tanqnam B anthioco B victus De- 
metrius invisum stultitia Bong B, Verha interiit. Ut deinde 
maior filiorum eius Dem^ctrius , quae ob repeiiium nomen Deme- 
trii excidisse videniur, Grauertus inseruii, Nam ^Demetrium So» 
iera Alexander viia pariier ac regno spoliai; per maiorem Soieris 
filium Alexamler primo proelio victus inierficitur, lusi. XXXV 
1, 2/ SimiHa iam Longuerrius ei Abr. Gronovius suppleverunt 
quo beno — sluUitia Alexandrnra om. G Alexandrom Bong. 
alexandro B bello vicit Bong. bellum vicit GB. Bello super- 
ftmm et, quod bello victus praecedit, bello interiit sequitur, sus- 
peetum est. Vereor ne fuerii Balam vicit adiuvanto B pto- 
lomeo G. tholomeo B Filometore Bong. philomecore G 
Biotoro Bong B. diuthoro G. Diodoto emend. Bongarsius tri- 
phone GB et sic uierque paulo post faotos Bong. factis G, 
facttts B Areteiim et Asacen Phartam Bong G. arotbeam et 
acenpharca jP. Areteum et Arsacen ?eiT%nm*emend. Bongarsius 
XXXVI sexto el trieesimo Bong B. et om. G Cypfo 

12** 



186 IN PROLOGOS XXXVI— XXX VIIII. 

pulsas Bong GB captaqae Bang GB sed ut Bong G, set ul 
B, Ut Trypho pulso — captoque — cognomine Sedete emend, 
Bongarsius anthiocus B hyrcaso G origo iudeorum G 
Cenostracas Bong G. cenostratas B. Caenos Thracas emend. 
Valesius successoremque ^on^ 6^. successore inq; F inperii 
G philomecora reliq. G. philometoria reliq. B denique phi- 
lomecore .G ' Aristonicj^s om, Bong GB, inserendum esse vidit 
Bongarsius qua Bong, quo GB pactus Bong G, victus B, 
captus emend. Bongarsius 

XXXVII repedidis regnum G " ultimum Bong GB, ad ul- 
timum emend, Freinshemius ^ ultimum in Modius ' mitridatem 
G. metridate B neupatora Bong GB. Eppatora emend. Bon»- 
garsius paplao^oniam B descend'' B excessu Bong G, 
excursu B ' Bosphoranorum Bmg GB cholchorum G 

XXXVIII octavo et tricesimo Bong B, et om. G piitri- 
dat^s GB Eupalore Bofig B, seupatore G, Eupator emend, 
Bongarsius Aralhe Bong, arate GB capadoliam GB 
Malthino Bong. maltino GB , bithyguiam G. bithigina B 
ptolomeo G. tholomeo B philomere G ac frater Btmg'. ac 
om, GB ' Ascon Bong G, arcon B, Physcoa emend. Bongar- 
sius aegyptis G, egipciis B seditione populi Bong, sedi- 
tiones populi G, seditionis popuU B (sus sup, nis, lus sup, li). 
seditionem populi emend. Freinshemius rerepetitum B a 
Parthis [bellumque] intulerit qui ^o/i^. bellumque om. G. bel- 
lumque intuleril om, B (parchis). Longuerrius post vv, a Par- 
this e cod. Maxim. et duohus Vatt. et frater eius vlclo in Syria 
Tryphone bellum Parlhis restituit, Non enim Bemetrius a Par- 
ihis cum exercitu deletus est^ sed frater eius Antiochus, Cf. lust. 
XXXVIII 10, 10. prolog, XXXVIIII 

XXXVIIII nono el tricesimo Bong B, et om. G anlhioco 
B demissus GB recepit Bong. decepit GB adversu» 
Bong B, adversum G Zabbineo Bong. zabineo G, rabineo 
B filiusque eius G, eius om. Bong B antiochos G, antio- 
cus B Gryppos Bong. grypos G. grippo B Zabbineo Bong 
G. rabineo B Yzigeno Bong. izigeo G, rageo B, Cyzizeqo 
emend. Bongarsius Ciliciaque] cyriaque C Alexmdna Bon g 
B. alexandrea G, EmeM. Freinshemius Alex. mortuo (morte 
C/rege Bong G, mortuo rege alex. B ptolomeo G. tholo- 



IN PROLOGOS XXXVIIII— XXXXI. 187 

me6 B Physcone Bong. fiscone GB filius eins Bong G. 
eius om, B ptolemeus G. tholomeus B Latyros Bong G, 
latiros B subfecto G eius fratre GB, fratre om. Bong 
Alexandrone Bong Gt alexandro ne B, Alexandro donec emend. 
Bongarsius perj p' G Laphyrum Bong G, . alphirum B, 
Lathyrum emend, Bongarsius regnarit Bong B. regnaret G 
subfectus G ptolomeus G. tholomeus B Nothus Bong G. 
notus B terestribus B pyraticum G moverunt Bong G. 
moverlt B Gilicia] cilia G eracleo Bong B. heracleo G 
occuparint Bong G. occuparut B 

XXXX quadragisimo G Cypro Bong GB. Grypo emend. 
Bongarsius Cizycenus Bong. cizizenus G. cizicenus B hii 
Bong B. hi G Cizyceni Bong. cyriceni G, cyzicene B 
esebe Bong B. esebem G. Bongarsius post Eusebe inseri vult 
interfecti, ed. Oxon. occisi. Grauerius his deinde — Eusebe 
[interfectis] extinctaque edidit. Veri similius est extinctis ante 
extinctaque excidisse, quod restitui regubi Bong GB. regum 
emend. Bomani^ regali Bongarsius anthiocorUm B domo 
tygranes B. domoti granes G Alexandriam Bong B. -dream 
G. Alexandriae emend, Bongarsius ptolomei G, tholomei B 
Latirii Bong GB . sustincti B (int. lin, substituti) sint Bong 
G. sut B filia Bong GB, filii emend, Bongarsius post Claudii 
rogatiohem Bong. pclodii rogatione G, post elodii rogacoem 
B. Longuerrius ex sec. Vat. ei Maxim, Publii Claudii roga- 
tione resiituU flagitatus Bong B, flagatatus G. I. F, Gro- 
mvius flagitatus hoc loco idem valere vult quod vexatus ; Bon- 
garsius coni. exagitatus Alexandreae Bong G, -dree B. 
Alexandrea coni. Bongarsius Romae Bong. rome G. roma 
B Gabinium Bong, gabinnm GB gesto recepit] gestore 
coepit G filius Bong B. filio G insumpto Bong GB, sumpto 
coni. Freinshemius Alexandriae Bong B. -dreae G soror 
regno Bong B. regno soror G inligato Bong G. in ligato 
B amorem suum] suum om. By sedpro eo est vacuum spatium 
M. Antonio Bong G. marco antonio B atciaci B regem 
Bong GB. regnum emend. Bongarsius Ptolemeicorum Bong. 
ptolomeicorum G. tholomeicorum B. Ptolemaeorum ex sec. Val, 
Longuerrius ^ 

XXXXl uno aequadragensimo G particae G. partice 



188 IN PBOLOGOS XXXXI— XXXXTIII. 

B Bactrianae] parane B in partilis ut Bong Q. inpartilisset 
ut B, in Parthicis ut emend, Bongarsius per Assacem Bong, 
per (p' G) assaracem GB, per Arsacem emend. Bongarsius 
eius Artabanus Bong G, artabanus eius B* et Tigranes *^on^ 
G, ei triganes B. et Mithridates coni, Longuerrius. Quid hoc 
loco faciam nescio : viderini harum rerum peritiores dens] d^s 
B autem rebus] an rebus B a Diudoto Bong G. aduidato 
B rege Bong GB. regnum emend. Bongarsius constitutum 
est deinde Bong GB quo repugnante Bong GB, Baec codd. 
scriplura sine sensu est, nec Longuerrii coniectura quo rege 
pugnantes quicquam proficilur. Ex lust, XLl 6, 3 apparet Tro- 
gum causas attulisse^ cur Bactriani pugnando Scyihicis genUbus 
, resistere non potuerint. Quo adducius sum , ut qua re pugnantes 
scriberem. Littera s ob sequens verbum Scythicae omissa est 
sithice gentes B Sarancae Bong. sarauciae G, sarauce B 
Asiani Bong G. asiaca B Bactra Bong G. batra B occa- 
pavere Socdianos Bong G (socdhianos) B. occ. et Socdianos 
emend. Bongarsius p allodotii et menamdrii B 

XXXXIl continent" hec B. hec om. Bong G partice 
^ Apraeteus Bong G, a pteus B. a Phrahate Himerus emend, 
Valesius habilonios G Seleucinisse victusque Phyratis Bong 
G. seleucenes sevit usq; phiratis L. Seleucenos emend, Grono^ 
vius, saeviit Valesius^ Prahati Bongarsius mitridates tf Ar- 
menis Bong. armoeniis G. Verba et in Babylonios — bellum in- 
tulrt om. B ut varia] et varia B complurium Bong, eon- 
plurium G. cu plurimu B qui Grassum Bong. quamgrassum 
G. quem crassum B (qui sup. quem) et Syriam] aesyriam 
G .Pacorum] bacorum G Phraates] prater G tiridatae G. 
tyriade B res «cilice B . Thoclarorum Bong. toclarorum 
GB. Tocharorum emend. Bongarsius interitusquae G. in- 
teriusque B Sarducarum Bong B. scarducarnm G. Sarauca- 
rum emend, Quischmidius 

XXXXni tertioet quadragesimo Bong B. et om. G ori- 
gines priscorum latinorum G. origines om. B, priscorum unci- 
nrs inclusit Bong origines deinde G, deinde uncinis inclusit 
Bnng. om. B lugurie B marsiliensinm G. massilientiam B 

XXXXIIII hispaniae Bong G (altero i puncto nofato) B 



PARS n 



TEXTUM ET INDICEM CONTINENS. 



TROGl POMPEl 

HISTORIARUM 

PHILIPPICARUM 

EPITOMA. 



IU8TINUS. 



PRAEFATIO. lUSTINL 



Lum multi exRomanis, etiam consnlaris dignitatis viri, l 
res Romanas Graeco peregrinoqne sermone in historiam con- 
talissent: seu aemulatione gloriae 8i?e varietat^ et no?itate 
operis delectatus vir priscae eloquentiae, Trogus Pompeius, 
Graecas et totius historias orbis Latino sermone^ conposuit, 
ut, cum nostra Graece, Graeca quoque nostra lingua legi 
possent: prorsus rem magni et animi et corporis adgressus. 
Nam cum plerisque auctoribn« singulorum regum yel popu- 2 
lorum res gestas scribentibus opus suum ardui laboris videa- 
tur, nonne nobis Pompeius Herculea audacia orbem terrarum 
adgressus videri debet, cuius libris omnium saeculorum, re- 
gum, nationum populorumque res gestae continentur ? et quae 3 
historici Graecorum, prout commodum cuique fuit, inter se 
segregati occupaverunt , omissis quae sine fructu erant, ea 
omnia Pompeius divisa temporibus et serie rerum digesta 
conposuit, Horum igitur qnattuor et quadraginta voluminum 4 
(nam totidem edidit) per otium, quo in urbe versabamur, 
cognitioTne quaeque dignissima excerpsi et omissis his, quae 
nec cognoscendi voluptate iucunda nec exemplo erant neces- 
saria, breve veluti florum corpusculum feci, ut haberent et 
qui Graece didicissent, quo admonerentur, et qui non didicis- 
sent, quo instruerentur. Qnod ad te ♦« non tam cognoscendi 5 
[magis] quam emendandi cansa transmisi, simul ut et otii mei, 
cuius etCato reddendam operam putat, apud te ratio constaret. 
Sufdcit enim mihi in tempore iudiciupi tuum, apud posteros, 6 
cura obtrectationis invidia decesserit, industriae testimonium 
habituro. 



TROGI POMPEI II. 2 



LIBER I. 

1 1. Principio rerum gentium nationumque imDeftum penes 

reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio 

popularis, sed spectata inter bonos moderatio provehebat. 

aPopulus nullis legibus tenebatiir: arbitria prihcipum nro legi- 

3bus erant. Fines imperii tueri magis quam profOTtf mos 

4erat: intra suam cuique patriam regna finiebantur. Primus 

omnium Nimis, rex Assyriorum, veterem et quasi avitum gen- 

5 tibus morem nova imperii cupiditate mutavit. Hic primus 
intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos 

6 terminos usque Libyae perdomuit. Fuere quidem tempori- 
bus antiquiores Sesosis Aegypti et Scylhiae rex Tanaus, 

7 quorum alter in Pontum, alter usque Aegyptum excessit. Sed 
longinqua, non finitima bella gerebant, nec imperium siln, 
sed populis suis gloriam quaerebant, contentique victoria 
imperio abstinebant. Ninus magnitudineni quaesitae domina- 

Stionis continua possessione firmavit. Domitis igitur proxi- 
mis cum accessione virium fortior ad alios transiret et pro- 
xima quaeque victoria instrumentum sequentis esset, totius 

9 orientis populos subegit. Postremum bellum illi fuit cum 

ZoroastrCj rege Bactrianorum, qui primus dicitur artes ma- 

gicas invenisse et mundi principia siderumque motus diligen- 

lOtissime spectasse. Hoc occiso et ipse decessit, relicto adhuc 

impubere filio Ninya et uxore Semiramide. 

1 2. Haec neque inmaturo ausa tradere imperium nec iflsa 
palam tractare, tot ac tantis gentibus vix patienter uni viro, 
nedum feminae parituris, simulat se pro uxore Nini filium, 

2 pro femina puernm. Nam et statura utrique mediocris et 
vox pariter graciljs et liniamentorum qualitas matri ac filio 

3 similis. Igitur bracchia et crura calciamentis, caput tiara tegit ; 
et ne novo habitu aliquld occultare videretur, eodem ornatu 
et populum vestiri iubet: quem morem vestis exinde gens 

4universa tenet. Sic primis initiis sexum mentita puer esse 
5 credita est. Magnas deinde res gessit ; quarum amplitudine 



1 2 — 4 HIST. PHIL. EPIT. 5 

ubi inyidiam snperatam pntat, qaae sit fatetur quemve simu- 
ladset. Nec hoc illi dignitatem regni ademit, sed admiratio- 6 
nem auxit, quod mulier non feminas modo virtute, sed etiam 
viros anteiret. H^ec Babyloniam condidit murumque urbi 7 
cocto latere circumdedtt, harenae vice bitumine interstrato, 
quae materia in illis locis passim invenitur et e terra exaestuat. 
Hulta et alia praeclara huius reginae fuere: siquidem non 8 
contenta adquisitos viro regni terminos tueri, Aethiopiam 
quoque imperio adiecit. Sed et Indis bellum intulit, quos 9 
praeter illam et Alexandrum Hagnum nemo intravit. Ad 10 
postremum cum concubitum filii petisset, ab eodem inter- 
fecta e^t, duo et XXX annos post Ninum regno potita. Fi- li 
lius eius Ninya contentus elaborato a parentibus imperio belli 
studia deposuit et velnti sexum cum matre mutasset, raro a 
viris visns in feminarum turba consenuit. Posteri quoque]2 
eius id exemplum secuti responsa gentibus per intemuntios 
dabant. Imperium Assyrii, qui postea Syri dicti sunt, milleis 
trecentis annis tenuere. 

3. Postremns apud eos regnavit Sardanapallus, vir mu- 1 
liere corruptior. Ad hunc videndum (quod nemini ante eum 2 
permissum fuerat) praefectus ipsius Hedis praepositus, no- 
mine Arbactus, cum admitti magna ambitione aegre obtinuis- 
set,'invenit eum inter scortorum greges purpuras colo nentem 
et muUebri habitu, cum mollitia corporis et oculorum lascivia 
omnes feminas anteiret, pensa inter virgines partientem. 
Quibus visis indignatus tali feminae tantum virornm subiec- 3 
tum tractantesque ferrum et arma habentes parere, progres- 
sus ad socios quid viderit refert : negat se ei parere posse, 
qui se feminam malit esse quam virum. Fit igitur coniu- 4 
ratio ; bellum Sardanapallo infertur. Quo ille audito non ut 
vir regnum defensurus, sed, ut metu mortis mulieres solent, 
primo latebras circumspicit, mox deinde cum paucis et in- 
conpositis in bellum progreditur. Victus in regiam se rece- 5 
pit, ubi extructa incensaque pyra et se et divitias suas in in- 
cendium mittit , hoc solo imitatus virum. Post hunc rex con- 6 
stituitur interfector eius Arbactus, qui praefectus Hedorum 
fuerat. Is imperium ab Assyriis ad Hedos transfert. 

4. Post multos deinde reges per ordinem successionis l 



6 TROGI POBIPEI 1 4. 5 

2 regnnm ad Astyagen descendit. Hic per soniQiim yidH ex 
naturalibus filiae, quam unicam habebat, vitem enatam, cnius 

Spalmite omnis Agia obnmbraretur. Consulti harioli ex ea- 
dem filia nepotem ei futurum, cuitts magnitudo praenuntie- 

4tur, regnique ei amissionem portendi respondemnt. Hoc 
responso exterritus neqne claro viro neque civi filiam suam, 
ne paterna maternaque nobilitas nepoti animos extolleret, sed 
ex gente obscura tum temporis Persarum Cambysi, medio- 

5 cri viro , in matrimonium tradidit. Ne sic quidem somnii 
metu deposito gravidam ad se filiam arcessit, ut sub avi po- 

6tissimum oculis partus necaretur. Natus infans datur occi- 

7 dendus Harpago, regis arcanorum participi. Is verittts, si ad 
filiam mortuo rege venisset imperium, quia nullum Astyages 
virilis sexus genuerat, ne illa necati infantis ultionem, quam 
a patre non potuisset, a ministro exigeret, pastori regii pe- 

8 coris puerum exponendum tradit. Forte eodem tempore et 

9 ipsi pastori hatus filius erat. Eius igitur uxor audita regis 
infantis expositione summis precibus rogat sibi perferri 

lOostendique puerum. Cuius precibas fatigatus pastor, rever- 
sus in siivam, invenit iuxta infantem canem feminam parvulo 

11 ubera praebentem et a feris alitibusque defendentem. Motus 
et ipse misericordia, qua motam etiam canem viderat, puerum 

12defert ad stabula, eadem cane anxie prosequente. Quem 
ubi in manum mulier accepit, veluti ad notam adlusit, tantus- 
que in illo vigor et dulcis quidam blandientis infantis risus 
apparuit, ut pastorem ultro rogaret, permitteret sibi sive 

13fortunae ipsius sive spei suae puerum nutrire. Atque ita 
permutata sorte parvulorum hic pro filio pastoris educatur, 

14ille pro nepote regis exponitur. Nutrici postea nomen Spaco 
fuit, quia canem Persae sic vocant. 

1 5. Puer deinde cum inter pastores esset, Cyri nomen 

2 accepit. Hox rex inter ludentes sorte delectus cum per las- 
civiam contumaces flagellis cecidisset, a parentibus puero- 
rnm querella regi delata , indignantibus a servo f egio inge- 

Snuos homines servilibus verberibus adfectos: ille arcessito 
puero et interrogato , cum nihil mutato vultu fecisse se ut 
regem respondisset, admiratus constantiam in memoriam som- 

4 nii responsique revocatur. Atque ita cum et vultus similitudo 



16. 6 HIST. FHIL. EPIT. 7 

et exposilioiiis tempora et pastoris confessio conyeiiireBt, 
nepotem agnovit. £t quoniam defunctus sibi somnio yidere- 5 
tur agitato inter pastores regno, animum minacem dumtaxat 
in illo fregit. Ceterum Harpago amico suo infestus in ultio- 6 
nem seryati nepotis filium eius^interfecit epulandumque patri 
tradidit. Sed Harpagus ad praesens tempus dissimulato do- 7 
lore odium regis in yindictae occasionem distulit. Interiecto 8 
deinde tempore cum adoleyisset Cyrus , dolore orbitatis ad- 
monitus scribit ei , ut ablegatus ab ayo in Persas fuerit ; ut 
occidi eum paryulum ayus iusserit ; tit beneficio suo seryatus 
sit ; ut regem offenderit ; ut filium amiserit. Hortatur exerci- 9 
tum paret et proham adregnum yiam ingrediatur, Hedorum 
transitionem pollicitus. Epistula quia palam ferri nequibat, 10 
regis custodibus omnes aditus obsidentibus, exinterato le- 
pori inseritur lepusque in Persas Cyro ferendus fido seryo 
traditur ; addita retia , ut sub specie yenatoris dolus lateret. 

6. Lectis ille epistulis eadem somnio adgredi iussus est, 1 
sed praemonitus, ut quem primum postera die obyium habu- 
isset, socium coeptis adsumeret. Igitur antelucano tempore 2 
ruri iter ingressus obyium habuit seryum de ergastulo cuius- 
dam Hedi, nomine Soebaren. Huius requisita origine ut in 8 
Persis genitum audiyit, demptis conpedibus adsumptoque co- 
mite Persepolim regreditur. Ibi conyocato populo iubet 4 
omnes praesto cum securibus esse et silyam yiae circum- 
datam exeidere. Quod cum strenue fecissent, eosdem pos- 5 
tera die apparatis epulis inyitat; dein cum alacriores ipso 6 
conyiyio factos yideret, rogat: si condicio ponatur, utrius 
yitae sortem legant, hesterni laboris an praesentium epula- 
rum? Praesentium ut adclamayere omnes, ait hestemosimi- 
lem labori omnem yitam acturos, quoad Hedis pareant: se 
secutos, hodiernis epulis. Laetis omnibus, bellum Hedis in- 7 
fert. Astyages meriti sui in Harpago oblitus summam belli 8 
eidem committit : qui exercitum acceptum statim Cyro per 9 
deditionem tradidit regisque crudelitatem perfidia defectionis 
nlciscitur. Quod ubi Astyages audiyit, contractis undique 10 
auxiliis ipse in Persas proficiscitur : et repetito alacrius cer- 
tamine pugnantibus suis partem exercitus de tergo ponit et 
tergiyersantes ferro agi in liostes iubet ac denuntiat suis, II 



8 TROGI POMPEI 1 6. 7 

ni Yincerent , non minus furtes post terga inyenturos quam 

a frontibus viros : proinde videant , fugientibus haec an illa 
12 pugnantibus acies rumpenda sit. Ingens post necessitatem 
ISpugnandi animus exercitui eius accessit; pulsataque cumPer- 

sarum acies paulatim cederet, matres et uxores eorum ob- 
14viam occurrunt; orant in proelium revertantur: cunctantibus 

sublata veste obscena corporis ostendunt rogantes, num in 
ISuteros matrum vel uxorum vellent refugere? Hac repressi cas- 

tigatione in proelium redeunt et facta inpressione quos fu- 
16giebant fugere conpellunt. In eo proelio Astyages capitur; 

cui Cyrus nihil aliud quam regnum abstulit nepotemque in 

illo magis quam victorem egit, eumque ducem genti Hyrca- 
17 norum praeposuit. Nam in Medos reverti ipse noluit. Hic 

finis imperii Medorum fuit. Regnaverunt annis CCCL. 

1 7. Initio regni Cyrus Soebarem, coeptorum socium', 
quem iuxta nocturnum visum ergastulo liberaverat comitem- 
que in omnibus rebus habuerat, Persis praeposuit sororem- 

2 que suam ei in matrimonium dedit. Sed civitates, quae Me- 
dorum tributariae fuerant, mutato imperio etiam condicionem 
suam mutatam arbitrantes a Cyro defecerunt: quae res mul- 

3 torum bellorum Cyro causa et origo fuit. Domitis deinde 
plerisque cum adversus Babylonios bellum gereret , Babylo- 
niis rex Lydorum Croesus, cuius opes divitiaeque insignes ea 
tempestate erant, in auxilium venit; victusque iam desolatus 

4 in regnum refngit. Cyrus quoque post victoriam conpositis 

5 in Babylonia rebus bellum transfert in Lydiam. Ibi fortuna 
prioris proelii perculsum iam Croesi exercitum nullo negotio 

6fundit; Croesus ipse capitur. Sed quanto bellum minoris 

7 periculi, tanlo et mitior victoria. Croeso et vita et patrimo- 
nii partes et lirbs Barene concessa sunt, in qua etsi non re- 

8 giam vitam, proximam tamen maiestati regiae degeret. Haec 
9clementia non minus victori quam victo utilis fuit: quippe 

ex universa Graecia, cognito quod inlatum Croeso bellum 

esset, auxiliavelut ad commune extinguendum incendium con- 

lOfluebant: tantus Croesi amor apud omnes urbes erat;.passu- 

rusque Cyrus grave bellum Graeciae fuit, si quid Jn Croeso 

11 crudelius consuluisset. Interiecto deinde tempore, occupato 

12 in aliis bellis Cyro, Lydi rebellavere, quibus iterum victis 



1 7. 8 HIST. PHIL. EPIT. 9 

armd et eqai adempti iussique cauponas et ludicras artes et 
lenocinia exercere. Ac sic gens industria quondam potens 15 
et manu strenua eiTeminata mollitie luxuriaque virtutem pris- 
tinam perdidit, et qiibs ante Cyrum invictos bella praestite- 
runt, in luxuriam lapsos otium ac desidia superavit. 

Fuere Lydis mu1ti*ante Croesum reges varlis casibusl4 
memorabiles, nullus tamen fortunae Candauli conparandus. 
Hic uxorem, quam propter formae pulchritudinem deperibat, 15 
praedicare omnibus solebat , non contentus voluptatum sua- 
rum tacita conscientia, nisi etiam matrimonii reticenda publi- 
caret, prorsus quasi silentium damnum pulchritudinis esset. 16 
Ad postremum, ut adfirmationi suae fidem faceret, nudamlT 
sodali sno Gygi ostendit. Quo facto et amicum in aduM8 
terium uxoris sollicitatum hostem sibi fecit et uxorem, velut 
tradilo alii amore, a se alienavit. Namque brevi post tem- 19 
pore caedes CandauH nuptiarum praemium fuit et uxor ma- 
riti sanguine dotata regnum viri el se pariler adultero 
tradidit. 

8. Cyrus subacta Asia et universo orienle in potesta- 1 
tem redacto Scythis bellum infert. Erat eo tempore regina 2 
Scytharum Tamyris, quae non muliebriter adventu hostium 
territa, cum prohibere eos transitu Oaxis fluminis posset, 
transire permisit, et sibi faciliorem pugnam intra regni sui 
terminos rata et hostibus obiectu fluminis fugam difficiliorem. 
Itaque Cyrus traiectis coplis, cum aliquantisper in Scythiam g 
processisset, castra metatus est. Dein postera die slmulato 4 
metu, quasi refugiens castra deseruisset, ita vini adfatim et 
ea, quae epulis erant necessaria, reliquit. Quod cum nun- 5 
tiatum reglnae esset, adulescentulum fllium ad insequendum 
eum cum tertia parte copiarum mittit. Cum ventum ad cas- 6 
tra Cyri esset, ignarus rei mllitarls adulescens, veluti ad 
epulas, non ad proellum venisset , omissis hostibus insuetos 
barbaros vino se onerare patitur, priusque Scythae ebrielate 7 
quam bello vincuntur. Nam cognitis his Cyrus reversus per 8 
noctem saucios opprimit omnesque Scythas cum reglnae tilio 
interfecit: Amisso tanto exercitu et, quod gravius dolendum, 9 
unico filio Tamyris orbitatis dolorem non In lacrimas eflPu- 
dit, sed in ultionis solacia intendit hostesque recenti victo- 



10 TROGI POMPEI 1 8. 9 

lOria exultantes pari inddiarum fraude circumveait : quippe 
simulata diffidentia propter vulnus acceptum refugiens Cyrum 

11 ad angustias usque perduxit. Ibi conpositis in montibus in- 

12 sidiis ducenta mllia Persarum cum ips» rege trucidavit. In 
qua victorla etiam illud memorabile fuit, quod ne nuntius 

13quidem tantae cladis superfnit. Caput Cyri amputatnm in 
utrem faumano sanguine repletum conici regina iubet cum faac 
exprobratione crudelitatis : ^satia te' inquit ^sanguine , quem 

14 sitisti cuiusque Insatiabilis semper fuisti.' Cyrus regnavit an- 
nis XXX, non initio tantum regni , sed continuo totius tempo- 
ris successu admirabiliter insignis. 
1 9. Huic successit filius Cambyses, qui imperio patris Ae- 

2gyptumadiecit; sed offensus superstitionibus Aegyptiorum 

3 Apis ceterorumque deorum aedes dirui iubet. Ad Ammonis 
quoque nobilissimum templum expugnandum exercitum mit- 
tit, qui tempestatibus et harenarum molibus oppressus in- 

4 teriit. Post haec per quietem vidit fratrem suum Mergim reg- 

5 naturum. Quo somnio exterritus non dubitavlt post sacrile- 

6 gia etiam parricidium facere. Erat enim difficile, ut parce- 
ret suis, qui cum contemptu religionis grassatus etiam adver- 

7 sus deos fuerat. Ad hoc tam crudele ministerium magum 

8 quendam ex amicis delegit, nomine Gometen. Interim ipse 
gladio sua sponte evaginato in femur graviter vulneratus oc- 
cubuit poenasque luit seu imperati parricidii seu perpetrati 

9 saerilegil. Quo nuntio accepto magus ante famam amissi regis 
occupat facinus prostratoque Mergide, cui regnum debebatur, 

lOfratrem suum subiecit Oropasten. Erat enim decorus et cor- 
poris liniamentis persimilis , ac nemine subesse dolum arbi- 

lltrante pro Mergide rex Oropasta constituitur. Quae res 
eo occultior fuit, quod apud Persas persona regis sub specie 

12maiestatis occulitur. Igitur magi ad favorem populi conci- 
liandum trlbuta et militiae vacationem in triennium permittunt, 

13 ut regnum, qupd fraude quaesierant, indulgentiae largitioni- 

14 bus confirmarent. Quae res suspecta primo Ostani, viro no- 
15bill et In coniectura sagacissimo, fuit. Itaque per internun- 

tios quaerit de filia , quae inter regias paelices erat, an Cyrl . 
16 fiiius rex esset. Illa nec se ipsam scire ait nec ex alia posse 
ITcognoscere, quia singulae separatim recludantur. Tum per- 



1 9. 10 HIST. PHIL. BFIT. 1 1 

tractare caput dorinieBti iubet: nam mago Cambyses aures 
utrasque praeciderat. Factus dein per flliam certior sineld 
auribus regem esse, optimatibus Persarum rem indicat et 
in caedem falsi regis inpulsos sacramenti religione obstrin- 
git. Vn tantum conscii fuere huius coniurationis, qui ex 19 
continenti, ne dato in paenitentiam spatio res per quemquam 
narraretur, occultato sub veste ferro ad regiam pergunt. Ibi 20 
obviis interfectis ad magos perveniunt^ quibus. ne ipsis qui- 
dem animus in auxilium sui defuit, siquidem stricto ferro21 
duos de coniuratis interficiunt. Ipsi tamen corripiuntur a22 
pluribus: quorum alterum Gobryas medium amplexus, cunc- 
tantibus sociis, ne ipsum pro mago transfoderent, quia res 
obscuro loco gerebatur, vel per suum corpus adigi mago 
ferrum iussit: fortuna tamen ita regente illo incolumi magus23 
interficitur. 

10. Occisis magis magna quidem gloria recuperati regni 1 
principum fuit, sed multo maior in eo, quod, cum de regno 
ambigerent, concordare potuerunt. Erant enim virtute et 2 
nobilitate ita pares, ut difficilem ex his populo electionem 
aequalitas faceret. Ip$i igitur viam invenerunt, qua de se 3 
iudicium religiom* et fortunae committerent, pactique inter se 4 
sunt, ut die statuta omnes equos ante regiam primo mane per- 
ducerent, et cuius equus inter solis ortum hinnitum primus 
edidisset , is rex esset. Nam et solem Persae unum deum 5 
esse credunt et equos eidem deo sacratos ferunt. Et erat 6 
inter coniuratos Dareus, Hystaspi filius, cui de regno sollicito 
equi custos ait, si ea res victoriam moraretur, nihil negotii 
supereSse. Per noctem deinde equum pridie constitutam dicm 7 
ad eundem locum ducit ibique equae admittit, fatus ex volup- 
tate veneris f uturum quod evenit. Postera die itaque , cum 8 
ad statutam horam omnes convenissent , Darei equus co- 
gnito loco ex desiderio feminae hinnitum statim edidit et seg- 
nibus aliis felix auspicium domino primus emisit. Tanta 9 
moderatio ceteris fuit, ut audito auspicio confestim equis de- 
silierint et Dareum regem salutaverint. Populus quoqueio 
universus secutus iudicium principum eundem regem consti- 
(uit. Sic regnum Persarum septem nobilissimorum virorurali 
virtute quaesitum tam lev! momento in unum conlatum est. 



1 2 TROGI POMPEI 110. II 1 

l^Incredibile prbrsus tanta patientia cessisse eos, quod ut eri^ 

13perent magis, mori non recusaverint. Quamquam praeter 

formam virtutemque hoc imperio dignam etiam cognatio Da- 

14 reo iuncta cum pristinis regibus fuit. Principio igitur regni 
€yri filiam in matrimonium recepit, regalibus nuptiis regnum 
firmaturus, ut non tam in extraneum translatum quam in fa- 

15 miliam Cyri reversum videretur. Interiecto deinde tempore 
cum Assyrii descivissent et Babyloniam occupassent diffici- 
lisque urbis expugnatio esset, aestuante rege unus de inter- 
fectoribus magorum, Zopyrus, domi se verberibus lacerari 
toto corpore iubet, nasum, aures et labia sfbi praecidi, atque 

16ita regi inopinanti se offert. Attonitum et quaerentem Da- 
reum causas auctoremque tam foedae lacerationis tacitus quo 
proposito fecerit edocet, formatoque in futura consilio trans- 

17fugae titule Babyloniam proficiscitur. Ibi ostendit populo 
laniat\im corpus, queritur crudelitatem regis, a quo inregni 
petitione non virtute, sed auspicio, non iudicio hominum, 

]8sed hinnitu equi superatus sit; iubet illos examicis exemplum 

19capere, quid hostibus cavendum sit; hortatur non moenibus 
magis quam armis confidant, patianturque se commune bel- 

SOlum recentiore ira gerere. Nola nobilitas viri pariter et vir- 
tus omnibus erat, nec de fide timebant, cuius veluti pig- 

21 nora vulnera corporis et iniuriae notas habebant. Constitui- 
tur ergo dux omnium suffragio , et accepta parva manu semel 
atque iterum cedentibus ex consulto Persis secunda proelia 

22facit. Ac postremo iiniversum sibi creditum exercitum Da- 

23reo prodit urbemque ipsam in potestatem eius redigit. Post 
faaec Dareus bellum Scythis infert, quod sequenti volumine 
refertur. 



LIBER n. 

1 1. In relatione rerum ab Scythis gestarum, quae satis 
amplae magnificaeque fuerunt , principium ab origine repe- 

i tendum est. Non enim minns inlustria initia quam imperium 
habuere , nec virorum magis quam feminarum virtutibus cla- 



n 1 niST. PHIL. EPIT. 13 

ruere: quippe cuin ipsi Partfaos Bactnanosque, feminae autem 3 
eorum Amazonum regna condiderint, prorsus nt res gestas 4 
Tirorum mulierumque considerantibus incertum sit, uter apud 
eos sexus inlustrior fuerit. Scytharum gens antiquissima sem- 5 
per faabita , quamquam inter Scythas et Aegyptios diu con- 
tentio de generis vetustate fuerit : Aegyptiis praedicantibus, 6 
initio rerum , cum aliae terrae nimio fer?ore solis arderent, 
aliae rigerent frigoris inmanitate, ita ut non modo primae ge- 
nerare homines, sed ne advenas quidem recipere ac tueri pos- 
sent , priusquam adversus calorem vel frigus velamenta cor- 
poris invenirentur vel locorum vitia quaesitis arte remediis 
molHrentur, Aegyptum ita temperatam semper fuisse , ut ne- 7 
que hiberna frigora nec aestivi solis ardores incolas eius pre- 
merent, solum ita fecundum, ut aHmentorum in usum homi- 8 
num nulla terra feracior fuerit. lure igitur ibi primum homi- 9 
nes natos videri debere, ubi educari facilHme possent. Contra 10 
Scythae caeH temperamentum nullum esse vetustatis argu- 
mentum putabant : quippe naturam, cum primum incrementall 
caloris ac frigoris regionibus distinxit, statim ad locorum pa- 
tientiam animalia quoque generasse : sed et arborum ac fru- 12 
gum pro rerum condicione apte genera variata. Et quantoia 
Scythis sit caelum asperius quam Aegyptiis , tanto et corpora 
et ingenia esse duriora. Ceterum si mundi, quae nunc partesi4 
sunt, aliquando unitas fuit, sive inluvies aquarum principio 
rerum terras obrutas tenuit, sive ignis, qui et mundum genuit, 
cuncta possedit, utriusque primordii Scythas origine prae- 
stare. Nam si ignis prima possessio rerum fuit, qui paulatim]5 
extinctus sedem terris dedit, nullam prius quam septentriona- 
lem partem hiemis rigore ab igne secretam, adeo ut nunc 
quoque nulla magis rigeat frigoribus; Aegyptumveroettotuml6 
orientem tardissime temperatum, quippe qui etiam nunc tor- 
renti calore solis exaestuet. Quod si omnes quondam terraei? 
submersae profundo fuerunt, profecto editissimam quamque 
partem decurrentibus aquis primum 'detectam , humillimo au- 
tem solo eandem aquam diutissime immoratam; et quantolS 
prior quaeque pars terrarum siccata «it, tanto prius animalia 
gen^rare coepisse. Porro Scylhiam adeo edltiorem omnibus 19 
terris esse, ut cuncta flumina ibi nata in Maeotim, tum deinde 



14 TROGI POMPEI II 1 — 3 

Kkk PofitiCQin et Aegfptium mare deearrait; Aegyptam autem, 
quae tot regum, saeculorum cura inpensaque munita sit et ad- 
versum vim incurrentium aquarum tantis structa molibus, tot 
fossis concisa, ut, cum his arceantur, illis recipiantur aquae, 
nihilo minus coli nisi excluso Nilo non potuerit nec possit, vi- 
deri hominum vetustate ultima: quae aggerationibus regum 

2lsive Nilitrahentis limum terrarum recentissima videatur. His 
igitur argumentis superatis Aegyptiis antiquiores semper 
Scythae visi. 

1 2. Scythia autem m orientem porrecta includitur ab uno 
latere Ponto , ab altero montibus Riphaeis , a tergo Asia et 

2 Phasi flumine. Multum in longitudinem et latitudinem patet. 

3 Hominibus inter se nulli fmes : neque enim agrum exercent, 
nec domus illis ulla aut tectum aut sedes est , armenta et pe- 
cora semper pascentibus et per incultas solitudines er- 

4rare solitis. Uxores liberosque secum in plaustris vehunt, 

quibus coriis imbrium hiemisque causa tectis pro domibus 

l utuntur. lustitia gentis ingeniis culta , non legibus. NuIIum 

scelus apud eos furto gravius : quippe sine tecti munimento 

pecora et armenta habentibus quid inter silvas superesset, si 

7 furari liceret ? Aurum et argentum non perinde ac reliqui 

l morfales adpetunt. Lacte et melle vescuntur. Lanae iis usus 

ac vestium ignotus, et' quamquam continuis frigoribus uran- 

lOtur, pellibus tamen ferinis ac murinis utuntur. Haec continen- 
tia illis morum quoque iustitiam edidit, nihil alienum concu- 
piscentibus : quippe ibidem divitiarum cupido est, ubi et usus. 

llAtque utinam reliquis mortalibus similis moderatio abstinen- 

12tiaque alieni foret: profecto non tantum bellorum per omnia 

13saecula terris omnibus continuaretur , neque plus hominum 
ferrum et arma quam naturalis fatorum condicio raperet: 

14prorsus ut admirabile videatur, hoc illis naturam dare, quod 
Graeci longa sapientium doctrina praeceptisque philosopho- 
rum consequi nequeunt, cultosque mores incultae barbariae 

15 conlatione superari. Tanto plus in illis proficit vitiorum igno- 
ratio quam in his cognitio virtutis. 

1 3. Imperium Asi8e ter quaesivere; ipsi perpetuo ab 

2 alieno imperio aut intacti aut invicti mansere. Dareum^, re- 

3 gem Persarum , turpi ab Scythia submoverunt fuga ; Cyrum 



II 3. 4 HI8T. PHIL. EPIT. 15 

cum omni exercitu trucidaverunt ; Alexandri Magni dncem 4 
Zopyriona pari ratione cum copiis universis delererunt; Ro- 6 
manorum audivere, non gensere arma. Parthicum el Baetria- 6 
num imperium ipsi condiderunt. Gens laboribus et bellis 7 
aspera; vires corporum immensae; nihilparare, quod amit- 
tere ttmeant, nihil victores praeter gloriam concupiscunt. 
Primus Scythis betlum indixit Sesosis, rex Aegyptius, mis- 8^ 
sis primo lenonibus, qui hostibus parendi legem dicerent. 
Sed Scythae iam ante de adventu regis a nnitfmis certiores 9 
facti legatis respondent: tam opulenti populi ducem insolen- 10 
tia adversus inopes occupasse bellum, quod magis domi fue- 
ritilli timendum, quod belli certamen anceps, praemia victo- 11 
riae nulla, damna manifesta sint. Igitu^ non expectaturos Scy- 12 
thas, dum ad se veniatur, cum tanto sibi plura in hoste concu- 
piscenda sint, ultroqne praedae ituros obviam. Nec dicta res 
morata. Quos cum tanta celeritate venire rex didicisset, inia 
fugam vertitur exercituque cum omni apparatu belli relicto 
in regnum se recepit. Scythas ab Aegypto paludes prohi-14 
buere. Inde reversi Asiam perdomitam vectigalem fecere, 15 
modico tributo magis in titulum imperii quam in victoriae 
praemium inposito. XV annis pacandae Asiae inmorati uxo-16 
rum flagitatione revocantur, per legatos denuntiantibus , ni 
redeant, subolem se exfinitimis quaesituras nec passuras , ut 
in posteritatem Scytharum genus per feminas intercidat. Hisl7 
igitur Asia per mille quingentos annos vectigalis fuit. Pen- 18 
dendi tributi finem Ninus, rex Assyriorum, inposuit. 

4. Sed apud Scythas nfedio tempore duo regii iuvenes, i 
Ylinos et Scolopitus , per factionem optimatum domo pulsi 
ingentem iuventutem secum traxere et in Cappadociae ora 2 
inxta amnem Thermodonta consederunt subiectosque The- 
miscyrios campos occupavere. Ibi per multos annos spo- 5 
liare finitimos adsueti conspiratione populorum per insidjas 
trucidantur. Horum uxores cum viderent exilio additam or- 4 
bitateni, arma sumunt finesque suos submoventes primo, 
mox etiam inferentes bella defendunt. Nubeudi quoque fini- & 
timis animum omisere servitutem, non matrimonium appel- 
lantes. Singulare omnium saeculorumexemplum, ausa^e rem 6 
publicam aug^re sine viris, iam etiam cum contemptu viro- 



16 TROGI POMPEI II 4 

7 rum tuentur. Et ne feliciores aliae aliis viderentur , viros, 

8qui domi remanserant, interficiunt. Ultionem quoque cae- 

9sorum coniugum excidio finitimorum consequuntur. Tum 

pace armis quaesita, ne genus interiret, concubitns finitimo- 

11 rum ineunt Si qui mares nascerentur, interficiebant. Yirgi- 
nes in eundem ipsis morem , non otio neque lanificio, sed ar- 
mis, equis, venationibus exercebant, inustis infantum dex- 
terioribus mammis, ue sagittarum iactus impediatur; unde 

12 dictae Amazones. Duae his reginae fuere, Marpessa et Lam- 
pedo, quae in duas partes agmine diviso, inclitae iam 
opibus, vicibus gerebant bella, soli terminos alternis defen- 

ISdentes, et ne successibus deesset auctoritas, genitas se 
l^Marte praedicabant. Itaque maiore parte Europae subacta 
15Asiae quoque nonnullas civitates occupavere. Ibi Epheso 

multisque aliis urbibus conditis partem exercitus cum ingenti 
16praeda domum dimittunt. Reliquae, quae ad tuendum Asiae 

imperium remanserant, concursu barbarorum cum Marpessa 
17 regina interficiuntur. In huius locum filia eius Orithya regno 

succedit, cui praeter singularem belli scientiam eximia ser- 
Idvatae in omne aevum virginitatis admiratio fuit. Huius vir- 

tute tantum additum gloriae et famae Amazonum est , ut Her- 

culi rex, cui duodecim stipendia debebat, quasi inpossibile 
I9imperaverit, ut arma reginae Amazonum sibi adferret. Eo 

igitur profectus longis novem navibus comitante princlpura 
20Graeciae iuventute inopinantes adgreditur. Duae tum soro- 

res Amazonum regna tractabant, Antiope et Orithya: sed 
21 Orithya foris bellum gerebat. Igitur cum Hercules ad litus 

Amazonum adplicuit, infrequens multitudo Antiopa regina 
22nihil hostile metuente erat. Qua re effectum est, ut paucae 

repentino tumultu excitae arma sumerent facilemque victo- 
^riam hostibus darent. Multae itaque caesae captaeque: in 

faii^ duae Antiopae sorores, Melanippe ab Hercule, Hippo- 
^lyte a Theseo. Sed Theseus obtenta in praemium captiva 

eandem in*matrimonium adsumpsit et ex ea genuit Hippoly- 
25tum. Hercules pbst victoriam Melanippen captivam sorori 

reddidit et pretium arma reginae accepit. Atque ita functus 
126imperio ad regem revertitur. Sed Orithya, ubi conperit bel- 

lum sororibus inlatum et raptorem esse Atheniensium princi- 



IT 4. 5 HIST, PHIL. EPIT. 17 

peni, hortatur comUes frustraque et Ponti sinum et Asiam 
edomitam esse dicit, si Graecorum non tam bellis quam ra- 
pinis pateant. Auxilium - deinde a Sagylo, rege Scythiae,27 
petit: genus Scytharum esse: cladem virorum, necessitatem 
armorum, belli causas ostendit, adsecutasque virtute, ne 
segniores viris feminas habere Scythae viderentur. Motus28 
ille domestica gloria mittit cum ingenti equitatu filium Pana- 
sagorum in auxilium. Et ante proelium dissensione orta29 
ab auxiliis desertae bello ab Atheniensibus vincuntur: recep-ao 
taculum tamen habuere castra sociorum, quorum auxilio 
intactae ab aliis gentibus in regnum revertuntur. Post Ori- 31 
thyam Penthesilea regno potita est, cuius Troiano bello in- 
ter fortissimos viros, cum auxilium adversus Graecos ferret, 
magna virtutis documenta extitere. Interfecta deinde Pen-32 
thesilea exercituque eius absumpto paucae , quae in regno 
remanserant, aegre se adversum finitimos defendentes us- 
que ad tempora Alexandri Magni duraverunt. Harum Mini- 33 
thya sive Thalestris regina, concubitu Alexandri per dies 
tredecim ad subolem ex eo generandam obtento, reversa 
in regnum brevi tempore cum omni Amazonum nomine inter- 
cidit. 

5. Scythae autem tertia expeditione Asiana dim annis 1 
octo a coniugibus et liberis afuissent, servHi bello domi 
excipiuntur: quippe coniuges eorum longa expectatione vi- 2 
rorum fessae nec iam teneri bello, sed deletos ratae servis 
ad custodiam pecorum relictis nubunt, qui reversos cum vic- i 
toria dominos velnt advenas armati «finibus prohibent. Qui- 4 
bus cum varia victoria fuisset, admonentur Scythae mutare 
genus pugnae , memores non cum hostibus , sed cum servis 
proeliandum, nec armorum, sed dominorum iure vincendos: 
verbera in aciem, non arma adferenda, omissoque ferro 
virgas et flagella ceteraqne servilis metus paranda instru- ' 
menta. Probato omnes consilio instructi , sicut praeceptum 5 
erat^ postquam ad hostem accessere, inopinantibus verbera 
intenta: adeoque illos perculerunt, ut quos ferro non pote- 
rant, metu verberum vincerent, fugamque non ut hostes 
victi, sed ut fugitivi servi capesserent. Quicumque capi po- 6 
tuerunt , supplicia crucibus luerunt. Mulieres quoque male 7 

lUSTINUS. 2 



18 TROGI POMPEI II 5. 5 

slb! consciae partim ferro, partim suspendio vitam finierunt. 

8 Post haec pax apud Scythas fuit, usque tempora lanthyri re- 

9gis. Huic Dareus, rex Persarum, sicut supra dictum est, 

locum filiae eius nuptias non obtinuisset, bellum intulit et ar- 

matis septingentis milibus hominum Scythiam ingressus, no» 

facientibus hostibus pugnae potestatem metuens, ne inter- 

rupto ponte Histri reditus sibi intercluderetur, amissis LXXX 

llmilibus hominum trepidus refugit: quae iactura abundante 

12multitudine inter damna numerata non est. Inde Asiam et Ma- 

13cedoniam domuit: lonas quoque navali proelio superat. Dein 

cognito quod Athenienses loniis contra se auxilium tulissent, 

omnem impetum belli in eos convertit. 

1 6. Nunc quoniam ad bella Atheniensium yentum est, 

quae non modo ultra spem gerendi, yerum etiam ultra gesti 

fidem peracta sunt, operaque Atheniensium , quae effectu 

maiora quam Voto fuere, paucis urbis origo repetenda est, 

2et quia non, ut ceterae gentes, a sordidis initiis ad summa 

3 crevere. Soli enim praeterquam incremento etiam origine 

4gloriantur: quippe non advenae neque passim collecta po- 

puli conluvies originem urbi dedit, sed eodem innati solo, 

5 quod incolunt, et quae illis sedes, eadem origo est. Primi 
lanificii et olei et. vini usum docuere. Arare quoque ac 

6 serere frumehta glandem vescentibus monstrarunt. Litterae, 
caerimpniae ac facundia et hic civilis disciplinae ordo veluti 

7 templum Athenas habent. Ante Deucalionis tempora regem 
habuere Cecropem, quem, ut omnis antiquitas fabulosa est, 
biformem tradidere, quia primus marem feminae matrimonio 

8 iunxit. Hnic successit Cranaus , cuius filia Atthis nomen re- 

9 gioni dedit. Post faunc Amphictyon regnavit, qui primus Mi- 
lOnervae urbem sacravit et nomen civitati Athenas dedit. Huius 

temporibus aquarum inluvies maiorem partem populorum 

11 Graeciae absumpsit. Superfuerunt, quos refugia montium re- 
ceperunt, aut ad regem Thessaliae Deucalionem ratibus evecti 

12 sunt , a quo propterea genus hominum conditum dicitur. Per 
ordinem deinde successionis regnum ad Erechtheum descen- 
dit, sub quo frumenti satio est Eleusine a Triptolemo reperta, 

^4 in cuius muneris honorem noctes initiorum sacratae. Tenuit 
et Aegeus , Thesei pater, Athenis regnum , a quo per divor- 



n 6—8 HIST. PHIL. EPIT. 1 9 

tinm discedeng Hedea propter adultam priTigni aetatem CqJ- 
chos cum Medio filio ex Aegeo suscepto concessit, Po8ti5 
Aegeum Theseus ac deinceps Thesei iUius Demophoon , qui 
auxilium Graecis adversus Troianos tulit , regnum possedit. 

Erant inter Athenienses et Dorienses simultatium yeteres]6 
offensae, quas vindicaturi bello Dorienses de eventu proelii 
oracula consuluerunt. Responsum superioresfore, niregemi? 
Atheniensium occidissent. Cum ventum esset in bellum, mi- 18 
litibus ante omnia custodia regis praecipitur. Atheniensibus 19 
eo tempore rex Codrus erat , qui et responso dei et prae- 
ceptis faostium cognitis permutato regis habitu pannosus, sar- 
menta collo gerens castra hostium ingreditur: ibi in turbaSO 
obsistentium a milite, quem falce astu convulneraverat, in- 
terficitur. Cogm'to regis corpore Dorienses sine proelio dis- 
cedunt. Atque ita Athenienses virtute ducis pro salute pa-21 
triae morti se offerentis bello liberantur. 

7. Post Codrum nemo Athenis regnavit, quod memoriae 1 
nominis eius tributum est. Administratio rei publicae annua 2 
magistratibus permissa. Sed civitati nullae tunc leges erant, 3 
quia libido regum pro legibus habebatur. Legitur itaque 4 
Solon , vir iustitiae insignis , qui velut novam civitatem legi- 
bus conderet: qui tanto temperamento inter plebem sena- 5 
lumque egit (cum, si quid pro altero ordine tulisset, alteri • 
displiciturum videretur) , ut ab ulrisque parem gratiam tra- 
heret. Huius viri inter multa egregia illud memorabile fnit. 6 
Inter Athenienses et Megarenses de proprietate Salaminae 7 
insulae prope usque interitum armfs dimicatum fuerat. Post 8 
multas clades capital esse apud Athenienses coepit , si quis 
legem de vindicanda insula tulisset. SoIIicitus igitur Solon, 9 
ne aut tacendo parum rei publicae consuleret aut censendo 
offenderet sibi, subitam dementiam simulat, cuius venia non 
dicturus modo prohibita, sed et facturus erat. Deformis ha-io 
bitu more vaecordinm in publicum evolat factoque concursull 
hominum, quo magis consilium dissimulet, insolitis sibi ver- 
sibus suadere populo coepit, quod vetabatur, omniumque]2 
animos ita cepit, ut extemplo bellum adversus Megarenses 
decerneretur fnsulaque devictis hostibus Athem*ensium fieret. 
8. Interea Megarenses memores inlati Atheniensibus l 

2* 



20 TROGI POMPEI II 8. 9 

belli et deserti, ne frustra arma movisse viderentur, matro- 
nas Atheniensium in Eleusiniis sacris noctu oppressuri na- 

2 ves conscendunt. Qua re cognita dux Atheniensium Pisistra- 
tus iuventutem in insidiis locat, iussis matronis solito cla- 
more ac strepitu etiam in accessu hostium, ne intellectos se 

3sentiant, sacr^ celebrare: egressosque navibus Megarenses 
inopinantes adgressus delevit ac protinus classe captiva jn- 
termixtis mulieribus, ut speciem captarum matronarum prae- 

4 berent, Megara contendit. Illi cum et navium formam et pe- 
titam praedam cognoscerent, obvii ad portum procedunt, 

5 quibus caesis Pisistratus paulum a capienda urbe afuit. Ita 

6 Dorienses suis dolis hosti victoriam dedere. Sed Pisistratus, 
quasi sibi, non patriae vicisset, tyrannidem per dolum occu- 

7pat: quippe voluntariis verberibus domi adfeclus lacerato- 
8 qne corpore in publicum progreditur, advocata contione vul- 

nera populo ostendit, de crudelitate principum, e quibus 
9haec se passum simulabat, queritur; adduntur vocibus lacri- 

mjae et invidiosa oratione multitudo credula accenditur: amore 
lOpIebis invisum se senatui simulat: obtinet ad custodiam cor- 

poris sui satellitum auxilium, per quos occupata tyrannide 

per annos XXXIII regnavit. 
1 9. Post huius mortem Diocles, alter exfiliis, per vim 
• 2 stuprata virgine a fratre puellae interficitur. Alter, Hippias 

nomine, cum imperium paternum teneret, interfectorem fra- 

3 tris conprehendi iubet , qui cum per tormenta conscios cae- 
dis nominare cogeretur, omnes amicos tyranni nominavit, 

4quibu8 interfectis quaer^nti tyranno, an adhuc aliqui con- 
scii essent, neminem ait superesse, quem amplius mori 

6 gestiat, quam ipsum tyrannum. .Qua voce eiusdem se ty- 
ranni victorem post vindictam pudicitiae sororis ostendit. 

.6 Huius virtute cum admonita civitas libertatis esset, tandem 

7 Hippias regno pulsus in exilium agitur , qui profectus in Per- 
sas ducem se Dareo inferenti Atheniensibus bellum, sicut 

8 supra significatum est, adversus patriajm suam offert. Igitur 
Athenienses audito Darei adventu auxilium a Lacedaemoniis, 

9.socia tum civitate, petiverunt, quos ubi viderunt quadridui 
teneri religione , non expectato , instructis ' decem milibus 
civium el Plataeensibus auxiliaribus miUe adversus sescenta 



119. 10 HIST. PHIL. EPIT. 21 

milia hostium in campis Marathoniis in proelium-egrediuntur. 
Miltiades et dux belli erat et auctor non expectandi auxilii : lO 
quem tanta fiducia ceperat, ut plus praesidii in celeritate 
quam in sociis duceret. Magna igitur in pugnam euntibusll 
animorum alacritas fuit, adeo ut, cum mille passus inter 
duas acies essent, citato cursu ante iactum sagittarum ad 
hostem venerint. Nec audaciae eius eventus defuit : pugna- 12 
tum est enim tanta virtute, ut hinc viros, inde pecudes puta- 
res. Victi Persae in naves confugerunt, ex quibus multael3 
suppressae, mliltae captae sunt. In eo proelio tanta virtusH 
singulorum fuit, ut, cuius laus prima esset, difficile iudi- 
cium videretur. Inter ceteros tamen Themistoclis adulescen- 15 
tis gloria emicuit, in quo iam indoles futurae imperatoriae 
dignitatis apparuit. Cynegiri quoque militis Athenieosis glo- 16 
ria magnis scriptorum laudibus celebrataest, qui post proeliil? 
innumeras caedes cum fugientes hostes ad Diaves egisset, 
onustam navem dextra m^nu tenuit nec prius dimisit quam 
manum amitteret : tum quoque amputata dextera navem si- 18 
nistra conprehendit, quam et ipsam cum amisisset, ad pos- 
tremum morsu navem detinuit. Tantam in eo virtutem fuisse, 19 
ut non tot caedibus fatigatus, non duabus manibus amissis vic- 
tus, truncus ad postremum et velut rabida fera dentibus dimi- 
caverit. Ducenta milia Persae seu proelio sive naufragio ami-20 
sere. Cecidit et Hippias, tyrannus Atheniensis, auctor et con- 21 
citor eius belli, dis patriae ultoribus poenas repetentibus. 

10. Interea et Dareus, cum bellum restauraret, in ipso 1 
apparatu decedit, relictis multis filiis et in regno et ante reg- 
njim susceptis. Ex his Ariaemenes maximus natu aetatis pri- 2 
vilegio reg^um sibi vindicabat, quod ius et ordo nascendi et 
natura ipsa gentibus dedit. Porro Xerxes controversiam non 3 
deordine, sed de nascendi felicitate referebat: nam Ariae- 4 
menem primum quidem Dareo, sed privato provenisse: se 
regi primum natum. Fratres itaque suos, qui ante geniti 5 
essent, privatum patrimonium, quod eo tempore Dareus 
habuisset, non regniun vindicare sibi posse: se esse, quem 
primum in regno iam rex pater sustulerit. Huc accedere, 6 
quod Ariaemenes non patre tantum , sed et matre privatae 
adhuc fortunae, avo quoque materno privato procreatus 



22 TROGI POMPEI II 10 

7 sit : se vero el matre regina natum et patrem non nisi re- 
gem vidisse ; avum quoque maternum Cyrum se regem ha- 

Sbuisse, non heredem, sed conditorem tanti regni: et si in 

aequo iure utrumque fratrem pater reHquisset, materno ta- 

9 men se iure et avito vincere. Hoc certamen concordi animo 

. ad patruum suum Artaphernen veluti ad domesticum iudicem 

iOdeferunt, qui domi cognita causa Xerxem praeposuit: adeo- 
que fraterna contentio fuit, ut nec victor insultaverit nec vic- 
tus doluerit ipsoque litis tempore munera invicem miserint, 
iucunda quoque inter se non solum , sed credula convivia ha- 
buerint, iudicium quoque ipsum sine arbitris, sine convitio 

II fuerit. Tanto moderatius tum fratres inter se maxima regna 

12dividebant, quam nunc exigua patrimonia partiuntur. Igitur 
Xerxes bellum a patre coeptum adversus Graeciam quin- 

ISqnennium instruxit. Quod ubi primum didicit Demaratus, rex 
Lacedaemoniorum, qui apud Xerxen exulabat, amicior pa- 
triae post fugam quam regi post be,neficia , ne inopinato bello 
opprimerentur , omnia in tabellis ligneis magistratibus per- 

14 9cribit easdemque cera superinducit delita, ne aut scriptura 
sine tegmine indicium daret aut recens cera dolum prode- 
ret: fido deinde servo perferendas tradit, iusso magistratibus 

15 Spartanorum tradere. Quibus perlatis Lacedaemone quaes- 
tioni res diu fuit , quod neque scriptum aliquid viderent ncc 
frustra missas suspicarentur , tantoque rem maiorem ,' quanto 

16esset occultior, putabant. Haerentibus in com'ectura viris soror 
17 regis Leonidae consilium scribentis invenit. Erasa igitur cera 
ISbelli consilia deteguntur. lam Xerxes septingenta milia de 
I9regno armaverat et trecenta milia de auxiliis, ut non inmerito 

proditum sit, flumina ab exercitu eius siccata Graeciamque 
20omnem vix capere exercitum eius potuisse. Naves quoque 
21 deciens cyentum milium numero habuisse dicitur. Huic tanto 
22agmini dux defuit. Ceterum si regem spectes, divitias, non 

ducem laudes: quarum tanta copia in regno eius fuit, ut, cum 

flumina multitudine consumerentur, opes tamen regiae super- 
23essent. Ipse autem primus in iTuga, postremus in proelio 

semper visus est; in periculis timidus; sicubi metus abesset, 
24inflatus; denique ante experimentum belli fiducia virium vel- 

nti naturae ipsius dominus» et montes in planum deducebat 



n 10. 11 HIST. PHIL. EPIT. 23 

et conrexa vallium aequabat et qaaedam maria pontibus ster- 
nebat , quaedam ad narigationis commodum per conpendium 
docebat. 

11. Cuius introitus in Graeciam quam terribilis, tam turpis 1 
ac foedus discessus fuit. Namque cum Leonida, rex Spartano- 2 
rum, cum IIII milibus militum angustias Thermopylarum occu- 
passet, Xerxes contemptu paucitatis eos pugnam capessere iu- 
bet, quorum cognati Marathonia pugna interfecti fuerant: qui 3 
dum ulcisci suos quaerunt , principium cladis fuere ; succe- 
dente dein inutili turba maior caedes editur. Triduo ibi cum 4 
dolore et indignatione Persarum dimicatum: quarta die cum 5 
nuntiatum esset Leonidae a XX milibus faostium summum ca- 
cumen teneri, tum hortatur socios^ recedant et se ad me- 
liora patriae tempora reservent : sibi cum Spartanis fortunam 6 
experiendam: plura patriae quam vitae debere: ceteros 
ad praesidia Graeciae servandos. . Audito regis imperio dis- 7 
eessere ceteri , soli Lacedaemonii remanserunt. Initio huius 8 
belli sciscitantibus Delphis oracula responsum fuerat, aut 
regi Spartanorum aut urbi cadendum. Et idcirco rex Leo- 9 
nidas, cum inbellum proficisceretur, ita suos firmaverat, ut 
ire se parato ad moriendum animo scirent. Angustias prop- 10 
terea occupaverat, ut cum paucis aut maiore gloria vihce- 
ret aut minore damno rei publicae caderet. Dimissis igitur so- 1 
ciis hortatur Spartanos, memiherint qualitercumque proelia- 
tis cadendum esse; caverent, ne fortius mansisse quam dimi- 
casse videantur ; nec expectandum, ut ab hoste circumveni- 12 
rentur, sed dum nox occasionem daret, securis et laetis super- 
veniendum : nusquam victores honestius quam in castris hos- 13 
tium perituros. Nihil erat difficile persuadere persuasis mori : 14 * 
statim arma capiunt et sescenti viri castra quingentorum milium 16 
inrumpunt statimque regis praetorium petunt , aut cum illo 
aut, siipsi oppressi essent, in ipsius potissimum sede mori- 
turi. Tumultus totis castris oritur. Spartani, postquam re-l6 
gemnoninveniunt, per omnia castra victores vagantur ; cae- 
dunt sternuntque omnia, ut qui sciunt se pugnare non spe vic- 
toriae, sed in mortis ultionem. Proelium a principio noctisl? 
in maiorem partem diei tractum. Ad postremum non victi, sedl8 
yincendo fatigati inter ingentes stratorum hostium catervas 



24 TROGI POMPEI II 11. 12 

19 occiderunt. Xerxes duobus vulneribus terrestri proelio ac- 

ceptis experiri maris fortunam statuit. 
1 12. Sed Atheniensium dux Themistocles cum animad- 

vertisset lonas, propter quos bellum Persarum suseeperunt, 

in auxilium regis classe venisse , sollicitare eos in partes suas 
2statuit, et cum conloquendi copiamnonhaberet, quo appli- 
3 cituri erant, symbolos proponi et saxis proscribi curat; ^quae 

vos, lones, dementia tenet? quod facinus agitatis? bellum 

inferre olim conditoribus vestris^ nuper etiam vindicibus 
#cogitatis? An ideo moenia vestra condidimus, ut essent 
5 qui nostra delerent? Quid si non haec Dareo prius et 

nunc Xerxi belli causa nobiscum foret, quod vos rebeK 

-6 lantes non destituimus ? Quin vos in haec castra vestra ex 

7 ista obsidione transitis? autsi hoc parum tutum est, at vos 

commisso proelio ite cessim, inhibete remis et a bello dis- 
Scedite.' Ante navalis proelii congressionem miserat Xer- 

xes IIII milia militum armatorum Delphos ad templum Apol- 
9 linis diripiendum , prorsus quasi non cum Graecis tantum, 
lOsed et cum dis inmortalibus bellum gereret: quae manus 

tota imbribus et fulminibus deleta est, ut intellegeret, quam 
11 nullae essent hominum adversum deos vires. Post haec Thes- 

pias et Plataeas et Athenas vacuas hominibus incendit, et 

quoniam ferro in homines non poterat, in aedilicia igne 
12grassatur. Namque Athenienses post pugnam Marathoniam 

praemonente Themistocle, victoriam illam de Persis non 

finem, sed causam maioris belli fore, CC naves fabricave- 
13runt. Adventante igitur Xerxe (consulentibus Delphis ora- 

culum responsum fuerat, salutem muris ligneis tuerentur) 
14ThemistocIesnaviumpraesidium demonstratum ratus persua- 

det omnibus, patriam municipes esse, non moenia, civita- 
15temque non in aedificiis, sed in civibus positam: melius 

itaque salutem navibus quam urbi commissuros; huius sen- 
16tentiae etiam deum auctorem esse. Probato consilio coniu- 

ges liberosque cum pretiosissimis rebus abditis insulis re- 
17lictaurbe demandant; ipsi naves armati conscendunt. Exem- 
18 plum Atheniensium et aliae urbes imitatae. Itaque cum adu- 

nata omnis sociorum classis et intenta in bellum navale esset 

angustiasque Salaminii freti, ne circumveniri a multitudine 



n 12. 13 HIST. PHIL. EPIT. 25 

posset, occapassent, dissensio inter civitatum principes ori- 
tar: qut cum deserto bello ad sua tuenda dilabi vellent, ti-19 
mens Tbemistocles , ne discessu sociorum vires minuerentnr, 
per servum iidum Xerxi nuntiat, uno in loco eum contractam 
Graeciam capere facillime posse. Quod si civitates, quae20 
iam abire vellent, dissipentur, maiore labore ei singulas 
consectandas. Hoc dolo inpellit regem signum pugnae dare.21 
Graeci quoque adventu hostium occupati proelium conlatis 
yiribus capessunt. Interea rex velat spectator pugnae cum 22 
parte navium in litore remanet. Artemisia autem, regina Ha-23 
licarnasi , quae in auxilinm Xerxi renerat, inter primos duces 
bellum acerrime ciebat: quippe ut in viro muliebrem timorem,24 
ita in muliere Tirilem audaciam ceimeres. Cum anceps proe- 25 
lium esset, lones iuxta praeceptum Themistoclis pugnae se 
paulatim subtrahere coeperunt : quorum defectio animos cete- 
rorum fregit. Itaque circumspicientes fugam pelluntur Persae26 
et mox proelio victi in fugam vertuntur. In qua trepidatione 27 
multae captae naves, multae mersae; plures tamen non minus 
saeyitium regis quam hostem timentes domum dilabuntur. 

13. Hac clade perculsum et dubium consilii Xerxem l 
Mardonius adgreditur. Hortatur ut in regnum abeat, ne 2 
quid seditionis moveat fama adversi belli et in maius , sicuti 
mosest, omnia extollens: sibi CCC milia armatorum liecta 3 
ex omnibus copiis relinquat, qua manu aut cum gloria 
eius perdomiturum se Graeciam aut, si aliter eventus fue- 
rit, sine eiusdem infamia hostibus cessurum. Probato con- 4 
silio Mardonio exercitus traditur: reliquas copias rex ipse 
deducere in regnum parat. Sed Graeci audita regis fuga 5 
consilium ineunt pontis interrumpendi, quem ille Abydo vel- 
uti victor maris fecerat, ut interclusus reditu aut cum exer- 
Citu deleretur aut desperatione reram pacem victus petere 
cogeretur. Sed Themistocles timens, ne interclusi hbstes de- 6 
sperationem in virtutem verterent et iter, quod aliter non pa- 
teret, ferro patefacerent : satis multos hostes in Graecia 
remanere dictitans, nec augeri numerum retinendo opor- 
tere, cum vincere consilio ceteros non posset, eundem ser- 7 
Yum ad Xerxem mittit certioremque consilii facit et occupare 
transitum maturata fuga iubet. Ille perculsus nuntio tradit du- 8 



2ft TBOGI POMPEI II 13—16 

cibus milites perdncendes : ipse cum paucis Abydum conten- 

9 dit. Ubi cum solutum pontem hibernis tempestatibus ofTen- 

lodisset, piscatoria scapha trepidus traiecit. Erat res specta- 

culo digna et aestimatfone sortis humanae rerum varietate mi- 

randa, in exiguo lateiitem videre nayigio, quem paulo ante 

vix aequor omne capiebat, carentem omni etian) servorum 

ministerio, cuius exercitus propter multitudinem terris graves 

llerant. Nec pedestribus copiis, quas ducibus adsignaverat, 

felicius iter fuit, siquidem cotidiano labori (neque enim ulla 

12est ntetuentibus quies) etiam fames accesserat. Multorum 

deinde dierum inopia contraxerat et pestem , tantaque foedi- 

tas morientium fuit, ut viae cadaveribus implerentur alites- 

que et bestiae escae inlec^ris sollicitatae exercitum seque- 

rentur. 

1 14. Interim Mardonius in Graecia Olynthum expugnat. 

2 Athenienses quoque in spem pacis amicitiamque regis solli- 
citat, spondens incensae eorum urbis etiam in maius restitu- 

3 tionem. Postquam nullo pretio libertatem his venalem videt, 
incensis quae aedificare coeperant, copias in Boeotiam trans- 

4fert. Eo et Graecorum exercitus, qui centum milium fuit, se- 

5 cutus est ibique proelium commissum. Sed fortuna regis 
cum duce mutata non est. Nam victus Mardonius veluti ex 

6 naufragio cum paucis profugit. Castra referta regalis opulen- 
tiae capta. Unde primum Graecos diviso inter se auro Per- 

7 sico divitiarum luxuria cepit. Eodem fortedie, quo Mardonii 
copiae deletae sunt, etiam navali proelio in Asia sub monte 

8 Mycale adversus Persas dimicatum est. Ibi ante congressio- 
nem, cum classes ex adverso starent, fama ad utrumque exer- 
citum venit, vicisse Graecos et Mardonii copias occidione ce- 

9 cidisse. Tantam famae velocitatem fuisse, ut, cummatutino 
tempore proelium in Boeotia commissum sit, meridianis horis 
in Asiam per tot maria et tantum spatii tam brevi horarum mo- 

lOmento de victoria nuntiatum sit* Confecto bello, cum de prae- 
miis civitatium ageretur, omnium ludicio Atheniensium virtus 

11 ceteris praelata. Inter duces quoque Themistocles princeps 
civitatum testimonio iudicatus gloriam patriae suae auxit. 

1 15. Igitur Athenienses aucti et praemiis belli et gloria 

3 urbem ex integro condere moliuntur. Cum moenia maiora 



II 15 HIST. PHIL. EPIT. 27 

Gonplexi fuissent, suspecti esse Lacedaemoniis coepere re- 
putantibus, quibus roina tantum incrementi (todisset, quantum 
sit datura munita civitas. Mittunt ergo legatos , qui monerent, 3 
ne munimenta hostibus et receptacula futnri belli extruant. 
Themistocles ut vidit spei urbis invideri, non existimans 4 
abrupte agendum, respondit legatis,* itaros Lacedaemonem, 

. qui de ea re pariter cnm illis consulant. Sic dimissis Spar- 5 
tanis hortatur suos, opus matnrent. Dein ipse interiecto tem- 6 
pore in legatione proficiscitur, et nunc in itinere infirmitate si- 
mulata, nunc tarditatem collegarum accusans, sine quibus agt 
iure nihil posset, diem de die proferendo spatium consum- 
mando operi qnaerebat : cum fnterim nuntiatur Spartanis opus 7 
Athenismaturari, propter quod denuo legatos mittunt adin- 
spiciendam rem. Tum Themistocles per servum magistratibus 8 
scribit Atheniensium, legatos vinciant pignusque teneant, ne 
in se gravius consulatur. Adiit deinde contionem Lacedaemo- 9 
niorum : indicat permunitas Athenas esse et posse iam inla- 
tnm bellum nonarmis tantum, sed etiam muris sustinere: siio 
quid ob eam rem de se crudelius statuerent, legatos eorum in 
hoc pignus Athenis retentos ; graviter deinde castigavit eos, 11 
quod non virtute, sed inbecillitate sociorum potentiam quae- 
rerent. Sic dimissus veluti triumphatis Spartanis a ciyibusl2 
excipitnr. 

Post haec Spartani , ne vires otio corrumperent et ut bisis 
inlatum a Persis Graeciae bellum ulciscerentur, ultro fines eo- 
rum populantur. Ducem suo sociorumque exercitui deliguntl4 
Pausaniam , qui pro ducatu regnum Graeciae adfectans prodi- 
tionis praemium cum Xerxe nuptias filiae eius paciscitur red- 
ditis captivis , ut fides regis aliquo beneficio obstringeretur. 
Scribit praeterea Xerxi, quoscumque ad se nuntios misisset,15 

'interficeret, ne res loquacitate hominum proderetur. Sedl6 
dux Atheniensium Aristides, belli socius, collegae conatibus 
obviam eundo , simul et in rem sapienter consulendo proditio- 
nis consilia discussit. Nec multo post accusatus Pausanias 
damnatur. Igitur Xerxes , cum proditionis dolum publicatumlT 
videret, ex integro bellum instituit. Graeci quoque ducemiS 
constituunt Cimona Atheniensem, filium Mtltiadis, quo duce 
apud Marathonem pugnatum est, iuvenem, cuius magnitudi- 



28 TROGI POMPEI II 15. III 1. 2 

19 iiem futuram pietatis documenta prodideront : quippe patrem 
ob crimen peculalas in carcerem coniectiim ibique defunctum 

SQtranslatis in se vinculis ad sepulturam redemit. Necinbello 
iudicium deligentium fefellit , siquidem non inferior virtutibus 
patris Xerxen , terrestn navalique bello superatum , trepidum 
recipere se in regnum co^git. 



LIBER III. 

1 1 . Aerxes, rex Persarum , terror antea gentium, bello in 
Graeclam infeliciter gesto etiam suis contemptui esse coepit : 

2 quippe Artabanus, praefectus eius, deficiente cotidie regts 
maiestate in spem regni adductus cum septem robustissimis 
filiis regiam vesperi ingreditur (nam amicitiae iure semper illi 
patebat), trucidatoque rege voto suo obsistentes filios eius 

3 dolo adgredilur. Securior de Artaxerxe, puero admodum, fin- 
git regem a Dareo , qui erat adulescens , quo malurius regno 
potiretur, occisum ; inpelllt Artaxerxen parricidium parricidio 

4vindicare. Cum ventum ad domum Darei esset, dormiens 

5 inventus, quasi somnum fingeret, interficitur. Dein cum unum 
ex regis filiis sceleri suo superesse Artabanus videret metue- 
retque de regno certamina princlpum, adsumit in societatem 

6 consilii Bagabazum : qui praesenti slatu contentus rem prodit 
Artaxerxl, ut pater eius occisus sit, ut frater falsa parri- 
cidii suspitione oppressus, ut denlque ipsl pararentur in- 

7 sidiae. Hls cognltis Artaxerxes, verens Artabani numerum 
filiorum, in posterum diem paratum ei^se armatum exercitum 
iubet, recognlturus et numerum mllltum et in armis industnam 

8 singulorum. Itaque cum inter ceteros ipse Artabanus arma- 
tus adsisteret, rex simulat se breviorem loricam habere , iubet 
Artabanum secum commutare, exuentem se acnudatum gladio 

9 tralcit, tum et filios eius cornpi iubet. Atque ita egregius 
.adulescens et caedem patrls et se ab insidiis Artabani vindi- 

cavit. 
1 2. Dum haec in Persis geruntur, interea Graecia omnis 



IJI 2. 3 HIST. PHIL. £PIT. 30 

dacibus Lacedaemoiiiis et Atheniensibus in duas divisa partes 
ab externis bellis velut in viscera sua arma convertit. Fiunt 2 
igitur de uno populo duo corpora, et eorundem castrorum 
homines in duos hostiles exercitus dividuntur. Hinc Lace- 5 
daemonii communia quondam civitatium auxilia ad vires suas^ 
trahere : inde Athenienses et vetustate gentis et gestis rebus 
inlostres propriis viribus confidebant. Atque ita duo poten- 4 
tissimi Graeciae populi institutis Solonis et Lycurgi legibus 
pares ex aemulatione virium in bellum ruebant. Namque 5 
Lycurgus cum fratri suo Polydectae, Spartanorum regi, suc- 
cessisset regnumque sibi vindicare potuisset, Charillo, fih'o 
eius, qui natus postumus erjtf, cum ad aetatem adultam per- 
venisset, regnum summa fide restituit, ut intellegerent omnes, 6 
quanto plus apud bonos pietatis iura quam omnes opes vale- 
rent. Medio igitur tempore, dum infans convalescit tutelam- 7 
que eius administrat, non habentibus Spartanis leges instituit, 
non inventione earum magis quam exemplo clarior : siquidem 8 
nihil lege ulla in alios sanxit, cuius non ipse primus in se do- 
cumentum daret. Populum in obsequia principum, principes ad 9 
iustitiam imperiorum firmavit. Parsimoniam omnibus suasit,lo 
existimans laborem militiae adsidua frugalitatis consuetudine 
faciliorem fore. £mi singula non pecunia, sed compensatione ii 
mercium iussit. Auri argentique usum ut omnium sceleruml2 
materiam sustulit. 

3. Administrationem rei publicae per ordines divisit: 1 
regibus potestatem bellorum, magistratibus iudicia et annuos 2 
successores, senatui custodiam legum, populo sublegendi 
senatum vel creandi quos vellet magistratus potestatem per- 
misit. Fundos omnium aequaliter inter omnes divisit, ut 3 
aequata patrimonia neminem potentiorem altero redderent. 
Convivari omnes publice iussit, ne cuius divitiae vel luxu- 4 
ria in occulto essent. luvenibus non amplius una veste uti 6 
toto anno permissum, nec quemquam cultius quam alterum 
progredi nec epulari opulentius, ne imitatio in luxuriam ver- 
teretur. Pueros puberes non in forum, sed in agrum deduci 6 
praecepit, ut primos annos non in luxuria, sed in opere et in 
laboribus agerent. Nihil eos somni causa substernere et 7 
vitam sine pdmento degere neque prius in urbem redire, 



28 TROai POMPEI II 15. III 1. 2 

19nem futuram pietatis documenta prodiderunt : quippe patrem 
ob crimen peculatas in carcerem coniectom ibique defunctum 

2QtransIatis in se vincuHs ad sepulturam redemit. Nec in bello 
iudicium deligentium fefellit , siquidem non inferior virtutibus 
patris Xerxen, terrestri navalique bello superatum, trepidum 
recipere se in regnum coegit. 



LIBER III. 

1 1. Aerxes, rexPersarum, terror antea gentium, bello in 
Graeciam infeliciter gesto etiam suis contemptui esse coepit : 

2 quippe Artabanus, praefectus eius, deficiente cotidie regts 
maiestate in spem regni adductus cum septem robustissimis 
filiis regiam vesperi ingreditur (nam amicitiae iure semper illi 
patebat), trucidatoque rege voto suo obsistentes filios eius 

3 dplo adgredilur. Securior de Artaxerxe, puero admodum, fin- 
git regem a Dareo , qui erat adulescens , quo malurius regno 
potirelur, occisum ; inpellil Artaxerxen parricidium parricidio 

4vindicare. Cum ventum ad domum Darei esset, dormiens 

5 inventus, quasi somnum fingeret, interficitur. Dein cum unum 
ex regis filiis sceleri suo superesse Artabanus videret metue- 
retque de regno certamina principum, adsumit in societatem 

6 consilii Bagabazum : qui praesenti statu contentus rem prodit 
Artaxerxi, ut pater eius occisus sit, ut frater falsa parri- 
cidii suspitione oppressus, iit denique ipsi pararentur in- 

Tsidiae. His cognitis Artaxerxes, verens Artabani numerum 
filiorum, in posterum diem paratum ei^se armatum exercitum 
iubet, recogniturus et numerum militum et in armis industnam 

8 singulorum. Itaque cum inter ceteros ipse Artabanus arma- 
tus adsisteret, rex simulat se breviorem loricam habere , iubet 
Artabanum secum commutare, exuentem se acnudatum gladio 

9 traicit, tum et filios eius cornpi iubet. Atque ita egregius 
.adulescens et caedem patris et se ab insidiis Artabani vindi- 

cavit. 
1 2. Dum haec in Persis geruntur, interea Oraecia omnis 



IJI 2. 3 HIST. PHIL. £PIT. 30 

duelbus Lacedaemoniis et Atheniensibus in duas divisa partes 
ab externis bellis velut in viscera sua arma convertit. Fiunt 2 
igitur de uno populo duo corpora, et eorundem castrorum 
homines in duos hostiles exercitus dividuntur. Hinc Lace- 5 
daemonii communia quondam civitatium auxilia ad vires suas 
trahere : inde Athenienses et vetustate gentis et gestis rebus 
inlnstres propriis viribus confidebant. Atque ita duo poten- 4 
tissimi Graeciae populi institutis Solonis et Lycurgi legibus 
pares ex aemulatione virium in bellum ruebant. Namque 5 
Lycurgus cum fratri suo Polydectae, Spartanorum regi, suc- 
cessisset regnumque sibi vindicare potuisset, Charillo, filio 
eius, qui natns postumus erat, cum ad aetatem adultam per- 
venisset, regnum summa fide restituit, ut intellegerent omnes, 6 
quanto plus apud bonos pietatis iura quam omnes opes vale- 
rent. Medio igitur tempore, dum infans convalescit tutelam- 7 
que eius admim'strat, non habentibus Spartanis leges instituit, 
non inventione earum magis quam exemplo clarior: siquidem 8 
nihil lege ulla in alios sanxit, cuius non ipse primus in se do- 
cumentum daret. Populum in obsequia principum, principes ad 9 
iustitiam imperiorum firmavit. Parsimoniam omnibus suasit, 10 
existimans laborem militiae adsidua frugalitatis consuetudine 
faciliorem fore. £mi singula non pecunia, sed compensatione ii 
mercium iussit. Auri argentique usum ut omnium scelerum I2 
roateriam sustulit. 

3. Administrationem rei publicae per ordines divisit: l 
regibus potestatem bellorum, magistratibus iudicia et annuos 2 
snccessores, senatui custodiam legum, populo sublegendi 
senatum vel creandi quos vellet magistralus potestatem per- 
misit. Fundos omnium aequaliter inter omnes divisit, ut 3 
aeqnata patrimonia neminem potentiorem altero redderent. 
Convivari omnes publice iussit, ne cuius divitiae vel luxu- 4 
ria in occulto essent. luvenibus non amplius una veste uti 6 
toto anno permissum, nec quemquam cultius quam alterum 
progredi nec epulari opulentius, ne imitatio in luxuriam ver- 
teretur. Pueros puberes non in forum, sed in agrum deduci 6 
praecepit, ut primos annos non in luxuria, sed in opere et in 
laboribus agerent. Nihil eos somni causa substernere et 7 
vitam sine pujmento degere neque prius in urbem redire, 



30 TROGI POMPEI m 3. 4 

Squam viri facti essent, statnit. Ytrgines sine doie nubere 
lussit, ut nxores eligerentur, non pecuniae, severiusiiue ma- 
trimonia sua viri coercerent, cum nullis frenis dotis teneren- 

9 tur. Maximum honorem non divitum et potentium, sed pro 
•gradu aetatis senum esse voluit, nec sane usquam terrarum 

lOlocum honoratiorem senectus habet. Haec quoniam primo 
solutis antea moribus dura videbat esse, auctorem eorum 
Apollinem Delphicum fingit et inde se ea ex praecepto nu- 
minis detulisse, ut consuescendi taedium metus religionis 

llvincat. Dein ut aeternitatem legibus suis daret, iure iurando 
obligat civitatem, nihil e(5s de eius legibus mutaturos, prius- 
quam reverteretur, et simnlal se ad oraculum Delphicum 
proficisci, consulturum quid addendum mutandumque legibus 

ISvideretur. Proficiscitur autem Cretam ibique perpetuum 
exilium egit abicique in mare ossa sua moriens iussit, ne 
relatis Lacedaemonem solutos se Spartani religione iuris iu- 
randi in dissolvendis legibus arbitrarentur. 

1 4. His igitur moribus ita brevi civitas convaluit, ut, cum 
Messeniis propter stiipratas virgines suas in sollemni Messe- 
niorum sacrificio bellum intulissent, gravissima se execra- 
tione obstrinxerint, non prius quam Messeniam expugnas- 
sent reversuros 9 tantum sibi vel de viribus suis vel de for- 

2 tuna spondentes. Quae res initium dissensionis Graeciae et 

3 intestini belli causa et origo fuit. Itaque cum contra prae- 
sumptionem suam annisXin obsidione ufbis tenerentur et que- 
rellis uxorum post tam longam viduitatem revocarentur, ve- 
riti ne hac perseverantia belli gravius sibi quam Messeniis 

4nocerent: quippe illis quantum iuventutis bello intercidat, 
mulierum fecunditate suppleri; sibi et bellis damna adsidua 

6 et fecunditatem uxorum absentibus viris nullam esse ; itaque 
legunt iuvenes ex eo genere militum, qui post ius iurandum 
in supplementum venerant, quibus Spartam remissis promis- 

6 cuos omnium feminarum concubitus permisere, matiiriorem 
futuram conceptionem rati , si eam singulae per plures viros 

7 experirentur. Ex his nati ob notam materni pudoris Par- 
8theniae vocati: qui cum ad annos XXX pervenissent,.metu 

inopiae (nulli enim pater existebat, cuius in patrimonium suc- 
cessio speraretur) ducem Phalantum adsumunt, filium Aratl, 



III 4, 5 HIST. PHIL. EPIT. 31 

qui auctor Spartanis fuerat iuTentntis ad generandam subolem 
domum remittendae, ut, sicuti dndum patrem eius nascendi 9 
auctorem habuissent, sic ipsum spei ac dignitatis suae hafoe- 
rent* Itaque nec salutatis matribus, e quarum adulterio infa- lo 
miam collegisse iridebantur, ad sedes inquirendas proQcis- 
cuntur; diuque et per varios casus iactati tandem in Italiamii 
deferuntur et occupata arce Tarentinorum, expugnatis vete- 
ribus incolis, sedes ibi constitunnt. Sed post annos pluri- 12 
mos dux eorum Phalantus per seditionem in exilium protur- 
batus Brnndisium se contulit, quo expulsi sedibus suis veteres 
Tarentini concesserant. His moriens persuadet, ut ossa sual^ 
postremasque reliquias eonterant et tacite spargi in foro 
Tarentinorum curent : hoc enim modo recuperare illos pa- 14 
triam suam posse, Apollinem Delphis cecinisse. Illi arbi-is 
trantes eum in ultionem sui civium fata prodidisse prae- 
ceptis paruere. Sed oraculi diversa sententia fuerat. Per- 16 
petuitatem enim urbis, non amissionem hoc facto promiserat. 
Ita ducis exulis consilio et hostium ministerio possessio Ta-17 
rentina Partheniis in aeternum fundata, ob cuius beneOciil8 
memoriam Phalanto divinos honores decrevere. 

5. Interea Messenii, cum virtute non possent, per insi- 1 
dias expugnantur. Dein cum per annos octoginta gravia 2 
servitutis verbera, plerumque et vincula ceteraque captae 
civitatis mala perpessi essent, post longam poenarum patien- 
tiam bellum restaufant. Lacedaemonii quoque eo conspira- ^ 
tius ad arma concurrunt, quod adversus servos dimicaturi vi- 
debantur. Itaque cum hinc iniuria , inde indignitas animos 4 
acueret, Lacedaemonii de belli eventu oraculo Delphis con- 
sulto iubentur ducem belli ab Atheniensibus petere. Porro & 
Athenienses, cum responsum cognovissent, in contemptum 
SpartanorumTyrtaeum poStam claudo pede misere, qui tribus 5 
proeliis fasus eo usque desperationis Spartanos adduxit, ut 
servos suos ad supplementum exercitus manumitterent hisque 
interfectornm matrimonia pollicerentur , ut non numero tan- 7 
tum amissorum civium , sed et dignitati succederent. Sed 8 
reges Lacedaemoniorum, ne contra fortunam pugnando maio- 
ra detrimenta civitati infunderent, reducere exercitum volue- 
runt, ni intervenisset Tyrtaeus, qui conposita carmina exer- 9 



32 TROGI POMPEI lU 5. 6 

citui pro contione recitavit, in quibus hortamenta virtutis, 
lOdamnorum solaeia, belli consilia conscripserat. Itaque tantum 

ardorem mUitibus iniecit, ut non de salute, sed de sepultura 

soHiciti tesseras insculptis suis et patrum nominibus dextro 
11 bracchio deligarent : ut , si omnes adversum proelium con- 

sumpsisset et temporis spatio confusa corporum liniamenta 
12essent, ex indicio titulorum tradi sepulturae possent. Cum 

sic wmatum reges exercitum viderent, curant rem hostibus 
ISnuntiare; Messeniis autem non timorem fes, sed aemulatio- 
14nem mutuam dedit. Itaque tantis animis concursum est, ut 
15raro umquam cruentius proelium fuerit. Ad postremum ta- 

men victoria Lacedaemoniorum fuit. 

1 6. Interiecto tempore tertium quoque bellum Messenii 

2 reparavere , in cuius auxilium Lacedaemonii inter reliquos 

3 socios etiam Athenienses adhibuere , quorum (idem cum sus- 
pectam haberent, supervacaneos simulantes -a bello eosdem - 

4 dimiserunt. Hanc rem Athenienses graviter ferentes pecu- 
niam, quae erat in stipendium Persici belli ab universa Grae- 
cia collata, a Delo Athenas transferunt, ne deficientibus a 

5 fide societatis Lacedaemoniis praedae ac rapmae esset. Sed 
nec Lacedaemonii quievere, qui cum Messeniorum, bello oc- 
cupati essent, Peloponnenses inmisere, qui bellum Athenien- 

6 sibus facerent. Parvae tunc temporis classe in Aegyptum 
missa vires Atheniensibus erant. Itaque navali proelio dimi- 

7 cantes facile superantur. Interiecto deftide tempore post 
reditum suorum aucti et classis et militum robore proelium 

8 reparant. lam et Lacedaemonii omissis Messeniis adversus 

9 Athenienses arma verterant. Diu varia victoria fuit : ad pbs- 
lOtremum aequo Marte utrimque discessum. Inde revocati 

Lacedaemonii ad Messenidrum bellum, ne medium tempus 
otiosum Atheniensibus relinquerent, cum Thebanis pacis- 
cuntur, ut Boeotiorum imperium his restituerent, quod tem- 
poribus belli Persici amiserant, ut illi Atheniensium bella sus- 

llciperent. Tantus furor Spartanorum erat, ut duobus bellis 
inpliciti suscipere tertium non recusarent, dummodo inimicis 

12suis hostes adquirerent. Igitur Athenienses adversus tantam 
tempestatem belli duos duces deligunt, Periclen, spectatae 

15virtutis virum, et Sophoclen, scriptorem tragoediarnm : qui 



m 6. 7 HIST. PHIL. EPIT. 33 

diviso exercitu et Spartanorom agros yastaverant et multas 
Asiae civitates Atheniensium imperio adiecerunt. 

7.'His malis fracti Lacedaemonii in annos XXX pepi- 1 
gerunt pacem, sed tam longum otium inimicitiae non tule- 
runt. Itaque exlra XV annos rupto foedere cum contemptu 2 
deorum hominumque tines Atticos populantur , et ne praedam 3 
potius quam pugnam expetisse viderentur, hostes ad proelium 
provocant. Sed Athenienses consilio Periclis ducis popula- 4 
tionis iniuriam diSerunt in tempus ultionis, supervacuam pug- 
nam existimantes , cum ulcisci hostem sine periculp possent. 
Dein interiectis diebus naves conscendflnt et nihil sentienti- 5 
bus Lacedaemoniis totam Spartam depraedantur multoque 
plura auferunt quam amiserant , prorsus ut in conparatione 6 
damnorum longe pluris fuerit ultio qnam iniuria. Clara qui- 7 
dem haec Periclis expeditio habtta , sed multo clarior privati 
patrimonii contemptus fuit. Huius agros in poputatione ce- 8 
terorum intactos hostes reliquerant, sperantes adquirere se 
illi posse aut periculum ex invidia aut ex suspitione proditio- 
nis infamiam. Quod ante prospiciens Pericles et fyturum 9 
populo praedixerat et adinvidiae impetumdeclinandumagros 
ipsos dono rei publicae dederat, atque ita, unde periculiunio 
quaeSitum fuerat, ibi maximam gloriam invenit. Post haecll 
interiectis diebus navali proelio dimicatum est : victi Lacedae- 
monii fugerunt. Nec cessatum deinceps est, quin aut terral2 
aut mari varia proeliorum fortuna invicem se trucidarent. 
Denique fessi tot malis pacem in annos L fecere, quam nonl3 
nisi sex annis servaverunt. Nam indutias, quas proprio no-14 
mine condixerant, ex sociorum persona rumpebant, quippel5 
quasi minus periurii contraherent, si ferrent sociis autilia 
potius quam si ipsi aperto proelio dimicassent. Hinc belluml6 
in Siciliam translatum, quod priusquam expono, de Siciliae 
situ pauca dicenda sunt. 



«USTINUS. 



34 TROGl POMPEI IV 1 



L I B E R im. 

I 1 . ISiciliam ferunt angiistis quondam faucibus Italiae ad* 
haesisse diremptamque velut a (forpore maiore impetu superi 

2maris, quod toto undarum onere illuc vehitur. Est autem 
terra fpsa tenuis ac fragilis et cavernis quibusdam fistulisque 

3 ita penetrabilis, ut ventorum tota ferme flatibus pateat; nec 
non et ignibus generandis nutriendisque soli ipsius uaturahs 
materia : quippe intrinsecus stratum sulphure et bitumine tra- 

4 ditur: quae res facit, ut spiritu cum igne in materia luctante 
frequenter et conpluribus locis nunc flammas, nunc vaporem, 

5 nunc fumum eructet. Jlndp denique Aetnae montis per tot 

6 saecula durat incendium.] Et ubi acrior per spiramenta caver- 

7 narum ventus incubuit, harenarum moles egeruntur. Proxi- 
mum Italiae promuntorium Regium dicitur, ideo quia Graece 

S^abrupta' hoc nomine pronuntiantur. Nec mirum, si fabulosa 
9 est loci huius antiquitas, in quem res tot coiere mirae: pri- 
mum quod nusquam latius torrens fretum, nec solum citato 
impetu, verum etiaif! saevo ; neque experientibus mod« ter- 
lOribile, verum etiam procul visentibus. Undarum porro in 
se^concurrentium tanta pugna est, ut alias veluti terga dan- 
tes in inium desidere , alias quasi victrices in sublime ferri 
videas ; nunc hic fremitum f erventis aestus , nunc illic gemi- 

II tum in voraginem desidentis exaudias. Accedunt vicini et 
perpetui Aetnae montis ignes et insularum Aeolidum, veluti 

12ipsis in undis alatur incendium: neque enim in tam angustis 
terminis aliter durare totsaeculis tantus ignis potuisset, nisi 

13humoris nutrimentis aleretur. Hinc igitur fabulae Scyllam 
et Charybdin peperere; hinc latratus auditus; hinc monstri 
credita simulacra, dum navigantes magnis vertipibus pelagi 
desidentis exterriti latrare putant undas, quas sorbenti» 

14aestus vorago cenlidit. Eadem causa etiam Aetnae monti» 

15perpetuos ignes facit. Nam aquarum ille concursus raptum 
secum spiritum in imum fundum trahit atque ibi sufl^ocatum 
tam diu tenet, donec per spiramenta terrae diffusus nutrimeiita 

16igni8 incendat. lam ipsa Italiae Siciliaeque vicinitas, [am 



IV 1—3 HIST. PHIL. EPIT. 35 

. promuntononiiii altitudo ipsa ita siinilis est,.ut quantum nnno 
admirationis, tantum antiquis terroris dederit, credentibus, 
co^untibus in se promuntoriis ac rursum discedentibus solida 
intercipi absnmique navigia. Neque hoc ab antiquisin dulce-17 
dinem fabnlae conpositum, sed metu et admiratione transeun- 
tium. Ea est enim procul inspicientibus natura loci, ut sinum 16 
maris, non transitum putes: quo cum accesseris, discedere 
ac seiungi promuntoria, quae ante iuncta fuerant, arbitrere. 

2. Siciliae primo Trinacriae nomen fuit; postea Sicania 1 
cognominata est. Haec a principio patria Cyclopum fuit, 2 
quib^s extinctifi Cocalus regnum insulae occupavit. Post 3 
quem singulae civitates in tyrannorum imperium concesse- 
runt, quorum nulla terra feracior fuit. Horum ex numero 4 
Anaxilaus iustitia cum ceterorum crudelitate certabat, cuius 
moderationis haud mediocrem fructum tulit: quippe decedens 5 
cum filios parvulos reliquisset tutelamque eorum Micytho, 
spectatae fidei servo, commisisset, tantus amor memoriae 
eius apud omnesfuit, ut parere servo quam deserere regis 
filios mallent principesque civitatis obliti dignitatis suae 
regni maiestatem administrari per s^vum paterentur. Impe- 6 
rium Siciliae etiam Carthaginiensestemptavere, diuqne varia 
vietoria cum tyrannis dimicatum. Ad postremum amisso 7 
Amilcareimperatorecumexercitu aliquantisper quievere victi. 

3. Medio tempore cum Regini discordia laborarent 1 
civitasque per dissensionem divisa in duas partes esset, vete- 
rani ex altera parte ab Himera in auxilium vocati, pulsis 
civit^te contra quos implorati fuerant et mox caesis quibus 
tulerant auxilium, urbem cum coniugibus et liberis socioruin 
occupavere, ausi facinus nulli tyranno conparandum : quippe 2 
ut Reginis melius fuerit vinci quam vicisse. Nam sive vic- 3 
toribus captivitatis iure servissent sif e amissa patria exulare 
necesse habuissent, non tamen inter aras et patrios lares 
trucidati crudelissimis tyrannis patriam cum coniugibus ac 
libens praedam reliquissent. 

Catinienses quoque cum Syracusanos graves paterentur, 4 
diffisi viribus siiis auxilium ab Atheniensibus petivere : qui seu 5 
studio maions imperii, quod Asiam Graeciamque penitus oc- 
cupaverant, seu metu factae pridem a Syracusanis classis, ne 

3* 



36 TROGH POMPEI rV 3—5 

Lacedaemoniis illae vires accederent, Lamponiuni ducem cum . 
classe in Siciliara misere, ut sub specie ferendi Catiniensibus 

6 auxilii temptarent Siciliae imperium. Et quoniam prima initia 
frequenter caesis hostibus prospera fuerant, maiore denuo 
classe et robustiore exercitu Lachete et Chariade ducibus Si- 

7 ciliam petivere : sed Catinienses sive metu Atheniensium sLve 
taedio belli pacem cum Syracusanis remissis Atheniensium 
auxiliis fecerant. 

1 4. Interiecto deinde tempore , cum fides pacis a Syracu- 
sanis non servaretur, denuo legatos Athenas mittunt, qui sor- 
dida veste, capillo barbaque promissis et omni squaloris ha- 
bitu ad misericordiam commovendam adquisito contionem de- 

2 formesadeunt: adduntur precibus lacrimae, el ila misericor- 
dem populum supplices movent, ut damnarentur duces, qui ab 

3 his auxilia deduxerant. Igitur classis ingens decernitur : cre- 
antur duces Nicias et Alcibiades et Lamachos, tantisque viri- 
bus Sicilia repetitur, ut ipsis terrori essent, in quorum auxilia 

4 mittebantur. Brevi post tempore revocato ad reatum Alci- 
biade duo proelia pedestria secunda Nieias et Lamachos faci- 

5 unt ; munitionibus deind^ circumdatis hostes etiam marinis 

6 commeatibus in urbe clausos intercludunt. Quibus rebus 

7 fracti Syracusani auxilium a Lacedaemoniis petiverunt. Ab 
his mittitur Gylippus solus, sed qui instar omnium auxiliorum 

8 erat. h audito genere belli iam inclinato statu auxiliis partim 
in Graecia , partim in Sicilia contractis opportuna bello loca 

9 occupat. Duobus deinde proeliis victus , congressus tertio 
occiso Lamacho et hostes in fugam conpulit et socios pbsir 

lOdione liberavit. Sed cum Athenienses a beIIo4errestri in na- 
vale se transtulissent , Gylippus classem Lacedaemone cum 

llauxiliis arcessit. Quo cognito et ipsi Athenienses in locum 
amissi ducis Demosthen^ et Eurymedonta cum supplemento 

12copiarum mittunt. Peloponnesii quoque communi.civitatium 
decreto ingentia Syracusanis auxilia misere , et quasi Graeciae 
bellum in Siciliam translatum esset, ita ex utraque parte sum- 
mis viribus dimicabatdr., 

1 5. Prima igitur congressione navalis certaminis Athenien- 
ses vincuntur, castra quoque cum omni publica ac privata pe- 

2 cunia amittunt. Super haec mala cum etiam terrestri proe- 



IV 5. V l HIST. PHIL. EPIT. 37 

lio victi essent, tunc Demosthenes censere coepit, ut abi-* 
rent Sicilia, dnm res quamvis adflictae nondum tamen 
perditae forent: neque in hello male auspicato amplius S 
perseverandum : esse domi graviora et forsitan infeliciora 
bella , in quae servare hos urbis apparatus oporteat. Ni- 4 
cias seu pudore male actae rei seu metu destitutae spei 
civium seu impellente fato manere contendit. I^eparatur 5 
igitur navale bellum et animi a prioris fortunae procella ad 
spem certaminis f evocantur : sed inscitia ducum [quij inter 6 
angustias maris tuentes se Syracusanos adgressi facile vincun- 
tur. Eurymedon dux in prima acie fortissime dimicans primus 7 
cadit: XXX naves, quibus praefuerat, incenduntur. Demos- 8 
thenes et Nicias et ipsi victi exercitum in terram depenunt, 
tutiorem fugam rati itinere terrestri. Ab his relictas centum 9 
XXX naves Gylippus invasit: ipsos deinde insequitur : fugien- 
tes partim capit, partim caedit. Demosthenes amisso exer- 10 
citu a captivitate gladio et voluntaria morte se vindicat: Ni-il 
cias autem ne Demosthenis quidem exemplo ut sibi consule- 
ret admonitus cladem suorum auxit dedecore captivitatis. 



1 



LIBER V. 

1 . 1/ um Athenienses in Sicilia bellum per biennium cupi- 
dius quam felicius gerunt, interim concitor et dux eiusAlci- 
biades absens Athenis insimulatur mysteria Cereris initiorum, 
sacra nuUo magis quam silentio sollemni, enuntiavisse, revo- 2 
catusque a bello ad iudicium , sive conscientia sive indignita- 
tem rei non ferens, tacitus in exilium Elidem profectus est. 
Inde, ubi non damnatum se tantum, verum etiam diris per om- 3 
nium sacerdotum religiones devotum cognovit, Lacedaemona 
se contulit ibique regem Lacedaemoniorum inpellit turbatis4 
Atheniensibus adverso Siciliae proelio ultro bellum inferre. 
Quo facto omnia Graeoiae regna velut ad extinguendum com- 5 
mune incendium concurrunt : tantum odium Athenienses im- 6 
moderati imperii crudelitate contraxerant» Dareus quoque 7 



38 TROOI POMPEI V 1 . 2 

rex Persaram*meinor paterni ayitiqae in hanc urbem odii fac- 
ta cnm Lacedaemoniis per Tisafernem, praefectum Lydiae, 

8 societate omnem sumptum belli poUicetur. Et erat hiic qui- 
dem titulus cum Graecis co^undi: re autem vera timebat, ne 
victis Atheniensibus ad se Lacedaemonii arma transferrent. 

9 Quis igitvLT miretur tam florentes Atheniensium opes ruisse, 
cum ad opprimendam unam urbem totius orientis vires con- 

10 currerent? Non tamen inerti neque incruento cecidere bello, 
sed proeliati ad ultimum, victores etiam inlerdum, consumptf 

11 magis fortunae varietate quam victi sunt. Principio belli 
omnes ab his etiam socii desciverant, ut fiti quo se fortuna, 
eodem etiam favor hominum inclinat. 

1 % Alcibiades quoque motum adversus patriam bellum non 
gregarii mtlitis opera, sed imperatoriis virtutibus adiuvat: 

2 qujppe acceptis V navibus in Asiam centendit et tributarias 
Atheniensium civitates auctoritate nominis sui ad defectionem 

3 conpellit. Sciebant enim domi clarum , nec exilio videbant 
factum minorem, nec tam ablatum Atheniensibus ducem quam 
Lacedaemoniis traditum, parata qui cum amissis imperia pen- 

4 saret. Sed apud Lacedaemonios virtus Alcibiadis plus in- 

5 vldiae quam gratiae contraxit. Itaque cum principes velut 
aemulum gloriae suae interficiendum insidiis mandassent, co- 
gnita re Alcibiades per uxorem Agidis regis , quam adulterio 
cognoverat, ad Tisafernen, praefectum Darei regis, profugit, 
cui se celeriter officii comitate et obsequendi gratia insinu- 

6 avit. Erat enim et aetatis flore et formae veneratione nec mi- 

7 nus eloquentia etiam inter Athenienses insignis, sed incon- 
ciliandis amicitiarum studiis quam in retinendis vir melior, 

8 quia morum vitia sub umbra eloquentiae primo latebant. Igi- 
tur persuadet Tisaferni , ne tanta stipendia classi Lacedae- 

9 moniorum praeberet : vocandos enim in portionem muneris 
lonios, quorum pro libertate, cum tributa Atheniensibus pen- 

10 derent, bellum susceptum sit. Sed nec anxiliis nimis enixe 
Lacedaemonios iuvandos: quippe memorem esse debere alie- 
nam se victoriam, non suam instruere ; et eatenus bellum sus- 

11 tinendum , ne inopia deseratur. Nam. regem Persarnm dis- 
sentientibus Graecis arbitrum pacis ac belli fore, et quos 
suis non possit, ipsorum armis victurum: perfecto antem 



V 2—4 . I«ST. PHIL. KPIT. 39 

bello statim ei oum victoribus. dimicandum. Domesticis ita- 12 
que bellis Gpaeciam obterendam ^ ne externis vacet , exae- 
quandasque vires partium et inferiores auxilio levandos. 
Mon enim quieturos post hanc victoriam Spartanos, quia vin- 13* 
dices se libertatis Graeciae professi sint. Grata oratio Tisa- 14 
ferni fuit. Itaque commeatus maligne praebere , classm re- 
giam non totam mittere, ne aut victoriam daret aut necessita- 
tem deponendi belli inponeret. 

3. Interea Alcibiades hanc operam civibi{s venditabat : i 
ad quemcum legati Atheniensium venissent, pollicetur his 2 
amicitiam regis, si res publica a populo translata ad senatum 
foret, sperans ut aut concordante civitate djux belli ab omni- 3 
bus legeretur aut discordia inter ordines facta ab altera parte 
in auxilium vocaretur. Sed Atheniensibus inminente peri- 4 
culo belli maior salutis quam dignitatis cura fuit. Itaque per- 5 
mittente populo imperium ad senatum transfertur. Qui cum 6 
insita genti superbia crudeliter inplebem consuleret, singu- 
lis tyrannidis sibi inpotentiam vindicantibus, ab exercitu AI- 
cibiades exnl revocatur duxque classi constituitur. Statim 7 
igitur Athenas scribit, ex continenti se cum exercitu ven- 
turum recepturumque a quadringentis iura populi, ni ipsi red- 
derent. jlac denuntiatione optimates territi primo urbem pro- 8 
dere Lacedaemoniis temptavere: dein, cum id nequissent, 
in exilium profecti sunt. Igitur Alcibiades intestino malo pa- 9 
tria liberata summa cura classem instruit atque ita in bel- 
lum adversus Lacedaemonios pergit. 

4. lamTesto Hindarlis et Phamabazus, Lacedaemonio- i 
rum duces, instructis navibus expectabant. Proelio commisso 2 
victoria penes Athenienses fuit. In eo bello maior pars exer- 
cittts et omnes ferme hostium duces caesi, naves LXXX captae. 
Interiectis quoqqe diebus, ciim bellum Lacedaemonii a mari in 3 
terram transtulissent, iterato vincuntur. His malis fracti pa- 4 
cem petiere: quam ne acciperent, opera eorum effectum est, 
quibus ea res quaestum praebebat. Interea et Syracusano- 5 
rum auxilia inlatum a Carthaginiensibus Siciliae bellum domum 
revocavit. Quibus rebus destitutis Lacedaemoniis Alcibiades 6 
enm classe victrici Asiam vastat, multis locis proelia facit, 
Qbique victor recipit civitates quae defecerant, nonnullas 



40 TROGX POMPM . V 4. ^y 

7 capft et imperio Atheniensium.adicit, atque ita prisca navali 
gloria vindicata, adiecta etiam laude terrestris belli, deside- 

8 ratus civibus tfuis Athenas revertitur. His omnibus proeliis 
^ 9 ducentae naves hostiutn et praeda ingens capta. Ad hunc 

redeuntis exercitus triumphum effusa omnis multitudo obviam 

prooftdit et universos quidem milites, praecipue tamen Alci- 
10 biaden miratur : in hunc oculos civitas universa, in hunc sus- 

pensa ora convertit ; hunc quasi de caelo missum et ut ip- 
llsam Yictoriam contuentur; laudant quae pro patria, nec mi- 

nus admirantur quae exul contra gesserit, excusantes ipsi : 

12 iratum provocatumque fecisse. Enimvero tantum in uno viro 
fuisse momenti, ut maximi imperii subversi.et rursus recepti 
auctor esset, et unde stetisset eo se victoria transferret, fie- 

13 retque cum eo mira quaedam fortunae inclinatip. Igitur om- 
nibus non humanis tantum, verum et. divinis eum honoribus 
onerant , certant secum ipsi , utrum contumeliosius eum ex- 

14pulerint an revocaveriAf honoratius. Ipsos illi deos gratu- 
lantes tulere obviam , quorum execrationibus erat devotus, 

15 et cui paulo ante omnem humanam opem interdixerant, eum, 

16 si queant, in caelo posuisse cupiunt. Explent contumelias 
honoribus, detrimenta miineribus, execrationes precibus. 

17 Non Siciiiae illis adversa pugna in ore est , sed Gra^ciae vic- 
toria; non classes per illum amissae, sed adquisitae; nec 

18 Syracusarum , sed loniae Hellespontique meminerunt. Sic 
Alcibiades numquam mediocribus nec in offensa nec in fa- 
vore studiis suorum exceptus est. 

1 5. Dum haec aguntur, et a Lacedaemoniis Lysfnder classi 
belloque praeficitur et in locum Tisafernis Dareus rex Per^ 
sarum filium suum Cyrum loniae Lydiaeque praeposuit^ qui 
Lacedaemonios auxiliis opibusque ad spem fortunae prioris 

2 erexit. Aucti igitur viribus Alcibiadem cum centum navibus 
in Asiam profectum, dum agros longa pace divites securus 
populatur et praedae dulcedine sine insidiarum metu sparsos 

3 milites habet; repentino adventu oppressere: tantaque cae- 
des palantium fuit^ ut plus vulneris eo proelio Athenienses 

4 acciperent, quam superioribus dederant; et tanta desperatio 
apud Afhenienses erat , ut ex continenti Alcibiadem ducem 

5 Conone mutarent, arbitrantes victos se non fortuna belli, sed 



V5-^7 mim. PHIL. BPIT. 41 

fraude imperatarifl, apud qnem plos prior offensa valuisset 
qnam recentia beneficia : fecisse autem eum priore tiello ideo 6 
tantum, ut ostenderet hostibns, quem ducem sprevissent, et 
ut carius eis ipsam victoriam venderetT Omnia enim credi- 7 
bilia in Alcibiade vigor ingenii et morum luxuria faciebat. 
Yeritus itaque multitudinis impetum denuo in f oluntarium exi- 8 
lium proficiscitur. 

6. Itaque Conon Alcibiadi suffectus, habens ante oculos i 
cui duci successisset, classem maxiifia industria exornat : sed 2 
navibiis exercitus deerat, fortissimis quibusque in Asiae po- • 
pulatione amissis. Armantur tamen ^enes aut inpuberes pueri, 3 
et nnmerus militum sine exercitus robore expletur. Sed non 4 
magnam bello moram aetas fecit inbeilis : caeduntur passim 
aut fugientes capiuntur ; tantaque strages aut occisorum aut 
captivorum fuit, ut Atheniensium deletum non imperium tan- 
tum, verum etiam nomen videretur. Quo proelio perditis et 5 
desperatis rebus ad tantam inopiam rediguntur, ut consumpta 
militari aetate peregrinis civitatem, servis libertatem, dam- 
natis inpunitatem darent. Eaque in colluvione hominum do- 6 
mini antca Graeciae conscripto exercitu vix Iib#rtatem tue- 
bantur. Iternm tamen fortunam maris experiundam decer- 7 
nunt. Tanta virtus animorum fuit, ut, cum paulo ante salu- g 
tem desperaverint, [speraverint] victoriam. Sed neque is mi- 9 
les erat, qui nomen Atheniensium tueretur, neque eae vires, 
quibus vincere consuerant, neque ea scientia militaris in his, 
quos vincula, non castra continuerant. Itaque omnes aut 
capti aut occisi. Cum dux Conon proelio superfuisset solus, 10 
crudelitatem civium metuens cum octo navibus ^d regem Cy- 
prium concedit Euagoram. 

7. At dux Lacedaemoniorum rebus feliciter gestis for- l 
tunae hostium insultat : captivas naves cum praeda bellica in 2 
triumphi modum ornatas mittit I^acedaemona ac tributarias 3 
Atheniensium civitates , quas metus dubiae belli fortunae in 
fide tennerat, voluntarias recipit, nec aliud dicionis Athe- 
niensium praeter urbem ipsam relinquit. Quae cuncta cum 4 
Athenis nontiata essent, omnes relictis domibus per urbem 
discurrere pavidi; alius alium sciscitari; auctorem nuntii re- 
quirere; non pueros inprudentia, non senes debilitas^ non 5 



42 TROGI POMPai ■ V 7. 8 

miilieres sexus inbecUlitas domi tenet : adeo ad omnem ae- 

6 tatem tanti mali sensus penetraverat. In foro deinde co^unt 
atque ibi perpeti nocte fortunam publicam questibus iterant. 

7 Alii fratres aut filios* aut parentes deflent, cognatos alii , ali/ 
amicos cognatis cariores, et cum privatis casibus querellam 

S publicam miscent: iam se ipsos, iam ipsam patriam peritu- 

ram miserioremque incolumium quam amissorum fortunam 

9iudicantes; sibi quisque ante oculos obsidionem, famem et 

lOsuperbum victoremque hostem proponentes; iam ruinam ur- 

bis et incendia, iam omnium captivitatem et miserrimam ser- 

11 vitutem recordantes ; feliciores prorsus priores urbis ruinas 
ducentes^ quae incolumibus iiliis parentibnsque tectorum tan- 

12 tum ruinae taxatae sint : nunc autem non classem , in quam 
sicuti pridem confugiant, superesse; non exercitum, cuius 
virtute servati pulchriora possent moenia extruere. 

1 8. Sic defletae ac prope perditae urbi hostes superve- 

2 niunt et obsidione circumdata obse^sos fame urguent. Scie- 
bant enim neque ex advectis copiis multum superesse, et ne 

3 novae advehi possent providerant. Quibus malis Athenien- 
ses fracti post longam famem et adsidua suorum funera pa- 
cem petivere , quae an dari deberet, diu inter Spartanos so- 

4 ciosque deliberatum. Cum multi delendum Atheniensium 
nomen urbemque incendio consumendam censerent, nega- 
runt se Spartani ex duobus Graeciae oculis alterum eruturos; 

5 pacem poUiciti^si demissa Piraeum versusmuribracchiadeice- 
rent navesque, quae reliquae forent , traderenl reiquB pu- 

6 blicae ex semet ipsis XXX rectores acciperent. In has leges 
traditam sibi urbem Lacedaemonii formandam Lysandro tra- 

7 diderunt. Insignis hic annus expugnatione Athenarum et 
morte Darei regis Persarum et exilio Dionysii Siciliae ty- 

8 ranni fuit. Mutato statu Athenarum etiam civium condicio 

9 mutatur. XXX rectores rei publicae constituuntnr, qui fiunt 
lOtyranni: quippe a principio tria milia sibi satellitnm statuunt, 
liquantum ex tot cladibus prope nec civium superfuerat , et 

quasi parvus hic ad continendam civitatem exercitus esset, 
12septingentos milites a victoribus accipiunt. Caed^s deinde 

civium ab Alcibiade auspicantur,.neiterumrem piblicam sub 
ISobtentu liberationis invaderet. Quem cnm profectum ad Ar** 



V 8—10 HI«. PHIL. BPIT. 43 

taxerxen Persarum regem conperissent, citato itineremifte- 
rant, qui eum interciperent : a quibus occupatus , cum occidil4 
aperte non posset, vivus in cubiculo, in quo dormiebat, cre- 
matus est. 

9. Liberati hoc ultoris metu tyranni miseras urbisreliquias 1 
caedibns et rapinis exhauriunt. Quod cum displicere uni ex 2 * 
numero suo Therameni dldicissent, ipsum quoque ad terro- 
rem omnium interficinnt. Fit igitur ex urbe passim omnium 3 
fuga , repleturque' Graecia Atheniensium exulibus. Quod 4 
etiam ipsum auxilium cumr miseris eriperetur (nam Lace- 
daemoniorum edicto civitates exules recipere prohibeban- 
tur) , omnes se Argos et Thebas contulere : ibi non solum 5 
tutum exilinm egerunt, verum etiam spem reciperandae 
patriae receperunt. Erat inter exules Thrasybulus , vir 6 
strenuus et domi nobilis , qui audendum aliquid pro patria 

et pro salute conununi etiam cum periculo ratus, adu- 
natis exulibus castellnm Phylen Atticorum finium occupat. 
Nec deerat quarundam civitatium tam crudelis casus miseran- 7 
tiiftn favor. Itaque Ismenias, Thebanorum princeps, etsi pu- 8 
biicisnon poterat, privatis tamen viribusadiuvabat; etLysias, 9 
Syracusanus orator, exul tunc quingentos stipendio suo in- 
structos in auxilium patriae communis eloquentiae misit. FitlO 
itaque asperum proelium : sed cum hinc pro patria summis 
viribus, inde pro aliena dominatione securius pugnaretur, ty- 
ranni vincuntur, victi in urbem refugerunt, quam exhaustam 11 
caedibus suis etiam armis spoliant. Deinde cum omnes Athe- 12 
nienses proditionis suspectos haberent, demigrare eos ex 
urbe iubent et in bracchiis muri, quae diruta fuerant, habi- 
tare, extraneis militibus imperium tuentes. Post haec Thra- 13 
sybulum corrumpere imperii societatem poUicentes conan- 
tuF. Quod cum non contigisset, auxilia a Lacedaemoniis pe- 14 
tivere^ quibus accitis iterato proeliantur. In eo bello Gri-15 
tias et Hippomachus, omm'um tyrannorum saevissimi, cadunt. 

10. Ceteris victis cum exercitus eorum, ex quibus maior i 
pars Atheniensinm erat, fugeret, magn.a voce Thrasybulus 
exclamat: cur se victorem fugiant potius quam ut vindicem 
communis libertatfs adiuvent? Civium illammeminerintaciem, 2 
nan hostiuih esse; nec se ideo arma cepisse, ut aliqua victis 



44 TROGt POMPBI V 10. 11 

adimat, sed ttt adempta restituat : XXX se domrais, non civitati 

3 bellum inferre. Admonet deinde cognationis, legum, sacrorum, 
tum vetusti per tot bella commilitii; orat misereantur exulum 
civium, si tam patienter ipsi serviant: reddant sibi patriam, 

4 accipiant libertatem. His vocibus tantum promotum est, ut 
• reversus in urbem exercitws XXX tyrannos emigrare Eleusina 

5 iuberet, substitutis decem, qui rem publicam regerent : qui ni- 
hil exemplo prioris dominationis territi eandem viam crude- 

6 litatis adgressi sunt. Dum haec aguntnr, nuntiatur Lacedae- 
mone, in bellum Athenienses exarsisse : ad quod conprimen- 

7 dum Fausanias rex mfttitur. Qui misericordia exulis populi 
^ permotus patriam miseris civibus restituit et deciem tyrannos 

8 ex urbe Eleusina emigrare ad ceteros iubet. Quibus rebus 
cum pax statuta esset, interiectis diebus repente tyranni non 
minus restitutos exules quam se in exilium actos indignantur, 
quasi vero aliorum libertas sua servitus esset, et bellum Athe- 

9 niensibus inferunt : sed ad conloquium veluti dominationem 
recepturi progressi, per insidias conprehensi ut pacis victi- 
mae trucidantur. Populus, quem emigrare iusserant, in ur- 

lObem revocatur. Atque ita per multa membra civitas dfssipata 
11 in unum tandem corpus redigitur, et ne qua dissensio ex 

ante actis nasceretur, omnes iure iurando obstringuntur , dis- 
l2cordiarum oblivionem fore. Interea Thebani Corinthiique 

legatos ad Lacedaemonios mittunt , qui ex manubiis portio- 
I3nem praedae communis belli periculique peterent. Quibus 

negatis non quidem aperte bellum adversus Lacedaemonios 

decernunt , sed tacitis animis tantam iram coricipiunt, ut sub- 

esse bellum intellegi posset. 

1 11. Eodem forte tempore Dareus rex Persarum moritur, 

2 Artaxerxe et Cyro filiis relictis. Regnum Artaxerxi, Cyro 

3 civitates, quarum praefectus erat, testamento legavit. Sed 
Cyro iudicium patris iniuria videbatur: itaque ocCulte adver- 

4 sus fratrem bellum parabat. Quod cum nuntiatum Artaxerxi 
esset, arcessitum ad se fratrem et innocentiam dissimulatione 
belli simulantem conpedibus aureis vinxit : interfecissetque, 

5 ni mater prohibuisset. Dimissus igitur Cyrus iam non occulte 
bellum, sed palam , nec per dfssimulationem, sed aperta pro- 
fessione parare coepit : auxilia undique contrahit. Lacedae- 



V 11. VI 1 HIST. PHIL. EPIT. 45 

monii memores Atheniensi bello enixe se eins opera adiutos, 
velut ignorantes contra qneiii bellum pararetur, depernunt 
auxilia Cyro mittenda, ubi res eiiis exegisset: quaerentes 7 
apud Cyrum gratiam et apud Artaxerxen, si vicisset, veniae 
patrocinia, cum nihil adversus eum aperte decrevissent. Sed 8 
cum in bello fors proelii utrumque fratrem pugnae obtulisset, 
pnor Artaxerxes a fratre vulneratur : quem cum equi fuga 9 
periculo subtraxisset, Cyrus a cohorte regia oppressus in- 
terficitur. Sic viclor Artaxerxes et praeda fraterni belli et 
exercitu potitur. In eo proelio decem milia Graecordm inio 
auxiho Cyri fuere : quae et in cornu, in quo steterant , vice- 
runt et post mortem Cyri neque armis a tanto exercitu vinci 
neqne dolo capi potuerunt; revertentesque inter indomitasii 
nationes et barbaras gentes per tanta itineris spatia virtute 
se usque terminos patriae defenderunt. 



LIBER VI. 

1 . Lacedaemonii , more ingenii humani quo plura ha- 1 
bent eo amph'ora cupientes, non^contenti accessione Athe- 
niensium opum vires sibi duplicatas totius Asiae imperium 
adfectare coeperunt: sed maior pars sub regno Persarum 
erat. Itaque Defcyllides dux in hanc militiam electus cum 2 
videret sibi adversus duos praefectos Artaxerxis regis, Phar- 
nabazum et Tisafernen^ maximarum gentium viribiis succinc- 
tos dimicandum , pacificandum cum altero statuit. Aptior 3 
visus Tisafemes, vir et iudustria potior et militibus Cyri 
qnondam^pgis instructior , in coUoquium vocatur et statutis 
condiciomous ab arnus dimittitur. Hanc reni Pharnabazus 4 
apud communem regem criminatur: ut Lacedaemonios Asiam 
ingressos non reppulerit armis, sed impensis regiis aluerit 
merceturque ab his, ut differant bella quam gerant, tamquam 5 
non ad unius summam imperii detrimentum onme perveniat. 



46 TltOGIPOMPEI VII. 2 

6 Indignum ait bella non perfici, sed redimi; hostem pretio, 

7 non armis submoveri. His vocibus regem Tisaferni aliena- 
tum hortatur, ut in locum eius navalis belli ducem ehgat Co- 
nona Atheniensem, qui amissa bello patria Cypri exulabat: 

8 quippe Atheniensibtts , etsi fractae sint opes , manere tamen 
navalem usum, nec, si eligendus sit ex universis , meliorem 

9 alium esse. Acceptis igitur quingentis talentis lussus est 
Conona classi praeficere. 

1 2. His cognitis Lacedaemonii et ipsi a rege Aegypti Her- 

2 cynibne auxilia navalis belli per legatos petunt : a quo cen- 
tum triremes et sexcenta milia modium frumenti missa ; a ce- 

3 teris quoque sociis ingentia auxilia contracta sunt. Sed tanto 
exercitui et contra tantum ducem deerat dignus imperator. 

4 Itaque postulantibus sociis Agesilaum , regem Lacedaemo- 
niorum, propter responsa oraculi Delphici diu Lacedaemonii 

5 an eum summae rei praeponerent deliberayerunt ^ quibus fu- 
turus imperii finis denuntiabatur , cum regium claudicasset 

6 imperium : erat enim pede claudus. Ad postremum statue- 
runt melius esse incessu regem quam imperio regnum clau- 

7 dicare. Postquam Agesilaum cum ingentibus copfis in Asiam 
misere, non facile dixerim, quod aliud par ducum tam bene 

8 conparatum fuerit: quippe aetas, virtus, consilium, sapientia 
utrique prope una; gloria quoque rerum gestarum eadem: 

9 quibus cum paria omnia fortuna dederit , invictum tamen ab 

10 altero utrumque servavit. Magnus igitur amborum appara- 
lltus belli, magnae res gestae. fuerunt. Sed Cononem seditio 

militum invadit^ quos praefecti regis fraudare stipendio so- 

liti erant, eo instantius debita poscentibus, quo graviorem 

12 sub magno duce militiam praesumebant. Itaque Conon diu 

rege per epistulas frustra fatigato ad postremum ipse ad eum 

ISpergit : a cuius aspectu et colloquio prohibitus est, quod eum 

14more Persarum adorare nolit; agit tamen cum eo per inter- 

nuntios et qneritur opulentissimi regis bella inQ|fl| dilabi, et 

qui exercituni parem hostibus habeat, pecuni^^inci , qua 

praestet , inferioremque eum ea parte virium iaveniri , qua 

15longe superior sit. Postulat dari sibi ministrum inpensae, 

16quia pluribus id mandare pemiciosum sit. Dato stipendio 

ad classem remittftur, nec moram agendis rebus facit : multa 



VI 2 — 4. HIST* PHIL. BPIT. 47 * 

fortHer, rouUa feliciter agit: agros hostiles vastat, arbes ex- 
pngnat et quasi tempestas quaedam cuncta prostemit. Quibasl? 
rebus territi Lacedaemonii ad patriae subsidinm revocandum 
ab Asia Agesilaum decemnnt. 

3. Interim Pisandrus ab Agesilao proficiscente dux patriae 1 
relictus ingentem classem summis viribus instruit, fortunam 
belli temptaturus. Nec non et Conon tunc primnm cumhostium 2 
exercitu concursuras magna cura ordinat suos. Summa igitur a 
non t ducum tantum in eo proeHoquam vulgi aemulatio 
fuit. Nam et ipse dux Conon non tam Persis quam patriae 4 
studebat , et sicuti adflictis Atheniensium rebus auctor amis- & 
sae dominationis fnerat, sic volebat idem haberi redditae pa- 
triamque vincendo recipere , quam victus amiserat : eo spe- 6 
ciosius, quod ne ipsoram quidem Atheniensium, sed alieni 
proelii viribus dimicet, pugnaturus periculo regis, victuras 
praemio patriae, gloriamque dirersis artibus quam priores 
civitatis suae duces consecuturas : quippe illos vincendo Per- 7 
sas patriam defendisse, se Persas victores faciendo restitutu- 
rum patriam esse. Porro Pisandras pro coniunctione Agesi- 8 
lai etiam virtutum aemulator erat contendebatque, ne a rebus 
gestis eius et gloriae splendore decederet, neve tot bellis ac 
saeculis quaesitum imperium brevis momenti culpa subver- 
teret. Eadem et omniun regum f cura erat, quos maior sol- 9 
licitudo cruciabat, non tam ne ipsi quaesitas opes amitterent, 
quam ne pristinas Athenienses reciperent. Sed quanto maius 10 
proelium fnit, tanto et clarior victoria Cononis. Yicti Lace-ll 
daemonii fugam capesserant , praesidia hostium Athenis de- 12 
ducuntur, populo restituta dignitate condicio servih's eripi- 
tur, multae quoque civitates recipiuntur. 

4. Hoc initium Atheniensibus resumendae potentiae et l 
Lacedaemoniis habendae finis fuit. Namque veluti cum im- 2 
perio etiam virtutem perdidissent, contemni a finitimis coe- 
pere. Primi igitur Thebani Atheniensibus anxiiiantibus bel- a 
lum his intulere : quae civitas ex finitfmis incrementis virtute 4 
Epaminondae ducis ad spem imperii Graeciae erecta est. 
Fit itaque terrestre proelinm; eadem Lacedaemoniorum for- 6 
tuna, qiia pugnatum adversus Conona navali proelio fuerat. 
In eo bello Lysander, quo duce Athenienses victi a Lacedae- 6 



• 48 • TEOGI POMPEI . VI 4. 5 

7 moniis fuerant, interficitur. Pausanias quoque , alter dux La- 

8 cedaemoniorum, proditionis accusatus in exilium abiit. Igi- 
tur Thebani potiti victoriam universum exercitum ad urbem 
Lacedaemoniorum ducunt, facilem expugnationem rati , quo- 

9 niam deserti a sociis omnibns erant. Quod metuentes Lace- 
daemomi regem suum Agesilaum ex Asia , qui ibi magnas 

lores gerebat, ad defensionem patriae arcessunt.. Occiso enim 
llLysandro nullius alterius fiduciam ducis habebant. Cuius 

quoniam serus adventus erat, conscripto exercitu obviam 
12hosti procedunt. Sed victis adversus paulo ante victores 

nec animus neque vires pares fuere : prima itaque congres- 
ISsione funduntur. Deletis iam suorum copiis supervenit rex 

Agesilaus, qui restituto proelio non difficulter recenti et 

multis expeditionibus indurato milite hostibus victqriam eri- 

puit; ipse tamen graviter sauciatur. 

1 5. Quibus rebus cognitis Athenienses verentes, ne iterum 
Lacedaemoniis victoribus in pristinam sortem servitutis redi- 

2 gerentur, exercitum contrahunt eumque in auxilium Boeotio- 
rum per Iphicraten, XX quidem annos natum, sed magnae 

3 indolis iuvenem, duci iubent. Huius adulescentis supra aeta- 

4 tem virtus admirabilis fuit: nec umquam ante eum Athenien- 
ses inter tot tantosque duces aut spei maioris aut indolis ma- 

6 turioris imperatorem habuerunt, iiu.quo non imperatoriae 

6 tantum, verum et oratoriae artes fuere. Gonon quoque au- 
dito reditu Agesilai et ipse ex Asia ad depopulandos Lace- 

7 daemoniorum agros revertitur : atque ita undique belli forroi- 
dine circumstrepente clausi Spartani ad itummam desperatio- 

8 nem rediguntur.. Sed Conon vastatis hostium terris Athenas 
pergit, ubi magno civium gaudio exceptus plus tamen tristi- 
tiae ipse ex incensa et diruta a Lacedaemoniis patria quam 

9 laetitiae* ex recuperata post tantum temporis cepit. Itaque 
quae incensa fuerant^ praedarum sumptu et exercitn Persa- 

lOrum restituit; quae diruta, refecit. Fatum illud Athenarum 
fuit,« ut ante a Persis crematae manibus eorum, et nunc a 
Lacedaemoniis dirutae ex spoliis Lacedaemoniorum restitu- 

il erentur versaque vice haberent nunc socios, quos tunc hos- 
tes habuerant, et hostes nunc paterentur , cum quibus iuncti 
tunc artissimis societatis vinculis fuerant. 



VI 6. 7 HIST. PHIL. EPIT. 49 ' 

(y. Dum haec gerantar, Artaxerxes rex Persaram legatog i 
in Graeciam mittit, per qaos iabet omnes ab armis discedere : 
qui aliter fecisset, eum se pro hoste habiturum : civitatibus 
libertatem suaque omnia restituit ; quod non Graeciae labo- 2 
libus adsiduisque bellorum internecivis odiiff consulens fecit, 
sed ne occupato sibi Aegyptio bello, quod propter auxilia a. 
adversus praefectos suos Lacedaembniis missa susceperat, 
exercitus sui in Graecia detinerentur. Fessi igitur tot bellis 4 
Graeci cupide paruere. Hic annus non eo tantum insignis 5 
fuit, quod repente pax tota Graecia facta est, sed etiam eo 
quod eodem tempore urbs Homana a Gallis capta est. Sed 6 
Lacedaemonii securi insidiantes , absentiam Arcadum specu- 
lati castellum eorum expugnant occupatoque praesfdium in- 
ponunt. Itaqne armato instructoque exercitu Arcades adhi- 7 
bitis in auxilium Thebanis amissa bello repetunt. In eo proe- 8 
lio Archidamus, dux Lacedaemoniorum, vulneratus : qui c«m 9 
caedi suos iam ut victos videret, per praeconem corpora in- 
terfectorum ad sepulturam poscit (hoc est enim signum apud 10 
Graecos victoriae traditae) : qua confessione contenti The- 
bani signum parcendi dedere. 

7. Paucis deinde post diebus neutris quicquam hostiie 1 
facientibus, cum quasi tacito consensu indutiae essent, Lace- 
daemoniis alia bella adversus finitimos gerentibus , Thebani 
Epaminonda duce occupandae urbis eorum spem ceperunt. 
Igitur principio hoctis taciti Lacedaemona proficiscuntur, 2 
non tamen adgredi incautos potuerunt : quippe senes et ce- 3 
tera inbellis aetas, cum adveutum hostium praesensissent, in 
ipsis portarum angustiis armati occurrunt; et adversus XY 4 
milia militum non amplius centum iam effetae aetatis viri 
pugnae se offerunt. Tantum animorum viriumque patriae et 5 
penatinm conspectus subministrat, tantoque praesentia quam 
recordatione siii maiores spiritus largiuntur. Nam ut videre, 6 
inter quae et pro quibus starent, aut vincendum sibi aut mo- 
riendum censuerunt. Pauci igitur sustinuere senes aciem, 7 
cui par ante dies universa iuventus esse non potuit. In eo 8 
proelio duo duces hostium cecidere, cum^ interim Agesilai 9 
adventu nuntiato Thebani recessere. Nec bellum diu dila- 10 
lum, siquidem Spartanorum iuventus senum virtute et gloria 

lUSTINUS. 4 



50* TROGI POMPEI VI 7 — 9 

inceasa teneri non potuit, quin ex continenti acie decerneret. 

11 Cum victoria Thebanorum iesset, Epaminonda, dum non ducis 
tantum, verum et fortissimi miiitis officio fungitur, graviter 

12 vulneratur. Quo audito his ex dolore metus et illis ex gaudio 
stupor inicitur : atque ita velut eX placito consensu a proeUo 
disceditur. 

1 8. Post paucos deinde diesf Epaminonda decedit, cum 

2 quo vires quoque rei publicae ceciderunt. Nam sicuti telo si 
primam aciem praefregeris, reliquo ferro vim nocendi sustu- 
leris : sic illo velut mucrone teli ablato duce Thebanorum 
rei quoque publicae vires hebetatae sunt, ut non tam illum 

3 amisisse quam cum illo interisse omnes viderentur. Nam 
neque hunc ante ducem ullum memorabile bellum gessere, 
nec postea virtutibns, sed cladibus insignes fuere : ut roani- 
festum sit patriae gloriam et natam ef extinctam cum eo 

i fiiisse. Fuit autem incertum, vir melior an dux esset. Nam 

6 et imperium non sibi semper, sed patriae quaesivit, et pecu- 

7 niae adeo parcus fuit, ut. sumptus funeri defuerit- Gloriae 
quoque non cupidior quam pecuniae : quippe recusanti om- 

8 nia imperia ingesta sunt, honoresque ita gessit, ut orna- 

9 tum non accipere, sed dare ipsi dignitati videretur. lam lit- 
terarum studium, iam philosophiae doctrina tanta, ut mira- 
bile videretur, unde tam insignis militiae scientia homini in- 

lOter litteras nato. Neque ab hoc vitae proposito mortis ratio 

11 dissensit. Nam ut relatus in castra semianimis vocem spiri- 
tnmque collegit, id unum a circumstantibus requisivit: num 

12cadenti sibi scutum ademisset hostis? Quod ut servatum an- 
divit adlatumque velut laborum gloriaeque socium oscula- 

13tus est, iterum quaesivit, utri vicissent. Ut audivit Thebanos, 
bene habere se rem dixit atque ita velut gratulabundus 
patriae exspiraTit. 

12 9. Huius morte etiam Atheniensium virtus intercidit: si- 
qiiidem amisso, cui aemulari consueverant , in segnitiam tor- 

3 poremque resoluti non ut oHm in classem et exercitus, sed 
in dies festos apparatumque ludorum reditus publicos efiPiin- 

4 dunt et cum actorlbus nobilissimis po^tisqne theatra cele- 
brant, frequentiu*s scenam quam castra visentes versificato- 

5 resque meliores ^uam duces laudantes. Tunc vectigal pu- 



VI 9. Vn 1 HIST. PHIL. EPIT. 51 

blicam , quo antea milites et remiges alebantur, cum arbano 
popalo dividi coeptum. 

Quibiis rebus effectum est, ut inter otia Graecorom sor- 6 
didum et obscurum antea Macedonum nomen emergeret, et 7 
Philippus obses triennio Thebis habitus, Epaminondae et Pe- 
lopidae tum virtutibus eruditus, regnum Macedoniae Graeciae 
et Asiae cervicibus veluti iugum servitutis inponeret. 



LIBEE m 

1. JTlacedonia ante a nomine Emathionis regis, cuiusl 
prima virtutis experimenta in illis Idcis extant, Emathia co- 
gnominata est. Huius sicuti incrementa modica , ita termini 2 
perangusti fuere. Populus Pelasgi, regio Bottia dicebatur. 3 
Sed postea virtute regum et gentis industria subactis primo 4 
finitimis, mox populis nationibusque, imperium usque extre- 
mos orientis terminos prolatum. In regione Paeonia, quaes 
nunc portio est Macedoniae, regnasse fertur Pelegonus, pa- 
ter Asterof aei, cuius Troiano bello inter clarissimos vindi- 
ces urbis nomen accipimus. Ex alio latere in Europa reg- 6 
num Europus nomine tenuit. Sed et Caranus cum magna? 
multitudine Graecorum sedes in Macedohia responso oraculi 
iussus quaerere, cum Emathiam veniiset, urbemEdessam non 
sentientibus oppidanis propter imbrium et nebulae magnitu- 
dinem gregem caprarum imbrem fugientium secutus occupa- 
vit; revocatusque in memoriam ora6uli, quo iussus erat du-8 
cibus capris imperium quaerere, regni sedem statuit; religio- 9 
seque postea observavit, quocumque agmen moveret, ante 
signa easdem capras habere, coeptorum duces habiturus, 
quas regni habuerat auctores. Urbem Edessam ob memoriam 10 
muneris Aegeas, populum Aegeadas vocavit. Pulso deindeii 
Mida (nam is quoque portionem Macedoniae tenuit) aliisque 
regibus puisis in locum omnium solus successit primusquei2 
adunatis gentibus variorum populorum veluti unum corpus 



52 TROGI POMPEI ' VII 1—5 

Macedoniae fecit , crescentique regno valida incrementorum 
fundamenta constituit. 

1 2. Post hunc Perdicca regnavit, cuius et vita irilustris et 
mortis postrema , veluti ex oraculo praecepta , memorabilia 

2 fuere : siquidem senex moriens Argaeo filio monstravit lo- 
cum , quo condi vellet ; ibique non sua tantum , sed et suc- 

3 cedentium sibi in regnum ossa poni iussit , praefatus , quoad 
ibi conditae posterorimi reliquiae forent, regnum in familia 

4 mansurum; creduntque hac superstitione extinctaminAIexan- 

5 dro stirpem, quia locum sepulturae mutavierit. Argaeusmo- 
derate et cum amore popularium administrato regno succes- 
sorem filium Philippum reliquit : qui inmatura morte raptus 

6 Aeropum parvulum admodum instituit heredem. Sed Mace- 
donibus adsidua certamina cum Thracibus et Illyriis fuere, 
quorum armis veluti cotidiano exercitio indurati gloria belli- 

7 cae laudis finitimos terrebant. Igitur Illyrii infantiam regis 

8 pupilli contemnentes bello Macedonas adgrediuntur. Qui 
proelio pulsi rege suo in cunis prolato et pone aciem posito 

9 acrius certamen repetivere , tamquam ideo victi antea fuis- 
sent, quod bellantibus sibi regis sui auspicia defuissent: 

lOfuturi vel propterea victores, quod ex superstitione animum 
llvincendi ceperant; simul et miseratio eos infantis tenebat, 

quem, si victi forent, captivum de rege facturi ^debantur. 
12Conserto itaque proelio magna caede Illyrios fudere, osten- 

deruntque hostibus suis priore bello regem Macedonibus, 
13non virtutem defuisse. Huic Amyntas succedit et propria 

virtute et Alexandri fillT egregia indole insigniter clarus: 
14 cui Alexandro. tanta omnium virtutum natura ornamenta ex- 

titere, ut etiam .Olympio.certamine vario rudicrorum genere 

contenderit : 

1 3. cum interim Dareus rex Persarum, turpi ab Scythia 
fuga submotus, ne ubique deformis militiae damnis habere- 
tur, mittit cum parte copiarum Megabazum ad subigendam 
Thraciam ceteraque eius tractus regna: quibus pro ignobili 

2 momento erat accessura Macedonia. Qui brevi tempore 
executo regis imperio legatis ad Amyntam regem Macedo- 
niae missis obsides in pignus futurae pacis dari sibi postu- 

3 labat. Sed legati benigne excepti inter epulas ebrietate cres- 



VII 3—5 HIST. PHIL. EPIT. 53 

cente rogant Amyntam,* ut apparatui epularum adiciat ius 
familiantatis , adhibitis in convivium suum filiis etuxoribus: 
id apud Persas haberi pignus ac foedus hospitii. Quae ut 4 
venerunt, petulantius contrectantibus filius Amyntae Alexan- 
de.r rogat patrem , respectu aetatis ac gravitatis suae abiret 
convivio , pollicitus se hospitum temperaturum iocos. Quo 5 
digresso mulieres quoque paululum e convivio evocat , cul- 
tius exornaturus gratioredque reducturus. In quarum locum 6 
jnatronali habitu exornatos iuvenes opponit, eosque petu- 
lantiam legatorum ferro, quod sub veste gerebant, conpes- 
cere iubet. Atque ita interfectis omnibus ignarus rei Mega^ 7 
bazus, cum legati non redirent, mittit eo cum exercitus 
parte Bubarem ut in bellum facile et mediocre , dedigna- 8 
tus ipse ire , ne dehonestaretur proelio tam foed.ae gentis. 
Sed Bubares ante bellum amore filiae Amyntae captus omisso 9 
beflo nuptias facit depositisque hostilibus animis in adfini- 
tatis iura succedit. 

4. Post discessum a Macedonia Bubaris Amyntas rex de- 1 
cedit: cuius filio et successori Alexandro cognatio Bubaris 
noit Darei tantum temporibus pacem praestitit, verum etiam 
Xerxen adeo conciliavit, ut ^ cum Graeciam veluti tempestas 
quaedam occupasset, inter Olympum Haemumque montes 
totius regionis eum imperio donaverit. Sed nec virtute mi- 2 
nus quam Persarum liberalitate regnum ampliavit. 

Per ordinem deinde successionis regnum Macedoniae 3 
ad Amyntam, fratris eius Menelai filium, pervenit. Hic quo- 4 
que insignis industria et omnibus imperatoriis virtutibus in- 
structus fuit: qui ex Eurydice tres filios sustulit, Alexan- 5 
.drum, Perdiccam et Philippum, Alexandri Magni Macedonis 
patrem, et filiam . Euryonen : ex Gygaea autem Archelaum, * 
Aridaeum , Menelaum. Cum Illyriis deinde et cum Olynthiis 6 
gravia bella gessit. Insidiis etiam Eurydices uxoris, quae? 
nuptias generi pacta occidendum virum regnumque adultero 
tradendum susceperat, occupatus fuisset, ni filia paelica- 
tum matris et sceleris consilia prodidisset. Functus itaqueS 
tot periculis senex decessit, regno maximo ex filiis Alexan-' 
dro tradito. 

5. Igitur Alexander inter prima initia regni bellum ab I 



54 TROGI POMPEI VII &. 5 

Jllyriis pacta mereede et Philippo «fratre dato obside rede- 
2mit. Interiecto quoque tempore per eundem obsidem cum 

Thebanis gratiam pacis reconciliat : quae res Philippo maxi- 
3 ma incrementa egregiae indolts dedit : siquidem Thebis tri- 

ennio obses habitus prima pueritiae rudimenta in urbe seye- 

ritatis antiquae et in domo Epaminondae , summi et philo- 
4sophi et imperatoris, deposuit. Nec multo post Alexander 
5insidiis Eurydices matris adpetitus occumbit, cui Amyntas 

in scelere deprehensae propter communes iiberos , ignarus. 

6 eisdem quandoque exitiosarti fore , pepercerat. Frater quo- 

7 -que eius Perdicca pari insidiarum fraude decipitur. ludignum 
prorsus libidinis causa liberos a matre vita privatos^ quam 
scelerum suorum suppliciis liberorum contemplatio vindica- 

8 verat. Perdiccae hoc indignior caedes videbatur, quod ei 
apud matrem misericordiam ne parvulus quidem filius conci- 

9 liaverat. Itaque Philippus diu non regem , sed tutorem pu- 
10 pilli egit. At ubi graviora bella inn^inebant serumque auxi- 

iium in expectatione infantis erat, conpulsus a populo 

regnum suscepit. 
I* 6. Ut est ingressus imperium, magna de illo spes omni- 

bus fuit et propter ipsius ingenium , quod magnum sponde- 
2bat virum, et propter vetera Macedoniae fata: quae cecine- 

rant, uno ex Amyntae filiis regnante florentissimum fore 

Macedoniae statum : cui spei scelus matris hunc residuum 
3 fecerat. Principio rerum , cum hinc caedes fratrum indigne 

peremptorum , inde hostium muUitudo ; hinc insidiarum me- 

tus, inde inopia continui belli et exhausti regni inmaturam 
4aetatem tironis urguerent: bella, quae vblut conspiratione 

quadam ad opprimendam Macedoniam muUarum gentium ex. 
• diversis locis uno tempore confluebant, quoniam omnibus 

5 par esse non poterat^ dispensanda ratus alia interposiia 
pactione componit^ alia redimit facillimis quibusque ad- 
gressis , quorqm victoria et militum trepidos animos firmaret 

6 et contemptum sibi hostium demeret. Primum illi cu.m Athe- 
niensibus certamen fuit : quibus per insidias victis metu belli 
gravioris, cum interficere omnes posset, incolumes sine 

. 7 pretio dimisit. Post hos bello in Illyrios translato multa mi- 
lia hostium x^aedit: urbem nobilissimam Larissam [capit. 



Vn 6. Vm 1 HIST. PHIL. EPIT. ' 55 

Hmc Tkesflaliam] non praedae cvpiditate, 9ed quod exerr8 
cittti stto robur Thessalorum equitum adjungere gestiebat, 
nihil minas quam bellum metuentem inprovisus expugnat, 
unttmqae corpus e^uitum pedestriumque copiarum invicti9 
exercitus fecit. Quibus rebus feliciter provenienUbns Olym- lo 
piadem, Neoptolemi regis Molossorum filiam, uxorem du- 
cit, conciliante nuptias fratre patrueli, ^ltore virginis, Ar-ii 
ryba rege Molossorum, qui sororem Olympiadis Troada 
iu matrimonio habebat: quae cajisa. illi exitii malorumque 
omnium fuit. Nam dum regni incrementa adfinitate Philippil2 
adquisiturum sperat, proprio regno ab eodem privatus in 
exilio consenuit. 

His ita gestis Philippus iam non contentus snftmovereld 
bella ultro etiam quietos lacessit. Cum Methonen urbeml4 
oppugnaret, in praetereuntem de muris sagitta iacta dextrum 
ocnlum regis effodit. Quo vulnere nee segnior in bellumis 
nec iracundior adversus hostes factus est , adeo ut interiectis 16 
diebus pacem deprecantibus dederit , nec moderatus tantum, 
verum etiam mitis adversas victos fuerit. 



LIBEE Vm. 

1. (iraeciae civitates, dum imperare singulae cupiunt, 1 
imperium pmnes perdiderunt: qnippe in mutuum exitiam2 
sine modo ruentes omnibas perire; quod singnlae amitterent, 
non nisi oppressae senserunt: siquidem Philippus rexMa-3 
cedoniae , velut specula quadam libertati omnium insidiatuf , 
dum contentiones civitatium alit auxilium inferioribus ferendo, 
victos pariter victoresqne subire regiam servitutem co^git. 
Causa et origo huius mali Thebani fuere, qui cum rerum4 
potirentur, secundam fortunam inbecillo animo ferentes 
victos armis Lacedaemonios et Phocenses, quasi parva sup- 
plicia caedibus et rapinis luissent , apud commune Graeciae 
conciiium superbe accusaverunr. Lacedaemoniis crimini da' 5 
tum, quod arcem Thebanam indutiarum tempore occupas- 



56 TEOGI POMPEI VIII l, 2 

6seiit; Phocensibus, quod Boeotiam depopulati essent: prar- 

8US quasi post acma et bellum locum legibus reliquissent. 

7 Cum iudicium arbitrio victorum exerceretur, tanta pecunia 

Sdamnantur, quanta exsolvi non posset» Igitur Phocenses 

cum agris, liberis coniugibusque privarentur, desperatis re- 

bus Philomelo quodam duce velut deo irascentes templum 

^ ApoHinis Delphis occupavere. Inde auro et pecunia divites 

lOconducto mercennario militebellumThebanis intulerunt. Fac- 

tum Phocensium, tametsi. omnes execrarentur propter sa- 

crilegium, plus tamen invidiae Thebanis, a quibus ad hanc 

11 necessitatem conpulsi fuerant, quam ipsis intulit. Itaque 

auxiHa his et ab Atheniensibus et a Lacedaemoniis missa. 

12Prima igitur congressione Philomelus Thebanos castris exuit. 

IdSequenti proelio primus inter confertissimos dimicans ceci- 

14dit et sacrilegii poenas impio sanguine luit. In huius locnm 

dux Onomarchus creatur. 

1 2. Adversus quem Thebani Thessalique non ex civibus 
suis, ne victoris potentiam ferre non possent, sed Philip- 

2 pum Macedouiae regem ducem eligunt, et externae domi- 
Snationi, quam in suis timuerunt, sponte succedunt. Igitur 

Philippus, quasi sacrilegii, non Thebanorum ultor esset, 
omnes milites coronas laureas sumere iubet, atque ita ve- 
4lutideo duce in proelium pergit. Phocenses insignibus dei 
conspectis conscientia delictorum territi abiectis armis fu- 
gam capessunt, poenasque violatae religionis sanguine et 

5 caedibus suis pendunt. Incredibile quantum ea res apud 

6 omnes nationes Philippo gloriae dedit: illum vindicem sacri* 
legii, illum ultoreni religionum ; quod orbis viribus expiari 

Tdebuit, solum qui piacula exigeret extitisse. Dignum ita- 
que qui a dis proximus«habeatur, per quem deorum maies- 

g tas vindicata sit. Sed Athenienses audito belli eventu, ne 
in Graeciam Philippus transiret, angustias Thermopylarum 
pari ratione sicuti antea advenientibus Persis occupavere, 

9sed nequaquam simili ant virtute aut causa: siquidem tunc 

pro libertate Graeciae , nunc pro sacrilegio publico ; tunc a 

rapina hostium templa vindicaturi,,nunc adversus vindices 

lOrtemplonim raptores defensuri: aguntque propugnatores sce^ 

llleris, cuius turpe erat alios vindices fuisse: immemores 



Vm 2. 3 HIST. PHIL. EPIT. 57 

prorsus, quod in dabiis rebus snls illo deo etiam^consilio- 
rum auctore usi fuerant; quod IIIo duce tot bella vlctores 
inierant, tot urbes ausplcato condiderant, tantum imperium 
terra marique quaemerant ; quod nihil sine maiestate numi- 
nis eius aut privatae umquam aut publicae rei gesserant. 
Tantum facinus admisisse ingenia omni doctrina exculta, pul- 12 
cherrimis legibus institutisque formata, ut quid posthac 
suscensere iure barbaris possent non haberent. 

3. Sed nec Philippus melioris fidel adverjsus socios fuit : i 
quippe velutftimens, ne ab hostibus sacrllegil scelere vin- 2 
eeretiir, clvitates, quarum paulo ante dux fuerat, quae sub 
auspiciis eius militaverant, quae gratulatae illi slblqne vlcto- 
riam fuerant, hostiliter oecupatas diripiiit ; coniuges Hberos- S 
que omnium sub corona vendidit ; non deorum inmortalium 4 
templj% non aedibus sacris, non dis penatibus publicis pri- 
vatisque , ad quos paulo ante ingressui/ hospitallter fuerat, 
pepercit : prorsus ut non tam sacrilegii ultor extitisse quam 5 
sacrilegiorum licentiam quaesisse videretur. Inde veluti re- 6 
bus egregie gestis in Cappadoclamt traicit: ubi bello parl 
perfidia gesto captisque per dolum et occisis finitimis regi- 
bus universam provinciam Imperio Macedoniae adiungit. 
Deinde ad abolendam Invidiae famam , qua inslgnis praeter 7 
ceteros tunc temporis habebatur, per regna mlttlt et opu- 
lentissima^ civitates , qui opinionem sererent regem Philip- 8 
pum magna pecunia locare et muros per civitates et fana 
ac templa facienda, et ut per praecones susceptores solli- . 
citareut. Qui cum In Macedoniam venissent, variis dilatio- 9. 
nibus frustrati, vim regiae maiestatis timentes taclti profi- 
clscebantur. Post haec Olynthlos adgreditur: receperantio 
eQim per misericordiam post caedem unlus duos fratres elus, 
quos Philippus ex noverca genitos., veluti partlcipes regnl 
interficere gestiebat. Ob hanc Igitur causam urbem anti-ii 
quam et nobilem exclndit et fratres olim destinato suppliclo 
tradit praedaque Ingenti pariter et parricidii voto ftniltur. 
Inde, quasi omnla qnae agitasset animo ei licerent, aura-l2 
ria In Thessalia, argenti metalla In Thracia occupat, et nei3 
quod ius vel fas inviolatum praetermltteret , piraticam quo- 
que exercere Instituit. His Ita gestis forte evenit, ut euml4 



58 TROGI POMPEI yiJt 3 — 5 

fratresduo, reges Thraciae, non contemplatione iustitiae 
eius, sed invicem metuentes, ue alterius viribus accederet, 
isdisceptationum suarum iudicem eligerent. Sed Philippus 
more ingenii sui ad iudicium veluti ad bellum inopinantibus 
fratrihus instructo exercitu supervenit regnoque utrumque 
non iudicis more, sed fraude latronis ac scelere spoliavit. 

1 4. Ihim haec aguntur, legati Atheniensium petentes pa- 

2 cem ad eum venerunt. Quibus auditis et ipse legatos Athe- 
nas cum pacis condicionibus misit: ibique ex commodo utro- 

3 rumque pax facta. Ex ceteris quoque GraeAae civitatibus 
4non pacis amore, sed belli metu legationes yenere: siqui-. 

dem crudescente ira Thessali Boeotiique orant, ut profes- 
dsum adversus Phocenses ducem Graeciae exhibeat; tanto 
odio Phocensium ardentes, ut ohliti cladium suarum perire 
ipsi quam non pejrdere.eos praeoptarent, expertam|pie Phi- 
lippi crudelitatem 'pati quam parcere hostibus suis mallent. 

6 Contra Phocensium legati adhibitis Lacedaemoniis et Athe- 
niensibus bellum deprecabantur , cuius ab eo dilationem ter 

7 iam emerant. Foedum prorsus miserandumque spectaculum, 
Graeciam etiam nunc et viribus et dignitate orbis terrarum 
principem, regum certe gentiuAique semper victricem et 
multarum adhuc urbium dominam ah*enis excubare sedibus 

S aut rogantem bellum aut deprecantem ; in alterius ope spem 
omnem posuisse orbis terrarum vindices, eoque discordia 
sua civilibusque bellis redactos, ut adulentnr ultro sordidam 

9paulo ante clientelae suae partem; et haec potissimum fa- 
cere Thebanos Lacedaemoniosque , arrtea inter se imperii, 

lOnunc Graeciae imperantis aemulos. Philippus inter haec 
venditatione gloriae suae tantarum urbium fastidium agitat 

liatque utros potius dignetur aestimat. Secreto igitur auditis 
utrisque legationibus his veniam belli pollicetur^ iure iu- 
rando adactis responsiim nemini prodituros ; illis contra ven- 
turum se auxiliumque laturum: utrosque vetat parare bel- 

12lum aut metuere. Sic variato responso securis bmnibus 
Thermopylarum angustias occupat. 

1 5. Tunc primum Phocenses captos se fraude Philippi 

2 animadvertentes trepidi ad arma confugiunt. Sej neque 
spatium erat instruendi belli nec tempus ad contraheada 



VIII 6. 6 HIST. PHIL. EPIT. 59 

aftxflia; et Philippas excidium minabatur, ni fieret deditio. 
Victi igitur necessitate pacta salute se dederunt. Sed pactio34 
eius fidei fuit, cuius antea fuerat deprecati belli promissio. 
Igitur caeduntur passim rapiunturque ; non liberi parenti- 5 
bus, non coniuges maritis/ non deorum simulacra templis 
suis relinquuntur. Unum tantum miseris solacium fuit, quod, 6 
cum Philippus portione praedae socios fraudasset, nihil re- 
rum suarum apnd inimicos viderunt. Reversus in regnum, 7 
ut pecora pastores nunc in hibemos , nunc in aestivos saltus 
traicfunt, sic ille popi^los ^t urbes , ut illi vel replenda vel 
derelinquenda quaeque loca videbantur, ad libidinem suam 
transfert. Miseranda ubique facies et excidio similis erat. 8 
Non quidem pavor ille hostihs nec discursus per urbem mi- 9 
litum erat ; non tumultus armorum , non bonorum atque ho- 
minum rapina : sed tacitus maeror et luctus , verentibus ne 10 
ipsae lacrimae pro contumacia haberentur. Crescit dissimu- 11 
latione ipsa dolor, hoc altius demissus, quo minus profiteri 
licet. Nunc sepulchra maiorum, nunc veteres penates, nunclS 
tecta, in quibus geniti :erant quibusqne genuerant, consi- 
derabant, miserantes nunc vicem suam , quod in eamdiemlS 
vixissent, nunc fiHorum, qnod non post eam di^m nati essent. 

6. Alios populos in finibus ipsis hostibus opponit; alios 1 
in extremis statuit; quosdam bello captos in supplementis 
urbiumdividit. Atque ita ex muttis gentibus nationibusque 2 
unum regnum populumque constituit. Conpositis ordinatis- 3 
que in Macedonia rebus Dardanos ceterosque finitimos fraude 
captos expugnat. Sed nec a proximis manus abstinet : si- 4 
quidem Arrybam regem Epiri, dxori suae Olympiadi ar- 
tissima cognatione iunctum, pellere regno statnit; atque5 
Alexandrum, privignum ^us, uxoris Olympiadis fratrem, 
puerum honestae pulchritudinis , in^Macedoniam nomine so- 
roris arcessit, omnique studio solficitatum spe regni simu- 6 
lato amore ad stupri consuetudinem perpulit, maiora in eo 
obsequia habiturus *sive conscientiae pudore sive regni be- 
neficio. Cum igitur ad XX annos pervenisset, ereptum Ar- 7 
rybae regnum puero admodum tradit, scelestus in utroque. 
Nam nec in eo ius cognationis servavit, cui ademit regnnm, 8 
et eum, cui dedit, inpudicum fecit ante quam regem. 



60 TROGIPOMPEI 1X1.2 



LIBER Vim. 

1 1. In Graeciam Philippus cum venisset, sollicitatus pau- 
carum civitatium direptione et ex praeda modicarum urbium, 
quantae opes universarum essent, animo prospiciens, heh 

2lum toti Graeciae inferre statuit. In cuius emolumentum 
egregie pertinere fatus, si Byzantium, nobilem et mariti- 
mam urbem, receptaculum terra marique copiis suis futu- 
rum, in potestatem redegisset, eandom claudentem sibi por- 

Stas obsidione cinxit. Haec namque urbs condita primo a 
Pausania , rege Spartanorum , et per septem annos possessa 
fuit; dein variante victoria nunc Lacedaemoniorum , nunc 

4 Athehiensium iuris habita est : quae incerta possessio efiPe- 
cit, ut nemine quasi suam auxiliis iuvante libertatem con- 

5 stantius tueretur. Igitur Philippus longa obsidionis mora ex- 

6 haustus pecuniae cohmercium de piratica mutuatur. Captis 
itaque centum LXX navibus mercium et distractis anhelan- 

7tem inopiam paululum recreavit. Deinde, ne unius nrbis 

oppugnatione tantus exercitus tereretur, profectus cum for- 
8tissimis multas Ghersonensi urbes expugnat, filiumque 

Alexandrum, decem et octo annos natum, ut sub militia pa- 
9tris tirocinii rudimenta deponeret, ad se arcessit. In Scy- 

thiam quoque praedandi causa profectus est , more nego- 

tiantium inpensas belli alio bello refecturus. 

1 2. Erat eo tempore rex Scytharum Atheas, qui cum 
bello Histrianorum premeretur, auxilium a Philippo per 
Apollonienses petit, in successionem eum regni Scythiae 

2 adoptaturus : cum interim Histrianorum rex decedens et 

3 metu belli et auxiliorum necessilate Scythas solv.it. Itaque 
Atheas remissis Macedonibus nuntiari Phiiippo iubet , neque 

4 auxilium eius se petisse neque adoptionem mandasse : nam 
neque vindicta Macedonum egere Scythas, quibus meliores 

5 forent , neque heredem sibi incolumi fillio deesse. His au- 
ditis Philippus legatos ad Atheam hiittit inpensae obsidiohis 
portionem petentes, ne inopia deserere bellum cogatur; 

6 qnod eo promptius eum facere debere , quod missis b se in 
auxilium eins militibus ne sumptum quidem viae , non modo 



IX 2. 3 HIST, PHIL, EPIT. 61 

ofXicii pretia dederit. Atheas inclementiam caeli et terrae 7 
sterilitatem causatus, quae non patrimoniis ditet Scythas, 
sed Yix alimentis exhibeat, respondit nullas sibi opes esse, 
qnibiis tantum regem expleat; et turpius piitare parvo de-8 
fangi quam totum abnuere; Scythas antem virtute animi et9 
duritia corpdris, non opibus censeri. Quibus inrisus Phi-io 
lippus soluta obsidione Byzantii Scythica bella adgreditur, 
pra^missis legatis, quo securiores faceret, qui nuntient 
Atheae : dum Byzantium obsidet , vovisse se statuam Her- 11 
culi, ad quam in ostio Histri ponendam se venire: pacatum 
accessum ad rehgionem dei petens, amicus 1pse Scythis' 
venturus. Ille, si voto fungi vellet, statuam sibi mitti iubet:l2 
non modo ut ponatnr, verum etiam ut inviolata maneat poUi- 
cetur; exercitum autem fines ingredi negat se passurum. AclS 
si invitis Scythis statuam ponat, eo digresso sublaturum 
versurumque aes statuae in acuieos sagiljtarum. His utrim- 14 
que inritatis animis proelium committitur. Cum virtute et 
animo praestarent Scythae, astu Philippi vincuntur. XX ipi-is 
lia puerorum ac feminarum capta, pecoris magna vis, auri 
argentique nihil. Ea primum fides inopiae Scythicae fuit. 
XX milia nobih'um equarum ad genus faciendum in Macedo- 16 
niam missa. 

3. Sed revertenti ab Scythia Triballi Philippo occur- 1 
runt; negant se transitum daturos, ni portionem praedae 
accipiant. -Hinc iurgium et mox proelium; in quo ita in fe- 2 
more vulneratus est Philippus, ut per corpus eius equus 
interficeretur. Cum omnes occisum putarent, praeda amissa 3 
est. Ita Scythica velut devota spolia paene luctuosa Ma- 
cedonibus fuere. Ubi vero ex vulnere primnm convaluit, 4 
diu dissimulatum bellum Athehiensibus infert, quorum cau- 5 
sae Thebani se iunxere , metuentes ne victis Atheniensibus 
veluti vicinum incendium belli ad se transiret. Facta igitur 6 
inter duas paulo ante infestissimas civitates societate lega- 
tionibus Graeciam fatigant; communem hostem putant com- 
mnnibus viribus.submovendnm:. neque enim cessaturum Phi- 7 
lippum, si prospere prima siiccesserint , nisi omnem Grae- 
ciam domuerit. Motae quaedam civitates Atheniensibus se 8 
jungunt; quasdam autem ad Philippum beUi metus traxit. 



62 TROGI POMPEI IX 3 — 5 

9Proelio commisso, cum Athenienses longe maiore militnm 

nnmero praestarent , adsiduis bellis indurata virtute Mace- 

lOdonum vincuntur; non tamen immemores pristinae gloriae 

cecidere: quippe adversis vulneribus omnes loca, quae 

tuenda a ducibus acceperant, monentes corporibus texe- 

llrunt. Hic dies universae Graeciae et gloriam dominationis 

. et vetustissimam libertatem finiyit. 

1 4. Huius victoriae callide di^simulata laetitia. Denique 
non solita sacra Philippus illa die fecit, non in convivio risit, 
non ludos inter epulas adhibuit , non coronas aut ungenta 
sumpsit, et quantum in illo fuit, ita vicit, ut victorem 

2nemo sentiret. Sed nec regem se Graeciae, sed ducem ap- 

3 pellari iussit. Atque ita inter tacitam laetitiam et dolorem 
hostium temperavit, ut neque apud suos exultasse neque 

4 apud victos insultasse videretur. Atheniensibus, quos passus 
infestissimos fuerat, et captivos gratiis remisit et bello con- 
sumptorum corpora sepulturae reddidit, reliquiasque fune- 
rum ut ad sepulchra maiorum deferrent ultro hortatus est. 

5 Snper haec Alexandrum filium cum amico Antipatro, qui pa- 

6 cem cum his amicitiamque iungeret, Athenas misit. Theba- 
^ norum porro non solum captivos, verum etiam interfectorum 

7 sepulturam vendidit. Principes civitatis alios securi per- 
cussit, alios in exilium ire coSgit, bonaque omnium occupa- 

8 vit. Pulsos deinde per inhiriam in patriam restituit. Ex ho- 
rum numero trecentos exules iudices rectoresque civitati 

9dedit: apud quos cum potentissimi quique rei eius ipsius 
criminis postularentur, quod per iniuriam se in exilium egis- 
sent, huius constantiae fuerant, ut omnes se auctores fate- 
rentnr meliusque cum re publica actum, cum damnati es- 
lOsent quam cum restituti, contenderent. Mira prorsus au- 
dacia: de iudicibus vitae necisque suae, quemadmodum 
possunt, sententiam ferunt contemnuntque absolutionem, 
quam dare inimici possunt, et qnoniam rebus nequeunt u1- 
eisci , verbi« usurpant libertatem. 

1 5. Conpositis in Graecia rebus Philippu^ omnium civita- 
tium legatos ad formandum rerum praesentium statum evo- 

.2cari Corinthum iubet. Ibi pacis legem universae Graeciae 
pro meritis singularuiii civitatium statuit, consiliumque om- 



1X5—7. HlgT. PHIL. EPIT. 63 

nittm veluti unum senatum ex omnibus legit. Soli Lace- 3 
daemonii et regem et leges contempsernnt , serVitutem, non 
pacem rati, quae non ipsis civitatibufr conveniret, sed a 
victore ferretur. Auxilia deinde singularum civitatiuiA de-4 
seribuntur , sive adiuvandus ea .manu rex oppugnante aliquo 
foret seu duoe illo bellum inferendum. Neque enim dubium 5 
erat imperium Persarum his apparatibus peti. Summa auxi* 6 
liorum CC milia peditum fuere et equitum. XY milia. Extra 7 
hanc summam et Macedoniae exercitus erant et confinis do- 
mitarum gentium barbaria. Initio veris tres duces in Asiam 8 
Persarum iuris praemittit, Parmenionem, Amyntam et Atta- 
lum , cuitts sororem nuper expulsa Alexandri matre Olym- 9 
piade propter stupri suspitionem in matrimonium receperat^ 

6. Interea, dum auxilia a Graecia co^unt, nuptias Cleo* 1 
patrae filiae et Alexandri, quem regem Epiri fecerat, cele- 
brat. Dies erat pro magnitudine duorum regum, et conlo-2 
cantis filiam et uxorem ducentis, apparatibus insignis. Sed3 
nec ludorum magnificentia deerat : ad quorum spectaculum 
Philippus . cum sine custodibtts corporis medius inter duos 
Alexandros, filium generumque, contenderet, Pausanias, 4 
nobilis ex Macedonibus adulescens , nemini suspectus , oc- 
cupatis angustiis Philippum in transitu obtruncat diemque 
laetitiae destinatum foedum luctu funeris facit. Hic primis5 
pnbertatis annis stuprum per iniuriam passus ab Attalo fue- 
rat , cuius indignitati haec etiam foeditas accesserat : nam 6 
perductum in convivium solutumque mero Attalus non suae 
tantum, verum et convivarum libidini velut scortorum iure 
subiecerat ludibriumque omnium inter aequales reddiderat. 
Hanc rem aegre ferens Pausanias querellam Philippo saepe 7 
detulerat. Cum variis frustrationibus non sine risu differre- 8 
tur et honoratura insuper ducatu adversarium cerneret, iram 
in ipsum Philippum vertit ultionemque, quam ab adversario 
non poterat, ab iniquo iudice exegit. 

7. Creditum est etiam immissum ab Olympiade matrel 
Alexandri fuisse , nec ipsum Alexandrum ignarum paternae 
caedis extitisse : quippe non minus Olympiadem repudium 2 
et praelatam sibi Cleopisitram quam stuprum Pausaniam do- 
luisse. Alexandrum quoque regni aemulum fratrem ex no- 3 



64 TROGI POMPEI . IX 7, S 

verca snsceptum tlmaisse; eoc[ue factum, ut in t^onyiyio 

antea primum cum Attalo ^ mox cum ipso patre iurgaret, 

4 adep ut etiam stricto gladio eum Philippus consectatus sit 

6 aegreque a filii caede amicorum precibus exoratus. Quam- 

obrem Alexander ad avunculum se in Epirum cum matre, 

6 inde ad regem Illyriorum contulerat; vixque revocanti miti- 
gatus est patri precibusque cognatorum aegre redir« com- 

7 pulsus. Olympias quoque fratrem suum Alexandrum , Epiri 
regem, in bellum subornabat: pervicissetque , ni filiae 

Bnuptiis pater generum occupasset. His stimulis irarum utri- 

que Pausaniam de impunitate stupri sui querentem ad tan- 

9tum facinus impulisse creduntur. Olympias certe fugienti 

10 percussori etiam equos habuit praeparatos. Ipsa deinde au- 
dita regis nece cum titulo officii ad exequias cucurrisset , in 
cruce pendentis Pausaniae capiti eadem nocte, qua venit, 
coronam auream inposuit, quod nemo alius audere nisi 

11 haec snperstite Philippi filio potuisset. Paucos deinde post 
dies refixum corpus interfectoris super reliquias mariti cre- 
mavit et tumulum ei eodem fecit in loco parentarique ei- 

12dem quotannis incussa populo superstilione curavit. Post 
haec Cleopatram, a qua pulsa Philippi matrimonio fuerat, 
in gremio eius prius filia interfecta, finire vitam suspendio 
coegit; spectaculoque pendentis ultionem potita est, ad 

13 quam per parricidium festihaverat. Novissime gladium il- 
lum, quo rex percussus est, Apollini sub nomine Myrtales 
consecravit: hoc enim nomen ante Olympiadis parvulae 

14fuit. Quae omnia ita palam facta sunl, ut timuisse videatur, 
ne facinus ab ea commissum non probaretur. 

1 8. Decessit Philippus XL et septem annorum, cum annis 

2 XXV regnasset. Genuit ex Larisaea saltatrice filium' Ari- 

3 daeum , qui post Alexandrum regnavit. Habuit et alios mul- 
- tos ex variis matrimoniis regio mor^ susceptos , qui partim 

4 fato , partim ferro periere. Fuit rex armorum quam convi- 

5 viorum apparatibus studiosior, cui maxime opes erant instru- 

6 menta bellorum : divitiarum quaestus quam custodia soller- 

7 tior. Itaque inter cotidianas rapinas semper inops erat. Mi- 
^siericordia in eo et perfidia pari iure dilectae. Nulla apud 

eum turpis ratio vincendi. Blandus pariter et insidiosas^ 



IX 8. X 1 HIST. PHIL. J:PIT. 65 

adloqttto qai plara promUteret qaam praestaret; in seria 
et iocos artifex. Amicitias utilitate, non fide colebat. Gra- 9 
tiam fingere in odio, instruere inter concordantes odia, apud 
utrumque gratiam quaerere sollemnis illi consuetudo. Inter 10 
haec eloquentia et insignis oratio, acuminis et sollertiae 
plena, ut nec ornatui facilitas nec facilitati inventionum 
deesset ornatus. Huic Alexander filius successit et virtute li 
et vitiis patre maior. Itaque vincendi ratio utrique diversa. 12 
Hic aperta vi, ille artibus bella tractabat. Deceptis ille 
gaudere hostibus, hic palam fusis. Prudentior ille consilio, 13 
hic animo magnificentior. Irani pater dissimulare, pIerum-14 
que etiam vincere : hic ubi exarsisset , nec dilatio ultionis 
nec modus erat. Vini nimis uterque^avidus: sed ebrietatisis 
diversa vitia. Patri mos erat etiam de convivio in hostem 
procurrere, manum conserere, periculis se temere offerre: 
Alexander non in hostem, sed in siios saeviebat. Quami6 
ob rem saepe Philippum vulneratum proelia remisere : hic 
auiicorum interfector convivio frequenter excessit. Regnare 17 
ille cum amicis nolebat, hic in amicos regna exercebat. 
Amari pater malle, hic metui. Litterarum cultus utrique si-l8 
milis. SoUertiae pater maioris , hic fidei. Yerbis atque ora- 19 
tione Philippus , hic rebus moderatior. Parcendi victis filio 20 
animus et promptior et honestior. Frugalitati pater, luxuriae 
filijus magis deditus erat. Quibus artibus orbis imperii fun- 21 
damenta pater iecit, operis totius gloriam filius consummavit. 



LIBER X. 

1. Artaxerxi regi Persarum ex paelicibus centum quin- 1 
decim filii fuere, sed tres tantum iusto matrimonio sus- 
cepti, Dareus, Ariarates et Ochus. Ex his Dareum contra2 
morem Persarum, apud quos rex non nisi morte mutatur, 
per indulgentiam pater regem vivus fecit, nihil sibi ablatuma 
existimans, quod in filium contulisset, sinceriusque gau- 

lUSTINUS. 5 



66 TROGI POMPEI X 1—3 

dinm ex procreaHone captarns, si imignia maiestatis suae 

4 Tivns in filio conspexisset. Sed Darens post nova paternae 

5 pietatis exempla interficiendi patris consilium cepit: scele- 
ratus, si solus parricidium cogitasset; tanto sceleratior, 
quod in societatem facinoris adsumptos L fratres fecit parri- 

6 cidas. Ostenti prorsus genus , ubi in tanto populo non so- 
Inm sociari, verum etiam sileri parricidium potuil, ut ex L 
liberis nemo inventus sit, quem aut patema maiestas aut 
yeneratio senis aut indulgentia patris a tanta inmanitate re- 

7 vocaret. Adeone vile paternum nomen apud tot numero fi- 
lios fuit; ut, quorum praesrdio tutus etiam adversus hostes 
esse debuerit, eorum insidiis circumventus tutior ab hosti- 
bus qnam a filiis fuerit? 

12 2. Causa parricidii sceleratior ipso parrlcidio fuit : oc- 
ciso quippe Gyro fraterno bello , cuius mentio supra habita 
est, Aspasian, paelicem eius, rex Artaxerxes in matri- 

3 monium receperat. Hanc patrem cedere sibi sicuti regnum 
Dareus postulaverat: qui pro indulgentia sua in liberos 

4primo facturum se dixerat; mox paenitentia ductus, ut ho- 
neste negaret quod temere promiseral, Solls eam siacer- 
dotio praefecit, quo perpetua illi ab omnibus viris pudicitia 

5 imperabatur. Hinc exacerbatus iuvenis in iurgia primo pa- 
tris erupit ; mox facta cum fratribus coniuratione , dum pa- 
tri insidias parat, deprehensus cum sociis poenas parricidii 

6 dis paternae maiestatis ultoribus dedit. Coniuges quoque 
omnium cum liberis, ne quod vestigium tanti sceleris exta- 

7ret, interfeetae. Post*haec Artaxerxes morbo ex dolore 
contracto decedit, rex quam pater felicior. 

1 3. Hereditas regni Ocho tradita , qui timens parem con- 
luratjonem regiam cognatornm caede et strage principum 
replet, nulla, non sanguinis, non sexus^ non aetatis mi- 
sericordia permotus, scilicet ne innocentior fratribus parrici- 

2 dis haberetur. Atque ita veluti piirificato regno bellum Ca- 

3 dnsiis infert. In eo adversus provocatorem hostium Codo- 
mannus quidam cum omnium favore processisset, .hoste 
caeso victoriam suis pariter et prope iimissam gloriam re- 

4 stituit. Ob haec decora idem Codomannus praeficitnr Arme- 

5 niis. Interiecto deinde tempore post mortem Ochi regis ob 



X 3. Xn. 2 HI8T. MIL. EPlT. 67 

memonain pristfnae vfrtntis rex a populo constituitur, Da- 
rei nomine, ne qnid regiae maiestati deesset, honoratus; 
bellnmque cum Alexandro magno diu variante fortuna magna 6 
virtute gessit. Postremo yictus ab Alexandro et a cognatis 7 
occisuB vitam pariter cum Persarum regno finivit. 



L I B E R XI. 

1. In exercitu Philippi sicuti variae gentes erant, ita eo 1 
occiso diversi motus animorum fuere : alii quippe iniusta 2 
serritute oppressi ad spem se libertatis erigebant ; alii tae- 3 
dio loBginquae militiae remissam sibi expeditionem gaude- 
bant; nonmuUi facem nuptiis filiae accensam rogo patris sub- 4 
ditam dolebant. Amicos quoque tam subita mutatione rerum 5 
haud mediocris metus ceperat, reputantes nunc provoca- 
tam Asiam, nunc Europam nondum perdomitam,^ nunc Illy- 6 
rios, Thracas et Dardanos ceterasque barbaras gentes fidei 
dubiae et mentis infidae : qui omnes populi si pariter defi- 
ciant, sisti nullo modo posse. Quis rebus veluti medella7 
quaedam interventns Alexandri fuit: qui pro contione ita8 
Yulgus omne consolatus hortatusque pro tempore est , ut et 
metum timentibns demeret et in spem omnes inpelleret. 
Erat hic annos XX natus: in qua aetate ita moderate de se 9 
multa pollicitus est, ut appareret plura eum experimentis 
reservare. Macedonibus immunitatem cunctarum rerum prae- 10 
ter militiae vacationem dedit : quo facto tantum sibi favo- 
rem omnium conciliavit, ut corpus hominis, non virtutem 
regis mutasse se dfcerent. 

2. Prima illi cura patemarum exequiarum fuit , fn qui- 1 
bus ante omm'a caedis conscios ad tumulum patris occidi 
ittssit. Soli Alexandro Lyncistarum, [parricidarum] fratri, 2 
pepercit, servans in eo auspicium dignitatis suae: nam re- 
gem eum primus salataverat. Aemulum quoque imperii, Ca- 3 
ranum, fratrem ex noverca susceptum, interfici curavit* 

5* 



68 ^ TEOGI POMPEI XI 2. 3 

4liiter initia multas genteB rebellantes cenpegcuit; oriente§ 

5nonnulla8 seditiones extinxit. Quibus rebus erectus citato 

gradu in Graeciam contendit, ubi exemplo patris Corintfaum 

6 evocatis civitatibus dux in locum eius substituitur. tncoha- 

7 tum deinde a patre Persicum bellum adgreditur: in cuius 
apparatu occupato nuntiatur Athenienses et Thebanos ab eo 
ad Persas defecisse auctoremque eius defectionis magno 
auri pondere a Persis corruptum Demosthenem oratorem 

8 extitisse , qui Macedonum deletas omnes cum rege copias 
a Triballis adfirmaverit producto in contionem auctore , qui 
in eo proelio, in quo rex ceciderit, se quoque vulneratum 

9 diceret. Qua opinione mutatos omnium ferme civitatium ani- 
10 mos esse ; praesidia Macedonum obsideri. Quibus motibns 

occursurus tanta celeritate instructo paratoque exercitu Grae- 
ciam oppressit, ut, quem venire non senserant, videre se 
vix crederent. 

1 3. In transitu hortatus Thessalos fuerat benefioiorumque 
Philippi patris maternaeque suae cum his sub Aeacidarum 

2 gente necessitudinis admonuerat. Cupide haec Thessalis au- 
dientibus exemplo patris dux universae gentis creatus erat 

3 et vectigalia omnia reditusque suos ei tradiderant. Sed 
Athenienses, sicuti primi defecerant, ita primi paenitere 

4coeperunt, contemptum hostis in admirationem vertentes 
pueritiamque Alexandri spretam antea supra virtutem vete- 

5 rum ducum extollentes. Hissis itaque legatis bellum depre- 
cantur : quibus auditis et graviter increpatis Alexander bel- 

6lumremisit. Inde Thebas exercitum convertit, eadem in- 

7 dulgentia usurus , si parem paenitentiam invenisset. Sed 
Thebani armis, non precibus nec deprecatione usi sunt. 
Itaque victi gravissima quaeque supplicia miserrimae capti- 

8 vitatis experti sunt. Cum in consilio de excidio urbis deli- 
beraretur., Phocenses et Plataeenses et Thespienses et Or- 
chomenii, Alexandri socii victoriaeque participes, excidia 
urbium suarum crudelitatemque Thebanorum referebant, 

Ostudia in Persas non praesentia tantum, verum et vetera ad- 

10 versus Graeciae libertatem increpantes : quam ob rem odinm 

eos omnium populorum esse: quod vel ex eo manifestari, 

quod iure iurando se omnes obstrinxerint, ut victis Persis 



XI 3 — 5 mST. PHIL. EPIT. 69 

TheiMi§ diraerent. Adiciunt el gcelerum priorum fabHlas^ll 
qalbas omnes scaenas repleverint, ut non praesentf tantnm 
perfidia, vernm et vetere infamia invisi forent. 

4. Tunc Cleadas, nnus ex captivis, data potestate di^l 
cendi: non a rege se defecisse, quem interfectum andie.- 
rint , sed a regis heredibus : quidquid in eo sit admissum, 2 
credulitatis, non perfidiae culpam esse; cuius tamen iam 
magna se supplicia pependisse deleta iuventute : nunc se- 3 
ndm feminarumque sicuti infirmam , ita innoxium restare vul- 
gus, quod ipsnm stupris contameliisque ita vexatum esse, 
ot nihil amarius umquam sint passi; nec iam pro civibus se, 4 
qui tam pauci remanserint , orare , sed pro innoxio patriae 
solo et pro urbe, quae non viros tantum, verum et deos 
genuerit. Privata etiam regem superstitione deprecatur ge- 5 
niti apnd ipsos Hercnlis, unde originem gens Aeacidarum 
trahat, actaeque Thebis a patre eius Philippo pueritiae: 
rogat urbi parcat, qaae maiores eius partim apud se genitos^ 
deosadoret, partim educatos summae maiestatis reges vi- 
derit: Sed potentior fnit ira quam preces. Itaque urbs di- 7 
rnitur; agri inter victores dividuntur; captivi sub coronaS 
venduntur, quorum pretium non ex ementium commodo, 
sed ex inimicorum odio extenditur. Miseranda res Athenien- 9 
sibusvisa: itaqne portas refugiis profugA^um contra inter- 
dictum regis aperuere. Quam rem ita graviter tulit Alexan- lO 
der, ut secunda legaticme denuo bellum deprecantibus ita 
demum remiserit, ut oratores et duces, quorum fiducia to- 
tiens rebellent, sibi dedantur : paratisque Atheniensibus, nell 
cogantur snbire bellum, eo res dedacta est, ut retentis 
oratoribus duces in exilium agerentur, qui ex continenti ad 12 
Dareum profecti non mediocre momentum Persarum viribus 
accessere. 

5. Proficiscens ad Persicum bellum omnes novercae 1 
suae cognatos, quos Philippus in excelsiorem dignitatis lo- 
cnm provehens imperiis praefecerat , interfecit. Sed nec 2 
snis, qui apti regno videbantur, pepercit, ne qua materia 
seditionis procnl se agente in Macedonia remaneret; et re- 3 
ges stipendiarios conspectioris ingenii ad commilitium secum . 
trahit , segniores ad tutelam regni relinquit. Adomato deinde 4 



70 TSOGI FOMPEI XI 5. 6 

exercilu aares onerat ^ unde conspecta A»ia incredibili ardore 
Rientis accensus dnodecim aras deorum in belli TOta statuit. 

5 Patrimonium omne suum , quod in Macedonia Europaque ha- 

6 bebat, amicis dividit, sibi Asiam sqfficere praefatus. Prius- 
quam ulia naris Utore excederet , hostias caedit petens vic* 
toriam bello, quo totiens a Persis petitae Graeciae ultor 

7electus sit, quibus longa iam satis et matura imperia con- 
tigisse quorumque tempus esse vices excipere melius acturos. 

8 Sed nec exercitus eius alia quam regis animorum praesump- 

9 tio fuit : quippe obliti omnes coniugum liberorumque et ion- 
ginquae domo militiae Persicum aurum et totius orientis opes 
iam quasi suam praedam ducebant, nec belii pericnlorum- 

lOque, sed divitiaruni meminerant. Cum delati in continentem 
essent, primus Alexander iaculum velut in hostiiem terram 

lliecit armatusque de navi tripudianti similis prosiluit atque 
ita hostias caedit, precatus ne se regem illae terrae invitae 

12accipiant. In Ilio quoque ad tumulos eorum, qui Troiano 
bello ceciderant, parentavit. 

1 6. Inde hostem petens militem a populatione Asiae* pro- 
hibuit, parcendum suis rebus praefatus^ nec perdenda ea, 

2 quae possessuri venerint. In exercitu eius fuere peditum 
XXXII milia, equitum IIII milia quingenti, naves centnm 

Soctoginta duae. ^ac tam parva manu universum terrarum 

' orbem utrum admirabilius vicerit an adgredi ausus fuerit, 

4incertum est. Cum ad tam pericult>sum bellum exercitum 

legeret, non iuveues robustos nec primum florem aetatis, 

sed veteranos, plerosque etiam emeritae militiae, qui cum 

5 patre patruisque militaverant, elegit; ut non tam milites quam 

6 magistros militiae electos putares. Ordines quoque nemo 
nisi sexagenarius duxit: ut, si principia castrorum cerneres, 

7 senatum te priscae alicuius rei publicae videre diceres. Ita- 
que nemo in proelio fugam, sed victoriam cogitavit; nec'in 

8 pedibus cuiquam spes , sed in lacertis fuit. Contra rex Per- 
sarum Dareus fiducia virium nihil astu agere, adfirmans suis 

9 occulta consiliavictoriae furtivae convenire : nec hostem regni 
finibus arcere, sed in intimum regnum accipere, gloriosius 

lOratus repellere bellum quam non admittere. Prima igitur 
II congressio in can^pis Adrastiis fuit. In acie Persarum sex- 



Xr 6. 7 HI8T. PHHi. BPIT. 71 

cenfa miKa militoni fuere, quae BOn mhius arte Alexandri 
qaam vfrtnte Maoedonam guperata terga Terterunt. Hafna 
itaque caedeg Persarum fuit. De exercitu Aiexandri norem 12 
pedites , centum XX equites cecidere : quos rex inpense ad 13 
ceterorum exemplum humatoa statuis equestribus donavit 
cognatisque eorum immunitates dedit. Post victoriam maiori4 
pars Asiae ad eum defecit. Gessit et plura bella cam prae- 15 
fectis Darei , quos Jam non tam armis quam terrore nominis 
sui yicit. 

7. Dum haec aguntur, interim indicio captivi ad eum i 
defertur insidias ei ab Alexandro Lyncistarum, genero Anti* 
patri, qui praepositus Macedoniae erat, parari. Ob quani2 
causam timens, ne quis interfecto eo in Macedonia motus 
oriretur, in vinculis eum habuit. Post haec Gordion nrbem3 
petit, quae posita est inter Phrygiam maiorem et minorem : 
cuius urbis potiundae non tam propter praedam cupido eum 4 
cepit, sed quod audierat iu ea urbe in templo lovis iugum 
Gordii posrtum , cuius nexnm si qnis solvisset , eum tota Asia 
regnaturum antiqua oracula cecinisse. Hnius rei causa et5 
origo illa fuit. Gordius cnm in his regionibus bubus condue- 
tis araret, aves eum omnis generis circumvolare coeperunt. 
Profectus ad consulendos augures vicinae urbis obviam in6 
porta habuit virginem eximiae pulchritudinis ; percontatus 
eam, quem potissimum augurem consuleret : illa audita causa 7 
consulendi, gnara artis ex disciplina parentum, rcgnum ei 
portendi respondit, polliceturque se et matrimonii et spei 
sdciam. Tam pulchra condicio prima regni felicitas videba- 8 
tur. Post nuptias inter Phrygas orta. seditio est. Consulen- f^ 
tibus de fine discordiarum oracula» responderunt regem dis- 
cordiis opus esse. Iterato quaerentibus de persona regis, il 
iubentur eum regem observare, quem reversi primum in 
templum lovis euntem plaustro repperissent. Obvius illisl2 
Gordius fnit, statimque eum r^gem consalutant. Ille plaus-l3 
trum, quo vehenti regnum delatum fuerat, in templp lovis 
positum maiestati regiae cons^cravit. Post hunc filius Mida 14 
regnavit, qui ab Orpheo sacrorum sollemnibus initiatus Phry- 
giam religionibus inplevit, quibns tutior omni vita quam arm^s 
fnit. Igitur Alexander capta nrbe ciun in tempium lovisl^ 



72 TBOGI POMPEI XI 7--9 

16Teniflset, iugum plaastri reqaisivit: qao exhibito cum capita 
loramentorum intra nodos abscondita reperire non posset, 
violentius oraculo usus gladio loramenta caedit atque ita 

' resolutis nexibus latentia in nodis capita invenit. 

1 8. Haec illi agenti nuntiatur Dareum cum ingenti exer- 

2citu adventare. Itaque timens angustias magna celeritate 
Taurum transcendit, in qua festinatione quingenta stadia 

Scursu fecit. Cum Tarsum venisset, captus Gydni fluminis 
amoenitate per mediam urbem influentis proiectis armis 
plenus pnlveris ao sudoris in praefrigidam undam se proiecit : 

4tum repente tantus nervos eius occupavit rigor, ut inter- 
•clusa voce non spes modo remedii, sed nec dilatio periculi 

5 inveniretur. Unus erat ex medicis, nomine Philippus, qui 
solus remedium pollicetur; sed et ipsum Parmenionis pridie 

6a Cappadocia missae ' epistulae suspectum fociebant, qui 
ignarus infirmitatis Alexandri scripserat, a Philippo medico 
caveret: nam corruptum illum a Dareo ingenti pecunia esse. 

7 Tutius tamen ratus dubiae se fidei medici credere quam in- 

8dubitato morbo perire. Accepto igilur poculo epistulas 
medico tradidit atque ita inter bibendum oculos in vultum 

Olegentis intendit. Ut securum conspexit, laetior factus est 
sanitatemque quarta die recepit. 

1 9. Interea Dareus cum CCCC milibus peditum ac centum 

2 milibus equitum in aciem procedit. Movebat haec multitudo 
hostiun^ respectu paucitatis suae Alexandrum : sed interdum 
reputabat, quantas res cum ista paucitate gessisset quantos- 

3que populos fudisset. Itaque cum spes metum vinceret, 
periculosius differre bellum ratus, ne desperatio suis cres- 
ceret, circumvectus suos singulas gentes diversa oratione 

4adloquitur: lUyrios et Thracas'opum ac divitiarum ostenta- 
tione, Graecos veterum bellorum memoria internecivique 

5 cnm Persis odii accendebat; Macedonas autem nunc Enropae 
victae admonet, nunc Asiae expetitae; nec'inventos illistoto 

6 orbe .pares. viros gloriatur: ceterum et laborum finem hunc 

7 et gloriae cumulnm fore. Atque inter haec identidem con- 
sislere aciem iubet, ut hac mora consuescant oculis turbam 

8 hostium sustinere. Nec Darei segnis opera in ordinanda acie 
fitit: quippe omissis ducum officiis ipse omnia circumire, 



XI 9. 10 HI8T. PHIL. EPIT. 73 

singolos hortari, yeteris gloriae Persaram imperiique perpe- 
taae a dis immortalibus datae possessionts admonere. Post9 
baec proelium ingentibus animis eommittitur. In eo uterque 
rex vulneratur. Tam diu certamen anceps fuit^ quoad fugeret 
Dareus. Exinde caedes Persarum secuta est. Gaesa suntio 
peditnm sexaginta unum milia, equitum decem milia; capta 
XL milia. Ex Hacedonlbus cecidere pedestres centum XXX, 
eqnites CL. In castris Persarum muHum aurl ceterarum-ll 
que opum inventum. Inter captivos castrorum mater eti2 
uxor eademque soror et filiae duae Darei fuere. Ad quas 13 
vfeendas hortandasque cum Alexander veniret, conspectis 
armatis invicem se amplexae, velut statim moriturae, con- 
plorationem ediderunt. Provolutae deinde genibus Alexandri 14 
noa mortem, sed, dum Darei corpus sepeliant; dilationem 
mortis deprotantur. Blotastanta mulierum pietate Alexanderis 
et Dareum vivere dixit et tlmentibus mortis metum dempsit 
easque et haberi ut reginas praecepit ; filias quoque non sor- 16 
didius dignitate patris sperare matrimonium iussit. 

10. Post haec of es Darei divitiarumque adparatum con- 1 
templatus admiratlone tantarum rerum capltur. Tunc primum 2 
laxuriosa convivia et magnificentiam plurimum sectari; tnnc 
et Barsinen captivam diliger^ propter formae pulchritudinem 
coepit: a qua postea susceptam puerum Herculem vocavit. 3 
Memor tamen adhuc Dareum vivere Parmeniona ad occupan- 4 ' 
dam Perslcam classem aliosque amicos ad recipiendas Aslae 
civitates misit: quae statim audlta fama vlctoriae Ipsis DareiS 
praefectis cum aurl magno pondere tradentlbus se In potesta- 
tem yictorum venerunt. Tunc In Syrlam proficiscltar, ubl6 
obvlos cum Infulls multos orlentls reges habalt. Ex hls pro 7 
merltis singulorum allos In socletatem receplt, allls regnum 
ademit auffectis In loca eorum novis regibus. Insignls prae- 8 
ter ceteros fult Abdalonymus, rex ab Alexandro Sldonlae 
constitutus: quem Alexander, cum operam oblocare ad puteos 9 
exhaurlendos hortosque inrlgandos solitus esset, misere vl- 
tam exhibentem regem fecerat spretls nobilibus, ne generls 
id, noji dantis beneficlum putarent. Tyriorum clvltas cumio 
coronam auream magnl ponderis p^ legatos In tltulum gra- 
tvktionls Alexandro mislsset, grate munere accepto Tyrum 



74 TBOGI POMPEI XI 10-^12 

11 se ire velle ad TOta Herenli reddenda dixit. Cum legali 
rectius id eum Tyro.vetere et antiquiore templo facturum 
dioerent, deprecantes eius introitum, ita exarsit, ut urbi 

12 excidium minaretur ; confestimque exercitu insulae adplicato, 
non minus animosis Tyriis fiducia Carthaginiensium , bello 

13excipitur. Augebat enim Tyriis animos Didonis exemplum, 

qaae Carthagine condita tertiam partem orbifl quaesisset -. 

turpe ducentes, si feminis suis plus animi fuisset in imperio 
14quaerendo quam sibi in tuenda libertate. Amota igitur inbelH 

aetate Carthaginem et arcessitis mox auxiliis non magno post 

tempore per proditionem capiuntur. 

1 11. IndeRhodum Alexander^ AegyptumfCiliciamque sine 

2 certamine recepit. Ad lovem deinde Ammonem pergit con- 

3 sulturus et de eventu futurorum et de origine sua. Namque 
mater eius Olympias confessa viro suo Phflippo fuerat, 
Alexandrum non ex eo se, sed ex serpente ingentis magni- 

4tudinis concepisse. Denique Philippus ultimo prope vitae 

suae tempore filinm suum non esse palam praedicaverat. 

6 Qua ex causa Olyrapiada velut stupri conpertam repudio 

6 dimiserat. Igitur Alexander cupiens originem divinitatis ad- 
quirere, simul et raatrem infamia liberare, per praemisso» 

7 subornat antistites, quid sibi responderivellet. Ingredientem 
S templum statim antistites ut Ammonis filium salutant. Ille 
9 laetus dei adoptione hoc se patre censeri iubet. Rogat 

deinde, an omnes interfectores parentis siii sit ultus? Re- 

spondetur patrem eius nec interfici posse nec mori : regis 

loPhilippi plene peractam ultionem. Tertia interrogatione pos- 

centi victoriam omnium bellorum possessionemque terra- 

lirum dari respondetur. Comitibus quoque suis responsum, 

12 ut Alexandrum pro deo, non pro rege colerent. Hinc illi 

aucta insolentia mirusque animo increvit tumor exempta 

comitate, quam etGraecorum litleris etMacedonum institutfs 

13 didicerat. Reversus ab Ammone Alexandream condidit et 
coloniam Macedoniam caput esse Aegypti iubet. 

1 12. Dareus cum Babyloniam perfugisset, per epistulas 
Alexandrum precatur , redimendarum sibi captivarum potes- 
latemfacial, inque^eam rem magnam pecuaiam pollicelnr. 



XI 12. 13 HIST. PHIL. EPIT. 75 

Sed Aiexander pcetium oapthranim regnum omne , non pe- 2 
cwiiam petit.. Interiecto tempore aliae epistulae Darei Ale- 3 
xandro redduntur, quibus filiae matrimonium et regni portio 
offertur. Sed Alexander sua sibi dari rescripsit iussitque 4 
supplicem venire, regni arbitria victori permittere. Tanc5 
spe pacis amissa bellum Dareus reparat et cum quadringentis 
milibus peditum, centum milibus equitum obviam vadit Ale- 
xandro. In itinere nuntiatur uxorem eius ex conlisione abiecti 6 
partus decedsisse, eiusque mortem inlacrimatum Alexandrum 
exequiasque benigne prosecntum; idque eum non amoris, 
sed humanitatis causa fecisse. Nam semel tantum eam7 
Alexandro visam esse, cum matrem parvulasque filias eius 
frequenter consolaretar. Tunc se ratus vere victum , cum 8 
post proelia etiam beneficiis ab hoste superaretur; gratum- 
que sibi esse, si vlncere nequeat^ quod a tali potissimum 
vinceretur. Scribit itaque et tertias epistulas et gratias agit, 9 
quod nihil in suos hostile fecerit. Offert deinde et maiorem lO 
partem regni usque Euphraten flumen et alteram filiam uxo- 
rem, pro reliquis captivis XXX milia talentum. Ad haecii 
Alexander gratiarum actionem ab hoste supervacaneam esse 
respondit; nec a se qufcquam factum in hostis adulationem, 12 
nec quod in dubios belH exitus aut *in leges pacis sibi leno- 
cinia quaereret; sed animi magnitudine, qua didicerit adver-l5 
sum vires hostium, non adversus calamitates contendere; 
polliceturque praestaturum se ea Dareo, si secundns sibi,14 
non par haberivelit. Ceterum neque mundum posse duobusl6 
solibus regi, nec orbem summaduo regna salvo statu terra- 
rum habere : proinde aut deditionem ea die aut in posteram 16 
aciem paret; nec poUiceatur sibi aliam, quam sit expertus, 
victoriam. 

13. Postera die aciem producunt: cum repente ante i 
proelium confectum curis Alexandrum somnus arripuit. Cum 2 
ad pugnam solus rex deesset, a Parmenione aegre excitatus, 
ifuaerentibns somni causas omnibus inter pericula, cum etiam 
inotio semper parcior fuerit: magno se aestu liberatum ait, 3 
somnumque sibi a repenttna securitate datum, quod licerel 
cum omnibus Darei copils confligere;- veritum se iongam 
belli moram, si Persae exercitum divisissent. Ante proelium4 



76^ TBOGI POMPEI XI 13. 14 

5 Qlraqtte aciei^ hostibas spectaciilo fuit. Macedones mulHlii- 
dinem hominum , corporummagnitudinem armorumque pul- 
chritudinem mirabantur : Persae a tam paucis victa suorum 

6 tot milia stupebant. Sed nec duces circuire suos cessabant : 
7Dareus vix denis Armeniis singulos hostes, si divisio fieret, 
Sevenire dicebat; Alexander Macedonas monebat, nc multi- 

ludine hostium, ne corporis magnitndine vel coloris novitate 

gmoverentur: tantum meminisse iubet, cum isdem se tertio 

pugnare ; nec meliores factos putarent fuga , cum in aciem 

secum tam tristem memoriam caedium suarum et [tantum] 

lOsanguinis duobus proeliis fusi ferrent; et quemadmodum 

Dareo maiorem turbam hominum esse, sic virorum sibi. 

llHortatur, spemant illam aciem auro et argento fulgentem, 

in qua plus praedae quam periculi sit, cum victoria non 

ornamentorum decore, sed ferri virtute quaeratur. 

1 14. Post haec proelium committitur. Macedones in fer- 
mm cum contemptu totiens a se victi hostis ruebant: contra 

2 Persae mori quam vinci praeoptabant. Raro in ullo proelio 
8 tantum sangninis fusum est. Dareus cum vinci suos videret, 

mori et ipse voluit , sed a proximis fugere conpulsus est. 

4Saadentibus deinde quibusdam, ut pons Gydni fluminis ad 
iter hostium impedienduili interscinderetur, non ita se salnti 
suae velle consultum ait, ut tot milia sociorum hosti obiciat: 

5 debere et aliis fugae viam patere ^ quae patuerit sibi. Ale- 
xander autem periculosissima quaeque adgrediebatur, et ubi 
confertissimos hostes acerrime pngnare conspexisset, eo se 
semper inmergebat pericula'que sua esse , non militis Tole- 

6bat. Hoc proelio Asiae imperium rapuit, quinto post accep- 

7 tum regnum anno : cuius tanta felicitas fuit , nt post hoc 
nemo rebellare ausus sit patienterque Persae post imperium 

8 tot annorum iugum servitutis acceperint. Donatis refectis- 

9 qne militibus XXXini diebus praedam recognovit. In urbe 
lOdeinde Susa XL milia talentum invenit. Expugnat et Perse- 

polim, caput Persici regni, urbem multis annis inlustrent 
refertamque orbis terrarum spoliis, quae interitu eius pri- 
limnm apparnere. Inter haec octingenti admodum Graeci 
occurrunt Alexandro, qui poenam captivitatis tmncata 
corporis parte tulerant, rogantes ut sicuti Graeciam 



XH4. 15 HIST. PHIL. EPIT. 77 

se quoque ab hosliiuii crndeliuae yindicaret. Dala po-12 
testate redeundi agros accipere maluerunty ne non tam gaa- 
dium parentibus quam detestieindum sui conspectum repor- 
tarent. 

] 5. Interea Dareus in gratiam victoris a cognatis suis i 
aureis conpedibus catenisque in vico Parthorum Thara vinci- 
tur, credo ita dis inmortalibus vindicantibus , ut in terra2 
eorum, qui successuri imperio erant, Persarum regnum fini- 
retur. Alexander quoque citato cursu postera die supervenit ; 3 
ibi cognovit Dareum clauso vehiculo per noctem exportatum. 
lusso igitur exercitu subsequi cum sex milibus equitum fugien^4 
tem insequitur, in itinere multa et periculosa proelia facit. 
Emensus deinde plura milia passuum cum nuUum Darei indi- 5 
cium repperisset,. respirandi equis data potestate unus ex 
militibus , dum ad fontem proximum pergit , in vehiculo Da- 
reum multis quidem vulneribus confossum, sed spirantem ad- 
huc invenit: qui applicito captivo cum civem ex voce co- 6 
gnovisset , id saltim praesentis fortunae habere se solacium 
dixit , quod apud intellecturum locuturus esset nec incassum 
postremas voces emissurus. Perferri haec Alexandro iubet : 7 
se nuHis in eum meritorum officiis maximorum illi debitorem 
mori, quod in matre liberisque suis regium eius, non hosti- 
lem animum expertus felicius hostem quam cognatos propin- 
quosque sortitus sit ; quippe matri et liberis suis ab eodem 8 
hoste vitam datam, sibi a cognatis ereptam, quibus et vitam 
et regna dederit. Quamobrem gratiam illis eam futuram, 9 
quam ipse victor volet. Alexandro referre se, quam solamio 
moriens potest, gratiam: precari superum inferumque nu- 
mina et regales deos , ut iili terrarum omnium victori con- 
tingat imperium. Pro se iustam magis quam gravem sepul- li 
turae veniam orare. Quod ad ultionem pertineat, iam noni2 
suam , sed exempli communemqne omninm regum esse cau- 
sam^ quam neglegere illi et iiidecorum et periculosum esse: 
quippe cum in altero iustitiae eius, in alteroetiam utilitatis 
causa versetur. In quamrem unicum pignus fidei regiae, dex-l3 
tram se ferendam Alexandro dare. Post haec porrexit manum 
expiravitque. Quae ubi Alexandro nuntiata sunt, viso cor- 14 
pore defnncti tam indignam illo fastigio mortem lacrimis pro- 



78 TROai POMPEI XI 15. XII 1. 2 

ISsecatns est corpusqae regio more sepeliri et rellqufas eius 
maiorain tumulis inferri inssit. 



LIBER XIL 

1 1. Alexander in- persequendo Dareo amissos milites 
magnis funerum inpensis extulit, reliquis expeditionis eius 

2 sociis tredecim milia talentum divisit. Equorum maior pars 
3aestu amissa, inutiles etiam qui superfuerant facti. Pecunia 

omnis, centum nonaginta milia talentum, Ecbatana congesta 
eique Parmenio praepositus. 

4 Dum haec aguntnr, epistulae Antipatri Macedonia ei red- 
duntur, quibus bellum Agidis , regis Spartanoriim, in Grae- 
cia; bellum Alexandri, regis Epiri, in Italia; bellum Zopy- 

5 rionis, praefecti eius in Scythia, continebatur. Quibus varie 
adfectus plus tamen laetitiae cognitis mortibus duorum aemu- 
lorum regum quam doloris amissi cum Zopyrione exercitus 

6 cepit. Namque post profectionem Alexandri Graecia ferme 
omnis in ocoasionem reciperandae libertatis ad arma concur- 

7 rerat , auctoritatem Lacedaemoniorum secuta : Philippi Ale- 
xandrique et pacem soli spreverant et leges respuerant. 

8 Dux huius belli Agis rex Lacedaemoniorum fuit : quem mo- 
tum Antipater contractis militibus in ipso ortu oppressit. 

i^ Magna tamen otrimque caedes fuit. Agis rex cum suos terga 

dantes videret, dfmissis satellitibus, ut Alexandro felicitate, 

non virtute inferior videretur, tantam stragem hostium edidit, 

11 ut agmina interdum fugaret. Ad postremum, etsi a multitudine 

victus, gloria tamen omnes vicit. 

1 2. Porro Alexander rex Epiri, in Italiam auxilia Tarenli- 
nis adversus Bruttios deprecantibus sollicitatus, ita cupide 
profectus fuerat, veluti in divisione orbis terrarum Alexandro 
Olympiadis sororis suae filio oriens , sibi occidens sorte con- 

2tigisset, non minorem rerum materiam in Ilalia, Africa Sici- 

3 liaque , quam ille in Asia et in Persis habiturus. Huc acce- 



XII 2. 3 H18T. PHIL. BPIT. . . 79 

debat, qaod, sfcat Alexaadro magno Delphica oracala insi- 
diai in Macedonia, ita huic responsan Dodonftei lovis orbem 
Pandosiam amnemqne Acherasiom praedixerat [fatalem]. 
Quae ntraque com in Epiro essent, ignarus eadem et in4 
Italia esse, ad declinanda fatorum pericula peregrinam mili- 
tiam cupidius elegerat. Igitur cum in Italiam venisset, pri-5 
mum illi bellum cum Apnlis fuit, quorum cognito urbis fato 6 
brevi post tempore pacem et amicitiam cam rege eorum fecit. 
Erat namque tonc temporis urbs Apnlis Brandisium , quam? 
Aetoli secuti tum fama rernm in Troia gestarum clarissimum 
et nobilissimum ducem Diomedem condiderant: sed pulsi abg 
Apulis consulentes oracula responsum acceperant, locum 
qui repetissent perpetuo possessuros. Hac igitur ex causa 9 
per legatos cum belli comminatione restitui sibi ab Apulis 
urbem postulaverant ; sed ubi Apulis oraculum innotuit, in-io 
terfectos legatos in urbe sepelierant, perpetoam ibi sedem 
habituros. Atque ita defuacti responso diu urbem possede* 
runt. Qnod factum cum cognovi^set Alexander, antiquitatis li 
fata veneratus bello Apulorum abstinuit. Gessit et cum Brut- 12 
tiis Lucanisque bellum multasque urbes cepit; cum Meta- 
pontinis et Poediculis et Roroanis foedus aroicitiamque fecit. 
Sed Bruttii Lucanique cum auxilia a finitimis contraxissent^ 15 
acrius bellum repetivere. Ibi rex iuxta urbem Pandosiam et 14 
flumen Acheronta, non prius fatalis loci cognito nomine quam 
occideret, interficitur moriensque non in patria fuisse sibi 
periculosam mortem, propter quam patriam fugerat , intel- 
lexit. Gorpus eius Thurii pnblice redemptum sepulturae tra- 15 
diderunt. 

Dum haec in Italia agnntur, Zopyrion quoque, praefec- 16 
tus Ponti ab Alexandro magnorelictus, otiosum se ratus, si 
nihil et ipse gessisset, adunato XXXmilium exercitu Scythis 
bellum intulit caesusque cum omnibus copiis poenas temere 17 
inlati belli genti innoxiae init. 

3. Haec cum nuntiata in Parthia Mexandro essent, simu- 1 
lato maerore propter Alexandri cognationem exercitui suo 
triduo luctum indixit. Omnibus deinde velut perpetrato bello 2 
reditum in patriam^expectantibus coniugesque ac iiberos suos 
animo iam quodam modo conplei^ntibus ad contionem «srer* 



80 . TROGIPOMPEI XII 3. 4 

3citym vocat: ibi nihil actum tot egregiis proeliis ait, si in- 
columis orienfalis barbaria relinquatur; nec se corpus, sed 
regnum Darei petisse; persequendosque eos esse, qui a 

4 regno deftcerint. Hac oratione velut ex integro incitatis mi- 

6 litum animis Hyrcaniam Mardosque subegit. Ibi ei occurrit 
Thalestris sive Minithya Amazonum regina cum CCC mulie- 
ribus XXXV dierum inler confertissimas gentes itinere con- 

6fectq, ex rege liberos quaesitura; cuius conspectus adven- 
tusque admirationi omnibus fuit et propter.insolitum femiqis 

7 habitum et propter expetitum concubitum. Ob hoc tredecim 
diebus otio a rege datis , ut est visa uterum implesse , dis- 
cessit. 

8 Post haec Alexander habitum regum Persarum et diadema 
insolitum antea regibus Macedonicis, velut in leges eorum 

9 quos vicerat transiret, adsumit. Quae ne invidiosius in se 
uno conspicerentur , amicos quoque suos longam vestem au- 

lOratam purpureamque sumere iubet. Ut luxum quoque sicut 
cultum Persarum imitaretur, inter paelicum regiarum greges 

11 electae pulchritudinis nobilitatisque noctium vices dividit. His 
rebus ingentes epulamm apparatus adicit, ne ieiuna et de- 
structa luxuria videretur, conviviumque iuxta regiam magni- 

12 ficen*liam hidis exornat , immemor prorsus tantas opes amitti 
his moribus, non quaeri solere. 

1 4. Inter haec indignatio omiiium totis castris erat, a 
Philippo illum patre tantum degenerasse, ut etiam patriae 
nomen eiuraret moresque Persarum adsumeret, quospropter 

2tales mores vicerat. Sed ne solus vitiis eorum, quos armis 
subiecerat, succubuisse videretur, militibus quoque suis per- 
misit, siquarum captivarum consuetudine tenerentur, ducere 

3 uxores : existimans minorem in patriam reditus cupiditatem 
futuram habentibus in castris imaginem quandam larum ac 

4 domesticae sedis ; simul ex labore militiae molliorem fore 

5 dulcedinem uxorum. In supplementa quoque militum minus 
exhauriri podse Macedoniam, si veteranis patribus tirones 

6 filii succederent, militaturi in vallo, in quo essent nati, con- 
• stantioresque futuri, si non solum tirociniU; verum et incu- 

7 nabula in ipsis castris posuissent. Quae consuetudo in suc- 

8 cessoribtts quoque Alexandri mansit. Igitur et alimenta pueris 



Xn 4. 5 HIST. PHIL. EPIT. 81 

statata et instrumeiita arinorum equorumque iuTenibas data, 
et patribus pro numero filiorum praemia statuta. Si quorum 9 
patres occidissent, nihilo minus pupilli stipendia patrum trahe- 
bant : quorum pueritia inter varias expeditiones militia erat. 
Itaque a parvula aetate laboribus periculisque indurati in-io 
victus exercitus fuere, neque aliter castra quam patriam ne- 
que pugnam aliud umquam quam victoriam duxere. Haecll 
suboles nomen habuit Epigoni. 

Parthis deinde domitis praefectus his statuitur px nobi-l2 
libus Persarum Andragoras: inde postea originem Parthorum 
reges habuere. 

5. Interea et Alexander non regio , sed hostili odio sae- 1 
vire in suos coepit. Maxime indignabatur carpi se sermoni- 2 
bus suorum Philippi patris patriaeque mores subvertisse. 
Propter quae crimina Parmenion quoque senex, dignitate regi 3 
proximus, cum Philota filio, de utroque prius quaestionibus 
habitis, interficitur. Fremere itaque omnes universis*castris4 
coepere innoxii senis filiique casnm miserantes, interdum se 
quoque non debere melius sperare dicentes. Quae cum nun- 5 ' 
tiata Alexandro essent, verens ne haec opinio etiam in Ma- 
cedoniam divulgaretur et victoriae gloria saevitiae macula 
infuscaretur, simuht se ex amicis quosdam iu patriam victo- 
riae nuntios missurum. Hortatur milites suis scribere, rario- 6 
rem habituros occasionem propter remotiorem militiam. Da- 7 
tos fasces epistularum tacite ad se deferri iubet; ex qnibus 8 
cognito de se singulorum iudicio in unam cohortem eos^ qui 
de rege durius opinati fuerant, contribuit^ aut consumpturus 
eos aut in ultimis terris in colonias distributurus. 

Inde Drancas, Euergetas Paruetas, Parapamesadas, 9 
Arios ceterosque populos, qui in radice Gaucasi moraban- 
lur, subegit. Interea unus ex amicis Darei Bessus vinctusio 
perducftur, qui regem non solum prbdiderat, verum et inter- 
fecerat. Quem in ultionem perfidiae excruciandum fratri Da-11 
rei tradidit, reputans non tam hostem suum fuisse Dareum 
quam amicum eius a quo esset occisus. Et ut his terris no- 12 
men relinqueret, urbem Alexandream super amnem Tanaim 
condidit , intra diem septimum decimum muro sex mil^um pas- 
suum consummato, translatis earum civitatium populis, quas 

IU8TINU8. 6 



82 TROGI POMPEI XII 5. 6 

13 Gyms condiderat. In Bactrianis quoque Sogdianisque XII 
urbes condidit, distributis his, quoscnmque in exercitu sedi 
tiosos habehat. 

1 6. His ita gestis sollemni die amicos in conriyium con- 

2 vocat: ubi orta inter ebrios rerum a Philippo gestarum 
mentione praeferre se patri ipse rerumque suarum magnitu- 
dinem extollere caelo tenus coepit adsentante maiore convi- 

3varum parte. Itaque cum unus e senibus, CHtos, fiducia 
amicitiae^regiae , cuius patmam tenebat , memoriam iPhih'ppi 
tueretur laudaretque eius res gestas, adeo regem offendit, ut 

4 telo a satelMte rapto eundem in convivio trucidaverit. Qna 
caede exultans mortuo patrocinium Phih'ppi laudemque pater- 

5 nae militiae obiectabat. Postquam satiatus caede animus con- 
quievit et in irae locum successit aestimatio, modo perso- 
nam occisi, modo causam occidendi considerans, pigere eum 

6facti coepit: quippe paternas laudes tam iracunde accepisse 

se quam nec convitia debuisset; amicumque senem et in- 

. 7 noxium a se occisum inter epulas et pocula lugebat. Eodem 

igitur furore in paenilentiam quo pridem in iram versus 

8 mori voluit. Primum in fletus prQgressus amplecti mortuum, 
vulnera tractare, quasi audienti confiteri dementiam; arrep- 
tum telum in se verlit peregissetque facinus, nisi amici 

9 intervenissent. Mansit haec volunlas moriendi eliam sequen- 
lOtibus diebus. Accesserat enim paenitenliae nutricis suae et 

• sororis Cliti recordatio, cuius absentis eum maxime pudebat: 

11 tam foedam illi alimentorum suorum mercedem redditam , ut, 

in cuius manibus pueritiam egerat, huic iuvenis et victor pro 

12beneficiis funera remitteret. Repulabat deinde, quantum in 

exercitusuo, quantum apud devictas gentes fabularum atque 

invidiae, quantum apud ceteros amicos metum et odium sui 

13fecerit, quam amarum e.t triste reddiderit convivium suum, 

14non armatus in acie quam in convivio terribilior. Tunc Par- 

menion et Philotas, tunc Amyntas consobrinus, tunc novercJa 

fratresque interfecti, tunc Attalus, Eurylochus, Pausanias 

15 aliique Macedoniae extincti principes occurrerunt. Ob haec 

illi quadriduo perseverata inedia est, donec exercitus universi 

precibus «xoratus est , precanti^ ne ita morte unins doleat, 

16nt universos perdat, quos in'ultimam deductos barbarian^ 



Xn 6. 7 HIST. PHIL. EPIT. 83 

inter infestas et inritatas bello gentes destituat. MaUunT pro- 17 
fuere Caliisthenis philosophi preces, condiscipulatu apud Aris- 
totelen familiaris illi et tunc ab ipso rege ad prodenda me- 
nioriae acta eius accitus. Revocato igitur ad bella aninioid 
Charasmos et Dahas in deditionem accepit. 

7. Dein , quod primo ex Persico snperbiae regiae more i 
distulerat, ne omnia pariter invidiosiora essent, non salutari, 
sed adorari se iubet. Acerrimus inter recusantes Callisthe- 2 
nes fuit. Quae res et illi et multis principibus Macedonum 
exitio fuit, siquidem sub specie insidiarum omnes interfecti. 
Retentus tamen est a Macedonibus modus salutandj regis ex-3 
plosa adoratione. 

Post haec Indiam petit, ut oceano ultimoqne oricnte4 
finiret imperium. Cui gloriae ut etiam exercitus ornamenta 5 
convenirent, phaleras equorum et arma milituro argento in- 
ducit exercitumque suum ab argenteis clypeis Argyraspidas 
appellavit. Cum ad Nysan urbem venisset, oppidanis non 6 
repugnantibus fiducia religionis Liberi patris , a quo condita 
urbs erat, parci iussit, laetus non militiam tantum , yemm 
et vestigia se dei secutum. Tunc ad spectaculum sacri mon- 7 
tis duxit exercitum , naturalibus bonis , vite hederaque , non 
aliter vestiti, quam si manu cultus colentiumque industria 
exornatus esset : sed exercitus eins , ubi ad montem acces- 8 
sit, repentino impetu mentis in sacros dei ululatus instinctus 
cum stupore regis sine noxa discurrit, ut intellegeret nontam 
oppidanis se parcendo qnam exercitui sno consuluisse. Inde 9 
montes Daedalos regnaque Cleophidis reginae petit: quae 
cum se dedidisset ei, concubitu redemptum regnum ab Ale- 
xandro recepit, inlecebris consecuta, quod virtute non po- 
terat; filiumque ab eo genitum Alexandrum nominavit, qfoiio 
posleaTegno Indorum potitus est. Cleophis regina propterll 
prostratam pudicitiam scortum regium ab Indis exinde ap- 
pellata est. Peragrata India cum ad saxum mirae asperitatis 12 
et altitudinis, in quod multi populi confugerant, pervenisset, 
cognoscit Herculem ab expugnatione eiusdem saxi terrae 
motu prohibitum. Captus ita^ue cupidine Herculis acta supe-l3 
rare cum summo labore ac periculo potitns saxo cius onmes 
loci gentes in deditionem accepit. 



84 TROGIPOMPEI XII 8.« 

1 8" Unus ex regibus Indorum fuit, Porus nomine, viribus 
acorporis et anirai magnitudine pariter insignis, qui bellum 

iam pridem audita Alexandri opinione in adventum eius para- 
3bat. Commisso itaque proelio exercitum suum Macedonas 

invadere iubet, sibi regem eorum privatum hoslem deposcit. 

4 Nec Alexander pugnae moram fecit : sed prima congressione 
vulnerato equo cum praeceps ad terram decidisset, con- 

5 cursu satellitum servatur. Porus multis vulneribus obrutus 

6 capitur. Qui victum se adeo doluit, ut, cum veniam ab hoste 
accepisset, neque cibum sumere voluerit neque vulnera cu- 
rari passus sit aegreque sit ab eo obtentum , ut vellet vi- 

7 vere. Quem Alexander ob honorem virtutis incolumem in 
Sregnum reraisit. Duas ibi urbes condidit: unam Nicaean, 
9 alteram ex nomine equi Bucephalen vocavit. Inde Adrestas, 

Catteanos, Praesidas, Gangaridas caesis eorura exercitibus 
loexpugnat. Cura adSopithemvenisset, ubi eum hostium CC 

milia [peditum, XX miliaj equitum opperiebanlur, exercilus 

omnis non minus victoriarum numero quam laboribus fessus 
lllacrimis eum deprecatur, finem tandem bellis faceret; ali- 

quando patriae reditusque meminisset; respicerel militum 
12annos, quibus vix aetas ad reditum sufficeret. Osteudere 

alius canitiem, alius vulnera, alius aetate consumpta cor- 
13 pora , alius cicatricibus exhausta : solos se esse , qui duorum 

regum , Philippi Alexandrique , continuam militiam pertule- 
14rint. Tandem orare, ut reliquias saltem suas paternis se- 

pulchris reddat , quorum non tam. studiis deficiatur quam an- 
15nis, ac, .si non militibus vel ipsi sibi parcat, ne fortunam 
16suam nimis onerando fatiget. Motus his tam iustis precibus 

velut in finem victoriae castra solito magnificentiora fieri 

iussit, quG^um molitionibus et hostis terreretur et posteris 
17 admiratio sui relinqueretur. Nullum opus laetius milites fe- 

cere. Itaque caesis hostibus cum gratulatione in eadem re- 

verterunt. 
1 9. Inde Alexander ad amnem Acesinem pergit : per hunc 
2in oceanum devehitur, nbi Acensanas Sibosque, quos Hercu- 
3l6s condidit, in deditionem accepit. Hinc in Mandros et Su- 

dracas navigat, quae gentes eum armatis LXXX milibus pe- 
4 ditum «t LX milibus equitum excipiunt. Cum proelio victor 



Xn 9. 10 • HIST. PHIL. EPIT. 85. 

esset, exercitum ad urbem eorum ducit. Quam desertam a5 
defensorifius cumdemuro, quem primus ceperat, animad- 
Tertisset , in urbis planitiem sine ullo sateliite desiliit. Itaque 6 
cum eum hostes solum conspexissent, clamore edito undique 
concurrunt, si possint in uno capite orbis bella finire et ul- 
tionem tot gentibus dare. Nec minus Alexander constanter 7 
restitit et unus adversus tot milia proeliatur. Incredibile dictu 8 
est , ut eum non multitudo hostium , non vis magna telornm, 
non tantus lacessbntium clamor terruerit, solus tot milia ce- 
ciderit ac fugaverit. Ubi vero obrui multitudine se vidil,9 
trunco se, qui tum propter murum stabat, adplicuit: cuiuslO 
auxih'o tutus cum diu agmen sustinuisset , tandem cognito pe- 
riculo eius amici ad eum desiliunt: ex quibus multi caesi,ll 
proeliumque tam diu anceps fuit, quoad omnis exercitus mu- 
ris deiectis in auxilium veniret. In eo proelio sagitta sub 12 
mamma traiectus cum sanguinis fluxu deficeret , genu posito 
tam diu proeliatus est, donec eum, a quo vulneratus fuerat,' 
occideret. Curatio vulneris gravior ipso vulnere fuit. 13* 

10. Itaque ex magna desperatione tandem saluti reddi- 1 
tus Polyperconta cum exercitu Babylona mittit', ipse cum 
lectissima manu navibus conscensis oceani litora peragrat. 
Cumvenisset ad urbem Sambi regis, oppidani invictum ferro2 
audientes sagittas veneno armant atque ita gemino mortis 
vulnere hostem a muris snbiQoventes plnrimos interficiunt. 
Cum inter multos vulneratns etiam Ptolemaeus esset mori- 3 
turusque iam iamque videretur, per quietem re^i monstrata in 
remedia veneni herba est, qiia in potu accepta statim peri- 
culo liberatus est maiorque pars exercitus hoc remedio ser- 
vata. Expugnata deinde urbe reversus in nave oceano liba- 4 
menta dedit, prosperum in patriam reditum precatus: ac ve- 5 
luti curru circa metam acto , positis imperii terminis , quate- 
nus aut terrarum seh'tudines prodire passae sunt aut mare 
navigabile fuit, secundo aestu ostio fluminis. Indi invehitur. 
Ibi in monumenta a se rerum gestarum urbem et arcem con- 6 
didit arasque statuit relicto ex numero amicorum litoralibus 
Indis praefecto. Inde iter terrestre facturus , cum arida loca 7 
medii itineris dicerentur, piiteos opportunis locis fiert prae- 
eepit, quibus ingenti dulci aqua inventa Babylona reditt 



86 TROGIPOMPEI XII 10— 12 

8lbi multae devictae gentes praefectos suos accusaveFUDt, 
quofl sine respectu amicitiae Alexander in conspectn legato- 

9 rum necari iussit. Filiam post haec Darei regis Statiram in 

10 matrimonium recepit: sed et optimatibus Macedonum lectas 
ex omnibus gentibus nobilissimas virgines tradidit, ut com- 
muni facto crimen regis levaretur. 

1 11. Hinc ad contionem exercitus vocat et promittit se 
aes alienum omnium propria inpensa soluturum , ut praedam 

2 praemiaque integra domos feraut. Insignis haec munificentia 
non summa tantum , verum etiam titulo muneris fuit nec a de- 
bitoribus magis quam creditoribns gratius excepta, quo- 

3niam utrisque exactio pariter ac solutio difficflis erat. XX 
.4 milia talentum in hos sumptus expensa. Dimissis veteranis 

5 exercitum iunioribus supplet. Sed retenti veteranorum dis- 
cessum aegre ferentes missionem et ipsi flagitabant nec an- 
nos, sed stipendia sua numerari iubebant, pariter inmilitiam 

6 lectos p«riter sacramento solvi aequum censentes : nec iam 
* precibus, sed convitio agebant, iubentes eum solum cum 

patre suo Ammone inire bella , quatenus milites suos fasti- 

7 diat. Contra ille nunc castigare milites , nunc lenibus verbis 

8 monere , ne gloriosam militiam seditionibus infuscarent. Ad 
postremum cum verbis nihil proficeret, ad corripiendos sedi- 
tionis auctores e tribunali in contionem armatam inermis ipse 
desiluit et nemine prohibente tredecim correptos manu sua 

d ipse ad supplicium duxit. Tantam vel illis moriendi patien- 

tiam metus regis vel huic exigendi supplicii constantiam dis- 

ciplina ihilitaris dabat. 

1 12. Inde separatim auxilia Persarum in contione adlo- 

2quitur. Laudat perpetuam illorum cum in se tum in pristinos 

reges fidem; sua in illos beneficia commemorat: ut num- 

quam quasi victos, sed veluti victoriae socios habuerit; 

denique se in illorum, non iUos in gentis suae morem trans- 

isse; adfinitatibus conubiorum victos victoribus miscnisse. 

3Nunc qubque ait custodiam corporis sui non Macedonibus 

4 tantuih se , verum et illis credtturum. Atque ita mille ex his 

iuvenes in nnmerum satellitum legit auxiliorumque portionem 

formatam in disciplinam Macedonum exercitui suo miscet. 

5t}uam rem aegre Macedones tulerunt, iactantes hostes snos 



XII 12. 13 HIST. PHIL. BPIT. 87 

ia offieium suum a rege subiectos. Tunc wiiversi flentesa 
regem adeunt: orant, suppliciis suis potius saturaret se quam 
contumeliis. Qua modestia obtinuerunt, ut undecim milia mi- 7 
litum veteranorum exauctoraret. Sed et ex amicis dimissi8 
senes Polypercon, Clitos, Gorgias, Polydamas, Amadas, 
Antigenes. Dimissis Crateros praeponitur, iussus praeesse9 
Macedonibus in Antipatri locum, Antipatrumque cum supple- 
mento tironum in locum eius evocat. Stipendia revertentibus lo 
veluti militantibus data. 

Dum haec aguntur, unus ex amicis eius Hephaestion dece-11 
dit, dotibus primo formae pueritiaeque, raox obsequiis regi 
percarus: quem contra decus regium Alexander diu luxitl2 
tumulumque ei duodecim milium talentum fecit eumque post 
mortem coli ut deum iussit. 

13. Ab ultimis litoribus oceani Babyioniam revertenti 1 
nuntiatur legationes Carthaginiensium ceterarumque Africae 
civitatium, sed et Hispaniarum, Siciliae, Galliae, Sardiniae, 
nonnullas quoque ex Italia adventura eius Babylone opperiri. 
Adeo universum terrarum orbem nominis eius terror invase- 2 
rat, ut cunctae velut gentes destinato sibi regi adularentur. 
Hac igitur ex causa Babylona festinanti, velut conventura ter- 3 
rarum orbis acturo, quidam e^ magis praedixit, ne urbem 
introiret , testatus hunc locum ei fatalem fore. Ob haec omissa 4 
Babylone in Borsipam urbem trans Euphraten, desertam 
olim , concessit. Ibi ab Anaxarcho philosopho conpulsus est 5 
rursus magorum praedicta contemnere ut falsa et incerta et, 
si fatis constent , ignota mortalibos ac , si naturae debean- 
tur, immutabilia. Reversus igitur Babylona multis diebus6 
otio datis intermissum olim convivium sollemniter instituit: 
totusque in laetitiam e£fusus cum diei noctem pervigilem iun- 7 
;cisset; recedentem iam e convivio Medius Thessalus instau- 
rata comissatione et ipsum et sodales eius invitat. Accepto 8 
poculo media potione repente velut telo confixus ingemuit 
elatusque convivio semianimis [tam mise]re cruciatus est^ 9 
ut ferrum in remedia posceret tactumque hominum velut vul- 
nera indolesceret. Amlci causas morbi intemperiem ebrieta-10 
tis disseminaverunt: re autem vera insidiae fuerunt, quarum 
infamiam successorum potentia oppressit. 



88 TBOGIPOMPBI XII 14. 15 

1 14. Auctor insidiarum Antipater fuit, qui cum carissi- 

Qios amicos eius interfectos videref ^ Alexandrum Lyncista- 

"2 rum , generum su«m , ocoisum , se magnis rebus in Graecia 

3 gestis non tam gratum apud regem quam invidiosum esse , a 
matre quoque eius Olympiade variis se criminationibus vexa- 

4tnm. Huc accedebant ante paucos dies supplicia iu prae- 
5fectos devictarum nationum crudeliter babita. Ex quibus 

rebus se quoque a Macedonia non ad societatem militiae, sed 
6ad poenam vocatum arbitrabatur. Tgitur ad occupandum 

regem Cassandrum filium dato yeneno subornat, qui cum fra- 

7 tribu9 Philippo et lolla ministrare regi solebat: cuius veneni 
tanta vis fuit , ut non aere , non ferro , non testa continere- 
tur, nec aiiter ferri nisi in ungula equi poterat: praemonito 

8 filio , ne alii quam Thessitlo et fratribus crederet. Hac igi- 
tur causa* apud Thessalum paratum repetitumque convivinm 

9est. Philippus et lollas praegustare ac temperare potum 
regis soliti in aqua frigida venenum habuerunt, quam prae- 
gustatae iam potipni supermiserunt. 

1 15. Quarto die Alexander indubitatam mortem sentiens 
agnoscere se fatum domus maiorum suorum ait: nam ple- 

2rosque Aeacidarum intra XXX annum defunctos. Tumul- 
tuantes deinde milites insidiisque perire regem suspicantes 
ipse sedavit eosque omnes , cum prolatus in editissimum ur- 
bis locum esset, ad conspectum suum admisit osculandamque 

3dextram suam flentibus porrexit. Cum lacrimarent omnes, 
ipfie non sine lacrimis tantum, verum sine ullo tristioris.men- 
tis argumento fuit, ut quosdam inpatientius dolentes conso- 

4 latus sit, quibusdam mandataad parentes eorum dederit : adeo 

5 sicut in hostem , ita et in mortem invictus animus fuit. Di- 
missis militibus circumstantes amicos percontatur, yidean- 

6tume similem sibi reperturi regem? Tacentibus cunctis tum 
ipse, ut hocnesciat, ita illud scire vaticinarique se ac paene 
ocuUs videre dixit , quantum sit in hoc certamine sanguinis 
fusura MaQedbnia, quantis caedibus, quo cruore mortuo 

7 sibi parentatura. Ad postremum corpus suum in Ammonis 

8 templumcondi iubet. Cum deficere eum amici viderent, quae- 
runt, quem imperii faciat heredem. Respondit dignissimum. 

9Tanta illi magnitudo animi fuit, ut, cum Herculem filium, 



Xn 15. 16 HIST. PHIL. EPIT. 89 

cutn fratrem Aridaeuni; cum Roxanen nxorem praegnantem 
relinqueret, oblitus necessitudinum dignissimum nuncuparit 
heredem: prorsus quasi nefas esaet viro-forti aiium quamio 
yirum fortem succedere, aut tanti regni opes aliis quam pro- 
batis relinqui. Hac voce yeluti bellicum inter amicos ceci- 11 
nisset aut malum discordiae misisset, ita omnes in aemnla- 
tionem consurgunt et ambitione yulgi tacitum fayorem mili- 
tum quaerunt. Sexta die praeclusa yoce exemptum digitoi2 
anulum Perdiccae tradidit, quae res gliscentem amicorum 
dissensionem sedayit. Nam etsi non yoce nuncupatus heres, 13 
indicio tamen electus yidebatur^ 

16. Decessit Alexander mense lunio annos tres et XXX l 
natus, yir supra humanam potentiam magnitudine animiprae- 
ditus. Quanocte eum mater Olympias concepit, yisa per2 
quietem est cum ingenti serpente yolutari, nec decepta som- 
nio est: nam profecto maius humana mortalitate opus utero 
tulit : quam cum Aeacidarum gens ab ultima saeculorym me- 8 
moria et regna patris, fratris, mariti ac deinceps maiomm 
omnium inlustrayerint , nullius tamen nomine quam filii cla- 
rior fuit. Prodigia magnitudinis eius ipso ortu nonnulla appa- 4 
ruere. Nam ea die, qua natus est, duae aquilae tota die per- 5 
petes supra culmen domus patris eius sederunt, omen dupli- 
cis imperii Europae Asiaeque praeferentes. Eadem quo- 6 
que die nuntium pater eius duarum yictoriarum accepit : al- 
tera belli Illyrici , altera certaminis Olympici ^ in quod qua- 
drigarum currus miserat: quod omen uniyersarum terrarnm 
yictoriam infanti portendebat. Puer acerrimis litterarum stu- 7 
dii^ eruditus fuit. Exacta pueritia per quinquennium sub Aris- 8 
totele doctore, inclito omnium philosophorum , creyit. Ac-9 
cepto deinde imperio regem se terrarum omnium ac mnndi 
appellari iussit tantamque fidnciam sui militibus fecit, ut illoio 
praesente nullius hostis arma nec inermes timuerint. Itaquell 
cum nullo hostium umquam congressns est , quem non yicerit; 
nullam urbem obsedit, quam non expugnayerit; nullam gen- 
tem adiit, quam non calcayerit. Victus denique ad postre-12 
mum est non yirtute hostili, sed insidiis suorum et fraude 
ciyili. 



90 TROGI POMPEI XIII 1 



LIBER XIIL 

1 1 . Lxtincto in ipso aetatis ac victoriarum flore Alexandro 

2 magno triste apud omnes tota Babylone silentium fuit. Sed 
nec devictae gentes fidem nuntio habuerunt, quod ut invic- 

3tum regem ita inmortalem esse crediderant^ recordantes 
quotiens praeseuti morte ereptus esset, quam saepe pro 
amisso repente se non sospitem tantum suis^ verum etiam 

4victorem obtulisset. Ut vero mortis eius fides adfuit, omnes 
barbarae gentes paulo ante ab eo devictae non ut hostem, 

5 sed ut parentem luxerunt. Mater quoque Darei regis, quae 
amisso filio a fastigio tantae maiestatis in captivitatem re- 
dacta indulgentia victoris in eam diem vitae non paenituerat, 

6 audita morte Alexandri mortem sibi ipsa conscivit, non quod 
hostein filio praeferret, sed quod pietatem filii in eo, quem 

7 ut hostem timuerat, experta esset. Contra Macedones versa 
vice non ut civem ac tantae maiestatis regem, verum ut hos- 
tem amissum gaudebant, et severitatem nimiam et adsidua 

6belli pericula execrantes. Huc accedebat, quod principes 
regnum et imperia, vulgus militum thesauros et grande pon- 
dus auri velut inopinatam praedam spectabant: illi succes- 
sionem regni, hi opum ac divitiarum hereditatem cogitan- 

9 tes. Erant enim in thesauris L milia talentum et ija annuo 

10 vectigali tributo tricena milia. Sed amici Alexandri frustra 
regnum spectabant. Nam eius virtutis ac venerationis erant^ 

11 ut singulos reges putares : quippe ea formae pulchritudo et 
proceritas corporis et virium ac sapientiae magnitudo in 
omnibus fuit, ut qui eos ignoraret, non ex una gente, sed 

12 ex toto terrarum orbe -electos iudicaret. Neque enim ura- 
quam ante Macedonia vel ulla gens alia tam clarorum viro- 

Idrum proventu floruit, quos primo Philippus^ mox Alexander 
tanta cura legerat , ut non tam ad societatem belli quam in 

14 successionem regni electi viderentur. Quis igitur miretur 
talibus ministris orbem terrarum victnm , cum exercitus Ma- 

15 cedonum tot non ducibus, sed regibus regerentur? qui num- 



XIII 1—^ HIST. PHIL. EPIT. 91 

qaam sibi repperissent pares , si non inter se concurrissent, 
mullosque Macedonia provincia Alexandros habuisset, nisi 
fortuna eos aemulatione virtutis in pemiciem mutuam ar- 
masset. 

2. Ceterum occiso Alexandro non ut laeti , ita et securi i 
fuere omnibus nniim locum conpetentibus , nec minus milites 2 
quam invicem se timebant, quorum et libertas solutior ei 
faVor incertus erat. Inter ipsos vero aequalitas discordiam 3 
augebat nemiHe tantnm ceteros excedente, ut ei aliquis se 
submitteret, Armati itaque in regiam coeunt ad formandum 4 
rerum praesentium staium. Perdicca censet Roxanes ex- 5 
pectari partum, quae exacto mense octavo matura iam ex 
Alexandro erat, et^i puerum peperisset, hunc dari succes- 
sorem patri. Meleager negat differenda in partus dubios 6 
consilia, neque expectandum, dum reges nascerentur, 
cum iam genitis uti liceret: seu puer iilis placeat, esse 7 
Pergami filium Alexandri iiatum ex Barsine , nomine Her- 
culem : seu mallent iuvenem , esse in castris fratrem Ale* 8 
xandri Aridaeum , comem et cunctis non suo tantnm , ve- 
rum et patris Philippi nomine acceptissimum. Ceterum 9 
Roxanen esse originis Persicae , nec esse fas ut Macedoni- 
bus ex sanguine eorum , quorum regna delerint , reges con- 
stiluantur: quod nec ipsum Alexandrum voluisse dicit; de-io 
nique morientem nullam de eo mentionem habuisse. Ptole- ii 
maeus recusabat regem Aridaeum non propter maternas 
modo sordes, quod ex Larisaeo scorto nasceretur, sed 
etiam propter valetudinem maiorem, quam patiebatur, ne 
ille nomen regis, alius imperium teneret; melius esse exi2 
his legi, qui pro virtute regi suo proximi fuerint, qui pro- 
vincias regant, quibus bella mandentur, quam sub persona 
regis indignorum imperio subiciantur. Vicit Perdiccae sen- 13 
tenlia consensa universorum. Placuit itaque Roxanes ex- 14 
pectari partum, et si puer natus fuisset, tutores Leonatum 

et Perdiccam et Crateron et Antipatrum constituunt cOnfes- 
timque in tutorum obsequia iurant. 

3. Cum equites quoque idem fecissent , pedites indignati l 
nullas sibi consiliorum partes relictas Aridaeum , Alexandri 
fratrem, regem appellant satellitesque ilii ex tribu sua le- 



92 TBOGI POMPBI Xin 3. 4 

2gVBt et nomine Philippi patris yocari iubent. Quae cum 
nuntiata equitibus essent, legatos ad mitigandos eorum ani- 
mos duos ex proceribus, Attalum et Meleagrum, mittunt^ 
qui potentiam ex vulgi adulatione quaerentes omissa lega- 

Stione militibus consentiunt. Statim et seditio crevit, ub! 

4caput et consilium habere.coepit. Tum ad' relegandum equi- 

5tatum cuncti in regiam armati inrumpunt: qub cognito 
equites trepidi ab urbe discedunt castrisque positis et ipsi 

6 pedites terrere coeperunt. Sed nec procerum inter se odia 
Tcessabant. Attalus ad interficiendum Perdiccam, ducem 
8partis alterius, mittit: ad quem armatum et ultro vocantem 

cum accedere percussores ausi non fuissent, tanta constan- 
tia Perdiccae fuit, ut uHro ad pedites veniret et in contio- 

9 nein vocatos edoceret, quod facinus molirentur; respicerent 
contra quos arma sumpsisseut: non illos Persas sed Mace- 
donas^ non hostes sed cives esse; plerosque etiam cogna- 
tos eorum, certe conmilitones , eorundem castrorum ac 

10 periculQrum socios : edituros deinde egregium hostibus suis 
spectaculum, ut quorum armis victos se doleant, eorum 
mutuis caedibus gaudeant,parentaturosque sanguine suo ma- 
nibus hostium a se interfectorum. 

1 4. Haec cum pro singulari facundia sua Perdicca per- 
orasset, adeo movit pedites, ut probato consilio eius dux ab 

2 omnibns legeretur. Tum equites in concordiam revocati 
3in Aridaeum regem consentiunt.. Servata est portio regni 

4 Alexandri filio , si natus esset. Haec agebant posito in me- 
dio Alexandri corpore, ut maiestas eius testis decretorum 
esset. 

5 His ita conpositis Macedoniae et Graeciae Antipater 
praepoAitur; regiae pecuniae custodia Cratero traditur; cas- 
trornm et exercitus et rerum cura Meleagro et Perdiccae 

6adsignatur; iubeturque Aridaeus rex corpus Alexandri in 

7 Ammonis templum deducere. Tunc Perdicca , infensus se- 
ditionis auctoribus, repente ignaro collega lustrationem 

8 castrorum propter mortem regis in posterum edicit. Post- 
quam armatum exercitum in campo constituit , consentienti- 

9 bus universis evocatos , dum transit , de singulis manipulis 
seditiosos supplicio tradi occulte iubet. Reversus inde inter 



XIII 4. 5 HIST. PHIL. EPIT. 93 

principes provincias dividit, simul ut aemulos removeret 
et munus imperii benefieii sui faceret. Prima Ptolemaeo lo 
Aegyptus et Asiae Libyaeque pars sorte evenit, quem 
ex gregario mjlite Alexander virtutis causa provexerat; cui il 
ad tractandam provinciam Cleomenes, qui Alexandnam ae- 
dificaverat , additur. Confinem huic provinciae Syriam Lau- 12 
medon Mytilenaeus, Ciliciam Philotas accipiunt. Pitho 
Ulyrius Mediae maiori , Atropatos minori socer Perdiccae 13 
praeponitur. Susiana gens Coeno , Phrygia maior Antigono 14 
Philippi filio adsignatur. Lyciam et Pamphyliam Nearchus, 15 
Cariam Cassander, Lydiam Menander sortiuntur. LeonatolG 
minor Phrygia evenit; Thracia et regiones Pontici maris 
Lysimacho, Cappadocia cum Paphlagonia Eumeni dafa. 
Summus castrorum tribunatus Seleuco Antiochi filio cessit. 17 
Stipatoribus regis satellitibusque Cassander filius Antipatri 18 
praeficitur. In Bactriana ulteriore et Indiae regionibus prio- 19 
res praefecti retenti. Terras inter amnes Hydaspem et20 
Indum Taxiles habebat. In colonias in Indis conditas Pithon 21 
Agenoris filius mittitur. Parapameson finem Caucasi montis 
Oxyartes accepit. Arachossi Cedrussique Sibyrtio traduntnr; 22 
Drancae et Arei . Stasanori. Bactrianos Amyntas sortitur, 23 
Sogdianos Sulceus f Stagnor, Parthos Philippus, Hyrcanos 
Phrataphernes, CarmanosTIeptolemua, Persas Peucestes, Ba- 
bylonios Archon Pellaeus , Arcesilaus Mesopotamiam. Haec 24 
divisio veluti fatate munus singulis contigisset, ita magna 
inerementorum memoria plurimis fuit : siquidem non magno 25 
post tempore, quasi regna, non praefecturas divisissent, 
sic reges ex praefectis facti magnas opes non sibi tantum 
paraverunt , verum etiam posteris reliquerunt; 

5. Dum haec in oriente sTguntur, in Graecia Athenienses i 
et Aetoli bellum, quod iam vivo Alexandro moverant, sum- 
mis viribus instruebant. Causae belli erant, quod reversus 2 
ab India Alexanderepistulas in Graeciam scripserat, quibus 
onrnium civitatium' exules , praeter caedis damnati , restftue- 
bantur. Quae recitatae praesenti universa Graecia in mer- 3 
catu Olympiaco magnos motus fecernnt , quia plurimi non 4 
legibus pulsi patria, sed per factionem principum fuerunt, 
verentibus isdem principibus , ne revocati potentiores in re 



94 . TROGI POMPEI XIII 5. 6 

6 publica fierenl. Palam fgitur iara tnnc multae civftates liber- 

6 tatem bello vindicaftdam fremebant. Principes tamen omnium 

7 Athenienses et Aetoli fuere. Quod cum nuntiatnm Alexan- 
dro esset , mille naves longas sociis imperari praeceperat, 
quibus in occidente bellum gereret, excursurusque cum va- 

Slida manu fuerat ad Athenas delendas. Igitur Athenienses 
contracto XXX milium exercitu et ducentis navibus belluni 
cum Anlipatro, cui Graecia sorte evenerat, gerntit enmqn« 
detractantem proelium et Heracleae urbis moenibus tuen- 

9tem se obsidione cingunt. Eodem tempore Demosthenes, 
Atheniehsis orator, pulsus patria ob crimen accepti ab Har- 
palo auri, qui crudelitatem Alexandri fugerat, quod civita- 
tem in eiusdem Alexandri bellum inpelleret, forte Megaris 

10 exulabal : qui ut missum ab Atheniensibus Hyperidem lega- 
tum cognovit, qui Peloponnenses in societatem armorum 
sollicitaret , secutus eum Sicyona , Argos et Corinthum ce- 

11 terasque civitates eloquentia sua Atheniensibus iunxit. Ob 
quod factum missa ab Atheniensibus obviam nave ab exilio 

12 revocatur. Interim in obsidione Antipatri Leosthenes, dux 
Atheniensium , telo a muris in transeuntera iacto occiditur. 

13 Quae res tantum animorum Antipatro dedit, ut etiam val- 
14lum rescinderet. Auxilium deinde a Leonato per legatos 

pelit., qui cum venire cum exercitu nuntiatus esset, obvii 
ei Athenienses cum instructis copiis fuere, ibiquc equestri 

15 proelio gravi vulnere ictus extinguitur. Antipater tametsi 
auxilia sua videret victa , niorte tamen Leonati laetatus est : 
quippe et aemulum sublatum et vires eius accessisse sibi 

16 gratulabatur. Statim igitur exercitu eius recepto , cum par 
hostibus etiam proelio videretur, solutus obsidione in Ma- 

17 cedoniam concessit. Graecorum quoque copiae finibus Grae- 
ciae hoste pulso in urbes dilapsae. 

1 6. Interea Perdicca bello Ariarathi, regi Cappadocum, 
inlato proelio victor nihil praemii praeter vulnera et peri- 

2 cula rettulit : quippe hostes ab acie in urbem recepti occisis 
coniugibus et liberis domos quisque suas cum omnibus co- 

3piis incenderunt. Eodem congestis etiam servitiis semet 

ipsi praecipitant, ut nihil hostis victor suarum rerum praeter 

4 incendii spectaculo frueretur. Inde , ut viribus auctoritatem 



Xm e. 7 HIST. PHIL. EPIT. 95 

regiam adquireret, ad nuptias Cleopatrae, sororis Alexandri 
fliagni et alteriag Alexandri quondam uxoris, non aspernante 
Olympiade matre eius intendit : sed prius Antipatrum sub 5 
adfinilatis obtentu capere cupiebat. Itaque fingit se in matri- 6 
monium filiam eius petere , quo facilius ab eo supplementum 
tironum ex Macedonia obtineret. Quem do)um praesentiente 7 
Antipatro, dum duas eodem tempore uxores quaerit, neutram 
obtinuit. Post haec bellum inter Antigonum et Perdiccam 8 
oritur. • Antigono Crateros et Antipater auxilinm ferebant, qui 9 
facta cum Atheniensibus pace Polyperconta Graeciae etMa- 
cedoniae praeponunt. Perdicca aiienatis rebns Aridaeum et lo 
Alexandri magni filium in Cappadocia, quorum cura illi man- 
data fuerat, de summa belli in consilium adhibet. Quibusdam ii 
placebat bellum in Macedoniam transferri, ad ipsum fontem 
et caput regni, ubi etOIympias esset, mater Alexandri, non 12 
mediocre momentum parlium, et civium favor pr-opter Ale- 
xandri Philippiqne nomina : sed in rem visum est ab Aegypto 15 
incipere , ne in Macedoniam profectis Asia a Ptolemaeo oc- 
cuparetur. Eumeni praeter provincias, quas acceperat, 14 
Paphlagonia et Caria et Lycia et Phrygia adiciuntur. Ibi is 
Crateron et Antipatrum opperiri iubetur: adiutores ei dan- 
tur cum exercitibus frater Perdiccae Alcetas et Neoptole- 
mus; Clito cura classis tradrtnr; Cilicia Philotae adeoipta 16 
Philoxeno datur; ipse Perdicca Aegyptum cum ingenti exer- 
citu petit. Sic Maoedonia in duas partes discurrentibus du- 17 
cibus in sua viscera armatnr, ferrumque ab hostili bello in 
civilem sanguinem vertit, exemplo furentium manus ac 
membra sua ipsa caesura. Sed Ptolemaeus in Aegypto sol- 18 
lerti industria magnas opes parabat : quippe et Aegyptios 19 
insigni moderatione in favorem sui sollicitaverat et reges 
finitimos benefieiis obsequiisque devinxerat; terminos quo-20 
que imperii adquisita Cyrene urbe ampliaverat factusque iam 
tantus erat, ut non tam timeret hostem quam timendus ipse 
hostibns esfiet. 

7. Cyrene autem condita fuit ab Aristaeo, cui noraeni 
Batto propter linguae obligationem fuit. Huius pater Cirnus, 2 
rex Therae insulae , cum ad oraculum Delphos propter de- 
decns adulescentM ^lii nondum loquentis denm depreca- 



96 TROOI POMPBI XIII 7. 8 

tnrus veiMsset, responsum accepit, quo iubebatur filius 
eius Battus Africam petere et urbem Cyrenen condere: 
3usum ibi linguae accepturum. Cum responsum ludibrio 
simile videretur propter solitudinem Therae insulae , ex qua 
coloni ad urbem condendam in Africam tam vastae regionis 

4 proficisci iubebantur , res omissa est. Interiecto deinde tem- 
pore velut contumaces pestilentia deo parere conpelluntur, 

* quorum tam insignis pancitas fnit, ut vix unam uavem con- 

5 plerent. Cum yenissent in Ah^icam , pulsis accolis montem 
Cyran et propter amoenftatem loci et propter fontis uberta- 

6 tem occupavere. Ibi Battus dux eorum linguae nodis solutis 
loqui primum coepit, quae res aoimos eorum ex promissis 
dei iam parte percepta in reliquam spem condendae urbis 

7 accendit. Positis igitur castris opinionem veteris fabulae ac- 
cipiunt, Cyrenen, eximiae pulchritudinis virginem, a Thes- 
saliae monte Pelio ab Apolline raptam perlatamque in eius^ 
dem montis iuga, cuius collem occupaverant, a deo reple- 
tam qnattuor pueros peperisse, Nomium, Aristaeum, Au- 

8 tuchum , Agreum ; missos a patre Hypseo , rege Thessaliae, 
qui perquirerent virginem , loci amoenitate captos in isdero 

9 terris cum virgine resedisse ; ex his pueris tres adultos in 

10 Thessaliam reversos avita regna cepisse : Aristaeum in 
Arcadia late regnasse , enmque primum et apium et mellis 
usum et lactis ad coagula hominibus tradidisse solstitialis- 

11 que ortus sideris primum invenisse. Quibus auditis Bat- 
tus virginis nomine ex responsis agnito urbem Cyrenen 
condidit. 

1 8. Igitur Ptolemaeus huius urbis auctus virihus bellnm 

2 in adventum Perdiccae parabat. Sed Perdiccae plus odium 
arrogantiae quam vires hostium nocebat , quam exosi etiam 

3socii ad Antipatrum gregatim profugiebant. Neoptolemus 
quoque in auxilium Eumeni relictus non solum transfugere, 

4 verum etiam prodere partium exercitum voluit. Quam rem 
cum praesensisset Eumenes, cnm proditore decernere proe- 

5 lio uecesse habuit. Victus Neoptolemus ad Antipatrum 
et Polyperconta profugit hisque persuadet, ut continuatis 
mansionibus laeto ex victoria et securo fuga sua Eumeni 

6 superveniant. Sed res Eumenen non latuU. Itaque insidiae 



7 



Xm 8. XIV 1 HIST. PHIL. EPIT. 97 

in insidiatores versae, et qui securum adgressuros se pnta- 
bant, securis in itiner^ et perYigilio noctis fatigatis occur- 
sum est. In eo proelio Polypercon occiditur. Neoptole- 
mus quoque cum Eumene congressus diu mutuis vulneribus 
acceptis conluetatus est; in summa victus occumbit. YictorQ 
igitur duobus proeliis continuis Eumenes' adflictas partes 
transitione sociorum paululum sustentavit. Ad postremum 10 
tamen Perdicca occiso ab exercitu hostis ciim Pithone [et] 
Illyrio et Alceta, fratre Perdiccae, appellatur beliumque ad- 
versus eos Antigono decernitur. 



LIBER Xlin. 

1 . Lumenes ut Perdiccam occfsum , se hostem a Ma- 1 
cedonibus iudicatum bellumque Antigono decretum cogno- 
vit , ultro ea militibus suis indicavit , ne fan^a aut rem in 2 
maius extolleret aut militum animos rerum novitate terreret; 
simul ut an circa se animati essent cognosceret , sumptu- 3 
rus consilium ex motu universorum. Constanter tamen prae- 4 
fatns est : si cui haec terrori essent , habere eum discedendi 
potestatem. Qua voce adeo cunctos in studium partium5 
suarum indpxit, ut ultro bellum omnes hortarentur rescis- 
surosque se ferro decreta Macedonum adfirmarent. Tunc6 
exercitu in Aeoliam promoto pecunias civitatibus imperat, 
recusautes ddre hostiliter diripit. Inde Sardis profectus ad 7 
Cleopatram, sororem Alexandri magni, ut eius voce cen- 
turiones principalesque confirmarentur : existimaturos ibi 
maiestatem regiam verti , unde soror Alexandri staret. Tanta 8 
veneratio magnitudinis Alexandri erat, ut etiam per vestigia 
mulierum favor sacrati eius nominis quaereretur. Cum re- 9 
versus in castra esset, epistulae totis castris abiectae inve- 
niuntur, quibus iis, qui Eumenis caput ad Aiitigonum detulis- 
sent, magna praemia definiebantur. His cognitis EumeneslO 
vocatis ad contionem militibus primo gratias agit, quod 
nemo inventus esset, qui spem cruenti praemii fidei sacra- 

lUSTINUS. 7 



98 TROGT POMPEI XIV 1. 2 

llinenti anteponeret; tum deinde callide subnectit confictag 
has a se epistulas ad experiundos^ suorum animos esse. 

12 Ceterum salutem suam in omnium potestate esse , nec Anti- 
gonum nec quemquam ducum sic velle vincere, ut ipse in 

13 se exemplum pessimum statuat. Hoc facto et in praesenti 
labantium animos deterruit et in futurum providit, ut, si 
quid simile accidisset, non se abhoste corrumpi, sed ab 

14 duce temptari arbitrarentur. Omnes igitur operam suam 
certatim ad custodiam salutis eius oiferunt: 

1 2. cum interim Antigonus cum exercitu supervenit cas- 

2 trisque positis postera die in aciem procedit. Nec Eume- 
nes moram proelio fecit, qui viclus in munitum quoddam 

3 castellum confugit : ubi cum videret se fortunam obsidionis 
subiturum, mai9rem exercitus partem dimisit, ne aut con- 
sensu multitudinis hosti traderetur aut obsidio ipsa multitu- 

4 dine gravaretur. Legatos deinde ad Antipatrum, qui solus 
par Antigoni viribus videbatur, supplices mittit: a quo cum 
auxilia Eumeni missa Antigonus didicisset, ab obsidione 

5 recessit. Erat quidem solutus ad tempus metu moHis Eu- 
menes^ sed nec salutis dimisso exercitu magna spes erat. 

6 Omnia igitur circumspicienti optimum visum est ad Alexandri 
magni Argyraspidas, invictum exercitum et tot victoriarum 

7 praefulgentem gloria , decurrere. Sed Argyraspides post 
Alexandrum omnes duces fastidiebant, sordidam militiam 

8sub aliis post tanti regis memoriam existimantes. Itaque 
Eumenes blandimentis agere^ suppliciter singulbs adloqui, 
nunc commilitones suos, nunc patrpnos appellans, pericu- 
lorum orie*ntalium socios, nunc refugia salutis suae et 

9 unica praesidia : commemorans solos esse , quorum virtute 
oriens sit domitus, solos, qui militiam Liberi patris, qui 

loHerculis monumenta superarint: per hos Alexandrum mag- 
num factum; per hos divinos honores et inmortalem glo- 

llriam consecutum: orat, ut non tam ducem se quam com- 
militonem recipiant unumque ex corpore suo esse velint. 

12Receptas hac lege paulatim imperium^ primum monendo 
singulos, mox quae perperam facta erant Jblande corri- 
g:endo usurpat: nihil in castris sine illo agi, nihil adminis- 
Irari sine sollertia illius poterat. 



XIV 3. 4 HIST. PHIL. EPIT. 99 

3. Ad postremum cum Antigonum venire cum exercitu i 
nuntiatum esset, conpellit in aciem descendere. Ibi <fum2 
ducis imperia contemnunt, hostium virtute superantur. Ins 
eo proelio non gloriam tantum tot bellorum cum coniugibus 
et liberis, sed et praemia longa militia parta perdiderunt. 
Sed Eumenes, qui auctor cladis erat nec aliara spem saIu-4 
tis reliquam habebat , victos hortabatur. Nam et virtute eos 5 
superiores fuisse adfirmabat : quippe ab his V milia hostium 
caesa, et si in bello perstent, ultro hostes pacem petitu- 
ros. Damna, quibus se victos putent, duo milia mulierum6 
et paucos infantes et servitia esse, quae melius vincendo 
possint reparare quam deserendo victoriam. Porro Ar-7, 
gyraspides neque fugam se temptaturos dicunt post damna 
patrimoniorum et post coniuges amissas, neque belium ges- 
turos contra liberos suos ; ultroque eum convitiis agitant, 8 
quod se post tot annos emeritorum stipendiorum redeuntes 
domum cum praemiis tot bellorum ab ipsa missione rursus 
in novam militiam inmensaque bella revocayerit , et a laribus 9 
iam quodam modo suis et ab ipso Ilmine patriae abductos 
inanibus promissis deceperit : nunc quoque amissis omnibus lo 
felicis militiae quaestibus ne victos quidem in miseria et inopi 
senecta quiescere sinat. Ignaris deinde ducibns confestim 11 
ad Antigonum legatos mittunt petentes, ut sua reddi iubeat. 
Is redditurum se pollicetur, si Eumenen sibi tradant. Qui- 12 
bus cognitis Eumenes cum paucis fugere temptavit: sed 
retractus, desperatis rebus, cum concursus mukitudinis 
factus esset, petit ut postremum sibi adloqui exercitum 
liceret. 

* ' 4. lussus ab universis dicere facto silentio laxatisque 1 
vinculis prolatam, sicut erat catenatus, manum ostendit: 
^Cernitis, milites' inquit, ^habitum atque ornamenta ducis2 
vestri , quae mihi nou hostium quisquam inposuit : nam hoc 
etiam in solacio foret: vos me ex victore victum, vos me3 
ex imperatore captivum fecistis; quater intfa4iunc annum in 
mea verba iure iurando obstricti estis. Sed ista omitto : ne- 4 
que enim miseros convitia decent: unum oro, si proposito- 5 
rum Antigoni in meo capite summa consistit, intervos^me 
velitis mon. Nam neque illius interest, quemadmodum aut6 

7* 



100 TROGI POMPEI XIV 4. 5 

7 ubi cadam , et ego fuero ignominia mortis liberatus. Hoc si 
inpetro, solvo vos iure iurando, quotiens vos sacramento 

8mihi devovistis. Aut si ipsos pudet roganti vim adhibere, 
ferrum huc date et permittite, quod vos facturos pro im- 
peratore iurastis , imperatorem pro vobis sine religione iuris 

9 iurandi facere.' Cum non obtineret , preces in iram vertit. 

10 *At vo^ ait, ^devota capita, respiciant di periuriorum vindi- 
ces talesque vobis exitus dent, quales vos ducibus vestris 

11 dedistis. Nempe vos idem paulo ante et Perdiccae sanguine 
12estis aspersi et in Antipatrum eadem moliti. >^ Ipsum denique 

Alexandrum, si fas fuisset eum mortali manu cadere, inter- 

ISempturi, quod maximum erat, seditionibus agitastis. Ultima 

nunc ego perfidorum victima has vobis diras atque inferias 

14 dico : ut inopes extorresque omne aevum in hoc castrensi 
exilio agatis devorentque vos arma vestra, quibus plures 

15 vestros quam hostium duces absumpsistis.' Plenus deinde 
16ira custodes suos praecedere ad Antigoni castra coepit. Se- 

quitur exercilus ^prodito imperatore suo et ipse captivus, 
17 triumphumque de se ipse ad victoris castra ducit, omnia 

auspicia regis Alexandri et tot bellorum palmas laureasque 
I8una secum victori tradentes: et ne quid deesset pompae, 
19 elephanti quoque et auxilia orientalia subsecuntur. Tanto 

pulchrior haec Antigono quam Alexandro tot victoriae fue- 

runt, ut, cum ille orientem vicerit, hic etiam eos, a quibus 
20oriens victus fuerat, superaverit. Igitur Antigonus domito- 

res illos orbis exercitui suo dividit; redditis eorum quae in 
21 victoria ceperat. Eumenem vero verecundia prioris amici- 

tiae in conspectum suum venire prohibitum adsignari custo- 

dibus praecepit. 
1 5. Interea Eurydice, uxor Aridaei regis , ut Polyper- 

conta a Graecia redire in Alacedoniam cognovit et ab eo 
2arcessitam Olympiada, muliebri •aemulatione perculsa, ab- 

utens valetudine viri, cuius officia sibi vindicabat, scribit re- 
3gis nomine Pi)lyperconti : Cassandro exercitum tradat, in 

quem regni administrationera rex transtulerit. Eadem et ia 
4Asiam Anligono per epistulas nuntiat.' Quo beneficio de- 

vinctus Cassander nihil non ex arbilrio muliebris audaciae 
5 gerit. Dein profectus in Graeciam multis civitatibus bellum 



XIV 5. 6 HIST. PHIL. EPIT. 1 01 

infert. Quarum excidio velul vicino incendio territi Spartani 6 
urbem, quam semper. armis, non liiuris defenderant, tunc 
contra responsa fatorum et veterem maiorum gloriam armis 
diffisi murorum praesidio includunt. Tantum eos degenera- 7 
visse a maioribus , ut , cum multis saeculis murus urbi virtus 
civium fuerit, tunc cives salvos se non existimaverint fore, 
nisi intra muros laterent. 

Dum haec aguntur, Cassandrum a Graecia turbatusS 
Macedoniae status domum revocavit. Namque Olympias, 9 
mater Alexandri regis , cum ab Epiro in Macedoniam prose- 
quente Aeacida, rege Molossorum, veniret, prohiberique 
finibus ab Eurydice et Aridaeo rege coepisset : seu memoria 10 
mariti seu magnitudine filii et indignitate rei moti Macedones 
ad Olympiada transiere , cuius iussu et Eurydlce et rex oc- 
ciditur, sex annis post Alexandrum potitus regno. 

6. Sed nec Olympias diu regnavit. Nam cum principum l 
passim caedes muliebri magis quam regio more fecisset , fa- 
vorem siii in odium vertit. Itaque audito Cassandri adventu 2 
diffisa Macedonibus cum nuru Roxane et nepote Hercule in 
Pydnam urbem concedit. Proficiscenti Deidamia, Aeacidae3 
regis filia, et Thessalonice privigna, et ipsa clara Philippi 
patris nomine, multaeque aliae principum matronae, spe- 
ciosus magis quam utilis grex, comites fuere. Haec cum4 
nuntiata Cassandro essent, statim citato cursu Pydnam venit 
et ufbem obsidione cingit. Cum fame ferroque urgueretur 5 
Olympias^ longae obsidionis taedio pacta salute victori se 
tradidit. Sed Cassander ad contionem vocato populo , scis- 6 
citaturus quid de Olympiade fieri velint, subornat parentes 
interfectorum , qui sumpta lugubri veste crudelitatem mulie- 
ris accusarent. A quibus accensi Macedones sine respectu 7 
pristinae maiestatis occidendam decernunt, immemores pror- 8 
sus, quod per filium efus virumque non solum vitam ipsi 
inter finitimos tutam habuissent, verum etiam tantas opes im- 
periumque orbis quaesissent. Sed Olympias ubi obstinatos 9 
venire ad se armatos videt, veste regali, duabus ancillis in- 
nixa ultro obviam procedit. Qua visa percussores adtoniti 10 
fortuna maiestatis prioris et tot in ea memoriae occurrenti- 
bus regum suorum nominibus substiterunt : donec a Cas-ll 



102 TROGI POMPEI XIV 6. XVI 

sandro missi sunt , qni eam confoderent , non refuglentem 
gladium nec vulnera aut muliebriter vociferantem , sed viro- 
rum fortium more pro gloria veteris prosapiae morti suc- 
cumbentem , ut Alexandrum posses etiam in moriente matre 

12 cognoscere. Compsisse insuper expirans capillos et veste 
crura contexisse fertur, ne quid posset in corpore eius 

ISindecorum videri. Post baec Cassander Thessalonicen , re- 
gis Aridaei filiam, uxorem duxit; filium Alexandri cum ma- 
tre in arcem Amphipolitanam custodiendos mittit. 



LIBER XV. 

1 1. Ferdicca et fratre eius, Eumene ac Polyperconte 
ceterisque ducibus diversae partis occisis finitum certamen 
inter successores Alexandri magni videbatur, cum repente 

2inter ipsos^victores nata discordia est : quippe postulantibus 
Ptolemaeo et Cassandro et Lysimacho ut pecunia in praeda 

. capta provinciaeque dividerentur, Antigonus negavit se in 
eius belii praemia socios admissurum, in cuius periculum 

3soIus descenderit; et ut honestum adversus socios bellum 
suscipere videretur , divulgat se Olympiadis mort^em a Cas- 
sandro interfectae ulcisci velle et Alexandri regis sui filium 

4 cum matre obsidione Amphipolitana liberare. His cognitis 
Ptolemaeus et Cassander inita cum Lysimacho et Seleuco 

5 societate bellum terra marique enixe instruunt. Tenebat 
Ptolemaeus Aegyptum cum Africae parte maiore et Cypro 
et Phoenice. Cassandro parebat Macedonia cum Graecia. 

6 Asiam et partes orientis occupaverat Antigonus, cuius filius 
Demetrins prima belli congressione a Ptolemaeo apud Ga- 

7 malam vincitur. In quo proelio maior Ptolemaei moderatio- 
8nis gloria quam ipsius victoriae fuit: siquidem et amicos 

Demetrii non solum cum suis rebus, verum etiam additis in- 
super muneribus dimisit, et ipsius Demetrii privatum omne 



X\' 1. 2 HIST. PHIL. EPIT. 103 

instnimentum ac familiam reddidit adiecto honore verborum, 
non se propte^ praedam , sed propter dignitatem inisse bel- 9 
lum , indignatum, quod Antigonus devictis diversae factionis 
ducibus solus communis victoriae praemia corripuisset. 

2. bum haec aguntur , Cassander ab Apollonia rediens i 
incidit in Autariatas, qui propter ranarum muriumque multi- 
tudinem relicto patrio solo sedes quaerebant: veritus, ne2 
Macedoni^;n occuparent, facta pactione in societatem eos 
recepit agrosque iis ultimos Macedoniae adsignat. Deinde, 3 
ne Hercules Alexandri filius, qui annos XIIII excesserat, 
favore paterni nominis in regnum Macedoniae vocaretur, 
occidi eum tacite cum matre Barsine iubet corporaque eo- 
rum terra obrui, ne caedes sepultura proderetur: et quasi4 
parum facinoris in ipso primum rege, mox in matre eius 
Olympiade ac filio admisisset, alterum quoque filium cum5 
matre Roxane pari fraude interfecit, scilicet quasi regnum 
Macedoniae, quod adfectabat, aliter consequi quam scelere 
non posset. 

Interea Ptolemaeus cum Demetrio navali proelio iterato 6 
congreditur et amissa classe hostique concessa victoria in 
Aegyptum refugit. Demetrius fiiium Ptolemaei Leontiscum 7 
et fratrem Menelaum amicosque ejus cum privati instrumenti 
ministerio , pari provocatus antea munere , Aegyptum remit- 
tit : et ut appareret eos non odii , sed dignitatis gloria ac- 8 
censos , donis muneribusque inter ipsa bella contendebant. 
Tanto honestius tunc bella gerebantur quam nunc amicitiae 9 
coiuntur. Hac victoria elatus Antigonus regem se cum De- lo 
metrio filio appellari a populo iubet. Ptolemaeus quoque, 11 
ne minoris apud suos auctoritatis haberetur, rex ab exercitu 
cognominatur. Quibus auditis Cassander et Lysimaehus et 12 
ipsi regiam sibi maiestatem vindicaverunt. Huius honoris or- 13 
namentis tam diu omnes abstinuerunf,*quam diu filii regis sui 
superesse potuerunt. Tanta in illis verecundia *erat, ut cum 14 
opes regias haberent, regum tamen nominibus aequo animo 
caruerint, quoad Alexandro iustus heres fuit. Sed Ptole-15 
maeus et Cassander ceterique factionis. alterius duces cum 
carpi se singulos ab Antigono viderent, dum privatum sin- 
gulorum, non dommune universorum bellum ducunt nec 



104 TROGI POMPEI XV Z, 3 

auxilium ferre alter alteri yolunt, quasi victoria unius, non 
^ 16 omnium foret : per epistulas se invicem coufirmantes tempus, 

locnm coeundi cqndicunt bellumque communibus nribns 
17 instruunt. Cui cum Cassander interesse propter finitimum 

bellum non pos&et, Lysimachum cum ingentibus copiis in 

auxiHum sociis mittit. 
1 3. Erat hic Lysinachus inlustri quidem Macedomae loco 

natus, sed virtutis experimentis omni nobilitate clarior; 
2quae tanta in illo fuit, ut animi magnitudh^e philosophiam 

ipsara viriumque gloria omnes , per quos oriens domitus est, 
Svicerit: quippe cum Alexander magnus CaHisthenen philo- 

sophum propter salutationis Persicae interpellatum morem 

insidiarum, quae sibiparatae fuerant, conscium fuisse iratus 
4finxisset eumque truncatis crudeHter omnibus membris 

abscisisque auribus ac naso labiisque deforme ac miseran- 
5dum spectaculuni reddidisset, insuper in cavea cum cane 
6 clausum ad metum ceterorum circumferret : tunc Lysimachus, 

audire Callisthenen et praecepta ab eo virtutis accipere 

solitus, niiseratus tanti viri non culpae,.^ed libertatis poe- 

nas pendentis^ yenenum ei in remedia calamitatium dedit. 
7Quod adeo Alexander aegre tulit, ut eum obici ferocissimo 

8 leoni iuberet. Sed cum ad conspectum eius concitatus leo 
impetum fecisset, manum amiculo involutam Lysimachus in os 

9 leonis inmersit abreptaque lingua feram exanimavit. Quod 
cum nuntiatum regi esset, admiratio in satisfactionem cessit, 
carioremque eum propter constantiam tantae virtutis habuit. 

10 Lysimachus quoque magno animo regis veluti parentis con- 

11 tunieliam tulit. Denique omni ex animo huius facti memoria 
exturbata post in India insectanti regi quosdam palantes 
hostes, cum a satellitum turba equi celeritate desertus esset, 
solus ei pet inmensas .harenarum moles cursus comes fuit. 

12Qnod idem ante Philippus, frater eius, cum facere voluis- 

13set, inter iffianus regis expiraverat. Sed Lysimachum de- 
siliens equo Alexander hastae cuspide ita in fronte vulnera- 
vit^ut sanguis aliter cludinon possetquam [cum]diadema sibi 
demptum rex alligandi vulnens causa capiti eius inponebat. 

14Quod auspicium primum regalis maiestatis Lysimacho fuit. 

15 Sed et post Alexandri mortem , cum inter successores eius 



XV 3. 4 HIST. PHIL. EPIT. 105 

proyiDciae dividerentur, ferocissimae gentes qnasi omnium 
fortissimo adsignatae sunt: adeo etiam consensu universorum 16 
palmam virtutis inter ceteros tulit. 

4. Priusquam belium inter Ptolemaeum sociosque eius i 
adversus Antigonum committeretur^ repente ex Asia maiore 
digressus Seleucus novus Antigono hostis accesserat. Huius 2 
quoque virtus clara et origo admirabilis fuit : ^iquidem mater S 
eius Laudice, cum nupta esset Antiocho, claro inter Philippi 
duces viro, visa slbi est per quietem ex concubitu Apollinis 
concepisse, gravidamque factam munus concubitus a deo4 
anulum accepisse, in cuius gemma anchora sculpta esset, 
iussaque donum filio quem peperisset dare. Admirabilem fe- 5 
cit hunc visum et anulus, qui postera die eiusdem sculpturae 
in lecto inventus est , et figura [anchorae] ; quae in femore 
Seleuci nata cum ipso parvulo fuit. Quamobrem Laudice 6 
anulum Seleuco eunti cum Alexandro magno ad Persicam 
militiam , edocto de origine sua , dedit. Ubi post mortem 7 
Alexandri occupato regno orientis urbem condidit, ibi quoque 
geminae originis memoriam c<onjsecravit. Nam et urbem ex 8 
Antiochi patris nomine Antiochiam vocavit et campos vicinos 
urbi Apollini dicavit. Originis eius argumentum etiam in9 
posteris mansit: siquidem filii nepotesque eius anchoram iti 
femore veluti notam generis naturalem habuere. Multa in 10 
oriente post divisionem inter socios regni Macedonici bella 
gessit. Principio Babylona cepit; inde auctis ex victoria 11 
viribus Bactrianos expugnavit. Transitum deinde in Indiam 12 
fecit, quae post mortem Alexandri, veluti cervicfbus iugo 
servitutis excusso, praefectos eius occiderat. Auctor liber- 13 
tatis Sandrocottus fuerat, sed titulum libertatis post victoriam 
in servitutem verterat: siquidem occupato regno populum, 14 
quem ab externa dominatione vindicaverat , ipse servitio 
premebat. Fuit hic humili quidem genere natus, sed ad regni 15 
potestatem maiestatenuminis inpulsus: quippe cnm procaci- 16 
tate sua Nandrum regem oiTendisset, interfici a rege iussus 
salutem pedum celeritate quaesierat. Ex qua fatigatione 17 
cum somno. captus iaceret, leo ingentis formae ad dormientem 
accessit sudoremque profluentem lingua ei detersit experge- 
factumque blande reliquit. Hoc prodigio primum ad spem 18 



J06 TBOGIPOMPBI XV 4. XVII 

regni inpulsus contractis latronibus Indos ad novitatem regni 

19 soliicitavit. Hoiienti deinde bellum adversus praefectos 
Alexandri elepliantus ferus infinitae magnitudinis ultro se 
obtulit et veluti domita mansuetudine eum tergo ex- 

20 cepit duxque belli et proeliator insignis fuit. Sic adquisito 
regno Sandrocottus ea tempestate, qua Seleucus futurae 

21 magnitudinis fundamenta iaciebat, Indiam possidebat: cum 
quo facta pactione Seleucus compositisque in oriente rebus 

22 in bellum Antigoni descendit. Adunatis Igitur omnium so- 
ciorum copiis proeUum committitur : in eo Antigonus occidi- 

23 tur, Demetrius filius eius in fugam vertitur. Sed socii pro- 
fligato bello denuo in semet ipsos arma vertunt et, cum de 
praeda non convenirent, iterum in duas factiones diducuntur. 

24 Seleucus Demetrio , Ptolemaeus Lysimacho iunguntur. Cas- 

25 sandro defuncto Philippus filius succedit. Sic qdifti ex inte- 
gro nova Macedoniae bella nascuntur. 



LIBER XVI. 

1 1. Fost Cassandri regis filiique eius PhiHppi continuas 
mortes Thessalonice regina, uxor Cassandri, non magno 
post tempore ab Antipatro filio , cum vitam etiam per ubera 

2 materna deprecaretur, occiditur. Causa parricidii fuit, quod 
post mortem mariti in divisione inter fratres regni propensior 

3 fuisse pro Alexandro videbatur. Quod facinus eo gravius 
omnibus visum est , quod nullum maternae fraudis vestigium 

4 fuit : quamquam in parricidio nulla satis causa ad sceleris 

6 patrocinia praetexi potest. Post haec igitur Alexander in 
ultionem maternae necis cum fratre gesturus bellum auxilium 

6a Demetrio petit, nec Demetrius spe invadendi Macedonici 

7 regni moram fecit. Cuius adventum verens Lysimachus per- 
suadet genero suo Antipatro, ut malit cum fratre in gra- 
tiam reverti quam patemum hostem in Hacedonlam admitll. 



XVI 1. 2 HIST. PHIL. EPIT. 107 

Incohatam igitur liiter fratres reconciiiationeih cum praesen- 8 
sisset Demetrius, per insidias Alexandrum interfecit occupa- 9 
toque Macedoniae regnocaedem apud exercitum excusaturus 
in contionemvocat. Ibi priorem se petitum ab Alexandro lo 
allegat, necfecisse se, sed occupasseinsidias. Regemautem li 
'se Mabedoniae vel aetatis experimentis vel causis iustiorem 
esse. Patrem enim suum etPhilippo regt etAlexandro magno 12 
socium in omni militia fuisse ; liberorum deinde Alexandri 13 
ministrum et ad persequendos defectores ducem extitisse. 
Contra Antipatrum, avum horum adulescentium, aroariorem H 
semper ministrum regniquamipsosreges fuisse. Cassandrum 15 
vero patrem, extinctorem regiae dpmus, noh feminis, non 
pueris pepercisse nec cessasse , quoad omnem stirpem re- 
giae subolis deleret. Horum scelerum ultionem , quia ne- 16 
quisset ab ipso Cassandro exigere. ad liberos eius translatam. 
Quamobrem etiamPhilippumAleiRndrumque, siquismanium 17 
sensus est, non interfecfbres suos ac stirpis suae, sed ultores 
eorum Macedoniae regnum tenere malle. Per haec mitigato 18 
populo rex Macedoniae appellatur. Lysimachus quoque cum 19 . 
bello Dromichaetis , regis Thracum, premeretur, ne eodem 
tempore adversus eum dimicare necesse haberet, tradita ei 
altera parte MacedoniaC; quae Antipatro genero eius obve- 
nerat , pacem cum eo fecit. 

2. Igitur Demetrius totis Macedoniae regni viribus in- 1 
structus cum Asiam occupare statuisset^ iterato Ptolemaeus, 
Seleucus et Lysimachus , experti priore certamine , quantae 
vires essent concordia, pactasocietate adunatisque exerciti- 
bus bellum adversus Dethetrium transferunt in^ Europam. 
His comitem se et belli socium iungit Pyrrus rex Epiri^ 2 
sperans non difficilius Demetrium amittere Macedoniam posse 
quam adquisierat. Nec spes frustra fuit: quippe exercitu 3 
eius corrupto ipsoque in fugam acto regnum Macedoniae oc- 
cupavit. Dum haec aguntur, Lysimachus generum suum An- 4 
tipatrum regnum Macedoniae ademptum sibi fraude soceri 
querentem interficit filiamque suam Eurydicen, querellarum 
sociam , in custodiam tradit : atque ita universa Cassandri 5 
domus Alexandro magno seu necis ipsius seu stirpis extinctae 
poenaspartim caede, partim supplicio, partim parricidio luit. 



1 08 TROGI POMPEI XVI 2. S 

6Demetrius quoque a tot exercitibus clrcumventus , cum pos- 
set honeste mori, turpiter se dedere Seleuco malnit. 

7 Finito bello Ptolemaeus cum magna rerum |^estamm glo- 
ria moritur. Is contra ius gentium minimo natu ex filiis ante 
infirmitatem regnum tradiderat eiusque rei popnlo rationem 

8reddiderat, cuius non minor favor in accipiendo quam patris 

9 in tradendo regno fuerat. Inter cetera patris et filii mutuae 
pietatis exempla etiam ea res amorem populi iuveni con- 
cilfaverat; quod pater regno publice ei tradito privatus offi- 
cium regi inter satellites fecerat omnique regno pulchrius 
regis esse patrem duxerat. 

1 3. Sed inter Lysimachum et Pyrrum regem, soclos pau- 
lo ante, adsiduum inter pares discordiae malum bellum mo- 

2verat.* Victor Lysimachus pulso Pyrro Macedoniam oc- 

3 cupaverat. Inde Thraciae ac deinceps Heracleae bellum 
intulerat, cuius urbls et iffitia et exitus admirabiles fuere: 

4quippe Boeotiis pestilentia laborantibus oraculum Delphis 
responderat , coloniam in Pontl regione sacram Herculi 

5 conderent. Cum propter metum longae ac perlculosae 
navigationis mortem in patria omnibus praeoptantibus 

6 res omissa esset , bellum his Phocenses intulerunt : quorum 
cum adversa proelia paterentur, Iterato ad oraculum de- 
currunt: responsum idem belli quod pestilentiae remedium 

7 fore. Igitur conscripta colonorum manu in Pontum delati 
urbem Heracleam condiderunt, et quoniam fatorum auspi- 
clis in eas sedes delatl erant, brevi tempore magnas opes 

8 paravere. Hulta deinde huius urbis adversus finitimos bella, 
multa etiam domesticae dissensionis mala fuere. Inter ce- 

9 tera magnifica vel praeclpue lllud memorablle fuit. Cum re- 
fum potlrentur Athenienses vlctisque Persis Graeclae et Asiae 
tributum in tutelam classis descripsissent, omnibus cuplde ad 
praesidium salutis suae conferentibus soll Heracleenses ob 

10 amicltiam regum Persicorum conlatlonem abnuerant. Mlssus 
itaque ab Atheniensibus Lamachus cum exercitu ad extor- 
quendum quod negabatur, dum relictis in litore navibus agros 
Heracleensium populatur, classem cum malore parte exer- 

11 citus naufragio repentinae tempestatls amlslt. Itaque cum 
neque mari posset amlssis navlbus, neque terra auderet cum 



XVI 3. 4 HIST. PHIL. EPIT. 109 

• • 

parva manu inter tot ferodssimas gentes reverti: Heracle- 
enses honestior^m beneficii quam ultionis occasionem rati 
instructos commeatibus auxiiiisque dimittunt , bene agrorum 12 
suorum populationem inpensam existimantes , si quos hostes 
habuerant amicos reddidiss^nt. 

4. Passi sunt inter plurima mala etiam tyrannidem : si- l 
quidem cum plebs et tabulas novas et divisionem agrorum di- 
vitum inpotenter flagitarent, diu re in senatu tractata , cum 3 
exitus rei non inveniretur, postremum adversus pjebem nimio 
otio lascivientem auxilia a Timotheo Atheniensium duce, . 
mox ab Epaminonda Thebanorum petivere. Utrisque ne- 4 
gantibus ad Clearchum, quem ipsi in exilium egerant, decur- 
runt. Tanta calamitatium necessitas fuit , ut cui patriam in- 5 
terdixerant, eum ad tutelam patriae vocarent. Sed Clearchus, 6 
exilio facinorosior redditus et dissensionem populi occasio- 
nem invadendae tyrannidis existimans, primo tacitus cum Mi- 7 
thridate , civium suorum hoste , coMoquitur et inita societate 
paciscitur, ut revocatus in patriam prodita ei urbe praefectus 
eius constitueretur. Postea autem insidias, quas civibus8 
paraverat, in ipsum Mithridatem verlerat. Namque cum ve- 9 
lut arbiler civilis discordiae exilio reversus esset, statuto 
tempore, quo urbem Mithridati traderet, ipsum cum amicis 
suis cepit, captum accepta ingenti pecunia dimisit. Atque lo 
ut in illo subitum se ex socio fecit hostem, sic ex defensore 
senatoriae causae repente patronus plebis evasit et adver- ii 
sus auctores potentiae suae , a quibus revocatus in patriam, 
per quqs in arce conlocatus fuerat, non solum plebem ac- 
cendit, verum etiam nefandissima quaeque tyrannicae crude-* 
litatis exercuit. Igitur populo ad contionem vocato neque 12 
adfuturnm se amplius grassanti in populum senatui ait ; inter- 
cessurum etiam , si in pristina saevitia perseveret ; quod si 13 
pares se crudelitati senatorum arbitrarentur , abiturum cum 
militibus suis neque civilibus discordiis inte/futurum ; sin 14 
vero difHdant viribus propriis, vindictae se civium non defu- 
turum. Proinde consulant sibi ipsi : iubeant abire se, an sibi 15 
malint velut causae popularis socium reraanere? His verbis 16 
sollicitata plebs summum ad eum imperium defert et^ dum se- 
natus potentiae irascitur , in servitutem se tyt annicae domi- 



1 08 TROGI POBIPEI XVI 2. S 

6Demetrius quoque a tot exercitibus circumyentus , cum pos- 
set honeste mori, turpiter se dedere Seleuco maluit. 

7 Finito bello Ptolemaeus cum magna rerum |^estarum glo- 
ria moritur. Is contra ius gentium minimo natu ex iiliis ante 
infirmitatem regnum tradiderat eiusque rei populo rationem 

8 reddiderat, cuius non minor favor in accipiendo quam patris 

9 in tradendo regno fuerat. Inter cetera patris et filii mutuae 
pietatis exempla etiam ea res amorem populi iuveni con- 
ciliaverat; quod pater regno publice ei tradito privatus offi- 
cium regi inter satellites fecerat omnique regno puichrius 
regis esse patrem duxerat. 

1 3. Sed inter Lysimachum et Pyrrnm regem, socios pau- 
lo ante, adsiduum inter pares discordiae malum bellum mo- 

2verat.' Victor Lysimachus pulso Pyrro Macedoniam oc- 

3 cupaverat. Inde Thraciae ac deinceps Heracleae bellum 
intulerat , cuius urbis et iffitia et exitus admirabiles fuere : 

4quippe Boeotiis pestilentia laborantibus oraculum Delphis 
responderat, coloniam in Ponti regione sacram Herculi 

5 conderent. Cum propter metum longae ac periculosae 
navigationis mortem in patria omnibus praeoptantibus 

6 res omissa esset , bellum his Phocenses intulerunt : quorum 
cum adversa proelia paterentur, iterato ad oraculum de- 
currunt : responsum idem belli quod pestilentiae remedium 

7 fore. Igitur conscripta colonorum manu in Pontum delati 
urbem Heracleam condiderunt, et quoniam fatorum auspi- 
ciis in eas sedes delati erant, brevi tempore magnas opes 

8 paravere. Multa deinde huius urbis adversus finitimos bella, 
multa etiam domesticae dissensionis mala fuere. Inter ce- 

9 tera magnifica vel praecipue iHud memorabile fuit. Cum re- 
fum potirentur Athenienses victisque Persis Graeciae et Asiae 
tributum in tutelam classis descripsissent, omnibus cupide ad 
praesidium salutis suae conferentibus soli Heracleenses ob 

10 amicitiam regum Persicorum conlationem abnuerant, Missus 
itaque ab Atheniensibus Lamachus cum exercitu ad extor- 
quendum quod negabatur, dum relictis iu b'tore navibus agros 
Heracleensium populatur, classem cum maiore parte exer- 

11 citus naufragio repentinae tempestatis amisit. Itaque cum 
neque mari posset amissis navibus, neque terra auderet cum 



XVI 3. 4 HIST. PHIL. EPIT. 109 

• ' • 

parva manu inter tot feroeissimas gentes reverti: Heracle- 
enses honestiorem beneficii quam ultionis occasionem rati 
instructos commeatibus anxiiiisque dimittunt , bene agrorum 12 
suorum populationem inpensam existimantes , si quos hostes 
habuerant amicos reddidiss^nt. 

4. Passi sunt inter plurima mala etiam tyrannidem : si- l 
quidem cum plebs et tabulas novas et divisionem agrorum di- 
vitum inpotenter flagitarent, diu re in senatu tractata , cumS 
exitus rei non inreniretur, postremum adversus plebem nimio 
otio lascivientem auxilia a Timotheo Atheniensium duce, . 
mox ab Epaminonda Thebanorum petivere. Utrisque ne- 4 
gantibus ad Clearchum, quem ipsi in exilium egerant, decur- 
runt. Tanta calamitatium necessitas fuit, ut cui patriam in- 5 
terdixerant, eum ad tutelam patriae vocarent. Sed Clearchus, 6 
exilio facinorosior redditus et dissensionem populi occasio- 
nem invadendae tyrannidis existimans, primo tacitus cum Mi- 7 
thridate , civium suorum hoste , co^loquitur et inita societate 
paciscilur, ut revocatus in patriam prodita ei urbe praefectus 
eius constitueretur. Postea autem insidias, quas civibus8 
paraverat, in ipsum Mithridatem verterat. Namque cum ve- 9 
lut arbiler civilis discordiae exilio reversus esset, statuto 
tempore, quo urbem Mithridati traderet, ipsum cum amicis 
suis cepit, captum accepta ingenti pecunia dimisit. Atque lo 
ut in ilio subitum se ex socio fecit hostem, sic ex defensore 
senatoriae causae repente patronus piebis evasit et adver- n 
sus auctores potentiae suae, a quibus revocatus in patriam, 
per quos in arce conlocatus fuerat, non solum plebem ac- 
cendit, verum etiam nefandissima quaeque tyrannicae crude-* 
litatis exercuit. Igitur populo ad contionem vocato neque 12 
adfuturum se amplius grassanti in populum senatui ait ; inter- 
cessurum etiam , si in pristina saevitia perseveret ; quod si X3 
pares se crudelitati senatorum arbitrarentur , abiturum cnm 
militibns suis neque civilibus discordiis int^futurum; sin 14 
vero diffidant viribus propriis , vindictae se civium non defu- 
turum. Proinde consulant sibi ipsi: iubeant abire se, an sibiis 
•mah*nt velut causae popularis socium reraanere? His verbis 16 
soUicitata plebs summum ad eum imperium defert-et^ dum se- 
natus potentiae irascitur, in servitutem se tytannicae domi- 



110 > TBOGIPOMPEI XVI 4. 5 

17 nationis cum coniiigibtts et liberis tradit Igitur ClearchiiA 
LX seiiatores conpreheosos (nam ceteri in fugam dilapsi 

18 erant) in vincala conpingit. Laetari plebs, quod a duce po- 
tissimum senatorum senatus deleretur, versaque vice auxilium 

19 eorum in exitium conversum esse*. Quibus dum mortem pas- 
20simomnibus minatur, cariora eorum pretia fecit: siquidem 

Clearchus magna pecunia, quasi minis populi occulte eos 
subtracturus, accepta spoliatos fortunis yita quoque spoliavit. 

1 5. Cognito deinde quod bellum sibi ab iis, qui fMrofu- 
gerant, misericordia in auxilium sollicitatis civitatibus para- 

2 retur , servos eorum manumittit et , ne quid mali adflictis ho- 
nestissimis domibus deesset, uxores eorum filiasque nubere 
servis suis proposita recusantibus morte conpellit, ut eos 

3 sibi fidiores et dominis infestiores redderet. Sed matronis 
tam lugubres nuptiae graviores repeutinis funeribus fuere. 

4 Itaque multae se ante nuptias , multae in ipsis nuptiis occisis 
prius novis maritis interfrciunt et se tam funestis calamitati- 

5 bus virtute ingenui pudoris eripiunt. Proelium deinde com- 
mittitur, quo victor tyrannus captivos senatores in triumphi 

6 modumper ora civium trahit. Reversus in urbem alios vincit 
torquetque talis, alios occidit: nullus locus urbis a crudcli- 

7tate tyranni vacat. Accedit saevitiae insolentia, crudelitati 

8 adrogantia. Interdum ex successu continuae felicitatis obii- 

9 viscitur se hominem , interdum lovis filium dicit. Eunti per 
publicum aurea aquila velut argumentum generis praefere- 

lObatur; veste purpurea et cothurnis regum tragicorum etau- 

11 rea corona utebatur; filium quoque suum Ceraunon yocat, ul 
*deos non mendacio iantum , verum etiam nomimbus inludat. 

12 Haec illum facere duo nobilissimi iuvenes , Chion et Leoni- 
des, indignantes patriam liberaturi in liecem tyranni conspi- 

ISrant. Erant hi discipuii Platonis philosophi, qui virtutem, 
ad quam cotidie perfectis praeceptis magistri erudiebantur, 
patriae exhibore cupientes L cognatos veluti clientes in insi- 

14diis locant. Ipsi more iurgantium ad tyrannum veluti ad 

15 regem in arcem contendunt : qui iure familiaritatis admissi^ 
dum alterum priorem dicentem intentus audit tyrannus , ab 

16 altero occupatur. Sed et ipsisociis tardius auxilium ferenti- 

17 bus a satellitibus obruuntur. Qua re factum est, ut tyran- 



XVI 5- XVII 1. 2 HIST. PHIL. EPIT. 1 1 1 

nu» occuleretar, sed patria non liberar^r. Nam fraterid 
Clearchi Satyms eadem via tyrannidem invadit, muitiaque an- 
nis per gradus succ^ssionis Heracleenses regnum tyranno- 
rum fuere. 



LIBER XVn. 

1. Per idem ferme tempus Hellesponti et Chersonesi i 
regionibus terrae motus fait : maxime tamen Lysimachia urbs, 2 
ante duos et XX annos a Lysimacho rege condita, eversa est. . 
Quod portentum dira Lysimacho stirpique eius ac regni rui- 3 
nam cum clade vexatarum regionum portendebat. Nec osten- 4 
tis fides defuit: nam brevi post tempore Agathoclem, filium 
suum, quem in successionem regni ordinaverat, per quem 
multa bella prospere gesserat, non solum ultra patrium, ve- 
rum etiam ultra humanum morem perosus ministra Arsino^ 
noverca veneno interfecit. Haec illi prima mali labes, hoc5 
initiuminpendentis ruinae fuit.. Nam parricidium principum 6 
secutae caedes sunt luentium supplicia , quod occisum iuve- 
hem dolebant. Itaque etii^ qui caedibus superfuerant, et7 
ii, qui exercitibus praeerant, certatim ad Seleucum defi- 
ciunt eumque pronum iam ex aemulatioue gloriae bellum Ly- 8 
simacho inferre conpellunt. Ultimum hoc certamen commi- 9 
litonum Alexandri fuit et velut ad exemplum fortunae par 
reservatum. Lysimachus quattubr et LXX annos natus erat, 10 
Seleucus seplem el LXX. Sed in hac aetate utrique animi il 
iuveniles erant imperiique cupiditatem insatiabilem gerebant: 
quippe cum orbem terrarum duo soli tenerent, angustiis si- 12 
bimet inclusi videbantur vitaeque finem non annorum spatio, 
sed imperii terminis.metiebantur. 

2. In eo bello Lysimachus amissis ante variis casibus l 
quindecim liberis non instrenue moriens postremus domus 
suae ruinae cumulus accessit. Laetus tanta victoria Seleucus 2 
et, quod maius victoria putat, solum se de cohorte Ale- 



112 TROGI POMPEI XVII 2. S 

xandri remansissef victoremque victorum extitisse, non ha^ 

Smanum esse opus, sed divinum munus gloriatur, ignarug 

prorsus non multo post fragilitatis huftianae se ipsum exem- 

4 plum futurum: quippe post menses admodum septem a Ptoie- 
maeo , cuius sororem Lysimachus in matrimonio habuerat, 

5 per insidias circumventus occiditur regnumque Macedoniae, 

6 quod Lysimacho eripuerat , cum vita pariter amittf t. Igitur 
Ptolemaeus cuifi et in gratiam memoriae magni Ptolemaei 
patris et in favorem ultionis Lysimachi ambitiosus ad popu- 
lares esset, primo Lysimachi filios conciliare sibi statuit 

7 nuptiasque Arsinoes sororis suae , matris eorum petit puero- 
8 rum adoptione promissa, ut cum iniocnm patriseorum suc- 

cessisset , nihii illi moliri vel verecuudia matris vel appella- 

9tione patris audevent. Fratris quoque regis Aegypti concor- 
diam per epistufas deprecatur, professus deponere se oflPen- 
sam erepti paterni regni neque ampiius a fratre quaesiturum, 

lOquod honestius a paterno hoste perceperit. Omnique arte 
aduiatur eum, ne cum Antigono Demetrii filio, Antiocho filio 
Seleuci, cum quibus bellum habiturus erat, et tertius sibi 

11 hostis accederet. Sed nec Pyrrus rex Epiri omissus , in- 

12gens momentum futurus, utri parti socius accessisset: qui 
et ipse spoliare singulos cupiens omnibus se partibus vendi- 

13 tabat. Itaque Tarentinis adversus Romanos laturus auxilium 
ab Antigono naves ad exercitum in Italiam deportandum mu- 
tuo petit; ab Antiocho pecuniam, qui opibus quam militibus 
instructior erat; abPtoIemaeo Macedonum militum auxilia. 

14Sed Ptolemaeus, cui nulla dilationis ex infirmitate virium 
venia esset, quinque milia peditum, equitum IIII milia, ele- 

15 phantos L non amplius quam in biennii usum dedit. Ob haec 
Pyrrus filia Ptolemaei in matrimonium accepta vindicem 
eum regni reliquit, pacificatus cum omnibus finitimis, ne ab- ' 
ducta in Italiam iuventute praedam hostibus regnum re- 
linqueret. 

1 3. Sed quoniam ad Epiri mentionem yentum est, de origine 

2 regni eius pauca narranda sunt. Molossorum primum in ea 

3 regione regnum fuit. Post Pyrrus Achillis filius amisso per 
absentiam regno in his locis consedit : qui Pyrridae primo, 

4 postea Epirotae dicti sunt. Sed Pyrrus cum in templum 



XVII a HfST. PHIL. EPIT. 113 

Dedonaei lovis ad consulenclum venisset , tti Lanassam nep- 
temHerculisrapai^ excuius matrimonjo octo liberos snstulit. 
Ex his nonnullas virgines nuptum fiuitimis r^ibus tradidit& 
opesque adfinitatium auxilio magnas paravit : atque ita Heieno d 
filio Priami regis 6b industriam singularem regnam Chao- 
Bum el Andromachen Hectoris e matrimonio suo (qoos in di- 
visione Troianae praedae acceperat) oxorem tradidit, brevi- 7 
qae post tempore Delphis insidiis Orestae filii Agamemnonis 
inler allaria dei interiit. Successor huic Ptales fiiius fuit. 8 . 
Per ordtnem dein*de regnunii ad Tharybam descendit: cui, ^ 
qiiom'am pupillos et untcus ex gente nobiii superesset, inten- 
tiore omninm cura servandi eius educandique publice tutorei 
coBstitttttntar. Athcjias quoque eradiendi gratia missos. ii 
Quanto doctior maioribus suis, lanto et pjypulo gratior fait. 
Primas itaqae leges et senatum annuosque magistratus el rei 12 
publicae formam conposuit: et ut a Pyrro sedes, sic vitaia 
cttHior populo a Tharyba statuta. Huias filius Neoptolemus 14 
fiHl, ex quo nata est Olympias mater magni Alexandri, et 
Alexander, qui post eum regnum Epiri tenuit et in Itaiia 15 
bello gesto in Bruttiis interiit. Post eius mortem fraler Aea- 16 
eides regno soccessit, qui adsickus adversus Macedonas bel- 
lomm certaminibus populum fatigando oflPensam civium con- 
Iraxit ac propterea in exiiiumactas Pyrrum filium unicumad- 17 
modom parvulam in regno reiiquit. Qui el ipse, cum a popolo 18 
propter odUm patris ad necem quaererelar, furlim subtrac- 
las in lilyrios defertnr traditusque est Beroae Giauciae regis 19 
> ttxori nutriendus , quae et ipsa genus Aeacidarum eral. Ibi 90 
euin seu miserieordia fortunae eius seu infantilibus blandi- 
■lentis indttclus rex adversum Cassandrum Macedoniae re- 
gem, qui eom sub belli comminatione deposcebat, diu pro- 
lexit, addito in auxilium etiam adoptioois officio. Quibus2] 
rebus moti Epirotae odio in misericordiam yerso annorumXI 
eam in regnum revocaverunt, datis tutoribus, qui regnum us- 
que adultam eius aetatem tuerentur. Adulescens deinde 22 
multa belia gessit tantusque rerum successu haberi coeptus 
est, ut Tarentinos soius advecsus Romanos tueri posse vi- 
deretur. 



lUSlINUS. 



114 TBOGI FOMPBI XVIU l. 2 



LiBER xym. 

1 1. IgUur Pyrras rex Epiri cum iterata Tarentinorum 
legatione additis Samnitium et Lucanorum precibus, et ipsig 
auxilio adversus Romanos indigentibus fatigaretur, non tam 
supplicum precibus quam spe invadendi Italiae imperii in- 

2 ductus venturum se cum exercitu poliicetur. In quam rem 
inclinatum semel animum praecipitem ager^ coeperant exem- 
pla maiorum : ne aut iuferior patruo suo Alexandro Videre- 
tur, quo defensore idem Tareptini adversus Bruttios usi fue- 
rant, aut minores animos magno Alexandro habuisse, qui 

3tam longa a domo miiitia orientem subegit. Igitur relicto 
custode regni Ptolemaeo filio annos XV nato exercitum in 
portu Tarentino exponit, duob|is parvulis filiis, Alexandro 
et HelenO; in solacia longinquae secum expeditionis adductis. 

4 Cuius audito adventu consul Rommus Valerius Laevinus f^- 
tinans, ut prius cum eo congrederetur, quam auxilia socio- 

5rum convenirent, exercitum in aciem educit. Nec rex, ta- 
metsi numero militum inferior esset , certamini moram fecit. 

6Sed Romanos vincentes iam invisitata ante elephantorum 
forma stupere primo, mox cedere proelio coiSgit, victoresque 

7 iam nova Macedonum repente monstra vicerunt. Nec hosti- 
bus incruenta victoria fuit. Nam et Pyrrus ipse graviter 
vulneratus est et magna pars militum eius caesa, maioremque 

8 gloriam eius victoriae quam laetitiam habuit. Huius pugnae 

9 eventum multae civitates secutae Pyrro se traduni. Inter 
ceteras etiam Locri prodito praesidio Romano ad Pyrrum 

lOdefioiunt. Ex ea praeda Pyrrus CG captivos milites gratiis 
Romam remisit, ut cognita virtute eius Romani cognoscerent 

11 etiam liberalitatem. Interiectis deinde diebus, cum sociorum 
exercitus supervenisset, iterato proelium cum Romanis facit, 
in quo par fortuna priori bello fuit. 
1 2. Interea Hago, dux CarthaginieAsium, in auxilium Roma- 
norum cum centum XX navibus missns senatum adiit, aegre 
tulisse Carthaginienses adfirmans, quod belluin in ItaUa a 

3 peregrino rege paterentur. Ob quam causam misjium se, ut 



XVfn 2. 3 HIST. PHIL. EPIT. 1 15 

qaoniam* externa hosie oppngnarentor, extemis anxiliis iuva- 
rentur. Gratiae a senatu Cartfaaginiensibus actae auxiliaque 3 
reanssa. Sed M^go Pnnico ingenio post pancos dies tacituS; 4 
quasipacificator Carthaginiensium, Pyrrum aditt speculatu- 
rus consilia eius de Sicilia, quo eum arcessi fama erat. Nam 5 
Romanis eadem causa mittendi auxilia Carthaginiensibus fue- 
rat, ut Romano bello, ue in Siciliam transire posset, Pyrrus 
in Italia detineretur. Dum haec aguntur, legatus a senatu 6 
Romano Fabricius Luscinus missus pacem cum Pyrro con- 
ponit. Ad quam confirmandam Cineas Romam cum ingenti- 7 
bus a Pyrro donis missus neminem, cuius domus muneribus 
pateret, invenit. Huic continentiae Romanorum simile exem- 8 
plum isdem ferme temporibus fuit. Nam missi a senatu Ae- 9 
gyptum legati cum ingentia sibi a Ptolemaeo rege missa 
munera sprevissent, interiectis diebus ad cenam invitatis 
aureae coronae-missae sunf: quas illi ominis causa receptas 
postera die statnis regis inposuerunt. Igitur Cineas, cum tur- 10 
batam cum Romanis pacem ab Appio Claudio renuntiasset, 
interrogatus a Pyrro, qualis Roma esset, respondit regum 
urbem sibi visam. Post haec legati Siculorum superveniuntll 
tradentes Pyrro totius insulae imperium, quae adsiduis Car- 
thaginiensibtts bellis vexabatur. Itaque relictoLocrisAlexan-l2 
dro fiiio firmatisque sociorum civitatibus valido praesidio in 
Siciiiam exercitum traiecit. 

3. Et quoniam ad Carthaginiensium mentionem ventum l 
est, de origine eorum pauca dicenda sunt, repetitis Tyriorum 
paulo altius rebus, quorum casus etiam dolendi fuerunt. 
Tyriorum gens condita a Phoeniciblis fuit, qui terrae motu l 
vexati relicto patriae solo Assyrium stagnum primo^ mox 
mari proximum litus incoluerunt , condita ibi urbe , quam a 4 
piscium ubertate Sidona appellaverunt: nam piscem Phoeni- 
ces sidon vocant. Post multbs deinde annos a rege Asca- 5 
loniorum expngnati , navibus appulsi Tyron urbem ante an- 
ttum TrOianae cladis condiderunt. Ibi Persarum bellis diu 6 
varieque fatigati victores quidem fuere, sed adtritis viribus a 
servis suis multitudine abundantibus indigna supplicia per- 
pessi sunt : qui conspiratione facta omnem liberum populum 7 
cum dominis interfidunt atque ita potiti urbe lares domino- 

8* 



1 1 6 TBOGI POMPia XTIIl 3. 4 

rum occupant, rem publicam inraduiH, coniugef ducunl el, 

8 quod ipsi non erant, liberos procreanl. Unus ex tol milibiis 
servorum luit, qui miti ingeuio senis domini parvulique ilii 
eius forluna moverelur dominosque non Iruci feritate, sed pia 

9 miserioordiae hnmanitate respicerel. Itaque cum velul oc- 
cisos alienassel servisque de statu rei publicae deliberanli- 
bus placuissel regem ex eorpore suo creari eumque polisgi- 
mum quasi acceptissimum dis , qui solem orientem primus 
vidisset, rem ad Stratonem (hoc enim ei nomen erat) domi- 

lOnum occulte latenlem d^tulit. Ab eo formalus, cum medlo 
noctis omnes in unum campum processissent, ceteris in 
orientem speclantibus soius occidentis regionem intuebalur. 

11 Id primum aliis videri furor, in occidenle solis orlum quae- 

12rere. Ubi vero dies adventare coepil edilissimisque culmini- 
bus iirbis oriens splendere, spectanltbus aliis, ul ipsum soiem 
aspicerenl, hic primns omnibus fulgorem solis in sumino fasli- 

IBgio civitatis osteftdit. Non servilis ingenii ratio visa; requi- 

14rentibu8 auctorem de domino confiletur. Tunc inleliedum 
est, qnantum ingenua servilibus ingenia praestarenl, malitia- 

15que servos, non sapientia vincere. Igitur venia seni filioque 
data esl , et velut numine quodam reservatos arbilrantes re- 

16gem Stratonem creaverunt. Post cuius morlem regnum ad 

17fiiium ac deinde ad nepotes Iransiil. Oelebre hoc servorum 
facinus metuendnmque exemplum loto orbe terrarum fuil. 

ISltaque Alexander magnus, cum inleriecto lempore in orienle 
belium gereret, velut ultor publicae securitali», expugnala 
eorum urbe omnes^ qui proeiio superfuerant, ob memoriam 

19 veteris caedis crucibus adfixit: genus tanlum Stratonis invio- 
latum servavit regnumque stirpi eius reslituil, ingenuis et in- 
noxiis incolis insulae adtributis, ut exstirpato i^ervili germine 
genus urbis ex integro conderetur. 

1 4. Hoc igitur modo -Tyrii Alexandri auspiciis condili 

2 parsimonia et iabore quaerendi cito convaluere. Ante cla- 
dem dominorum cum et opibus et multitudine abundarem, 

3 missa in Africam iuventuteUticam condidere : cum interim rex 
.[Mutto] Tyro decedit filio Pygmalione et Elissa filia, insignis 

4 formae virgine, heredibus institutis. Sed populus Pygmalioni 
5admodum puero regnum tradidil. Eitesa quoque Acerbae 



XVm 4. 5 fflST. PHIL. BFIT. 117 

ayaDCnlo sao, sacerdoti Herculis, qai honos secandus a rege 
erat, nubit Huic magnae, sed dissimutatae opes erant, au- 6 
rumque metu regis non tectis, sed terrae crediderat: quam 7 
r^ etsi hominesigHorabaDt, fama tamen ioq^ebatur. Qua8 
incensus Pygmalion oblitus iuris humani avunculnm suum 
eandemque generum sine respectu pietatis occldit. Elissa 9 
diu fratrem propter scelus aversata ad postremum dissimulato 
odio mitigatoque interim. vultu fugam tacito molitur'ad- 
samjptis quibusdam principibus in societatem, quibus par 
odium in regem esse ^andemqae fugiendi cupid^tem arbi- 
trabatur. Tunc fratrem doio adgreditur: fingit se adeumio 
migrare velle, ne amplius ei mariti domus cupidae oblivionis 
gravem luctus imaginem reaovet neve ultra amara admoni- 
tio ocuiis.eius occurrat Noninvitus Pygmalion verba sororisll 
audivit existimans cum ea et aurura Acerbae ad se ventnrum. 
Sed Elissa ministros migrationis a rege missos navibus cumi2 
omnibus opibus suis prima vespera inponit provectaque in 
altam conpellit eos onera harenae pro pecuma involucris 
involuta tn mare deicere. Tunc deflens ipsa lugubrtque voce 13 
Acerbam ciet: orat, ut libens opes suas recipiat, quas reli- 
querat, habeatque inferias^ quas habuerat causam moTiis. 
Tunc ipsos ministros adgreditur : slbi quidem ait optatam 14 
olim mortem, sed illis acerbos cruciatus et dira supplicia in- 
minere, qui Acerbae opes, quarum spe parricidium rex fece- 
rit, avaritiae tyranni sabtraxeriilt. Hoc metu omnibnsi5 
iniecto comites fugae accepit. lunguntur et senatorum in 
eam noetem praeparata agoitna, atque ita sacris Hercnlis, 
cuius sacerdos Acerlras fuerat, repetitis exilio sedes quaerunt. 

5. Primus illis adpulsus terrae Cyprus insalafuit, Mi 
sacerdos lovis cum coniuge et liberis deorum monitu comi- 
tem se Elissae sociumque praebuit, pactas sibi posterisque 
perpetuum honorem sacevdotii. Condicio pro manifesto 3 
eraine accepta. Hos erat Cyprtis virgines ante nuptias statu- 4 
tis diebus dotalem pecuniam quaesituras in quaestum ad litus 
maris mittere , pro reliqua pudicitia libamenta Veneri. solutu- 
ras. Harum igitur ex numero LXXX admodum virgines raptas 5 
navibus inponi Elissa iubet, ut et iuventus matrimonia et urbs 
subolem habere posset. Dum haec aguntur, Pygmalion 6 



1 1 8 TROGI l>OMPEI XVm 5. 6 

cognita sororisfuga, cum impio bello fugieiitem persequipa- 
rasset , aegre precibus tnatris deorumque minis victus quie- 

7 vit : cui ciim inspirati vates canerent non inpune laturum, si 
incrementa urDis toto orbe auspicatissimae interpellasset, hoi^ 

8 modo spatium respirandi fugientibus datum.. itaque Elissa 
delata in Africae sinum incolas loci eius adventu peregrino- 
rum mutuarumque rerum commercio gaudentes in amicitiam 

gsollicitat: dei^ empto loco, qui corio bovis tegi posset, in 

quo fessos longa navigatione socios, quoad proficisceretur, 

reficere posset, corium in tenuissimas partes secari iubet at- 

que ita maiu» loci spatium , quam petierat, occupat : unde 

lOpostea ei loco Byrsae nomen fuit; Confluentibus deind^. 

vicinis locorqm, qui spe lucri multa hospitibus venalia infe- 

llrebant, sedesque ibi statuentibus ex frequentia hominum ve- 

12iut instar civitatis eflPectum est. Uticensium quoque legati 

dona ut consanguineis adtulerunt hortatique sunt, urbem sibi 

ISconderent, ubi sedes sortiti essent. Sed et Afros detinendi 

14advenas amor cepit. Itaque consentientibus omnibus Car- 

15 thago conditur statuto annuo vectigali pro solo urbis. In 

primis fundamentis caput bubulum inventum est, quod auspi- 

cium fructuosae quidem , sed laboriosae perpetuoque ser- 

vae urbis fuit; propter quod in alium locum urbs translata. 

16lbi quoque equi caput repertum^ bellicosum potentemque po- 

pulum futurum significans, urbi auspicatam sedem dedit. 

l7Tunc ad opinionem novae urbis concurrentibusgentibusbrevi 

et populus et civitas magna facta. 

1 6. Cum successu rerum florentes Carthaginis opes es- 
sent, rex Maxitanorum Hiarbas decem Poenorum principibus 
ad se arcessitis Elissae nuptias sub belli denuntiatione petit. 

2 Quod legati regiuae referre metuentes Pnnico cum ea inge- 
nio egerunt, nuntiantes regem aliquem poscere, qui cultio- 

3 res victus eum Afrosque perdoceat::sedquem inveniri posse, 
• qi|i ad barbaros et ferarum more viventes transire a con- 
4sanguineis velit? Tunc a regina castigati, si pro salute pa- 

triae asperiorem vitam recusarent, cui etiam ipsa vita^ si res 

exigat, debeatur, regis mandata aperuere dicentes, quae 

praecipiat aliis, ipsi facienda esse, si velit urbi consultum 

6 esse. Hoc dolo capta diu Acerbae viri nomiiie cum multis 



XVm 6. T HIST. PHIL. BPIT. 110 

lacrimis et lamentatione flebili vocato ad postremum ituram 
se, quo saae urbis fota vocarent, respoftdit. In hoc trium 6 
menslum sumpto spatio, pyra in ultima parte nrbis instructa, 
velut placatura yiri manes inferiasque ante nuptias missura 
multas bostias caedit et sumpto gladio pyram conscendit at- 7 
que ita ad populum respidens ituram se ad virum, sicut prae- « 
ceperiut, dixit vitamque gladio finivit. Quam diu Carthago8 
inricta fuit, pro dea culta est. Condita est haec urbs LXXII 9 
annis ante quam Roma : cuius virtus sicut beilo clara fuit, ita 10 
domi status variis discordiarum caslbus agitatus est. Cumll 
inter cetera mala etiam peste laborarent, cruenta sacrorum 
reHgione et scelere pro remedio usi sunt: quippe bominesl2 
ut victimas itomolabant et inpuberes, quae aetas etiara hos- 
tium roisericordiam provocat, aris admovebant, pacem deo- 
rum sanguine eorum exposcehtes, pro quorum vita di rogari 
maxime solent. 

7. Itaque adversis tanto scelere numinibus, cum in Sici- 1 
lia diu feliciter dimicassent, translato in jSardiniam bello, 
amissa maiore exercitus parte gravi proelio victi sunt: 
propter quod ducem suum Maleum, cuius auspictis et Sici-2 
liae partem domuerant et adversus Afros magnas res gesse- 
rant, cum parte exercitus, quae superfuerat; exulare iusse- 
rnnt. Quam rem aegre ferentes milites legatos Carthaginem S 
mittunt, qui reditum primo veniamque infelicis militiae pe- 
tant, tum denuntient, quod precibus nequeant, afmis se con- 
secuturos. Cum et preces et minae legatorum spretae es- 4 
sent^ interiectis diebus conscensis navibus armati ad urbem ve- 
niunt, ubi deos hominesque testati, non se expugnatum, sed 5 
reciperatum patriam * venire, ostensurosque civibus suis non 
virtutem si^ pnore bello, sed fortunam defuisse,^rohibitis6 
commeatibus obsessaque urbe in. summam desperationem 
Carthaginienses adduxeruiit. Interea Carthalo , Malei exulis 7 
ducis filius , cum praeter castra patrjs a Tyro, quo decimam 
Herculis ferre ex praeda Siciliensi, quam pater eius ceperat, 
a Carthaginiensibus missus fuerat, reverteretur arcessitusque 
a patre esset, prius se publicae religionis officia executurum 
quam privatae pietatis respondit. Quam rem etsi indigne ferret 8 
pater, non tamen vim adferre religionl ausus est. InteriecMs ^ 



120 TEOaiPOMPEI XVm7. XIX 1 

. deiAde diebus Carthalo pettto commeata a populo com rever- 
81IS ad patrem esaet ornatiisque purpiira et infalis sacerdotii 
ommom se oculis ingereret , tnm in secretum abducto paler 

lOaH: ^austtsnees^ nefandissimum caput, ista purpura et auro 
ornatus in conspectum tot miserorum civium venire et maesia 

• ac lugentia castra circumfluentibiis quietae felicitatis insigni- 
bus velut exultabundus intrare? Nasquamne te aliis iactare 

lipotuisti? NuUus locus aptior quam sordes patris et exilii in- 

12felicis aerumnae fuerunt? Quid, quod paulo ante vocatus, 
non dico patrem, d.ucem certe civium snperbe sprevisti? 

ISQuid porro tu in purpura ista coronisque aliud quam victo- 

J^riarum* mearum titulos geris? Quoniam in patre igitur nihil 
nisi exiilis nomen aguoscis, ego quoque im[feratorem me 
magis quam patrem iudicabo statuamque in te exemplum, 

15 ne quis posthac infelicibus miseriis patris inludat.' Atque ita 
eum cum ornalu suo in altissimam crucem in conspectu urbrs 

l6sufBgi iussit. Post paucos deinde dies Carthaginem capit 
evocatoque populo ad contionem exilii iniuriam queritur, 
belli necessitatem excusat, contentumque victoria suapunitis 
auotoribus miserorum civium iniuriosi exilii omnibus se ve- 

17 niam dare dicit. Atque ita decem senaroribos interfectis ur- 

18bem legibus suis reddidit. Necmulto post ipse adfectati 
regni accusatus duplicis et in filio et in patria. parricidii 

19poena» dedit. Huic Mago imperator successit, cuius in- 
dustria et opes Carthaginiensium et imperii fin^s et bellicae 
gloriae laudes* creverunt. 



L I B -E R xivnn. 

1 1. Mago Carthaginiensium imperator cum primus om- 
nium ordinata disciplina militari imperium Poenorum condi- 
disset viresque civitatis non minus bellandi arte quam vir- 
tute firmasset; diem fnngitar relictis duobus filiis Asdrobale 

let Amilcare, qai per vestigia patemae virtatis decarrentei 



XIXl* 2 HIST. Vni3j. EPIT. 134 

tiCati generi, iu ^ magBitudiiii patris saceessertttft. Ris du- S 
cibufl Sardiniae beilaoi ii^um : adversus Afros quoque vecU- 
gal pro solo urbis multorum annorum repetentes dimicatum. 
Sed Afromm sicuti causa iustior, ita et fortuna superior fait, 4 
bellum^ue cum his solutione pecuniae*, non armis finitum. 5 
In Sardinia quoque Asdrubal gravite^ vulneratus imperio 6 
Amilcarl fratri tradito interiit, cuius mortem cum luctus ci-7 
vitatis , tum et dictaturae undecim et triumphi quattuor insig- 
nem fecere. Hostibus qnoque crevere animi , veluti cum g 
duce Vires Poenorum cecidissbnt. Itaque Siciliae populis 9 
propter adslduas Carthaginiensium iniurias ad Leonidae fra^ 
trem regis Spartanorum concurrentibus grave beiium natnm, 
in quo et diu et varia victoria proeliatum fuit. Dum haecIO 
aguntur, legati a Dareo Persarum rege Carthaginem venerunt 
adferentes edictum , quo Poeni humanas hostias immolare et 
canina vesci prohibebantur; mortuorum quoque corpora cre-11 
mare potius quam terra obruere a rege iubebantur ; petentes 12 
simul auxilia adversus Graeciam, cui inlaturus bellum Dareus 
erat. Sed Carthaglnienses auxilia negantes propter adsiduai3 
finitimorum bella ceteris, ne per omnia contumaces videren- 
tuf; cupide paruere. 

2. Interea Amilcar bello Slcillensi interficitur relictis tri- 1 
bus filiis, Imilcone, Annone, Gisgone. Asdrubali quoque par 2 
numerus filiorum fuit: Annibal, Asdrubal et Sapho. Per hos5 
res Carthaginiensium ea tempestate regebaoibr. Itaque et4 
Mauris bellum inlatum et jadversus Numldas pugnatum et Afri 
conpulsi stipendium urbis conditae Carthaginlensibus remit- 
tere. Dein , cum familia tanta imperatorum gravis liberae ci- 5 
vitati esset omniaque ipsi agerent slmul et tudicarent, ceutum 
ex numero senatorum iudices deliguntur, qui reversis a bello 
ducibus rationem rerum gestarum exigerent, ut hoc metu ita 6 
in bello imperia cogitarent, ut domi iudicia legesque respi- 
cejent. 

In Slcilia in locum Amllcaris imperator Imilco succedit, 7 
qui cum navali terrestrique bello secunda proelia fectssel 
multasque civltates cepisset, repente pestilentis sideris vi 
exercitum amisit. Quae res cum nuntiata Carthagine esset, 8 
maesta civitas fuit: omnia ululatibus non secus, ac si urbs 



142 TROGI POMPEI XIX 2. S 

9 ipsa capta ^sset, personabant; clausae priratae domns, cl««sa 
deoram tempia ; inlermissa onmia 8i»ra, ornnia privata officia 

10 damnata. Cunctj deinde ad portum congregantur egredientes- 
que paucos e navibus, qui cladi superfuerant, de suis per- 

llcontantur. Ut verodubia antea spe et suspenso metu, in- 
certa orbitatis exsp^ctatione casus suorum miseris eluxit, 
tunc toto litore plangentium gemitus, tunc infeltcium matrum 
ululatus et flebiles querellae audiebantur. 

1 3. Inter haec procedit inops navi sua imperator sordida 
servilique tunica, discinctus,'ad cuius conspectum plangen- 

2 tium agmina iunguntur. Ipse quoque manum' ad caelum ten- 

3 dens nunc sortem suam, nunc publicam fortunam deflet ; nunc 
deos accusat, qui tanta belli decora et tot ornamenta victo- 
riarum, quae ipsi dederant, abstulerint; qui captis tot urbi- 
bus totiensque hostibus terrestri navalique proelio victis exer- 

4 citum victorem non bello, sed peste deleverint. Deferre se 
tamen civibus suis non modica solacia , quod malis eorum 

5 hostes gaudere , non gloriari possent : quippe cum neque 
eos , qui mortui sunt , a se occisos , neque eos , qui reversi 

6suHt, a se fugatos possint dicere. Praedam relictis a se, 
castris abstulerint : non esse talem , quam velut spolium vtcti 
hostis ostentent, sed quam possessione vacua fortuitis domi- 

7 norum mortibus sicuti caduca occuparint. Quod ad hostes' 
pertinet, victores se recessisse; quod ad pestem, victos. 

SNihil tamen ift«gravius ferre, quam quod inter fortissimos 
viros mori non potuerit servatusque sit non ad vitae iucundi- 

9 tatem, sed ad ludibrium calamitatis. Quamquam ubi miseras 
copiarum reliquias Carthaginem reduxerit, se quoque secu- 

10 turum commilitones suos ostensurumque patriae non ideo se 
in eam diem vixisse^ quoniam vellet vivere, sed ne hos, 
quibus nefanda lues pepercerat, inter hostium exercitus lo- 

11 catos morte^ua proderet. Tali vociferatione per urbem in- 
gressus, ut ad limina domus suae venit, prosecutam muUi- 

12 tudinem velut postremo adloquio dimisit obseratisque foribus 
ac nemine ad se, ne filiis quidem admissis mortem sibi 
conscivit. 



hHt 



XX 1. 2 hHt. phil. bfit. 123 



L I B E R XX. 

1. Dionysius e Siciiia Carthaginiensibus pulsis occapta- 1 
toque totius insulae imp«rio grave otium regno sno pericu- 
losamqne desidiam tanti exercitus ratus, copias in Italiam 
traiecit , simul ut et militum vires continuo labore acuerentur 2 
et regni fines proferrentur. Prima Uli militia adversus Grae- 3 
cos , qui proxima It*a]ici maris litora tenebant , fuit ; quibus 4 
devictis fiQitimos quosque adgreditur omnesque Graeci nomi- 
nis Italiam possidentes hostes sibi destinat : quae gentes non 5 
partem , sed universam ferme Itabam ea tempestate occupa- 
verant. Denique multae urbes adhuc post tantam vetustatem 6 
vestigia Graeci mpris ostentant. Namque Tuscorum populi, 7 
qui oram inferi maris possident, a Lydia venenmt, et Yene-S 
tos , quos incolas superi maris videmus , capta et expugnata 
Troia Antenore duce misit; Adria quoque Illyrico mari pro-9 
xima, quae et Adriatico mari nomen dedit, Graeca urbs est; 
Arpos Diomedes exciso Ilio naufragio in ea loca delatusio 
condidit. Sed et Pisae in Liguribua Graecos auctores habent; ii 
et in Tuscis Tarquinii a Thessalis , et Spina in Umbris ; Peru- 
sini quoque originem ab Achaeis ducunt. Qujf^ Caere urbem 12 
dicam? quidLatinos populos, qui ab Aenea conditi videntur? 
lam Faiisci, Nolani, Abellani nonne Chalcidensium coloniia 
sunt? Quid tractus omnis Campaniae? quid Bruttii Sabini- 14 
que? quid Samnites? quid Tarentini, quos Lacedaemone pro- 15 
fectos spuriosque vocatos accipimus? Thurinorum urbem 16 
condidisse Phiiocteten ferunt; ibique adhuc monumentum eius 
visitur; et Herculis sagittae in ApoUinis templo, quae fatum 
Troiae fuere. 

2. Metapontini quoque in templo Minervae ferramenta, 1 
quibus Epeos, a quo conditi sunt, equum Troianum fabrica- 
vit, ostentant: propter quod omnis iiia pars Italiae maior2 
Graecia appellata est. 

Sed principio originum Metapontini cum Sybaritanis ets 
Crotoniensibus pellere ceteros Graecos Italia statuerunt. 4 
Cum primum urbem Sirim cepissent, in expugnatione eius L 



Mpff 



124 TEOai POMPir XX 2. 3 

iuvenes araplexos Minervae simnlacrum sacerdotemque deae 

5 yelatum ornamentis inter ipsa altaria trucidaverunt. Ob haec 
cum peste et seditionibus vexarentur, priores Crotonienses 

6 Delphicum oraculum adierunt. Responsum his est, finem mali 
fore, si violatum Minervae numen et interfectorum manes pia- 

7 cassent. Itaque cum statuas iuvenibus iustae magnitudinis 
et itt primis Minervae fabrieare coepissent, et Metapontini 
oraculo cognito deorum, occupandam manium et deae pacem 
rati , iuvenibtts modica et lapidea simulacra ponunt. et deam 

8 panificiis placant. Atque ita pestis utrublque sedata est, cum 

9 aiteri maguificentia , alteri velocitate certassent. Recuperata 

10 sanitate non diu Crotonienses quievere. Itaque indignantes 
in oppugnatione Siris auxilium contra se a Locrensibus latum, 

11 bellum his intulerunt. Quo metu territi Locrenses ad Spar- 
12tanos decurrunt: auxilium supplices deprecantur. IIH lon- 

gtnqoa militia gravati auxiiium a Castore et Poliuce petere 
l^ eos iubent. Neque legati responsum sociae urbis spreverunt 
profectique in proximum templum facto sacrificio auxilium 
14 deorum inplorant. Litatis hostiis obtentoque , ut rebantur, 
quod petebant, haud secus laeti quam si deos ipsos secum 
avecturi essent, pulvinaria iis in navi conponunt faustisque 
profecti ominibus solacia suis pro auxiliis deportant. 

1 3. His cogg^'tis Crotonienses et ipsi legatos ad oraculum 
Delphos mittunt, victoriae facultatem bellique prosperos 

2 eventus deprecantes. Responsum prius votis hostes quam 

3 armis vincendos. Cum vovissent ApoIIini decimas praedae, 
Locrenses et voto hostium et responso dei cognito nouds 
voverunt taoitamque eam rem habuere^ ne votis vinceren- 

4tur. Itaque cum in aciem processissent . et Crotoniensium 
centum viginti miiia armatorum constitissent , Locrenses pau- 
citatem suam circumspicientes (nam sola XV milia militam 
habebant) omissa spe victoriae in destinatam mortem eon- 
5 spirant: tantusque ardor ex desperatione singulos cepit, ut 
6victores se putarent, si non inulti morerentnr. Sed dum 
mori honeste quaerunt, feliciter vicerunt: nec alia causa 

7 victoriae fuit, quam quod desperaverunt. Pugnantibus Locris 
aquila ab acie numquam recessit eosque tam diu circumvo- 

8 lavit, quoad vincerent. In comibus quoque dno iuvenes di- 



XX 3. 4 HIST. PHII#. BPIT. 1 25 

yerso a ceter» amiorttm habltu , eximia magnitadiiie et albia 
eqais et coeclneis paladameiiCis pugnare viai gant nec ultra 
, apparuerunt, quam pugnatum est. Hanc admirationem aaxit9 
incredibilis famae velocitas. Nam eadem die, qua in Italia 
pugnatum est, et Corintho et Athenis et Lacedaemone Run- 
tiata est victorla. ' 

4. Post haec Crotonlenslbas nalla virtatis exerciiatio , 1 
nalla armorum cura fuit. Oderantj&nim qaae infeliciter sump- 2 
serant, mutassentque vitam luxuria, ni Pythagoras philo- 
sophns faisflet. Hic 3ami de Marmaco iocuplete nego-S 
tiatore natus magnisque sapientiae incrementis formatos 
Aegyptum primo, mox Babylomi ad perdiscendos sideram 
motus originemque mundi spectandam profectus summara 
scientiam consecatus erat. Inde regressus Cretam et Lace- 4 
daemona ad cognoscendas Minois et Lycurgi inclitas ea 
tempestate leges contenderat. Qvibns omnibus instructu8 5 
Crotona venit populumque in luxuHara lapsum auctoritate sua 
ad usura frugalitatis revocavit. Laudabat cotidie virtutem 6t6 
vitia luxuriae casumque civitatium ea peste perditaram enu- 
merabat tantamque studium ad frugalrtatem multitudinis pro- 7 
vocavit, ut aliquos ex his luxuriatos incredibile videretiir. 
Matronaram quoque separatam a viris doctrinam et paeronmS 
a parentibus frequenter habuit. Docebat nunc has pudicitiam 9 
et obsequia in viros , nuire illos modestiam et litteraram stu- 
dinm. Inter haec velut genetricem virtutnm frugalitatem lo 
omnibus ingerebat con^ecutasque disputationum adsiduitate il 
erat, ut raatronae auratas vestes eeteraque dignitatis suae 
oraamenta velut-instruraenta luxariae deponerent eaque ora- 
nia delata in lunonis aedem ipsi deae consecrarent, prae se 12 
ferentes vera oraamenta matronarum pudicitiam , non vestes 
esse. In ioventute quoque quantum profligatum sit, victii3 
feminarum contumaces animi manifestant. Sed CCC ex iuve- 14 
nibus cum sodalicii iure sacramento quodam nexi sep^ratam 
a ceteris civibus vitam exercerent, quasi coetum clandesti- 
nae coniurationis haberent,* civitatem in se converterunt, 
quae eos, cum in unam domum convenissent, cremare voluit. 15 
In quo tumultu sexaginta ferme periere : ceteri in exilium 16 
profecti. Pythagoras autem cum annos XX Crotone egisset, 17 



1 26 TROGI POMPEI XX 4. 5 

18 Melapontaiii emlgrayit ibiqae deceMit; caiastanta admirQtio 
fait, at ex domo eias templam facereiit eumque pro deo 
colerent. 

1 5. Igitar Dionysius tyrannus, quem supra a Sicilia exer- 
citum in Italiam traiecisse bellumque Graecis intulisse memo- 
ravimus, expugnatis Locris Crotonienses * yix vires longo 

2 otio ex prioris br^lli clade resumentes adgreditur, qui fortius 
cum paucis tanto exercitui eius quam antea cum tot milibus 

3 Locrensium paucitati restiterunt. Tantuin virtutis paupertas 
adversum insolentes divitias habet, tantoque insperata inter- 

4 dum sperata victoria certior est. Sed Dionysium gerentem 
bellum legati Gallorum , qui ante menses Romam incende- 

5 rant, societatem amicitiamque petentes adeunt : gentem suam 
inter hostes eius positam esse magnoque usuf ei futuram vel 
in acie bellanti vel de tergo intentis in proelium hostibus 

6 adfirmant. Grata legatio Dionysio fuit. Ita pacta societate et 
auxiliis Gallorum auctus bellum velut ex integro restaurat. 

7 His autem Gallis causa in Italiam veniendl sedesque novas 
quaerendi intestina discordia et adsiduae domi dissensiones 

Sfuere, quarum^aedio cum in Italiam venissent, sedlbus 

Tuscos expulerunt et Hediolanum, Comum, Brixiam, Yero- 

9nam, Bergomum, Tridentum, Vicentiam condiderunt. Tusci 

quoque duce Raeto avitis sedibus amissis Alpes occupavere 

10 et ex nomine ducis gentes Raetorom condiderunt. Sed Dio- 
nysium in Slciliam adventus Carthaginiensium revocavit, 
qul reparato exercitu bellum, quod deseruerant, auctis viri- 

\l bus repetebant. Dux belH Anno Carthaginiensis erat: culua 
inlmicus Suniatus, potentissimus ea temp^state Poenorum, 
cum odio eius Graecis litteris Dionyslo adventum exercltus 
et segnitiam ducis familiariter praenuntiasset , conprehensis 
epistulis proditionis eius damnatnr, facto senatus consulto, 

13 ne quis postea Carthaginiensis aut litteris Graecis aut ser- 
moni studeret , ne aqt loqui cum hoste aut scribere sine In- 

14terprete posset. Nec multo post Dionysius, quem paulo 
ante non Sicllia, non Itaiia caplebat, adsiduis belli certami- 
nibus victus fractusque Insidlis ad postremum suorum in- 
lerficitur. 



XXII. 2 HIST. PHBL. BPIT. 127 



LIBER XXI. 

1. CiXtincto in Si^ilia Dionysio tyranno in locum eius 1 
milites maximum natu ex filiis eius, nomine Dionysium, suf-. 
fecere, et naturae ius secuti, et quod firmius futurum esse^ 
regnum, si penes nnum remansisset, quam si portionibus in- 
ter plures filios divideretur , arbitrantur. Sed Dionysius in- S 
ter initia regni ayunculos fratrum suorum veluti aemulos im- 
perii sui hortatoresque puerorum ad divisionemregui tollere 
gestiebat. Quare paulisper dissimulatum animum prius ad 4t 
favorem popularium conciliandum intendit, excusatius factu- 
rus quod statuerat, si probatu» ante omnibus foret. Igitur 5 
nexorum tria milia carcere dimittit, tributa populo per trien- 
nium remittit, quibuscumque delinimentis potest aniraos 
omnium sollicitat. Tunc ad destinatum facinus conversusS 
non cognatos tantnm fratrum, sed etiam ipsos interficit, ut, 7 
quibus consortium regni debebat, ne spiritus- quidem con- 
sortium relinqueret^ tyrannidem in suos prius quam in exte- 
ros auspicatus. 

2. Sublatis deinde aemulis in segnitiam lapsus saginam i 
corporis ex nimia luxuria Qculorumque valetudinem contraxit, 
adeo ut non solem, non pulverem, non denique splendorem 
ferre lucis ipsius posset. Propter quae dum contemni se^pu-2 
tat, saevitia grassatur nec, uti pater, carcerem nexis, sed 
caedibus civitatem replet : ob quae non contemptior omni- S 
bus quam invisior fuit. Itaque cum bellum adversus eum4 
Syracusani decrevissent , diu dubitavit, imperium depWret 
an be.llo resisteret. Sed a militibus praedam et urbis direp- & 
tionem sperantibus descendere in proelium cogitur. Yictus 6 
cum iterato non felicius fortunam temptasset, legatos ad Sy- 
racusanos mittit spondens se depositurum tyrannidem, si 
mitterent ad eum, quibuscum sibi de pace conveniret. In7 
quam rem missos primores in carcere retinet, atque ita in- 
cautis omnibus tiec quicquam hostile metuentibus exercitum 
ad delendam civitatem mittit. Fit igitur in ipsa urbe ancep^ g 
proelium , in quo oppidanis multitudine superantibus Diony- 



1 28 TBOGI POMPEI XXI 2—4 

sius pellitur. Qui cum obsidionem arcis timeret, cum omni 
9 regio apparatu in Italiam profugit tacitus. Exul Locrensibds 
sociis acceptus, velut iure regnarei, arcem occupat solitam- 
lOque sibi saevitiam exercet. Coniuges pri|icipum ad stuprum 
rapi iubebat, virgines ante nuptias gbducebat stupratasque 
procis reddebaty locupletissimos quosque aut civitate pelle- 
bat aut occidi impdrabat bonaque eorum invadebat. 

1 3. Dein cum rapinae occasio deesset, universam civita- 

2 tem callido commento circumvenit. Cum Reginorum tyranni 
Leophronis bello Locrenses premerentur, voverant, si victo- 
res forent, ut die festo Veneris virgines suas prostituerent. 

3 Quo voto intermisso cum adversa bella cum Lucanis gere- 
rent, in contionem eos Dionysius vocat: hortatur, ut uxores 
filiasque suas in templum Veneris quam possint ornatissimas 

4mittant: ex quibus sorte ductae centum voto publico fungan- 
tur religionisque graHia uuo stent in lupanari mense omnibus 

6ante iuratis viris, nequis ullam adtaminet. Quae res ne vir- 
ginibus voto civitatem solventibus fraudi esset , decretum 
facerent: nequa virgo nuberet, priusquam illae maritistra- 

6 derentur. Probato consilio , qno et superstitioni et pudicitiae 
virginum consulebatur, certatim omnes feminae inpensius 

7 exomatae in templum Yeneris conveniunt: quas omnes Dio- 
nysius inmissis militibus spoliat ornamentaque matronarum 

8 in praedam stkam vertit. Qnarundam viros ditiores interficit, 

9 qufisdam ad prodendas virorum pecunias torquet. Cum his 
artibus per annos sex regnasset, couspiratione Locromm 

lOcivitate pulsus in Siciiiam redit. Ibi Syracusas securis omni- 
bus post longam intercapedinem pacis per proditionem re- 
cepitT 

j 4. Dum haec in Siciiia genintur, interim in Africa prin- 
ceps Carthaginiensium Anno opes suas, quibus vires rei 
pubiicae superabat, in occupandam dominationem- intendit 

2 regnumque invadere interfecto senatu conatus est. Cui sce- 
leri soUemnem nuptiarum diem filiae suae legit, ut religione 

3 votorum nefanda commenta facilius tegerentur. Itaque plebi 
epulas in publicis porticibus, senatui in domo sna parat, ut 
poculis veneno infectis secretius senatum et sine arbitris 

4 interficeret orbamque rem publicam facilius invaderet. Qua 



XXI 4. 5 HIST. PHIL. EPIT. 129 

re magfstratibns per ministros prodita scelus declinatum^non 
vindicatum est, ne in viro tam potenti plus negotii faceret • 
res eognita quam cogitata. Contenti itaque cohibuisse de- 5 
creto modnm nuptiarumsumptibus statuunt idque observari 
non ab nno , sed ab universis iubent, ne persona designata, 
non vitia correcta viderentur. Hoc consilio praeventus iterum 6 
servitia concitat statutaque rursus caedium die, cum denuo 
se proditum videret, timens iudicium munitum quoddam cas- 
tellum crum XX milibus servorum armatis occupat. Ibi dum 7 
Afros regemque Maurorum concitat, capitur virgisque caesus 
effossis oculis et manibus cruribusque fractis , velut a singu- 
lis membris poenae exigerentur, in conspectu populi occidi- 
tur; corpus verberibus lacerum in crucem figitnr. Filii quo-8i 
que cognatique omnes, etiam innoxii, supplicio traduntur, 
ne quisquam aut ad imitandum scelus aut ad mortem ulciscen- 
dam ex tam nefaria domo superesset. 

5. Interea Dionysius Syracusis receptus , cum 'gravior 1 
crudeliorque in dies civitati esset, iterata conspiratione 
obsidetur. Tunc deposito imperio arcem Syracusanis cum 3 
exercijtu tradidit receptoque privato instrumento Corinthum 
in exilium proficiscitur. Ibi humillima quaeque tutissima ex- 3 
istimans in sordidissimum vitae genns descendit : non conten- 4 
tus in publico vagari , sed potare ; nec conspici in popinis 
lupanafibusque , sedtotis diebus desidere; cum perditissimo 5 
quoque de minimis rebus disceptare ; pannosus et squalidus 
incedere ; risum libentius praebere quam captare ; in macello 6 
perstare; quod emere non poterat, oculis devorare; apud7 
aediles adversus lenones iurgare : omniaque ista facere ^ ut 
contemnendus magis quam metuendns videretur. Novissime 8 
ludi magistrum professus pueros in trivio docebat, ut aut a 
timentibus semper in publico videretur aut a non timentibus 
facilius contemneretur. Nam licet tyrannis semper vitiis ab- 9 
undet, tamen simulatio haec vitiorum , non naturae eraf, 
roagisque haec arte quam amisso regali pudore faciebat, 
expertus, quam invisa tyrannorum forent etiam'sine opibus 
nomina. Laborabat itaque invidiam praeteritorum coritemptn 10 
praesentfum demere ; neque honesta, sed tuta consilia cir- 
eumspiciebat. Inter has tamen dissimulationum artes insi-11 

lUSTINUS. ^ 



130 TROGI POMPEI XXI 5. 6. XXII 1 

mulatus est adfectatae tyrannidis, nec aliter quam dum con- 
temnitur, liberatus est. 

1 6. Inter haec Carthaginienses tanto successu rerum 
Alexandri magni exterriti, verentes ne Persico regno et 
Africum vellet adiungere , mittunt ad speculandos eius ani- 
mos Amilcarem cognomento Rodanum , virum sollertia fa- 

2 icundiaque praeter ceteros insignem. Augebant enim metum 

3 et Tyros urbs auetorum originis suae capta et Alexandria 
aemula Garthdginis in terminis Africae et Aegypti. condita 

4 et felicitas regis , apud quem nec cupiditas nec fortuna uUo 

5 modo terminabantur. Igitur Amilcar per Parmeniona aditu 
regis obtento profugisse se ad regem expulsum patria fingit 

^6 militemque se expeditionis oiTert. Atque ita consiliis eius 
exploratis in tabellis ligneis vacua desuper cera inducta civi- 

• 7 bus suis omnia perscribebat. Sed Carthaginienses post mor- 
tem regis reversum in patriam, quasi urbem regi venditas- 
set , non ingrato tantum , verum etiam crudeli animo neca- 
verunt. 



1 



LIBER XXn. 

1. Agathocles Siciliae tyrannus, qui magnitudini prioris 

Dionysii successit , ad regui maiestatem ex humiH et sordido 

2 genere pervenit. Quippe in Sfcilia patre figulo natus non 

3honestiorem pueritiam quam principfa originis habuit, siqui- 

dem forma et corporis pulchritudine egregius diu vitam stu- 

4 pcj patientia exhibuit. Annos deinde pubertatis egressus li- 

5 bidinem a viris ad feminas transtulit. Post haec apud utrum- 

6 que sexum famosus vitam latrocifiiis mutavit. Interiecto tem- 
pore, cum Syracusas concessisset adscitusque in civitatem 

7 inter incolas esset, diu sine fide fuit, quoniam nec in fortunis 
quod amitteret, nec in verecundia quod inquinaret habere 

S videbatur : in summa gregariam militiam sortitus non minus 
tunc seditiosa quam antea turpi vita in omne facinus promp- 



XXII 1 —3 HIST. PHIL. EPIT. 1 31 

tissiiiuis erat : nam el manu strenans et in contionibas per- 9 
facundus habebatur. Brevi itaque centurio ac deinceps tri- 10 
bunus militum factus est. Primo bello adversfis Aetnaeos 11 
magna experimenta sui Syracusanis dedit. jSequenti Campa- 12 
norum tantam de se spem omnibus fecit, ut in locum de- 
liiortui ducis Damasconis sufficeretur : cuius uxorem adul- 13 
terio cognitam post mortem viri in matrimonium recepit. Nec 14 
contentus , quod ex inope repente dives factus esset , pira- 
ticam adversus patriam exercuit. Saluti ei fuit , quod socii 15 
capti tortique de illo negaverunt. Bis occupare imperium 16 
Syracusarum voluit, bis in exilium actus est. 
^ 2. A Murgantinis, apud quos exulabat, odio Syracusa- 1 
norum primo praetor, mox dux creatur. In eo bello et uYbem 2 
Leontinorum capit et patriam suam Syracusas obsidere coepit, 
ad cuius auxilium Amilcar , dux Poenorum , inplpratus depo- 3 
«itis hostilibus odiis praesidia militum mittit. Ita uno eodem- 4 
que tempore Syracusde et ab hoste civili amore defensae et 
a cive hostili ociio inpugnatae sunt. Sed Agathocles xum5 
videret fortius defendi urbem quam oppugnari, precibus per 
internuntios Amilcarem exorat, ut inter se et Syracusanos 
pacis arbitria suscipiat, peculiaria in ipsum officia sui repro- 
mittens. Qua spe inpletus Amilcar societatem cnm eo metu 6 
eius potentiae iungit, ut quantum virium Agathocli adversus 
Syracusanos dedisset, tantum ipse ad incrementa domesticae 
potentiae reciperaret. Igitur non pax tantum Agathocli con- 7 * 
ciliatur , verum etiam praetor Syracusis constituitur. Tunc 8 
Amilcari expositis insignibus Cereris tactisque in obseifUia 
Poenorum iuraf. Deinde acceptis ab eo Y milibus Afrorum 9 
potentissimos quosque ex principibus interficit atque ita 10 
veluti rei publicae statum formaturus populum in theatrum 
ad contionem vocari iubet contracto in gymnasio senatu, 
quasi quaedam prius ordinaturus. Sic conpositis rebus in- ii 
missis militibus populum obsidet, senatum trucidat, cuiusl2 
peracta caede ex plebe quoque locupletissimos et promptis- 
simos interficit. 

3. His ita gestis militem legit exercitumque conscribit, 1 
quo instructus finitimas civitates nihil hostile metuentes ex 
inproviso adgreditur. Poenorum quoque socios permittente 2 

9* 



132 TROGI POMPEI Xim 3. 4 

Amilcare foede vexat : propter quod querellas Carthaginem 
socii' iton tam de Agathocle quam de Amiicare detulerunt, 

3 hunc ut dominum et tyrannum, illum ut proditor^m arguen- 
tes , a quo iafestissimo hosti fortunae sociorum interposita 

4pactione donatae sint: sicut ab initio Syracusae in pignus 
societatis sint traditae , urbs semper Poenis^ infesta et de 
imperio Siciliae Garthaginis aemula, nnnc insuper civitates 

5 sociorum eidem titulo pacis addictas. Denuntiare igitur se 
haec brevi ad ipsos redundatura ac propediem sensuros, 
quantum mali non Siciliae magis quam ipsi Africae adtu- 

6 ierint. His querellis senatus in Amilcarem accenditur : sed 
quoniam in imperio esset, tacita de eo suffragia tulerunt et 
sententias, priusquam recitarentur, in urnam coniectas ob- 
signari iusserunt , dum alter Amiicar , Gisgonis filius , a Si- 

7 cilia reverteretur. Sed haec callida commenta Poenorum et 
sententias inauditas mors Amilcaris praevenit , liberatus- 
que est fi^i munere, quem per iniuriam cives inauditum 

8 damnaverant. Quae res Agathocli adversus Poenos occa- 

9 sionem movendi belli dedit. Prima igitur illi cum Amilcare, 
Gisgonis filio, proelii congressio fuit, a quo victus maiori 

10 mole reparaturus bellum Syracusas concessit. Sed secundi 
certaminis eadem fortuna quae et prioris fuit. 

1 4. Cum igitur victores Poeni Syracusas obsidione cinxis- 
sent, Agathocles, quod se neque viribus psg*em neque ad 
obsidionem ferendam instructum videret, snper haec a sooiis 
crudelitate eius oiTensis desertus esset, statuit bellum in 

^ Africam transferre : mira prorsus audacia , ut , quibus in 
solo urbis suae par non erat, eorum urbi bellum inferret, 
et qui sua tueri non poterat, inpugnaret aliena victusque 

Bvictoribus insultaret. Huius consilii non minus admirabile 
silentium quam commentum fuit. Populo hoc solum profes- 
sus, invenisse se victoriae viam: animos illi tantum in bre- 
veqi obsidionis patientiam firmarent ; vel , si cui status prae- 
sentis fortunae displiceret, dare se ei discedendi liberam 

4potestatem. Cum mille sescenti discessissent, ceteros ob 
obsidionis necessitatem frumento et stipendio instruit ; L tan- 
tum secum talenta ad praesentem usum aufert, cetera ex 

5 hoste melius quam .ex sociis paraturus. Omnes deinde 



XXII 4. 5 HIST. PHIL. EPIT. 133 

servos militaris aetatis libertate donatos sacramento adegit 
eosque et maiorem partem ferme militum navibus inponit, 
ratus exaequata ntriusqiie ordinis condicione mutuam inter 
eos yirtutis aemulationem futuram ; ceteros omnes ad tute- 
lam patriae relinquit. 

5. Septimo ^igitur imperii anno comitibus duobus adultis 1 
filiis, Archagatho et Heraclida; nullo militum seiente quo 
veheretur, cursum in Africam dirigit. Cum omnes aut in Ita- 2 
liam praedatum se ant in Sardiniam ituros crederent, tunc 
primum , exposito in Africae litore exercitu , consilium suum 
omnibus aperit Quo in loco Syracusae positae sint, ostendrt, 3 
quibus aliud nullum auxilium superesset , quam ut hostibus 
faciant^ qnae ipsi patiantur. Quippe aliter domi, aliter foris 4 
bella tractari. Domf ea sola auxilia esse, quae patriae vires 
subministrent : foris hostem etiam suis viribus vinci, de- 
ficientibns sociis et odio diuturni imperii externa auxilia cir- 
cnmspicientibus. Huc accedere, quod lirbes castellaques 
Afncae non muris cinctae , non in montibus posUae sint, sed 
in planis campis sine ullis munimentis iaceant : quas omnes 
metu excidii facile ad belli societatem perlici posse. Maius 6 
igitur Carthaginiensibus ab ipsa Africa quam ex Sicilia exar- 
surum bellum, coituraque auxilia omnium adversus unam 
urbem nomine quam opibus ampliorem, et qnas non adtulerit 
vires, inde sumpturum. Et in repentino Poenoruin metu non? 
modicum momentum victoriae fore^ qui tanta audacia hostium 
perculsi trepidaturi sint. Accessura et villarum incendia, 8 
castellorum urbiumque contumacium direptionem , tum ipsius 
Carthaginfs obsidionem : quibus omnibns non sibi tantum 9 
in alios , sed et aliis in se. sentient patere bella. His non 10 
solum Poenos vinci, sed et Siciliam liberari posse : nec enim 
moraturos in eins obsidione hostes, cnm sua urgueantur. 
Nusquam igitur alibi facilius bellum, sed nec praedam ube- 11 
riorem inveniri posse : nam capta Carthagine omnem Africam 
Siciliainqne praemium victoruni fore. Gloriam certe tam 12 
honestae militiae tantam in omne aevum futuram, ut termi- 
nari nullo tempore oblivione possit : ut dfcatur eos solos 
mortalium esle, qui bella, quae domi ferre non poterant, 
ad hostes transtulerint ultroque victores insecuti sint et 



1 34 TROai POMPEI XXII 5 — 7 

IBobsessores urbis suae obsederint. Omnibus igttur forti ae 
laeto animo bellum ineundum, quo nullum aliud possit aut 
praemium victoribus uberius aut vjctis monumentum inlus- 
trius dare. 

1 6. His quidem adhortatibnibus animi militum erigebantur, 
sed terrebat eos portenti religio , quod navigantibus sol de- 

2 fecerat. Cuius rei rationem non minore cura rex ^uam belli 
reddebat adfirmans: si prius quam proficiscerentur factum 
esset, crediturum adversum profecturos prodigium esse: 
nunc quia egressis acciderit, illis, ad quos eatur, porten- 

3 dere. Porro defectus naturalium siderum semper praesentem 
rerum statum mutare, certumque esse florentibus Cartha- 
giniensium opibus adversisque rebus suis commutationem 

4 significari. Sic consolatis militibus universas naves consen- 
tiente exercitu incendi iubet, ut omnes scirent auxilio fugae 

5adempto aut vincendum aut moriendum esse. Dein cum 
omnia, quacumque ingrederentur , prosternerent, castella 
villasque incenderent, obvius ei fuit cum XXX milibus paga- 

6 norum Anno : sed proelio commisso duo de Siculis , tria 

7 milia de Poenis cum ipso duce cecidere. Hac victoria et 
SSiculorum animi eriguntur et Poenorum franguntur. Aga- 

thocles victis hostibus urbes castellaque expugnat, praedas 

9ingentes agit, hostium multa milia trucidat. Castra deinde 

in quinto lapide a Carthagine statuit , ut damna carissimarum 

rerum vastitatemque agrorum et incendia villarum de muris 

10 ipsius urbis specularentur. Interea ingens tota Africa deleti 
Poenorum- exercitus fama occupatarumque urbium divul- 

11 gatur. Stupor itaque omnes et admiratio incessit, unde tanto 
imperio tam subitum bellum , praesertim ab hoste iam victo ; 
admiratio deinde paulatim in contemptum Poenorum ver- 

12titur. Nec multo post non Afri tantum, verum etiam urbes 
nobilissimae novitatem secutae ad Agathoclem defecere 
frumentoque et stipendio victorem instruxere. 

1 7. His Poenorum malis etiam deletus in Sicilia cum im- 
peratore exercitus velut quidam aerumnarum cumulus ac- 

2 cessit. Nam post profectionem a Sicilia Agathoclis in obsi- 
dione Syracusarum Poeni segniores redditi ab Atandro fratre 

3 regis Agathoclis occidione caesi nuntiabantur. Itaque cum 



XXII 7. 8 HIST. PHIL. EPIT. 135 

domi forisque eadem fortnna Garthaginiensiam esset, lam. 
non tributariae tantnm ab his urbes, verum etiam socii reges 
deficiebant, amicitiarum iura non fide, sed suceessu ponde- 
rantes. Erat inter ceteros rex Cyrenarum Aphellas, qui spe 4 
inproba regnum totius Africae amplexus societatem cum 
Agathocle per legatos iuQxerat pactusque cum eo fueraf, 
ut Siciliae illi , sibi Af ricae imp«rium victis Carthaginiensi- 
bus cederet. Itaque cum ad belli societatem cum ingenti 5 
exercitu ipse venisset, Agathocles blandp alloquio et humili 
adulatlone , cum saepius simul cenassent adoptatusque filius 
eius ab Aphella esset, incautum interficit occupatoque exer- 6 
citu eius iterato Carthaginienses omnibus viribus bellum 
cientes magno utriusque «xercitus sanguine gravi proelio 
superat. Hoc certaminis discrimine tanta desperatio inLata 7 
Poenis est, ut, nisi in exercitu Agathoclis orta seditio fuis- 
set , transiturus ad eum Bomilcar , rex Poenorum , cum exer- 
citu fuerit. Ob quam noxam in medio foro a Poenis patibulo 8 
suffixus est, ut idem locus monumentum suppliciorum eius 
esset, qui ante fuerat ornamentum honorum. Sed Bomilcarg 
magno animo crudelitatem civinm tulit , adeo ut de summa 
cruce veluti de tribunali in Poenorum scelera contionare- 
tur, obiectans illis nunc Annonem falsa adfectati regniin-io 
vidia circumventum , nunc Gisgonis innocentis exilium , nunc 
in Amilcarem* patruum suum tacita suffragia , quod Aga- 
thoclem socium illis facere quam hostem maluerit. Haec 11 
cum in maxima populi contione vociferatus esset, expiravit. 

8. Interea Agathocles profligatis in Africa rebus, ira-1 
dito Archagatho filio exercitu in Sici|iam recurrit, nihil 
actum in Africa existimans , ' si amplius Syracusae obside- 
rentur. Nam post occisum Amilcarem Gisgonis filium novus 2 
eo a Poenis missus exercitus fuerat. Statim igitur primp 5 
adventu eius omnes Siciliae ufbes auditis rebus, quas iu 
Afric^ gesserat, certatim se ei tradunt, atque ita pulsis e 
Sicilia Poenis lotius insulae imperium occupavit. In Africam 4 
deinde reversns seditione milftum excipitnr : nam stipendio- 
rum solutio in adventUm patris dilata a tilio fuerat. Igitur in 5 
Gontionem vocatosblandis verbis permulsit: stipendia illis non 
a se flagitanda esse, sed ab hoste quaerenda: communem 



1 36 TROGI POMPBI XXII 8. XXUI l 

6.vi6toriam, commttnem praedam futwram. Paulam modo ad- 
niterentur, dum belli reliquiae peraguntur^ cum seiant Car- 

7 thaginem captam spes omnium expleturam. Sedato militari 
tumultu interiectis diebus ad castra hostiam exercitnm ducit : 
ibi inconsultius proelium committendo maiorem partem exer- 

8 citus perdidit. Cum itaque in castra fugisset versamque in 
se invidiam temere commissi belli videret pristinamque offen- 
sain non depensi stipendii metueret, coneubia nocte solus 

9 a castris cum Archagatho filio profugit. Quod ubi milites 
cognovere, haud secus quam si ab hoste capti essent, tre- 
pidavere , bis se a rege suo in mediis hostibus relictos esse 
proclamantes, salutemque suam desertam ab eo esse, quo- 

10 rum ne sepultura quidem relinquaida fuerit. Cum persequi 
regem vellent, .a Numidis excepti in castra revertuntur, 
conprebenso tamen Archagatho, qui a patre noctis errore 

11 discesserat. Agathocles autem navibus , quibus reversus a 
Sicilia fuerat, cum custodibus earundem Syracusas defer^ 

12 tur : exemplum flagitii stngulare , rex exercitus sui desertor 
ISfiliommque pater proditor. Interim in Africa post fugam 

regis milites pactione cum hostibus facta, interfectis Aga- 

14 thoclis liberis Carthaginiensibus se tradidere. Archagathus 
cum occideretur ab Arcesilao , amico antea patris , rogavit 
eum, quid nam liberis eius facturum Agathociem putet, per 
quem ipse liberis careat? Tunc respondit satis habere se, 

15 quod superstites eos esse Agathoclis liberis sciat. Post haec 
Poeni ad persequendas belli* reliquias duces in Siciliam mi- 
seriint, cumquibus Agathocles pacem aequis condicioni- 
bus fecit. 



LIBER XXm. 

1 1. Agathocles rex Sicilide pacificatas cum Carthagi- 
niensibus partem civitatium a se fiducia virium dissidentem 

2 armis subegit. Dein quasi angustis insulae terminis claude- 
retuis <^uius imperii parlem primis incrementis ne speraverat 



XXIII V 2 mST. PHIU EPIT. 137 

^uidein, in Italiain transcendit, ezemplam Dionysii Becotiis, 
qni multas Italiae civitates subegerat. Primi igitur hostes illi 3 
Brnttii fuere, quia et fortissimi tum et opulentissimi yide* 
bantur , simul et ad iniurias vicinorum prompti. Nam multas 4 
civitates Graeci nominis Italia expulerant; auctores quoque 5 
suos Lucanos bello vicerant et pacem cum his aequis legi- 
bus fecerant. Tanta feritas animorum erat, ut nec origini 6 
suae parcerent. Namque Lucani isdem legibus liberos suos 7 
quibus et Spartani instituere soliti erant. Quippe ab initio 8 
pubertatis in silvis inter pastores habebaiitnr sine ministerio 
servili, sine veste quam induerent vel cui incubarent, ut a 
primis annis duritiae parsknoniaeque sine ullo usu urbis ad* 
suescerent. Cibus his praeda venatica , potus ant lactis aut 9 
fontium liquor erat. Sic ad labores bellicos indurabantur. 
Hornm igitur ex numero L primo ex agris finitimornm prae- 10 
dare soliti, confluente deinde multitudine sollicitata in prae- 
dam, cum plures facti essent, infestas regiones reddebant. Ita- 11 
qne fatigatus querellis sociorum Dionysius Siciliae tyrannus 
sexcentos Afros ad conpescendos eos miserat : quorum 12 
castelinm proditum sibi per Bruttiam mulierem expugnarunt 
ibique civitatem concurrentibus ad opinionem Qovae urbis 
pastoribus statuerunt Bruttiosque se ex nomine mnlieris 
vocaverunt. Primum illis cum Lucanis, originis suae aucto- 13 
ribus, bellum fuit: qua victoria erecti cnm pacem aequo 14 
iure fecissent, ceteros finitimos armis subegemnt tantasque 
opes brevi consecuti sunt, ut perniciosi etiam regibqs har 
berentur. Denique Alexander rex Epiri cum in auxilium 15 
Graecarum civitatum cum magno exercitu in Italiam venisset, 
cum omnibus copiis ab his deletus est. Quare feritas eorum 16 
successu felicitatis ineensa diu terribiUs finitimis fuit. Ad 17 
postremum inploratns Agathocles spe ampliandi regni a 
Sicilia in Italiam traiecit. 

2. Principio adventus opinione eius concussi legatos ad l 
eum societatem amicitiamque petentes miserunt. Quos Aga- 2 
thocles ad cenam invitatos , - ne exercitum traici viderent, et 
in posterum statuta his die conscensa nave frustratus est. 
Sed fraudis haud laetus eventus fuit, siquidem reverti eum 3 
in Siciliam interiectis paucis diebus vis morbi coSgit , quo 4 



138 TROGI POMPEI XXm 2. 3 

toto corpore conprehensas per omnes nervos articulosque 
umore pestifero grassante velut intestino singulorum mem- 

5 brorum bello inpugnabatur. Ex qua desperatione bellum 
inter filium nepotemque eius regnum iam quasi mortui vin- 
dicantibus oritur: occiso filio regnum nepos occupavit. 

6 Igitur Agathocles , cum morbi cura aegritudo gravior esset 
et inter se alterum altcrius malo cresceret , desperatis rebus 
uxorem suam Thexenam genitosque ex ea duos parvulos 
cum omni pecunia et familia regalique instrumento, quo 
praeter illum nemo regum ditior fuit, navibus inpositos 
Aegyptum, unde uxorem acceperat, remittit timens, ne 

7 praedonem regni sui hostem paterentur. ' Quamquam uxor 
diu ne ab aegro divelleretur deprecata est, ne discessus 
suus adiurigi nepotis parricidio posset et tam cruente haec 
deseruisse virum quam ille inpugnasse avum videretur. 

8 Nubendo se non prosperae tantum , sed omnis fortunae in- 
isse societatem , nec invitam periculo spiritus sui empturam, 
ut extremos viri spiritus exciperet [et] ut exequiarum officium, 
in quod profecta se nemo sit successurus , obsequio debitae 

9 pietatis inpleret. Discedentes parvuli flebili ululatu amplexi 
patrem tenebant; ex altera parte uxor maritum non amplius 
visura osculis fatigabat. Nec minus senis lacrimae misera- 

lobiles erant. Flebant hi morientem patrem, ille exules tibe- 
ros : hi discessu suo solitudinem patris , aegri senis , ille in 

11 spem regni susceptos relinqui in egestate lugebat. Inter 
haec regia omnis adsistentium fletibus tam crudelis discidii 

12 inpleta resonabat. Tandem finem lacrimis necessitas pro- 
fectionis inposuit et mors regis proficiscentes filios insecuta 

laest. Dum haec aguntur, Carthaginienses cognitis quae in 
Sicilia agebantur, occasionem totius insulae occupandae 
datam sibi existimantes magnis viribus eo traiciunt multasque 
civitates subigunt. 

1 3. Eo tempore et Pyrrus adversus Romanos bellum 

2 gerebat , qui inploratus a Sicilia in auxilium , sicuti dictum 
est, cum Syracusas venisset^ rex Siciliae sicut Epiri appel- 

3 latur. Quarum rerum felicitate laetus Heleno filio Siciliae 
velut avitum (nam susceptus ex filia Agathoclis regis erat), 

4 Alexandro autem Italiae regnum destinat. Post haec multa 



XXm 3. 4 HIST. PHIL. Em. 1 39 

secunda proelfa cum Carthaginiensibus facit. Interiecto de- 5 
inde tempore^ legati ab Italicis sociis venere nnntiantes, 
resisti Romanis non posse, deditionemque futuram, nisi 
snbveniat. Anxius tam ambiguo periculo incertusque quid 6 
ageret vel quibus primum subveniret , in utrumque pronus 
eonsultabat : quippe instantibus hlnc Carthaginiensibus, inde 7 
Romanis periculosum videbatur exercitum in Italiam non 
traicere, periculosius a Sicilia deducere, ne aut illi non lata 
ope aut hi deserti amitterentur. In hoc aestu periculorum 8 
tutissimus portus consiliorum visus est omnibus viribus de- 
cernere in Sicilia et profllgatis Carthaginiensibus victorem 
exercitum transponere in Italiam. Itaque conserto proelio 9 
cum superior fuisset, quouiam tamen a Sicilia abire et pro 
victo fugere visus est ac propterea socii ab eo defecerunt, 10 
et imperium Siciliae tam cito amisit, quam facile (^esierat. 
Sed nec in Italia meliore felicitate usus in Epirum rever- 11 
titur. Admirabilis utriusque rei casus in exemplum fuit. 
Nam sicut ante secunda fortuna rebus supra vota fluentibus 12 
Italiae Siciliaeque imperium et tot de Romanis victorias 
adtraxerat, ita nunc adversa velut in ostentationem fragili- 
tatis humanae destruens quae cumulaverat, Siciliensi ruinae 
nanfragium maris et foedam adversus Romanos pugnam tur- 
pemque ab Italia discessum adiecit. • 

4. Post profectionem a Sicilia Pyrri magistratus Hiero 1 
creatur, cuius tanta moderatio fuit, ut consentiente omnium 2 
civitatium favore dux adversus Carthaginienses primumj 
mox rex crearetur. Huius futurae maiestatis ipsa infantis 3 
educatio quasi praenuntia fuit : quippe genitus erat patre 4 
Hierocle , nobili viro , cuius origo a Gelone , antiquo Siciliae 
tyranno, manabat: sed maternum illi genus sordidum atque 5 
adeo pudibundum fuit. Nam ex ancilla natus ac propterea 6 
a patre velut dehonestamentum generis expositus fuerat. 
Sed parvulum et humanae opis egentem apes congesto circa 7 
iacentem melle mullis diebus aluere. Ob quam rem responso 8 
harudpicum admonitus pater, qui regnum infanti portendi 
canebant, parvulum recolligit omnique studio ad spem maies- 
tatis, quae promittebatur, instituit. Eidem in ludo interO 
coaequales discenti Inpus tabulam in turba puerorum repente 



140 TROm POMPEI XXIII 4. XXIV 1 

10 conspeetas eripuit. Adulescenti quoque prima bella ineontl 

11 aquila in clipeo , noctua in hasta consedit. Quod ostentom 
et consilio cautum et manu promptum regemque futurum 

12 significabat. Denique adversus provocatores saepe pugna- 
13vit semperque victoriam reportavit; a Pyrro rege multis 

14 militaribus donis donatus est. Pulchritudo ei corporis in- 

15 signis, vires quoque in homine admirabiles fuere. In adlo- 
quio bhindus, in negotio iustus, in imperio moderatus: 
prorsus ut nihil ei regium deesse praeter regnum videretur. 



LIBER XXmi. 

1 1. Jjum haec in Sicilia geruntur, interim in Graecia 
dissidentibus inter se bello Ptolemaeo Cerauno et Antiocho 

2 et Antigono regibus omnes ferme Graeciae civitates ducibus 
Spartanis, velut occasione data ad spem libertatis erectae, 
missis invicem legatis , per quos in societatis foedera alli- 

3 garentur , in bellum grorumpunt et , ne cum Antigono , sub 
cuius regno erant , bellum coepisse viderentur , socios eius 

4Aetolos adgrediuntur , causas belli praetendentes, quod 
consensu Graeciae sacratum ApoIIini Cirraeum campum 

5per vim occupassent. Huic bello ducem deligunt Area, 
qui adunato exercitu urbem sataque in his campis posita de- 

6popuIatur, quae auferri non poterant incendit. Quod cum 
e montibus conspicati pastores Aetolorum essent, congre- 
gati admodum quingenti sparsos hostes ignorantesque, quanta 
roanus esset, quoniam conspectum illis metus et incendio- 
rum fumus abstulerat, consectantur trucidatisque admodum^ 

7 novem milibus praedones in fugam verterunt. Reparantibus 
deinde Spartanis bellum auxilium multae civitates nega- 
verunt, existimantes eos dominationem, non libertatem Grae- 

8 ciae quaerere. Interea inter reges bellum finitur : nam Pto- 
lemaeus pulso Antigono cum regnum totius Macedoniae 



XXIV 1—3 HIST. PHIL. EPIT, 141 

occnpasset, pacem cum Antiocho facit adfinitatemque cnm 
Pyrro rege data ei in matrimonium filia sua iungit. 

2. Exinde extemo nretn deposito inpium et facinorosnm 1 
animnm ad domestica scelera convertit insidiasque Arsinoae 
sorori suae instruit, quibus et filios eius vita et ipsam Cas- 
sandreae urbis possessione privaret. .Primus ei dolus fuit2 
flimulato amore sororis matrimonium petere : aliter eniro ad 
flororis filios, qnorum regnum occupaverat, quam concor- 
diae fraude pervenire non poterat.* Sed nota scelerata Pto- 3 
lemaei voluntas sorori erat. Itaque non credenti mandat4 
vcHe se cum filiis eius regni consortium iungere ; cum quibus 
ndn ideo ge armis contendisse, quoniam eripere his regnum^ 
sed quod id facere sui mUnreris vellet. In hoc mitteret ar- 5 
bitrum iuris iufandi , quo praesente apud deos patrios qui- 
bus vellet obsecrationibns se obligaret. Incerta Arsino6 6 
quid ageret : si mitteret , decipi periurio , si non mitteret, 
provOcare rabiem fraternae crudelitatis. timebat. Itaque plus 7 
liberis quam sibi timcns , quos matrimonio suo protecturam 
se arbitrabatur, mittit ex amicis suis Dionem; quo perducto 8 
in sanctissimum lovis templum veterrimae Macedonum reli- 
gionis Ptolemaeus sumptis in manus altaribus, contingens 
ipsa simulacra et pulvinaria deorum inauditis ultimisque 
execrationibus adiurat, se sincera fide sororis raatrimonium 9 
petere nuncnpaturumque se eam reginam, neque in contu- 
meliam eius se aliam uxorem aliosve quam filios eius libe- 
rod habiturum. Arsino^ postquam et spe.inpleta estetio 
metu soluta, ipsa cum fratre conloquitnr, cuius vultus et 
blandientes oculi cum fidem non minorem quam ius iurandum 
promitterent, reclamante Ptolemaeo filio fraudem subesse, 
in matrimonium fratris concedit. 

3. Nuptiae magno apparatu laetitiaque omnium cele- 1 
brantur. Ad contionem quoque vocato exercitu capiti sororis 2 
diadema inponit reginamque eam appellat. Quo nomine in 3 
laetitiam effusa Arsino^ , quia quod morte Lysimachi prioris 
mariti amiserat recepisset, ultro virum in urbem suam Cas- 
sandream invitat, cuius urbis cupiditate fraus struebatur. 
Praegressa igitur virum diem festum tirbi in adventum eiuB 4 
indicit, domos, templa ceteraque omnia exornari iubet, aras 5 



142 TROGI POMPEI XXrV 3. 4 

ublque hostiasque disponi : filios qiioqae suos , Lysimachnm 

sedecim annos natum, Philippum triennio minorem, utrum- 

6que forqsa insignem, coronatos occurrere iubet. Quos Pto- 

lemaeus ad celandam fraudem cupide et ultra modum verae 

7 adfectionis amplexus osculis diu fatigat. Ubi ad portam ven- 
tum est, occupari arcem iubet, pueros interfici. Qui cum 
ad matrem confugissent , in gremio eius inter ipsa oscula 

8 trucidantur, proclamante Arsinoe, quod tantum nefas aut 
qubendo aut post nuptias contraxisset. Pro filiis saepe se 
percussoribus obtulit, frequenter corpore suo puerorum cor- 
pora amplexata protexit vulneraque excipere , quae liberis 

9 intendebantur , voluit. Ad postremum etiam spoliata funeri- 
bus filiorum dcissa veste et crinibus sparsis cum duobus 
servulis ex urbe protracta Samothraciam in exilium abiit, 

10 eo miserior , quod mori ei cum filiis non licuit. Sed nec 
Ptolemaeo inulta scelera fuerunt: quippe dis inmortalibus 
tot periuria et tam cruenta parricidia vindicantibus brevi 
post a Gallis spoliatus regno captusque vitam ferro, ut 
meruerat, amisit. 

1 4. Namque Galli abundanti multitudine, cum eos non 
caperent terrae quae genuerant^ CCC milia hominum ad 

2 sedes novas quaerendas velut ver sacrum miserunt. Ex his 
portio in Italia consedit, quae et urbem Romanam captam 

3incendit; et portio Illyricos sinus ducibus avibus (nam 
augurandi studio Galli praeter ceteros callent) per strages 

4 barbarorum penetravit et in Pannonia consedit : gens aspera, 
aiidax, bellicosa, quae prima post Herculem, cui ea res 
virtutis admirationem et ipmortalitatis fidem dedit, Alpium 

5 invicta iuga et frigore intractabilia loca transcendit. Ibi do- 
mitis Pannoniis per multos annos cum finitimis varia bella 

6gesserunt. Hortante deinde successu divisis agminibus alii 
Graeciam , alii Hacedoniam omnia ferro prosternentes peti- 

7 vere, tantusque terror Gallici nominis erat, ut etiam reges 

8 non lacessiti ultro pacem ingenti pecunia mercarentur. Solufr 
rex Hacedoniae Ptolemaeus aJventum Gallorum intrepidus 
audivit iisque cum paucis et incompositis , quasi bella non 
difficilius quam scelera patrarentur, parricidiorum furiis agi- 

9tatu8 occurrit. Dardanorum quoque legationem XX milia 



XXIV 4— 6 HIST.PHIL.BPIT. 143 

armatorum in anxilium offerentem sprevit, addita insuper 
contumelia actum de Hacedonia dicens, si, cum totum orien- 
tem soli domuerint , nunc in yindictam Onium Dardanis ege- 
ant : milites se habere filios eorum , qui sub Alexandro rege lo 
stipendia toto orbe terrarum victores feceriut. Quae ubiii 
Dardano regi nuntiata sunt, inclitum illud Hacedoniae reg- 
nnm brevi iumaturi iuvenis temeritate casurum dixit. 

5. Igitur Galli duce Belgio ad temptandos Hacedonum l 
animos legatos a'd Ptolemaeum mittunt, offerentes pacem, 
si emere velit: sed Ptolemaeus inter suos belli metu pacem 2 
Gallos petere gloriatus est. Nec minus ferociter se legatisS 
quam inter amicos iactavit, aliter se pacem daturum ne- 
gando , nisi principes sups obsides dederint et arma tradi- 
derint : non enim fidem se nisi inermibus habiturum. Re- 4 
nuntiata legatione risere Galli, undique adclamantes brevi 
sensurum , sibi an illi consulentes pacem obtulerint. Inter- 5 
iectis diebus proelium conseritur: vieti Hacedones caedun- 
tur. Ptolemaeus multis vulneribus saucius capitur: caput6 
eius amputatum et lancea fixum tota acie ad terrorem hos- 7 
tium circumfertur. Paucos ex Hacedonibus fuga servavit: 
ceteri aut capti aut occisi. Haec cum nuntiata per omnem 8 
Hacedoniam essent, portae urbium clauduntur, luctu omnia 
replentur; nunc orbitatem amissorum filiorum dolebant, nunc 9 
excidia urbium metuebant , nunc Alexandri Philippique re- 
gum suorum nomina sicuti numina in auxilium vocabant : sub 10 
illis se non solum tutos , verum etiam victores orbis terra- 
rum extitisse : ut tuerentur patriam suam, quam gloria rernm 11 
gestarum caelo proximam reddidissent , ut opem adflictis 
ferrent, quos furor et temeritas Ptolemaei regis perdidisset, 
orabant. Desperantibus omnibus non votis agendum Sosthe- 12 
ues unus de principibus Hacedonum ratus contracta iuven- 
tute et Gallos victoria exultantes conpescuit et Hacedoniam 
ab hostili populatione defendit. Ob quae virtutis beneficia 13 
multls nobilibus regnum Hacedoniae adfectantibus ignobilis 
ipse praeponitur , et cum rex ab exercitu appellatus esset, 14 
ipse non in regis, sed in ducis nomen iurare milites conpulit. 

6. Interea Brennus, quo duce portio Gallorum in Grae- 1 
ciam se effuderat, audita victoria suorum, qui Belgio duce 



144 TROGl POMPEI XXIV e. 7 

Macedonas yicerant, indignatus parta victoria opimam prae^ 
dam et orientis spoliis onustam tam facile relictam esse, 
ipse adunatis CL milibus peditum et XV milibus equitum in 

2Macedoniam inrnmpit. Cum agros villasque popularetnr, 
occurrit ei cum instructo exercitn Macedonum Sosthenes : 
«ed panci a pluribus , trepidi a valentibus facile vincuntnr. 

3 Itaque cum victi se Macedones intra muros nrbium condi- 
dissent, victor Brennus nemine prohibente totius Macedo- 

4niae agros depraedatur. Indequasi terrena iam spolia sor- 
derent, anfmnm ad deorum inmortalium templa convertit, 
scurriliter iocatus locupletes deos largiri hominibus oportere. 

5 Statim igitur Delphos iter vertit, praedam religioni, aumm 
offensae deorum inmortalium praeferens : quos nultis opi- 
bus egere , ut qui eas largiri hominibus solent , adfirmabat. 

6TempIum autem Apollinis Delphis positum est in monte 
Parnasso, in rupe undique inpendente: ibi civitatem fre- 
quentia hominum fecit , qui ad adfirmationem maiestatis un- 

7 dique concurrentes in eo saxo consedere. Atque ita tem- 
plum * et civitatem non muri sed praecipitia , nec manu 
facta sed naturalia praesidia defendunt, prorsus ut incer- 
tum sit, utrum munimentnm loci an maiestas dei plus hic 

6 admirationis habeat. Media saxi rupes in formam theatri 
recessit. Quamobrem et hominum clamor et si quando ac- 
cedit tubarum sonus , personantibus et resonantibns inter se 
rupibus multiplex audiri ampliorque quam editur resonare 
solet. Quae res maiorem maiestatis terrorem ignari^ rei et 

9 admirationem stupentibus plerumque adfert. In hoc rupis 
amfractii media ferme montis altitudine planities exigua est, 
atque in ea profnndum terrae foramen, quod in oracula 
patet : ex quo frigidus spiritus vi quadam velut amento in 
sublime expulsus mentes vatum in vecordiam vertit inple- 
10 tasque deo responsa consulentibus dare cogit. Multa igitur 
ibi et opulenta regum ac populorum visuntur munera , quae- 
que magnificentia sui reddentium vota gratam voluntatem 
et deorum responsa manifestant. 

1 7. Igitur Brennus cum in conspectu haberet templum, 
din deh*beravit, an confestim rem adgrederetur an vero 
fessis via RMlitibus noctis spatium ad resumendas vfret 



XXIV 7. 8 HISI. PHIL. EPIT. 145 

daret. Aeniannjii e€ Theasalarum dnces , qni se- ad praedae 2 
societatem iunxerant, amputari moras iubebant, dum inparati 
hbstes et recens adventus sui terror esset : interiecta nocte 3 
et animos hostibus , forsitan et auxilia accessura , et vias, 
quae tunc pateant, obstructum iri. Sed Gallorum vulgus ex4 
longa inopia, ubi primum vino eeterisque commeatibus re- 
ferta rura invenit, non minus abundantia quam victoria lae- 
tum per agros se sparserat , desertisque signis ad occupanda 5 
omnia pro victoribus vagabantur. Quae res dilationem Del- 
phis dedit. Prima namque opinione adventus Gallornm pro- 6 
hibiti agrestes oraculis feruntur messes vinaque villis efferre. 
Cuius rei salutare praeceptum non prius intellectum est, 7 
quam vini ceterarumque copiarnm abundantia velut mora 
Gallis obiecta auxiHa finitimorum convenere. Prius itaque 8 
urbem suam Delphi aucti viribus sociorum permunivere, 
quam Galli vino velut praedae incubantes ad signa revoca- 
rentur. Habebat Brennus lecta ex omni exercitu peditumQ 
sexaginfa quinque milia : Delphorum sociorumqiie non nisi 
quattuor milia milites erant , quorum contemptu Brennus ad 10 
acuendos suorum animos praedae ubertatem omnibus osten- 
debat statuasque cum quadrigis, quarum ingens copia procul 
visebatur, solido auro fnsas esse plusque in pondere quam 
in specie habere praedae adfirmabat. 

8. Hac adseveratione incitati Galli , simul et hesterno I 
mero saucii sine respectu periculorum in bellum ruebant. 
Contra Delphi plus in deo quam in viribus deputantes cum 2 
contemptu hostium resistebant scandentesque Gallos e summo 
montis vertice partim saxo , partim armis obruebant. In hoc 3 
partium certamine repente universorum templorum antistiteS; 
simul et ipse vates sparsis crinibus cum insighibus atque in- 
fulis pavidi vecordesqne in primam pugnantium aciem pro- 
currunt : advenisse deum clamant, eumque se vidisse desi- 4 
lientem in templnm per cuiminis aperta fastigia : dum omnes 5 
opem dei suppliciter inplorant, iuvenem supra humanum 
modum insignis pulchritudinis^comitesque ei duas armatas- 
que virgines ex . propinquis duabus Dianae Minervaeque 
aedibus occurrisse; nec oculis tafitum haec se perspexisse, 6 
audisse.etiam stridorem arcus ac strepitum armorum: pro-7 

lUSTINUS. 10 



1 46 TBOGl POMFEI XXIV 8. XXV 1 

ittde ne cunctarentar dis antesignanis hostenr caedere et 
victoriae deonim socios se adiungere sumrois obsecratio* 

8 nibus monebant. Quibus vocibus incensi omnes certatim in 

9 proelium prosiiiunt. Praesentiam dei et ipsi statim sensere . 
nam et terrae motu portio montis abrupta Gallornm stravit 
exercitum et confertissimi cunei non sine vulneribus hostium 

lOdissipati ruebant. Insecuta deinde tempestas est, quae 

11 grandine et frigore saucios ex vulneribus absumpsit. Dux 
ipse Brennus cum dolorem vulnerum ferre non posset, pu- 

12 gioue vitam finivit. Aiter ex ducibus puuitis belli auctoribua 
cum decem milibus sauciorum citato agmine Graecia ex- 

13 cedit. Sed nec fugientibus fortuna commodior fuit , siqui- 
14dem pavidis nuiia sub tectis acta nox, nullus sine labore 

et periculo dies; adsidni imbres et gelu nix concreta et 
fames et lassitudo et super haec maximum pervigiliae ma- 

15 lum miseras infelicis belli reliquias obterebant. Gentes 
quoque nationesque, per quas iterhabebam, palantes velut 

16 praedam sectabantur. Quo pacto evenit , ut nemo *ex tanto 
exercitu, qui paulo ^nte fiducia virium etiam adversus deos 
contendebat, vel ad memoriam tantae cladis superesset. 



LIBER XXV. 

1 1. Inter duos reges, Antigonum et Antiochum, statuta 
pace cum in Macedomam Antigonus reverteretur, novuB 

2 eidem repente hostis exortus est. Quippe Galli, qui a Brenno 
. duce, cum in Graeciam proficisceretur, ad terminos gentii 

tuendos relicti fuerant, ne soli desides viderentur, peditum 

3 XV roilia , equitum tria milia armaverunt fugatisque Getarum 
Triballorumque copiis Macedoniae imminentes legatos ad 
regem miserunt, qui pacenT ei venalem offerrent, simul et 

4 regis castra specularentur. Quos Antigonus pro regali mu- 

5 nificentia ingenti apparatu epularumad cenam invitavit. Sed 



XXV 1. 2 HIST. raiL. EPIT. 147 

Galli expOBiinm grande auri arg entique pondas adrairaiites 
atque praedae ubertate sollicitati infestiores quam venerant 
revertuntur. Quibus et elephantos ad terrorem velut invfsi- 6 
tatas barbaris formas rex ostendi iusserat et naves onustas 
Gopiis demonstrari, ignarus, quod, quibus ostentatione virium 7 
metum se inicere exlstimabat, eorum animos ut ad opimam 
praedam sollicitabat. Itaque legati reversi ad suos omnia in 8 
maius extollentes opes pariter et neglegentiam regis osten- 
dunt ; referta auro et argento castra , sed neque vallo fos- 9 
save munita^ et quasi satis munimenti in divitiis haberent^ 
ita eos omnia officia militaria intermisisse : prorsus quasiio 
ferri auxilio non indigerent, quoniam ^uro abundarent. 

2. Hac relatione avidae gentis animi satis ad praedam l 
incitabantur; accedebat tamen et exemplum Belgii, qui non2 
magno ante tempore Hacedonum exercitum cum rege truci- 
daverat. Itaque consentientibus omnibus nocte castra regis 3 
adgrediuntur, qui praesentiens tantam tempestatem signnm 
pri(fie dederat, ut omnibus rebus ablatis in proxima silva 
taciti se occultarent. Neque aliter servata castra quam quod 
deserta sunt, siquiden^ Galli , ubi omnia vacantia necsin'e4 
defensoribus modo, verum etiam sine custodibus vident, 
non fugam hostium, sed dolum arbitrantes diu intrare portas 
timuerunt. Ad postremum integris et intactis munimentis 5 
scrutantes potius quam diripientes castra occupaverunt. 
Nunc ablatis quae invenerant ad litus convertuntur.- Ibi dum 6 
naves incautius diripiunt, a remigibus et ab exercitus parte,* 
quae eo cum coniugibus et liberis confugerant, nihil tale 
metuentes trucidantur: tantaque caedes Gallorum fuit, ut7 
Antigono pacem opinio huius victoriae non a Gallis tantum, 
verum etiam a finitimorum feritate praestiterit. Quamquam 8 
Gallorum ea tempestate tantae fecunditatis iuventus fuit, ut 
Asiam omnem velut examine aliquo inplerent. Denique ne- 9 
que reges orientis sine mercennario Gallorum exercitu ulla 
bella gesserunt, neque pulsr regno ad alios quam ad Gallos 
confugerunt. Tantus terror Gallici nominis et armorum in- lo 
victa felicitas erat^ ut aliter neque maiestatem suam tutari 
neque amissam recuperare se posse nisi Gallica virtute arbi- 
trarentur. Itaque in auxilium a Bithyniae rege invocati 11 

.10* 



14g TROGI POMPEI XXV 2 i 

regnam cum eo parta victoria diviserunt eamque regionem 
Gallograeciam cognominaverunt. 

1 ' 3. Dum haec in Asiageruntur, interim in Sicilia Pyrrus 
a Poenis navali proelio victus ab Antigono Macedoniae rege 

2 supplementum militum per legatos petit, denuntians, ni 
mittat, redire se in regnum necesse habere, incrementa 
rerum, quae de Romanis voluerit, de ipso quaesiturum. 

8 Quod ubi negatum legati retulerunt , dissimulatis causis re- 

4 pentinam fingit profectionem. Socios interim parare bellum 
iubet, arcis Tarentinae custodlam Heleno filio et amico 

5 Miloni tradit. Reversus in Epirum statim fines Macedoniae 
invadit: cui Antigpnus cum exercitu occurrit victusque 

6 proelio in fugam vertitur. Atque ita Pyrrus Macedoniam 
in deditionem accepit et veluti damna amissae Siciliae Ita- 
liaeque adquisito Macedoniae regno peusasset, relictum 

7 Tar.enti filium et amicum arcessit. Antigonus autem cum 
paucis equitibus , fugae comitibus , repente fortunae orna- 
mentis destitutus amissi regni speculaturus eventus Thes- 
salonicam se recepit, ut inde cuni) conducta Gallorum mer- 

Scennariamanubellumrepararet. Rursus ab Ptolemaeo , Pyrri 
filio, funditus viotus, cum septem comitibus fugiens non 
iam reciperandi regni spem , sed salutis latebras ac fugae 
solitudinisque captat. 

1 4. Igitur Pyrrus in tanto fastigio regni conlocatus iam 
nec eO; ad quod votis perveniendum fuerat, contentus Grae- 

2 ciae Asiaeque fegna meditatiir. Neque illi maior ex imperio 
quam ex bello voluptas erat, nec quicquam Pyrrum, qua 

3 tulisset imperium , sustinere vaiuit. Sed ut ad devincenda 
regna invictus habebatur, ita devictisadquisitisque celeriter 
carebat. Tanto melius studebat adquirere imperia quam 

4retinere. Itaque cum copias Cherroneso transposuisset, 
legationibus Atheniensium et Achaeorum Messeniorumque 

5 excipitur. Sed et Graecia omnis admiratione nominis eius, 
simul et rerum adversus Romanos Poenosque gestai^um ad- 

6 tonita adventum eius expectabat. Primum illi bellum adver- 
sus Spartanos fuit : maiore mulierum quam virorum virtute 
exceptus et Ptolemaeum filium et exercitus partem robustis- 

7 simam amisit : quippe oppugnanti urbem ad tutelam patriae 



XXV 4. 5. XXVI 1 HIST. PHIL. EPIT. 149 

tanta muUitudo feminarum concurrit, ut non fortius victus 
quam verecundius recederet. Porro Ptolemaeum -filium eius 8 
adeo strenuum et manu fortem fuisse tradunt, ut urbem 
Corcyram cum sexagesimo ceperit, idera proelio navali 
quinqueremem ex scapha cum septimo insiluerit captamque 
tenuerit ^ in oppugnatione quoque Spartanorum usque ih me- 9 
diam urbem equo procucurrerit ibique concursumultitudinis 
interfectus sit. Cuius corpus ut relatum patri esl» dixisse 10 
Pyrrum ferunt : aliquanto tardius eum , quam timuerit ipse 
vel temeritas eius meruerit , occisum esse. 

5. Repulsus ab Spartanis Pyrrus Argos petit: ibi dumi 
Antigonum in urbem clausum expugnare conatur , inter con- 
fertissimos violentisslme dimicans saxo de muris ictus occi- 
ditur. Caput eius Antigono refertur, qui victoria mitius usus2 
filium eius Helenum cum Epirotis sibi deditum in regnum 
remisit eique insepulti patris ossa in patriam refereiida» 
tradidit. 

Satis constans inter omnes auctores fama est, nullum nec 3 
eius nec superioris aetatis regem conparandum Pyrro 
fuisse, raroque non inter reges tantum, verum etiam inter 
inlustres viros aut vitae sanctioris aut iustitiae probatioris 
visum fuisse : scientiam certe rei militaris in illo viro tantam 4 
fuisse , ut cum Lysimacho , Demetrio , Antigono , tantis re- 
j^ibus bella gesserit, invictus semper fuerit; Illyriorum quo- 5 
que , Siculorum Romanorumque et Carthaginiensium bellis 
numquam inferior, plerumque etiam victor extiterit: qui 6 
patriam certe suam angustam ignobilemque fama rerum ges- 
tarum et claritate nominis sui toto orbe inlustrem reddiderit. 



LIBER XXVI. 

1. Post mortem Pyrri non in Macedonia tantum , Verum i 
etiam in Asia Graeciaque magni bellorum motus fuere. Nam 2 



150 TROGI POMPEI XXVI 1. 2 

3 et Peloponnensii per proditionem Antigono traditi: et vari- 
ante homimim partim dolore , partim gaadio , prout singnlae 
civitates aut auxilium de Pyrro speraverant aut metus sus- 
tinuerant, ita aut cum Antigono societatem iungebant aut 

4 mutuis inter se odiis in bellum ruebant. Inter hunc turba- 
tarum provinciarum motum Epiorum quoque urbs ab Aristo- 

5 timo principe per tyrannidem occupatur : a quo cum multi 
ex primotibus occisi, plures in exilium acti essent, Aetolis 
per legatos postulantibus, coniuges liberosque exulum red- 

6deret, primo negavit, postea, quasi paeniteret^ proficis- 
cendi ad suos potestatem omnibus matronis dedit diemque 

7 profectionis statuit. lllae , quasi in perpetuum cum viris 
exuiaturae, pretiosissima quaeque auferentes, cum ad por- 
tam quasi uno agmine profecturae convenissent , omnibus 
rebus spoliatae in carcerem recluduntur, occisis prius in 
gremio matrum parvulis liberis, virginibiis ad stuprum di- 

8 reptis. Ac tam saeva dominatione stupentibus omnibus prin- 
ceps horum Hellanicus , senex et liberis orbus , ut qui nec 
aetatis nec pigneris respectu timeret, contractos domum 

9 fidissimos amicorum in vindictam patriae hortatur. Cunctan- 
tibus privato periculo publicum finire et deliberandi.spa- 
tium postulantibus arcessitis servis iubet obserari fores 
tyrannoque nunliare, mitteret qui coniuratos apud se con- 
prehenderet; obiectans singulis se, quia liberandae patriae' 

lOauctor esse non possit, desertae uItorem*futurum. Tunc illi 
ancipiti periculo circumventi honestiorem viam eligentes 
coniurant in tyranni necem, atque ita Aristotimus quinto 
qtfam tyrannidem occupaverat mense opprimitur. 

1 2.^ Interea Antigonus cum multiplici bello et Ptolemaei 
regis et Spartanorum premerelur novusque illi hostis Gal- 
lograeciae exercitus adfluxisset, in speciem castforum parva 
manu adversus ceteros relicta adversus Gallos totis viribus 

2 proficiscitur. Quibus cognitis Galii, cum et ipsi se proelio 
pararent, in auspicia pugnae hostias caedunt, quarum extis 
cum magna caedes interitusque omnium praediceretur , non 
in timorem , sed in furorem versi sperantesque deorum minas 
expiari caede suorum posse , coniuges et liberos suos tru- 

3 cidant, auspicia belli a parricidio incipientes. Tanta rabies 



XXVI 2. 3 HIST. PHIL. EPIT. 151 

feros animos iiiya9erat, ut non parcerent aetati, cni etiam 
hostes, pepercissent , bellumque internecivum cum iiberis 
liberorumque matribus gererent, pro quibus bella suscipi 
solent. Itaque quasi scelere vitam victoriamque redemis- 4 
sent , sicut erant cruenti ex recenti suorum caede , in proe- 
lium non meliore eventu quam omine proficiscuntur : siqui- 5 
dem pugnantes prins parricidiorum fnriae quam hostes cir- 
cumvenere^ obYersantibusqne ante oculos manibus inter- 
emptorum omnes occidione caesi. Tanta strages fuit, ut6 
pariter cum hominibus di consensisse in exitium parricida- 
rum viderentur. Post huius pugnae eventum Ptolemaeus et 7 
Spartani victorem hostium exercitum declinantes in tutiora 
se recipiunt. Antigonus quoque ubi eorum discessum videt, 8 
recenti adhuc ex priore victoria militum ardore bellum 
Atheniensibus infert. In quo cum occupatus esset, interim 9 
Alexander, rex Epiri, ulcisci mortem patris Pyrri cupiens 
fines Macedoniae depopulatur. Adversug quem cum reversus 10 
a Graccia Antigonus esset, transitione militum destitutus 
regnum Macedoniae cum exercitu amittit. Huius filius Deme- il 
trius, puer admodum, absente patre reparato exercitu non 
solum amissam Macedoniam recepit, verum etiam Epiri 
regno Alexandrum spoliat. Tanta vel mobilitas militum vel 12 
fortunae varietas erat, ut vicissim reges nunc exules, [exules] 
nunc reges viderentur. 

3. Igitur Alexander, cum exul ad Acarnanas confugis- 1 
set, non minore Epirotarum desiderio quam sociorum auxi- 
lio in regnum restituitur. 

Per idem tempus rex Cyrenarum Magas decedit, qui3 
ante infirmitatem Beronicen^ unicam filiam, ad finienda cum 
Ptolemaeo fratre certamina filio eius desponderat. Sed post 3 
mortem regis mater virginis Arsinoe, ut invita se con- 
tractum matrimonium solveretur, misit qui ad nuptias vir- 
ginis regnumque Cyrenarnm Demetrium., fratrem regis 
Antigoni, a Macedonia arcesserent, qui et ipse ex filia 
Ptolemaei procreatus erat. Sed nec Demetrius moram fecit. 4 
Itaque cum secundante vento celeriter Cyrenas advolasset, > 
fiidiicia pulchritudinis, quia animis placere socrus coeperat, 
statim a principio superbus regiae familiae militibusque in- 



152 TROGI POMPEI XXVI 3. XXVII 1 

potens erat studiumque placendi a yirgine in matrem con- 

5 tulerat. Quae res suspecta primo virgini , dein popultribus 

6 militibusque invisa fuit. Itaque versis omnium animis in 
Ptolemaei filium insidiae Demetrio conparantur, cui, cum 

7 in lectum socrus concessisset , percussores inmittuntur. Sed 
Arsinoe audita voce filiae ad fores stantjs et praecipientis^ 
ut matri parceretur, adulterum paulisper corpore suo pro- 

8texit. Quo interfecto Beronice et stupra matris salva 
pietate ulta est et in matrimonio sortiendo iudicium patris 
secuta. 



LIBER XXVn. 

1 1. Mortuo Syriae rege Antiocho, cum in locum eius 
filius Seleucus successisset , hortante matre Laudicc, quae 
prohibere debuerat , auspicia regni a parricidio coepit : 

2 quippe Beronicen, novercam suam, sororem Ptolemaei regis 

3 Aegypli , cum parvulo fratre ex ea suscepto interfecit. Quo 
facinore perpetrato et infamiae maculam subiit et Ptolemaei 

4 se bello inplicuit. Porro Beronice , cum ad se interficien- 

5 dam missos didicisset, Daphinae se claudit. Ubi cum obsi- 
deri eam cum parvulo filio nuntiatum Asiae civitatibus esset, 
recordatione paternae maiorumque eius dignitatis cdsum 
tam ipdignae fortunae miserantes auxilia ei omnes misere. 

6 Frater quoque Ptolemaeus periculo sororis exterritus relicto 

7 regno cum omnibus viribus advolat. Sed Beronice ante 
adventum auxiliorum, cum vi expugnari non posset, dolo 

8 circumventa trucidatur. Indigna res omnibus visa. Itaque 
[cum] universae civitates [quae defecerant , ingentem 
classem conparassent, repente] exemplo crudelitatis exter- 
ritae simul et in ultionem eius, quam defensuri fuerant, 

9PtoIemaeo se tradunt, qui nisi in Aegyptum domestica 
seditione revocatus esset , totum regnum Seleuci occu* 

lOpasset. Tantum vel illi odium parricidale scelus vel huic 
favoremindigne peremptae mors sororis adtulerat. 



XXVII 2. 3 HI8T. PHIL. BPIT. 153 

• 

2. Post discessum Ptolemaei Seleucus cum adversus i 
civitatBS, quae defecerant, ingentem classem conparasset, 
repente velut dis ipsis parricidium vindicantibus orta tem- 
pestate classem naufragio amittit : nec quicquam illi ex tanto 2 
adparatu praeter nudum corpus et spiritum et paucos nau- 
fragii comites residuos fortiina fecit. Misera quidem res, sed a 
optanda Seleuco fuit : siquidem civitates , quae odio eius ad 
Ptolemaeum trahsierant, velut dis arbitris satis factum sibi 
esset , repentina animorum mutatione in naufragi misericor- 
diam versae imperio se eius restituunt. Laetus igitur malis4 
suis et damnis ditior redditus veluti par viribus bellum 
Ptolemaeo infert: sed quasi ad ludibrium tantum fortunae 5 
natus esset nec propter aliud opes regni recepisset , quam 
ut amitteret , victus proelio non multo quam post naufra- 
gium comitatior trepidus Antiocheam confugit. Inde ad An- 6 
ti5chum fratrem litteras facit , quibus auxilium eius inplorat 
oblata ei Asia intra finem Tauri montis in praemium latae 
opis. Antiochus autem cum esset annos XIIII natus,* supraTi 

' aetatem regni avidus occasionem non tam pio animo , quam 
Offerebatur, adripuit: sed latronis more fratri totum eripere 
cupiens puer sceleratam virilemque sumit audaciam. Unde 8 
Hieraxest cognominatus , quia non hominis, sed accipitris 
ritu in alienis eripiendis vitam sectaretur. Interea Ptole- 9 
maeus cum Antiochum in auxilium Seleuco venire cogno- 
vissQt, ne cum duobus uno tempore dimicaret, in annos 
X cum Seleuco pacem facit : sed pax ab hoste data inter- 10 
pe4Iatur a fratre, qui conducto Gallorum mercennario exer- 
citu pro auxilio bellum , pro fratre hostem inploratus exhi- 
buit. In eo proelio virtute Gallorum victor quidem Antiochus ll 
fuit, sed Galli arbitrantes Seleucum in proelio cecidisse 
lu ipsum Antiochum arma vertere, liberius depopulaturi 
Asiam , si omnem stirpem regiam extinxissent. Quod ubi 12 
sensit Antiochus , velut a praedonibus auro se redemit so- 
cietatemque cum mercennariis i?uis iungit. 

3. Interea rex Bilhyniae Eumenes sparsis consumptisque i 
fratribus bello intestinae discordiae quasi vacantem Asiae 
possessionem invasurus victorem Antiochum Gallosque ad- 
greditur. Nec difficile saucios adhuc ex superiore congres- 2 



154 TROGI POMPEI XXVII 3. XXVIII I 

3 sfone integer ipse viribus saperat. Ea namque tempestate 
omnfa bella in exftinm Asiae gerebantur: uti quisque fortior 

4fui8set, Asiam velut praedam occupabat. -Seleucns et An- 
tiochus fratres bellum propter Asiam gerebant; Ptolemaeus 

5 rex Aegypti sub specie sororiae ultionis Asiae inhiabat. Hinc 
Bithynus Eumenes, inde Galli, humih'oram sempen mercen- 
naria manus, Asfam depopulabantur: cum interea nemo 

6 defensor Asiae inter tot praedones inveniebatur. Victo An- 
tiocho cum Eumenes maiorem partem Asiae occupasset , ne 
tunc quidem fratres perdito praemio , propter quod belluro 
gerebant, concordare potuerunt, sed omisso externo hoste 

7 in mutuum exitium bellum reparant. In eo Antipchus denuo 
victus multorum dierum fuga fatigatus tandem ad soceruro 

S suum Ariamenem , regem Cappadociae , pervehitur. A quo 
cum benigne primum exceptus esset , interiectis diebus 
cognito quod insidiae sibi pararentur, salutem fuga qua^- 

9 sivit. Igitur cum profugo nusquam in tuto salus esset , ad 
% Ptolemaeum hostem , cuius fidem tutiorem quam fratris 
existimabat, decurrit, memor vel quae facturus fratri esset* 

10 vel quae meruisset a fratre. Sed Ptolemaeus non amicior de- 
victo quam hosti factus adservari eum artissima custodia 

11 iubet. Hinc quoque Antiochus opera cuiusdam meretricis 
adiutus , quam familiarius noverat , deceptis custodibus ela- 

12 bitur fugiensque a latronibus interficitur. Seleucus quoque 
isdem ferme diebus amisso regho equo praecipitatus finitur. 
Sic fratres quasi et germanis casibus, exules ambo post 
regna scelerum suorum poenas luerunt. 



LIBER XXVm. 

1 1. Ulympias, Pyrri Epirotae regis filia, amisso marito 
eodemque germano fratre Alexandro cum tutelam filiorum 
ex eo susceptorum, Pyrri et Ptolemaei, regnique adminis- 



XXVIII 1. 2 HIST. PHIL. EPIT. 155 

trationem in se recepisset, Aetolis parteYn Acarnaniae, 
quam in portionem belii pater pupillorum acceperat, eripere 
Yolentibus ad regem Macedoniae Demetrium decurrit eique 2 
habenti uxorem Antiochi, regis Syriae, sororem fih'am suam 
Phthiam in matrimonium tradit, ut auxilium, quod miseri- 
cordia non poterat , iure cognationis obtineret. Fiunt igitur 3 
nuptiae, quibus et novi matrimonii gratia adquiritur et veteris 
offensa contrahitur. Nam prior uxor, velut matrimonio pulsa, 4 
spoute sua ad fratrem Antiochum discedit eumque in mariti 
bellum inpellit. 

Acarnanes quoque diffisi Epirotis adversus Aetolos auxi- 5 
lium Romanorum inplorantes obtinuerunt a Romano senatu, 
ut legati mitterentur, qui denuntiarent Aetolis , praesidia ab 6 
urbibus Acarnaniae deducerent paterenturque liberos esse, 
qui soli quondam adversus Troianos , auctores originis suae, 
auxilia Graecis non miserint. 

2. Sed Aetoli legationem Romanorum superbe audivere, l 
Poenos illis et Gallos, a quibus tot bellis occidione caesi 
sint, exprobrantes dicentesque prius illis portas adversus 2 
Carthaginienses aperiendas , quas clauserit metus Punici 
belii, quam inGraeciam arma transferenda. Meminisse deinde 3 
iubent, qui quibus minentur. Adversus Gallos urbem eos4 
suam tueri non pqtuisse captamque non ferro defendisse, 
sed auro redemisse: quam gentem se aliquanto, maiore5 
manft Graeciam ingressam non solum nullis externis viribus, 
sed ne domesticis quidem totis adiutos universam delesse, 
sedemque sepulchris eorum praebuisse, quam illi urbibus 
imperioque suo proposuerant ; contra Italiam trepidis ex6 
recenti urbis suae incendio Romanis universam ferme a Gal- 
lis occupatam. Prius igitur Gallos Italia pellendos quam? 
minentur Aetolis, priusque sua defendenda quam aliena 
appetenda. Quos autem homines Romanos esse? nemped 
pastores, qui latrocinio iustis domini^ademptum solumtene- 
ant^ qui uxores cum propter originis dehonestamenta Don 9 
invenirent, vi publica rapuerint, qui denique urbem ipsam 10 
parricidio condiderint murorumque fundamenta fratemo san- 
guine adsperserint. Aetolos autem.principes Graeciae sem- 11 
per.fuisse et sicut dignitate, ita et virtute ceteris praesti- 



1 56 TKOGI POMPEI XXVIII 2. 3 

12 tisse : solos d^ique esse , qui Macedonas imperio terrarum 
semper florentes contempserint , qui Philippum regem noR 
timuerint^ qui Alexandri magni post Persas Indosque de- 
victos , cum omnes nomen eius Jiorrerent , edicta spreve- 

13 rint. Monere igilur se Romanos , contenti sint fortuna 
praesenti nec provocent arma, quibus et Gallos caesos et 

14 Macedonas contemptos videant. Sic dimissa legatione Ro- 
manorum, ne fortius locuti quam fecisse viderentur , fines 
Epiri regni et Acarnaniae depopulantur. 

1 3. lam Olympias fiiiis regna tradiderat, et in locum 

2Pyrri^ fratris defuncti, Ptolemaeus successerat, qui cum 

hostibus instructo exercitu obvius processisset, infirmitate 

3 correptus in itinere decedit. Olympias quoque gemino fu- 
nerum vuinere adflicta, aegriim spiritum trahens non diu 

4 filiis supervixit. Cum ex gente regia sola Nereis virgo cum 
Laudamia sorore superesset, Nereis nubit Geloni Siciliae 

5 tyranni filio , Laudamia autem cum in aram Dianae confu- 

6 gisset , concursu populi interficitur. Quod facinus di inmor- 
tales adsiduis cladibus gentis et prope interitu totius populi 

7 vindicaverunt. Nam et sterilitatem famemque passi et in- 
• testina discordia vexati externis ad postremum bellis paene 

8 consumpti sunt. Milo quoque, Laudamiae percussor , in fu- 
rorem versus liunc ferro, nunc saxo, in summ^ dentibus 
laceratis. visceribus duodecima die interiit. 

9 His in Epiro gestis interim in Macedonia Demetriui? rex 
lOrelicto filio Phiiippo, parvulo admodum, decedit, cui An- 

tigonus tutor datus accepta in matrimonium matre pupilli 

11 regem se constitui laborat. Interiecto deinde tempore cum 

seditione minaci Macedonum clausus in regia teneretur, in 

publicum sine satellitibus procedit, [procedit] in vulgus 

12sine diademate ac purpura: dare haec eos alteri iubet; qui 

13aut imperare illis nesciat aut 6ui parere ipsi sciant: se 

adhuc invidiosum illud-regnum non voluptatibus, sed labo- 

14ribu3 ac periculis sentire. Gommemorat deiade beneficia 

sua: ut defectionem sociorum vindicaverit , ut Dardanos 

Thessalosque exultantes morte Demetrii regis conpescuerit, 

ut denique dignitatem JHacedonum non solum defenderit^ 

15 verum et auxerit. Quorum si illos paeniteat, deponere im- 



XXVIII 3. 4 HIST. PHIL. EPIT. 157 

perium et reddere illis munus suum, quia regem quaerant, 
cui imperent. Cum populus pudore motus recipere eum 16 
regnum iuberet, tam diu recusavit , quoad seditionis aucto- 
res supplicio traderentur. 

4. Post haec bellum Spartanis infert, qui soli Philippi i 
Alexandrique bellis et imperium Macedonum et omnibus 
metuenda arma contempserant. Inter duas nobilissimas gen- 2 
tes bellum summis utrimque viribus fuit, cum hi pro vetere 
Macedonum gloria , illi non solnm pro inlibata libertate , sed 
etiam pro salute certarent. Yicti Lacedaemonii non ipsi 3 
tantum, verum etiam coniuges liberique magno animo for- 
tunam tulere. Nemo quippe in acie saluti pepercit, nuUa 4 
amissum coniugem flevit^ filiorum mortem senes laudabant, 
patribus in acie caesis filii gratulabantur, suam vicem omnes 
dolebant, quod non et ipsi pro patriae libertate cecidissent. 
Patentibus omnes domibus saucios excipiebant ^ vulnera 5 
curabant , lassos reficiebant. Inter haec nullus in urbe stre- 6 
pitus , nuila trepidatio , magisque omnes publicam quam pri- 
vatam fortunam lugebant. .Inter haec Gleomenes rex post? 
niultas hostium caedes toto corpore suo pariter et hostium 
cruore madens supervenit ingressusque in urbem non humi 8- 
consedit^ non cibum aut potum poposcit, non denique armo- 
rum onus deposuit, sed adclinis parieti, cum IIII milia sola 9 
ex pugna superfuisse conspexisset , hortatur^ ut se ad me- 
liora rei publicae tempora reservarent. Tum.cum coniuge et 10 
liberis Aegyptum ad Ptolemaeum proficiscitur , a quo hono- 
rifice exceptus diu in summa dignatione regis vixit. Postre- 11 
mo post Ptolemaei mortem a filio eius cum omni familia 
interficitur. Antigonus autem caesis occidione Spartanis for- 12 
iunam tantae urbis miseratus a direptione milites prohibuit 
veniamque his, qui superfuerunt, dedit, praefatus bellum 13 
se cum Cleomene , non cum Spartanis habuisse , cuius fuga 
omnis irae vis finita sit; nec minori sibi gloriae fore, si ab 14 
«0 servata Lacedaemon, a quo solo capta sit, proderetur. 
Farcere igitur solo urbis ac tectis, quoniam.homines , quibus 15 
parceret, non superfuissent. Nec multo post ipse deeedit reg- 16 
numque Philippo pupillo annos quattuordecim nato tradidit. 



158 TROGI POMPEI XXIX 1 2. 



LiBER xxvnn. 

1 1. Isdeni ferme temporibus prope universi orbis im- 

2 peria nova regum successione mutata sunt. Nam et in Ma- 
cedonia Philippus, mortuo Antigono tutore eodemque vitrico, 

3 annorum XIIII regnum suscepit ; et in Asia interfecto Se* 
4leuco inpubes adiiuc rex Antiochus constitutus est; Cappa- 

dociae quoque reguum Ariarathi puero admodum pater ipse 

5tradiderat; Aegyptum patre ac matre interfectis occupa- 

verat Ptolemaeus, cui ex facinoris crimine cognomentum 

6 Philopator fuit. Sed et Spartani in locum Cleomenis sufiPe- 

7 cerant Lycurgum. Et ne qua temporibus mutatio deesset, 
apud Carthaginienses quoque aetate inmatura dux Annibal 
constituitur , non penuria seniorum, sed odio Romanorum, 
quo inbutum eum a pueritia sciebant, fatale non tam Ro- 

8 manis quam ipsi Africae malum. Etsi nulli senioris aetatis 
rectores , erant tamen in suorum quisque maiorum vestigia 

9 intenti : magna indoles virtutis .enituit. Solus Ptolemaeus, 
sicut scelestus in occupando regno , ita et segnis in adml- 

10 nistrando fuit. Philippum Dardani ceterique omnes finitimi 
populi , quibus velut inmortaie odium cum Macedonum regi- 

11 bus erat, contemptu aetatis adstdue lacessebant. Contra ille 
submotis hostibus non contentus sua defendisse ultro Aetolis 
bellum inferre gestiebat. 

1 2. Quae agitantem illum Demetrius, rex Illyriorum, 
nuper a Paulo Romano consule victus supplicibus precibus 

2adgreditur, iniuriam Romanorum querens, qui non contenti 
Italiae terminis , imperium spe inproba totius orbis amplexi, 

Sbellum cum omnibus regibus gerant. Sic illos Siciliae, sic 
Sardiniae Hispaniaeque , sic denique totius Africae imperium 

4 adfectantes bellum cum Poenis et Annibale suscepisse : sibi 
quoque non aliam ob causam, quam quod Italiae finitimus 
videbatur , bellum inlatum , quasi nefas esset aliquem regem 

5 iuxta imperii eqrum terminos esse. Sed et ipsi cavendum 
exemplum esse , cuius quanto promptius nobiliusque sit 

6 regnum , tanto sit Romanos aoriores hostes habiturus. Super 
haec cedere se illi regno, quod Romani occupaverint, pro-. 



XXIX 2 — 4 HIST. PHIL. EPIT. 159 

fitetur, gratius habiturus, si in possessione imperii sni so- 
cium potius quam hostes videret. HuiuBcemodi oratione 7 
inpulit Philippum, ut omissis Aetolis bellum Romanis in- 
ferret , minus negotii existimant^m , quod iam victos eos ab 
Annibale apnd Trasimenum lacum audierat. Itaque ne eodem 8 
tempore multis bellis detineretur , pacem cum Aetolis facit, 
non quasi alio bellum translaturus, sed ut Graeciae quieti 
consulturus , quam numquam in maiore periculo fuisse ad- 
firmabat , siquidem consurgentibus ab occidente novis Poe- 9 
norum ac Romanorum imperiis , quibus una haec a Graecia 
atque Asia sit mora , dum inter se bello discrimen imperii 
faciunt : ceterum statim victoribus transitum in orientem fore. 

3. Yidere se itaque ait consurgentem in Italia nubeml 
illam trucis et cruenti belli; videre tonantem ac fuUninantem 
ab occasu procellam , quam in quascumque terrarum par- 
tes victoriae tempestas detulerit, magno cruoris imbre omnia 
foedaturam. Frequenter Graeciam ingentes motus passam, 2 
nunc Persarum, nunc Gallorum, nunc Macedonum bellis: 
sed omnia illa levia fuisse existimaturos , si ea , quae nunc 
in Italia concurrat manus, extra terram iilam se effuderit. 
Gernere se , quam cruenta et sanguinaria inter se bella utri- S 
que populi et viribus copiarum et ducum artibus gerant, 
quae rabies finiri solo partis alterius interitu sine ruina fini- 
timornm non possit. Feros igitur victorum anlmos minus 4 
quidem Macedoniae quam Graeciae timendos , quia et remo- 
tior et Invicta robustior sit : scire tamen se eos, qui tantiss 
viribus concurrant, non contentos hoc fine victoriae fore, 
metuendumque sibi quoque certamen eoruni , qui superiores 
extiterint. Hoc praetextu finito cum Aetolis bello nihil aliud 6 
quam Poenorum Romanorumque bella respiciens singulorum 
vires perpendebat. Sed nec Romani, tametsi Poeni et An- 7 
nibal in cervicibus erant , soluti metu Macedonico videban- 
tur : quippe terrebat eos et vetus Macedonum devicti orientis 8 
gloria et Philippus studio Alexandri aemulationis incensus, 
quem promptum in bella industriumque cognoverant. 

4. Igitur Philippns , cnm iterato victos a Poenis Roma- 1 
nos didicisset, aperte hostem «e his professus naves, qui- 
biwin Italiam exercitum traiceret, fabricare coepit. Lega- 2 



160 TROGI POMPEI XXIX 4. XXX 1 

tum deinde ad Annibalem iungendae societatis gratia cum[ 

3epistulis mittit: ((ui conprehensus et ad senatum perductus 

incolumis dimissus est , non in honorem regis, sed ne dubius 

4 adhuc indubitatus hostis redderetur. Post^a vero, cum Ro- 
manis nii.Qtiatum esset in Italiam Philippum copias traieetu- 
rum, Laevinum praetorem cum iustructis navibus ad prohi- 

5 bendum transitum mittunV. Qui cum in Graeciam traiecisset, 
multis promissis inpellit Aetolos bellum adversus Philippum 
suscipere. Philippus quoque Achaeos in Romanorum bella 

6 sollicitat. Interea et Dardani Macedoniae fines vastare coe- 
perunt, abductisque XX milibus captivorum Philippum a 

7 Romano bello ad tuendum regnum revocaverunt. Dum haec 
' aguntur, Laevinus praetor iuncta cum Attalo rege societate 

Graeciam populatur. Quibus cladibus perculsae civitates 

Sauxiliiim petentes Philippum legationibus fatigant; nec non 

et Illyriornm reges lateri eius haerentes adsiduis precibus 

promissa exigebant. Super haec vastati Macedones ultionem 

9flagitabant. Quibus tot tantisque rebus obsessus, cui rei 

primum occurreret, ambigebat: omnibus tamen propediem 

auxilia se missurum pollicetiir, non quia facere posset quae 

promittebat, sed ut spe inpletos in societatis iure retineret. 

lOPrima tamen illi expeditio adversus. Dardanos fuit, qui ab- 

sentiam eins aucupantes maiore belli mole Macedoniae 

11 inminebant. Cum Romanis quoque pacem facit, contentis 

interim bellum Macedonicum distulisse. Philopoemeni Achae- 

orum duci , quem ad Romanos sociorum animos sellicitare 

didicerat, insidias praetendit. Quibus ille cognitis vitatisque 

discedere ab eo Achaeos auctoritate sua co^git. 



LIBER XXX. 

1 1. Fhilippo in Macedonia magnis rebus intento in Ae- 

2 gypto Ptolemaei diversi mores erant : quippe regno parri- 
cidio parto et ad necem utriusque parentis caede etiam 



XXX 1. 2 HIST. PHIL. EPIT. 161 

fratris adstructa, velut r-ebus feliciter gestis luxurfae se 
tradiderat, regisque mores omnis secuta regia erat. Itaque 3 
non amici tantum praefectique , verum etiam omnis exerci- 
tus depositis militiae studiis otio ac desidia corrupti mar- 
cebant. Quibus rebus cognitis AntiochuS; rex Syriae, vetere 4 
inter se regnorum odio stimulanle repentino bello muitas 
urbes eius oppressit ipsamque Aegyptum adgreditur. Trepi- 5 
dare igitur Ptolemaeus; legationibus missis, quoad vires 
pararet , morari Antiochum. Magno deinde exercitu in 6 
Graecia conducto secundum proeiium facit, spoliassetque 
regno Antiochum, si fortunam virtute iuvisset. Sed contentus 7 
reciperatione urbium, quas amiserat, facta pace avide ma- 
teriam quietis adripuit revolutusque in luxuriam occisa Eu- 
rydice , uxore eademque sorore sua , Agathocliae meretricis 
inlecebris capitur, atque ita omni fmagnitudine nominis8 
ac maiestatis oblitus noctes in stupris, dies in cohviviis 
consumit. Adduntur instrumenta luxuriae , tympana et cre- 9 
pundia; ^ec iam spectator rex, sed magister nequitiae ner- 
Yorum oblectamenta moduiatur. Haec primo laborantis re- 10 
giae tacitae pestes et occultae fuere. 

2. Dehinc crescente licentia iam nec parietibus regiae l 
domus contineri meretricis audacia potest, quam protervio- 2 
rem sociata cum Agathocle fratre, ambitiosae pulchritudinis 
scorto, cotidiana regis stupra faciebant. Accedebat et ma- 3 
ter Oenanthe, quae geminae subolis inlecebris devinctum 
regem tenebat. Itaque non contenti rege iam etiam regnum 4 
possident, iam in publico visuntur, iam salutantur, iam co- 
mitantur. Agathocles regis lateri iunctus civitatem regebat, 5 
tribunatus et praefecturas et ducatus mulieres ordinabant, 
nec quisquam in regno suo minus poterat quam rex ipse, 
cum interim relicto quinquenni ex Eurydice sorore filio pio- 6 
ritur; sedmors eius, dum pecuniam regiam mulieres rapiunt 
et imperium inita cum perditissimis societate occupare co- 
nantur, diu occultata fuit. Re tamen cognita concursu multi- 7 
tudinis et Agathocles occiditur et mulieres in ultionem Eury- 
dices partibulis suffiguntur. Morte regis, supplicio meretri- 8 
cum velut expiata regni infamia legatos Alexandrini ad Ro- 
manos misere, orantes ut tuteiam pupilli susciperent tue- 

lUSTINUS. 1 1 



1 62 TROGT POMPEI XXX 2—4 

renturqae regnum Aegypti, ^uod iam Pbilippum et Antiochum 
facta inter se pactione divisisse dicebant. 

1 3. Grata legatio Romanis fuit causas belli adversus Phi- 
lippum quaerentibus , qui insidiatus temporibus belli Punici 

2 fuerat. Huc accedebat, quod Poenis et Annibale superatis 
nullins magis arma metueliant, reputantibus quantum motum 
Pyrrus parva Macedonum manu in Itab'a fecisset , quantas- 

3 que res Macedones in oriente gessissent. Mittuntur itaque 
legati, qui Philippo et Antiocho denuntient, regno Aegypti 

4 abstineant. Mittitur et M. Lepidus in Aegyptum , qui tutorio 
5nomine regnum pupilii administret. Dum haec aguntur, in- 

terim legationes A^ali regis et Rhodiorum injurias Philippi 
querentes Romam venerunt. Quae res omnem cunctationem 

6 Maoedonici belli senatui eximit. Statim igitur titulo ferendi 
sociis auxilii bellum adversus Philippum decernitur, legio- 

7 nesque cum consule in Macedoniam mittuntur. Nec multo 
post tempore fiducia Romanorum tota Graecia, adversus 
Philippum spe pristinae libertatis erecta , bellum ei intulit : 
atque ita cum undique rex urgueretur, pacem petere con* 

8 pellitur. Dehinc cum expositae condiciones pacis a Roma- 
nis essent, repetere sua et Attalus et Rhodii et Achaei et 

9 Aetoli coepere. Contra Philippus adduci se posse , ut Ro- 
manis pareat, concedebat ; ceterum indignum esse Graecos a 
Philippo ei Alexandro maioribus suis victos et sub iugum 
Macedonioi imperii subactos veluti victores leges pacis 
sibi dicere, quibus prius sit servitutis ratio reddenda quam 

10 libertas vindicanda. Ad postremum tamen petente eo indu- 
tiae duorum mensium datae, ut pax, quae inMacedonia non 
conveniebat, Romae a sehatu peteretur. 

1 4. Eodem anno inter insulas Theram et Therasiam medio 

2 utritfsque ripae et maris spatio terrae motus fuit, in quo cum 
admiratione navigantium repente ex profundo cum calidis 

3 aquis insula emersit. In Asia quoque eadem die idem mo- 
tus terrae Rhodum multasque alias civitates gravi ruinarum 

4labe concussit, quasdam solidas absorbuit. Quo prodigio 
territis omnibus vates cecinere, oriens Romanorum imperium 
vetus Graecorum ac Macedonum voraturum. 

5 Interim a senatu repudiata pace Philippus in societatem 



XXX 4 HIST. PHIL. EPIt. 163 

belli Nabin tyrannum sollicilat. Atque ita , cum in aciem 6 
exercilum instruclis e diverso hostibus produxisset , hortari 
suos coepit referendo Persas, Baclros Indosque et omnem 
Asiam, orientis finem a Macedonibus perdomitam; tantoque? 
hoc bellum fortius quam illa sustinendum,*quanto sit imperio 
libertas carior. Sed et Flamininus, Romanus consul, rela-8 
tione rerum gestarum recentissime suos stimulabat in proe- 
lium, ostendendo hinc Carthaginem cum Sicilia, inde Italiam 
et Hispaniam Romana virtute perdomitas. Ne Annibalem qui- 9 
dem Alexandro magno postponendum , quo Italia pulso Afri- 
cam ipsam, tertiam partem mundi, superaverint. Sed necio 
Macedonas vetere fama , sed praesentibus viribus aestiman- 
dos, quia non cum Alexandro magno, quem invictum audiant, 11 
nec cum exercitu eius, qui totum orientem devicerit, bel- 
lum gerant, sed cum Philippo, puero inmaturae aetatfs, qui 12 
regni terminos adversus finitimos aegre defendat, et cnm 
his Macedonibus , qui non ita pridem praedae Dardanis fue- 
rint. IIIos maiorum decora, se suorum militum commemo- 13 
rare. Non enim alio exercitu Annibalem et Poenos et totum 14 
ferme occidentem , sed his ipsis , quos in acie habeat , mili- 
tibus subactos. His adhortationibus utrimque concitati mili- 15 
tes proelio concurrunt, alteri orientis, alteri occidenlis im- 
perio gloriantes, ferentesque in bellum alii maiorum sttorum 
antiquam et obsoletam gloriam, alli virentem recentibus ex- 
perimentis virtutis florem. Sed Macedonas Romana fortuna 16 
viclt. Fractus ilaque bello Philippus pace a Flaminino con- 17 
sule petita nomen quidem reglum retinuit, sed omnibus Grae- 
ciae urbibus, velut regni membris extra terminos antiquae 
possessionis, amissis solam Macedoniam retinuit. OfTensi 18 
taraen Aetoli, quia non arbitrio eorum Macedonia quoque 
adempta regl et data sibi in praemium belli esset, legatos 
ad Antiochum mittunt, qui eum adulalione magnltudinis in 
Romana bella spe socielatis universae Graeciae inpellerent. 



11» 



164 TROGI POMPEI XXXI !• 2 

L I B E R XXXI. 

1 1. Mortuo Plolemaeo Philopalore, rege Aegypli, con- 
temptaque parvuli filii eius aetate, qui in spem regni relictus 
praeda etiam domesticis erat, Antiochus, rex Syriae, occu- 

2 pare Aegyptum statuit. Itaque Plioenicen ceterasque Syriae 
quidem, sed iuris Aegypti civitates cum invasisset, legatos 
ad eum senatus mittit, qui denuntiarent, abstineret regno 

3 pupilli postremis patris precibus fidei suae traditi. Quibus 
spretis interiecto tempore alia legatio supervenit, quae 
omissa pupiili persona civitates iure belii factas populi Ro- 

4 mani in integrum restitui iubebat. Abnuenti bellum denun- 
tiatum, quod ille facile susceptum infeliciter gessit. 

5 Eodem tempore et Nabis tyrannus multas Graeciae civi- 

6 tates occupaverat. Igitur senatus , ne uno tempore duplici 
bello Romanae vires detinerentur, scripsit Flaminino, si ei 
videatur, sicuti Macedoniam a Philippo, ita et Graeciam a 

7 Nabide liberet. Ob quam causam imperium ei prorogatum. 
Terribile quippe Antiochi bellum Annibalis nomen faciebat, 
quem aemuli eius occultis mandatis cum Antiocho inisse so- 

8 cietatem apud Romanos criminabantur , negantes eum aequo 
animo sub legibus vivere adsuetum imperio et inmoderata 
licentia militari semperque taedio quietis urbanae novas belii 

9 causas circumspicere. Quae etsi falsa nuntiata fuissent, apud 
timentes tamen pro verrs habebantur. 

1 2. Denique senatus metu perculsus ad speculandos actus 
Annibalis legatum in Africam Cn. Servilium mittit eique 
tacitis mandatis praecipit, ut si posset eura per aemulos 
eius interOceret metuque invisi nominis tandem populum Ro- 

2manum liberaret. Sed res Annibalem non diu latuit, virum 
ad prospicienda cavendaque pericula paratum nec minus in 

3 secundis adversa quam in adversis secunda cogitantem. Igi- 
tur cum toto die' in oculis principum legatique Romani in 
foro Carthaginiensium obversatus in supremum fuisset, ad- 
propinquante vespere equum conscendit et rus urbanum, 
quod propter litus maris habebat, ignaris servis iussisque 

4ad portam revertentem opperiri, contendit. Habebat ibi 



XXXI 2—4 HIST. PHIL. EPIT. 165 

naves cnm remigibas occulto sinu litoris absconditas ; erat 
e*t grandis in eo agro pecunia praeparata , ut , cum res exe- 
gisset, nec facultas fugam nec inopia moraretur. Lecta igi- 5 
tur servorum iuventute , quorum copiam Italicorum captivo 
rum numerus augebat, navem conscendit cursumque ad An- 
tiochum dirigit. Postera die civitas principem suum ac tum 6 
temporis consulem in foro exspectabat. Quem ut profectum 7 
nuntiatum est , non aliter quam si urbs capta esset , omnes 
trepidavere exitiosamque sibi fugam eius ominati sunt. Le- 8 
gatus vero Bomanus , quasi iam bellum inlatum Italiae ab 
Annibale esset , tacitus Romam regreditur trepidumque nun- 
tium refert. 

3. Interim in Graecia Flamininus iuncta cum quibus- 1 
dam civitatibus societate Nabidem tyrannum duobus con- 
tinuis proeliis subigit et graviter fractum velut exsanguem 
in regno reliquit. Sed libertate Graeciae restituta deductis- 2 
que ab urbibus praesidiis , cum Romanus exercitus in Italiam 
reportatus esset, velut vacua rursus possessione sollicitatus 
multas civitates repentino beilo invasit. Quibus rebus ex-3 
territi Achaei , ne vicinum malum etiam ad se serperet , bel- 
lum adversus Nabidem decernunt ducemque praetorem suum 
Philopoemenem, insignis industriae virum, constituunt : cuius 4 
in eo bello tanta virtus enituit, ut opinione omnium Flami- 
nino Romano imperatori compararetur. 

Eodem tempore Annibal, cum ad Antiochum pervenisset, 5 
velut deorum munus excipitur, tantusque eius adventu ardor 6 
animis regis accessit , ut non tam de bello quam de praemiis 
vktoriae cogitaret. Sed Annibal , cui nota Romana virtus 7 
erat , negabat opprimi Romanos nisi in Italia posse. Ad hoc 8 
sibi centum naves et decem milia peditum, mille equitum 
poscebat, promittens hac manu non minus bellum, quam 
gesserit, Italiae restauraturum ; et in Asia regi sedenti aut9 
victoriam de Romanis aut aequas pacis condiciones relatu- 
rum : quippe et Hispanis bello flagrantibus ducem tantum 10 
deesse , et Italiam notiorem sibi nunc quam pridem fuisse : 
sed nec Carthaginem quieturam sociamque se ei sine mora 
praebituram. 

4. Cum regi consilia placuissent , mittitur Carthaginem 1 



166 TROGI POMPEI XXXI 4. 5 

unus ex comitibus Annibalis, qui in bellum cupidos hortetur 
Annibalemque cum copiis adfuturum nuntiet; nihil dicatpar- 
tibus nisi animos Carthaginiensium deesse: Asiam et vires 

2 belli et sumptum praebituram. Haec cum relata Carthaginem 
essent, nuntius ipse ab inimicis Annibalis conprehenditur 
perductusque in senatum cum interrogaretur , ad quem mis- 
sus esset, Punico ingenio respondit se ad universum senatum 
missum: nec enim opus hoc singulorum, sed universorum 

3 esse. Dum multis diebus deliberant , an eum Romam ad pur- 
gandam pnblicam conscienliam mittant, tacitus conscensa 
nave ad Annibalem revertitur. Quo cognito Carthaginienses 

4ultro rem Romam per legatum deferunt. Romani quoque 
legatos ad Antiochum misere , qui sub specie legationis et 
regi^ apparatum specularentur et Annibalem aut Romanis 
mitigarent aut adsiduo conloquio suspectum invisumque red- 

5 derent regi. Itaque legati cum Ephesi convenissent Antio- 

6 chum , mandata ei senatus tradunt. Dum responsum expec- 
tant, omnibus diebus adsidui circa Annibalem fuere, dicen- 
tes eum timide a patria recessisse , cum pacem Romani non 
tam cum re pubiica eius quam cum eo factam summa fide 

7 custodiant ; nec bella eum Romanorum magis odio quam pa- 
triae amore gessisse, cui ab optimo quoque etiam spiritus 
ipse debeatur. Has enim publicas inter populos , non priva- 

8 tas inter duces bellandi causas esse. Inde res gestas eius 
laudare. Quare sermone laetus saepius cupidiusque cum 
legatis conIoquebatur,-ignarus quod familiaritate Romana 

9 odium sibi apud regem crearet. Quippe Antiochus tam adsi- 
duo conloquio reconciliatam eius cum Romanis gratiam exis- 
tiraans nihil ad eum, sicuti solebat, referre, expertemque 
totius consilii et veluti hostem proditoremque suum odisse 
coepit. Quae res tantum apparatum belli cessante impera- 

10 toria arte corrupit. Senatus mandata fuerant, contentus ter- 
minis Asiae esset, ne ipsis Asiam ingrediendi necessitatem 
inponeret. Quibus spretis non accipiendum bellum statuit, 
sed inferendum. 

1 5. Dicitur, cum frequenter de bello consilium remoto 
Annibale habuisset, tandem eum vocari iussisse, non ut ex 
sententia eius aliquid ageret, sed ne per omnia sprevisse vi- 



XXXI 5. 6 • HIST. PHIL* EPIT. 1 67 

deretor, omnibusque perrogatis pogtremum interrogasse. 
Quo ille animadverso intellegere se professus est , non quia 2 
egeat consilio, sed ad supplendum numerum sententiaruig se 
vocatum: tamen et odio Romanorum et amore regis, apud 
quem solum tutum exilium sibi relictum sit , se viam gerendi 
belli edisserturum. Yeniam deinde libertati praefatus nihil 3 
se aut consiii.orum aut coeptorum praesentium probare ait, 
neque sedem beili Graeciam sibi placere, cum in Italia ube- 
rior materia sit: quippe Romanos vinci non nisi armis suis4 
posse nec Italiam aliter quam Italicis viribus subigi: siqui- 
dem diversum ceteris mortalibus esse illud et hominum et 
belli genus. Aliis bellis plurimum momenti habere priorem 5 
aliquam cepisse occasionem loci temporisque, agros ra- 
puisse, urbes aliquas expugnasse: cum Romano, seu occu- 
paveris prior aliqua seu viceris , tamen etiam cum victo et 
iacente luctandum esse. Quam ob Yem si quis eos in Itaiia 6 
lacessierit, suis eos opibus, suis viribus, suis armis posse 
vincere, sicut ipse fecerit. Sin vero quis illis Italia velut? 
fonte virium cesserit, proinde falli ac si quis amnes non ab 
Ipsis fontium primordiis derivare, sed concretis iam aquarum 
molibus avertere vel exsiccare velit. Haec et secreto se cen- 8 
suisse ultroque ministerium consllii sui obtulisse, et nunc 
praesentibus amicis ideo repetisse , ut scirent omnes ratio- 
nem gerendi cum Ronianfs belli, eosque foris invictos, domi 
fragiles esse. Nam prius illos urbe quam imperio, priusQ 
Italia quam provinciis exui posse: quippe et a Gallis captos 
et a se prope deletos esse ; neque umquam se victum prius 
quam terris eorum Cesserit : reverso Carthaginem sta^m cum 
loco fortunam belli mutatam. 

6. Huic sententiae obtrectatores amici regis erant , non 1 
utilitatem rei cogitantes, sed verentes, ne probato consilio 
eius primum apud regem locum gratiae occuparet. Et Antio- 2 
cho non tantum consilium quam auctor displicebat , ne gloria 
victoriae Annibalis, non sua esset. Omnia igitur variis ad- 3 
sentationum adulationibus corrumpebantur , nihil consilio vel 
ratione agebatur. Rex ipse per hiemem in luxuriam lapsus 
novis cotidie nupttis deditus erat. Contra Acilius , Romanus 4 
consul, qui adhocbellum missus erat, copias, arma cetera- 



168 TROGI POMPEI * XXXI 6. 7 

que bello liecessaria summa industria parabat, civftates so- 
cias confirmabat, dubias inliciebat: nec alius exitus belli 

5 quain adparatus utriusque partis fiiit. Itaque prima belli con- 
dicione cum cedentes suos^ rex cerneret ^ non laborantibus 
auxilium tulit, sed ftfgientibus se ducem praebuit castraque 

6 ditia victoribus relinquit. Deinde cum in Asiam praeda Ro- 
manis occupatis fugiendo pervenisset, paenftere . neglecti 
consilii coepit revocatoque in amicitiam Annibale omnia ex 

7 sententia eius agere. Interim nuntiatur ei Livium, Romanum 
ducem , cum LXXX rostratis navibus in bellum navale a se- 
tiatu missum adventare : quae res spem iili restituendae for- 

8tunae dedit. Itaque priusquam sociae civitates ad hostes 
deficerent, decernere navali proelio slatuit, sperans cladem 

9 in Graecia acceptam nova posse victoria aboleri. Tradita 
igitur Annibali classe proelium committitur. Sed neque Asiani 
milites Romanis neque naves eorum pares rostratis navibus 
10 fuere ; minor tamen clades ducis sollertia fuit. Romam non- 
dum opinio victoriae venerat et idcirco in consulibus crean- 
dis suspensa civitas erat. 

1 7. Sed adversus Annibalem ducem quis melius quam Afri- 
cani frater crearetur, cum vincere Poenos opus Scipionum 

2 esset? Creatur igitur consul Lucius Scipio, eique datur le- 
gatus frater Africanus , ut intellegeret Antiochus non maio- 
rem fiduciam se in Annibale victo quam Romanos in victore 

3 Scipione habere. Traicientibus in Asiam Scipionibus exer- 
citum iam utrubique profligatum bellumnuntiatum est, victum- 
que Antiochum terrestri, Annibalem navali bello invenerunt. 

4 Primo igitur adventu eorum legatos pacem petentes Antiochus 
ad eos mittit peculiare donum Africano ferentes filium ipsius, 

5 quem rex parvo navigio traicientem ceperat. Sed Africaous 
privata beneficia arebus publicis secreta dixit, alfaque esse 
patris officia, alia patriae i^ra , quae non liberis tantum, ve- 

6 rum etiam vitae ipsi praeponantur. Proinde gratum se mu- 
Qus accipere privatoque impendio munificentiae regis re- 
sponsurum. Quod ad bellum pacemque pertineat, nihil ne- 
que gratiae dari neque de iure patriae decidi posse respondit. 

7 Nam neque de redimendo filio umquam tractavit nec senatum 
de eo agere permisit, sed, ut dignum maiestate eiu^ erat^ 



XXXI 7. 8 HIST. PHIL. EPIT. 1 69 

armis se recepturnm dixerat Post haec leges pacis dicun- 8 
tur: ut Asia Romanis cederet, contentus Syriae regno esset, 
naves universas , xaptivos et transfugas traderet sumpttim- 
que omnem belli Romanis restitueret. Quae cnm nuntiata9 
Antiocho essent, nondum ita victum se esse respondit, ut 
spoiiari se regno pateretur, belliqueea inritamenta, non 
pacis blandimenta esse. 

8. Igitur cum ab utrisque bellum pararetur ingressique l 
Asiam Romani Ilium venissent , mutua gratulatio Iliensium ac 
Romanorum fuit : liiensibus Aenean ceterosque cum eo du- 
ces a se profectos, Romanis se ab his procreatos referenti- 
bus; tantaque laetitia omnium fuit, quanta esse post longum 2 
tempus inter parentes et liberos solet. luvabat Ilienses ne- 3 
potes suos occidente et Africa domita Asiam ut avitum 
regnum vindicare , optabilem Troiae ruinam fuisse dicentes, 
Qt tam feliciter renasceretur. Contra Romanos avitos lares 4 
et incunabula maiorum templaque ac deorum simulacra inex- 
plebile desiderium videndi tenebat. Profectis ab Ilio Roma- 5 
nis Eumenes rex cum auxiliis occurrit , nec multo post proe- 
lium cum Antiocho commissum. Cum in dexteriore cornu 6 
pulsa legio Romana maiore dedecore quam periculo ad castra 
fugeret, M. Aemilius, tribunus militum, ad tutelam castro- 
rum relictus armare se milites suos et extra vallum progredi 
iubet, strictisqne gladiis fugientibus minari, morituros di- 
cens, ni in proelium revertantur, infestioraque sua quam 
hostium castra inventuros. Adtonita* tam ambiguo periculo 7 
legio comitantibus conMnilitonibus , qui fugere eos prohibue- 
rant, in proelium revertitur, magnaque caede edita initium 
victoriae fuit. Caesa hostium L milia , capta XI. Antiocho 8 
pacem petenti nihil ad superiores condiciones additum 
Africano praedicante, Romanos neque, si vincantur, animis 
minui neque, si vincant, secundis rebus insolescere. Captas 9 
civftates inter socios divisere, muneris Romani aptiorem 
Asiam quam possessione» voluptarias iudicantes: quippe 
victoriae gloriam Romano nomini vindicandam, opum luxa- 
riam sociis relinquendam. 



170 TROai POMPEI XXXU 1. 2 

L I B E R XXXn. 

1 1. Aetoli, qui Antiochum in bella Romana inpulerant, 
victo eodem soli adversus Romanos et viribus inpaxes et 

2 omni auxilio destituti remanserunt: nec multo post victi liber- 
tatem , quam inlibatam adversus domiuationcm Atheniensium 
et Spartanorum inter tot Graeciae civitates soli retinuerant, 

3 amiserunt. Quae condicio tanto amarior illis , quanto serior 
fuit, reputantibus tempora illa, quibus tantis Persarum opi- 
bus domesticis /iribus restiterint , quibus Gailorum violen- 
tiam Asiae Italiaeque terribilem Delphico bello fregerint: 
quae gloriosa recordatio maiusdesiderium libertatis augebat. 

4 Dum haec aguntur, medio tempore inter Messenios et 
Achaeos de principatu primo dissensio, mox bellum ortum 

5 est. In eo nobilis Achaeorum imperator Philopoemen capi- 
tur, non quia pugnando vitae pepercerit, sed, dum suos in 
proelium revocat, in transitu fossae eqno praecipitatus a 

6 multitudine hostium oppressus est. Quem Messenii iacentem 
seu metu virtutis seu verecundia dignitatis interficere ausi 

7 non fuerunt. Itaque velut in illo omne bellum confecissent, 
captivum per universam civitatem in modum triumphi circum- 
duxerunt effuso obviam populo , ac si suus , non hostium im- 

8 perator adventaret, nec victorem Achaei avidius vidissent, 
quam victum hostes viderunt. Igitur eundem in theatrum 
duci iusserunt, ut omnes contuerentur, quem potuisse capi 

9 incredibile singulis videbatur. Inde in carcerem ducto vere- 
cundia magnitudinis eius venenum dederunt, quod ille lae- 
tus, ac si vicisset, accepil quaesiro prius, an Lycortas, prae- 
fectus Achaeorum , quem secundum a se esse scientia nuli- 
tari sciebat, incolumis effugisset. Quem ut accepit evasisse, 

10 non in totum dicens male consultum Achaeis expiravit. Nec 
multo post reparato bello Messenii vincuntur poenasque in- 
terfecti Philopoemenis pependernnt. 

1 2. Interea in Syria rex Antiochus, cum gravi tribnto 
pacis a Romanis victus oneratus esset, seu inopia pecuniae 
conpulsus seu avaritia sollicitatus, qui sperabat se sub 
specie tributariae necessitatis excusatius sacrilegia commis- 



XXXII 2. 3 HIST. PHIL. EPIT. 171 

summ, adhibito exercitu nocte templuxii Elymaei lovis ad- 
greditur. Qua re prodita concursu insularium cum omni mi- 2 
litia interficitur. 

Romae ^ cum multae Graeciae civitates questum de in- 3 
iuriis Philippi regis Macedonum venissent et disceptatio in 
senatu inter Demetrium, Philippi filium, quem pater ad satis 
faciendum senatuimiserat, et legatos civitatium esset , turba 
querellarum confusus adulescens repente obticuit. Tunc se- 4 
natus verecundia eius motus, quae probata etiam antea, cum 
obses Romae esset , omnibus fuerat , causam illi donavit : at- 
que ita modestia sua Demetrius veniam patri, non iure de- 
fensionis, sed patfocinio pudoris obtinuit, quod ipsum de- 5 
creto senatus significatum est, ut appareret non tam abso- 
lutum regem quam donatum filio patrem. Quae res Deme- 6 
trio non gratiam legationis , sed odium obtrectationis compa- 
ravit. Nam et apud fratrem Perseum aemulatio illi invidiam 7 
contraxit, et apud patrem nota absolutioqis causa piFensae 
fuit, indignante Philippo plus momenti apud senatum perso- 
nam filli quam auctoritatem patris ac dignitatem regiae ma- 
iestatis habuisse. Igitur Perseus perspecta patris aegritudine 8 
cotidie absentem Demetrium apud eum criminari et primo 
fnvisum, post etiam suspectum reddere: nunc amicitiam Ro- 
manorum, nunc proditionem patris ei obiectare. Ad postre- 9 
mum insidias sibi ab eo paratas confingit, ad cuius rei pro- 
bationem inmittit indices , testes subornat et facinus, quod 
pbicit, admiltit. Quibus rebus conpulso ad parricidium patre 10 
funestam omnem regiam facit. 

3. Occiso Demetrio sublatoque aemulo non neglegentior i 
tantum Perseus in patrem, yerum etiam conlumacior erat, 
nec heredem regni, sed regem gerebat. His rebus offensus 2 
Fhilippus inpatientius in dies mortem Demetrii dolebat: tunc 
et insidiis circumventum suspicari, ^estes indicesque tor- 
quere. Atque ita cognita fraude non minus scelere Persei 3 
quam innoxia Demetrii morte cruciabatur, peregissetque 
ullionem, nisi morte praeventus fuisset. Nam brevi post4 
tempore morbo ex aegritudine contracto decessit, relicto 
magno belli adparatu adversus Romanos, quo postea Per- 
seus usus est. Nam et Gallos Scordiscos ad belli societatera 5 



172 TROGI POMPEI XXXII 3. 4 

perpulerat, fecissetqu^ Romanis grave bellum, nisi deces- 

6 sisset. Namque Galli bello adversus Delphos infeliciter 
gesto, in quo maiorem vim numinis quam hostium senserant, 
amisso Brenno duce pars in Asiam, pars in Thraciam ex- 

7 torres fugerant. Inde per eadem vestigia , qua venerant, 

8 antiquam patriam repetivere. Ex his manus quaedam in con- 
fluente Danuvii et Savi consedit Scordiscosque se appellari 

9 voiuit. Tectosagi autem, cum in antiquam patriam Tolosam 
venissent conprehensique pestifera lue essent, non prius sa- 
nitatem reciperavere quam haruspicum responsis moniti au- 
rum argentumque bellis sacrilegiisque quaesitum in Tolo- 

lOsensem lacum mergerent, quod omne m^gno post tempore 
Caepio Romanus consul abstulit. Fuere autem argenti pondo 
centum decem milia, auri pondo quinquies decies centum 

11 milia. Quod sacrilegium causa excidii Caepioni exercitui- 
que eius postea fuit. Romanos quoque Cimbrici belli tu- 

12 multus velut ultor sacrae pecuniae insecutus est. Ex gente 
Tectosagorum non mediocris populus praedae dulcedine II- 
lyricum repetivit spoliatisque Histris in Pannonia consedit. 

13 Histrorum gentem fama est originem a Colchis ducere, missis 
ab Aeeta rege ad Argonautas raptoremque filiae persequen- 

14 dos : qui ut a Ponto intraverunt Histrum , alveo Savi flumi- 
nis penitus invecti vestigia Argonautarum insequentes naves 
suas umeris per iuga mohtium usque ad litus Hadriatici ma- 
ris transtulerunt, cognito quod Argonautae idem propter 

15 magnitudinem navis priores fecissent : quos ut avectos Colchi 
non reppererunt, sive metu regis sive taedio longae navi- 
gationis iuxta Aquileiam consedere Histrique ex vocabulo 
amnis, quo a mari concesserant, appellati. 

16 Daci quoque suboles Getarum sunt: qui cum Orole rege 
adversus Bastarnas male pugnassent , ad ultionem segnitiae 
capturi somnum capita loco pedum ponere iussu regis coge- 
bantur ministeriaque uxoribus, quae ipsis ante fieri sole- 
bant, facere. Neque haec ante mutata sunt quam ignomf- 
niam bello acceptam virtute delerent. 

1 4. Igitur Perseus, cum imperio Philippi patris succes- 
sisset, omnes has gentes adversum Romanos in societatem 
belli sollicitabat. 



XXXU4 HIST. PHIL. EPIT. 173 

Interim inter Prusiam regem^ ad qtrem Annibal post pa- 2 
~cem Antiocho a Romanis datam profugerat, et Eumenem 
bellum ortum est, quod Prusias Annibalis fiducia rupto foe- 
dere prior intulit. Namque Annibal , cum ab Antiocho Ro- 3 
mani inter ceteras condiciones pacis deditionem eius posce- 
rent, admonitus a rege in fugam versus Cretam defertur. Ibi 4 
cum diu quietam vitam egisset invidiosumque se propter 
nimias opes videret, amphoras plumbo repletas in tem- 
plo Dianae, quasi fortunae suae praesidia) deponit atque 5 
ideo nihil de illo sollicita civitate^ quoniam velut pignus 
opes eius tenebat, ad Prusiam contendit, auro suo statuis, 
quas secum portstbat, infuso, ne conspectae opes vitae no- 
cerent. Dein, cum Prusias terrestri bello ab Eumene victus 6 
esset et proelium in mare transtulisset, Annibal novo com- 
mento auctor victoriae fuit: quippe omne serpentium genus 
in fictiles lagenas conici iussit medioque proelio in naves 
hostium mitlit. Id primum Ponticis ridiculum visum, fictili- 7 
bus dimicare, qui ferro nequeant. Sed ubi serpentibus coe- 
pere naves repleri , ancipiti periculo circumventi hosti victo- 
riam cesserunt. Quae ubi Romam nuntiata sunt, missi a se- 8 
natu legati sunt, qui utrumque regem in pacem cogerent An- 
nibalemque deposcerent. Sed Annibal re cognita sumpto 
veneno legationem morte praevenit. 

Insignis hic annus trium toto orbe maximorum imperato- 9 
rum mortibus fuit, Annibalis et Philopoemenis et Scipionis 
Africani. Ex quibus constat Annibalem nec tum , cum Ro- 10 
mano tonantem bello Italia contremuit, nec cum reversus 
Carthaginem summum imperium tenuit, aut cubantem cenasse 
aut plus quam sextario vini indulsisse pudicitiamque eum il 
tantam inter tot captivas habuisse , ut in Africa natum quivis 
negaret. Moderationis certe eius fuit, ut, cum diversarum 12 
gentium exercitus rexerit, neque insidiis suorum militum sit 
petitus umquam neque fraude proditus , cum utrumque hos- 
tes saepe temptassent. 



174 TROGI POMPEI XXXm 1. 2 

LIBER XXXm. 

1 1. Jilinore quidem rerum motu Romani Macedonicum 
quam Punicum bellum gesserunt, sed tanto clarius, quanto 
nobililate Macedones Poenos antecesserunt : quippe cum 
gloria orientis domiti , tum et auxilio omnium regum iuva- 

2 bantur. Itaque Romani et legiones plnres numero conscrip- 
serunt et auxilia a Masinissa, rege Numidarum , et ceteris 
omnjbus sociis accirerunt; et Eumeni, regi Bithyniae, de- 

3 nunliatum, ut bellum summis viribus iuvaret. Perseo praeter 
Macedonicum inviclae opinionis exercitum decennis belH 
sumptus a patre paratus in thesauris et horreis erat. Quibus 
rebus inflatus oblitus fortunae paternae veterem Alexandri 

4 gl«riam considerare suos iubebat. Prima equitum congressio 
^it , qua victor Perseus suspensam omnium exspectationem 

5 in favorem sui traxit: misit tamen legatos ad consulem, qui 
pacem peterent , quam patri suo Romani etiam victo dedis- 
sent, inpensas belli lege victi suscepturus. Sed consul 

6 P. Licinius non minus graves quam victo leges dixit. Dum 
haec aguntur, metu tam periculosi belli Romani Aemilium 
Paulum consulem creant eique extra ordinem Macedonicum 
bellum decernunt: qui cum ad exercitum venisset, non mag- 

7 nam moram pugnae fecit. Pridie quam proelium conserere- 
tur, luna nocte defecit, id portentum Persae omnibus prae- 
sagientibus finemque Macedonici regni portendi vaticinan- 
tibus. 

1 2. In ea pugna M. Cato, Catonis oratoris filius, dum 
inter confertjssimos hostes insigniter dimicat, equo delapsus 

2 pedestre proelium adgreditur. Nam cadentem manipulus 
hostium cum horrido clamore veluli iacentem obtruncatunis 
circumsteterat : at ille citius corpore collecto magnas stra- 

3 ges edidit. Cum ad unum opprimendum undique hostes con- 
volarent, dum procerum quendam petit, gladius ei e mana 

4e]apsu3 in mediam cohortem hostium decidit: ad quem reci- 
perandum umbone se protegens inspectante utroque exer- 
citu inter hostium mucroues sese inmersit recollectoque 
gladio multis vulneribus exceptis ad suos cum clamore hos- 



XXXin 2. XXXIV 1. HIST. PHIL. EPIT. 175 

tiam revertitur. Huius audaciam cateri imitat! yictonam 
peperere. Perseus rex fuga cum decem mtlibus talentum 5 
Samothraciam defertur, quem Cn. Odavius ad persequendum 
missus a consule cum doobus filiis, Alexandro et Philippo, 
cepit captumque ad consulem duxit. 

Macedonia a Carano , qui primu» in ea regnavit , usque 6 
Persen XXX reges habuit. Quorum sub regno fuit quidem 
annis DCCCCXXIIII, sed rerum non nisi CL duobus annis po- 
tita. Ita cum in dicionem Romanorum cessisset , magistra- 7 
tibus per-singulas civitates constitutis libera facta est leges- 
que , quibus adhuc utitur , a Paulo accepit. Aetolorum uni- 8 
yersarum urbium senatus cum coniugibus et liberis ^ qui du- 
bia fide fuerant , Romam missus , ibique , ne in patria aliquid 
novaret, diu detentus, aegreque per multos annos legatio- 
nibus civitatium senatu fatigato in patriam quisque suam r^- 
missus est. 



LiBER xxxnn. 

1. Foenis ac Macedonibus subactis Aetolorumque viri- 1 
bus principum captivitate debilitatis soli adhuc ex Graecia 
nniversa Achaei nimis potentes tunc temporis Romanis vide- 
bantur, non propter singularum civitatium nimias opes, sed 
propter conspirationem universarum. Namque Achaei^ licet2 
per civitates velut per membra divisi sint, unum tamcn 
corpus et unum imperium habent singularumque urbium pe- 
ricula mutuis viribus propulsant. Quaerentibus igitur Roma- 3 
nis causam belli tempestive fortuna querellam Spartanorum 
obtulit, quorum agros Achaei propter mutuum odinm popo- 
labantur. Spartanis a senatu responsum est, legatos se ad in- 4 
spiciendas res sociorum et ad iniuriam demendam in Grae- 
ciam missuros: sed legatis occulta mandata data sunt: uts 
corpus Achaeorum dissolverent singulasque urbes proprii 



176 TROGI POMPEI XXXiy 1 — 3 

iuris facerent, quo facilias et ad obsequium cogerentur et, 
6 si quae urbes contumaces essent, traicerentur. Igitur legati 

omnium civitatium principibus Corintfaum evocatis decretum 
Tsenatus recitant, quid consilii habeant aperiunt: expedire 

omnibus dicunt , ut singulae civitates sua iura et suas leges 
8habeant. Quod ubi omnibus innotuit, veluti in furorem 
9 versi universum peregrinum populum trucidant : legatos quo- 

que ipsos Romanorum violassent, ni audito tumultu trepidi 

fugissent. 

1 2. Haec ubi Romam nuntiata sunt, statim senatus Mum- 
mio consuli bellum Achaicum decernit, qui extemplo exer- 
citu deportato et omnibus strenue provisis pugnandi copiam 

2 hostibus fecit. Sed Achaei veluti nihil negotii Romano bello 
suscepissent^ ita apud eos neglecta et soluta omnia fuere. 

3 Itaque praedam , non proelium cogitantes et vehicula ad spo- 
lia hostium reportanda adduxerunt et coniuges liberosque 

4 suos ad spectaculum certaminis in montibus posuerunt. Sed 
proelio commisso ante oculos suorum caesi lugubre his 

5 spectaculum et gravem luctus memoriam reliquerunt. Con- 
iuges quoque liberique eorum de spectatoribus captivi facti 

6 praeda hostium fuere. Urbs ipsa Corinlhus diruitur, populus 
omnis sub corona venditur, ut hoc exemplo ceteris civitati- 
bus metus novarum rerum inponeretur. 

7 Dum haec aguntur, rex Syriae Antiochus Ptolemaeo, 
maioris sororis suae filio, regi Aegypti, bellum infert, segni 
admodum et cotidiana luxuria ita marcenti, ut nonsolum re- 
giae maiestatis officia intermitteret , verum etiam sensu ho- 

8 minis nimia sagina careret. Pulsus igitur regno ad fratr.em 
minorem Ftolemaeum Alexandream confugit : participatoque 
cum eo regno legatos Romam ad senatum mittunt, auxilium 
petunt, fidem societatis inplorant. Movere senatum preces 
fratrum. 

1 3. Mittitur itaque legatus Popilius ad Antiochum, qui 
abstinere illum Aegypto aut, si iam incessisset, excedere 

2 iuberet. Cum in Aegypto eum invenisset osculumque ei rex 
obtulisset (nam coluerat inter ceteros Popilium Antiochus, 
cum obses Romae esset): tunc Popilius facessere interim 
privatam amicitiam iubet, cum mandata patriae intercedant; 



XXXrV 3. 4 HIST. PHIL. EPIT. 177 

prolatoque senatus decreto et tradito, cum cunctari euma 
Yideret consultationemque ad amicos referre, ibi Popilius 
virga, quam in manu gerebat , amplo circulo inclusum, ut 
amicos caperet, consulere eos iubet nec prius inde exire 
^quam responsum senatui daret, aut pacem aut bellum cum 
Romanis habiturum. Adeoque haec austeritas animum regfs 4 
fregit, ut paritnrum se senatui responderet. Reversus in5 
regnum Antiochus decedit relicto parvulo admodum filio : cni 6 
cum tutores dati a populo essent, patruus eius Demetrius, 
qui obses Romae erat, cognita morte fratris Antiochi sena- 
tum adiit : obsidem se vivo fratre venisse , quo mortuo cuius 
obses sit, se ignorare. Dimitti igitur se ad regnum peten-7 
dum aequum esse , quod iure gentium maiori fratri cesserit : 
ita nunc sibi, qui pupillum aetate antecedat, deberi. Cum8 
se non dimitti animadverteret a senatu, tacito iudicio tutius 
apud pupillum quam apud eum regnum futurum arbitrante , 
specie venandi ab urbe profectus Ostiis tacitus cum fugae 
comitibus navem conscendit. Delatus fn Syriam secundo 9 
favore omnium excipitnr , regnumque ei occiso pupillo a tn- 
toribus traditur. 

4. Eodem fere tempore Prusias, rex Bithyniae, consi- 1 
lium cepit fnterficiendi Nicomedis filii, dum co.nsulere studet 
minoribus filiis , quos ex noverca eius susceperat et Romae 
habebat. Sed res adulescenti ab iis, qui facinus suscepe- 2 
rant, proditur; hortatique sunt, ut crudelitate patris provo- 
catus occupet insfdias et in auctorem retorqueat scelus. Nec 
difficilis persuasio fuit. Igitur cum accitus in regnnm patris 3 
venisset, statim rex appellatur. Prusias regno spoliatus a4 
filio privatusque redditus etiam a servis deseritur. . Cnm in 5 
latebris ageret, non minori scelere quam filium occidi ius- 
«erat, a filio interficftur. 



lUSTIKUS. . 12' 



178 TROGI POMPEI XXXV 1. 2 



L I B E R XXXV. 

1 1. Demetrius occiipato Syriae regno novitati saae otlum» 
periculosum ratus ampliare fines regni et opes augere fini- 

2timorum bellis statuit. Itaque Ariarathi, regi Cappadociae, 
propter fastiditas sororis miptias infestus fratrem eius Oro- 
fernen per iniuriam regno pulsum supplicem recepit, datum- 
que sibi honestum belli titulum gratulatus restituere eum in 

3 regnum statnit. Sed Orofernes ingrato animo inita cum An- 
tiochensibus pactione, offensis tunc Demetrio, pellere ipsum 

4regno, a quo restituebatur, consilium cepit. Quo cognito 
Demetrius vitae quidem eius, ne Ariarathes metu fraterni 
belli liberaretur, pepercit, ipsum autem conprehensum vinc- 

5 tum Seleuciae custodiri iubet. Nec Antiochenses indicio 

6 territi a defectione destiterunt. Itaque adiuvantibns et Pto- 
lemaeo , rege Aegypti , et Attalo , rege Asiae , et Ariarathe 
Cappadociae , bello a Demetrio lacessiti subornant propalam 
[Balamjquendam^sortis extremae iuvenem, qui Syriae regnum 

7 velut paternum armis repeteret , et ne quid contumeliae de- 
esset, nomen ei Alexandri inditur genitusque ab Antiocho 

8rege dicitur. Tantum odium Demetrii apud omnes erat, ut 
aemulo eius non vires tantum regiae, verum etiam generis 

9 nobilitas consensu omnium tribueretur. Igitur Alexander ad- 
mirabili rerum varietate^ pristinarum sordium oblitus , totius 
ferme orientis viribus subcinctus bellum Demetrio infert 

lOvictumque vita pariter ac regno spoliat. Quamquam nec 
Demetrio animus in propulsando bello defuit. Nam et primo 
proelio hostem fugavit et regibus bellum restituentibus multa 

Jimilia in acie cecidit. Ad postremum tamen invicto animo 
inter confertissimos fortissime dimicans cecidit. 

1 2. Initio belli Demetrius duos filios apud Gnidium hospt- 
tem suum cum magno pondere auri commendaverat , ut belii 
periculis eximerentur et, si ita fors tulisset, paternae ultioni 

2 servarentur. Ex his maior, Deroetrius, annos pubertatis 
egressus audita Alexandri luxuria , quem insperatae opes et 
alienae felicitatis ornamenta velut captum inter scortorum 



XXXV 2. XXXVI 1 jaiST. PHIL. EPIT. 179 

greges desidem in regia tenebant , aaxiliantibas Cretensibus 
secarum ac nihil hostile nietuentem adgreditur. Antiochen- 3 
ses quoque veterem patris offensam novis meritis correcturi 
se ei tradunt: sed et milites paterni favore iuvenis accensi 
prioris sacramenti religionem novi regis superbiae praefe- 
rentes signa ad Demetrium transferunt : atque ita Alexander, 4 
non minore impetu fortunae destructus ^am elatus, primo 
proelio victas interficitur; deditque poenas etDemetrio, quem 
occiderat, et Antiocho, cuius mentitus originem fuerat. 



LIBER XXXVI. 

1. Keciperato paternb regno Demetrius, et ipse rerumi 
successu corruptus , yitiis adulescentiae in segnitiam labitur 
tantumque contemptum apud omnes inertiae, quantum odium 
ex superbia pater habuerat,*contraxit. Itaque cum ab impe- 2 
rio eius passim civitates deficerent, ad abolendam segnitiae 
maculam bellum Parthis inferre statdit : cuius adventum non 3 
iffliviti orientis populi videre et propter Arsacidae, regis Par- 
thorum, crudelitatem et quod veteri Macedonum imperio ad- 
sueti novi populi superbiam indigne ferebant. Itaque cum 4 
et Persarum et Elymaeorum Bactrianorumque auxiliis iuva- 
retur, multis proeliis Parthos fudit. Ad postremum tamen 5 
pacis simulatione deceptus capitur traductusque per ora ci- 
vitatium populis, qui desciverant, in ludibrium favoris osten- 
dftur. Missus deinde in Hyrcaniam benigne et iuxta cultum 6 
pristinae fortunae habetur. Dum haec aguntur, interim in7 
Syria Trypho , qui se tutorem Antiocho , Demetrii privigno, 
substitui a populo laboraverat, occiso pupillo regnum Sy- 
riae invadit. Quo diu potitus tandem exolescente favore re- 8 
centis imperii ab Antiocho puero admodum , Demetrii fratre, 
qui in Asia educabatur, bello vincitur, rursusque regnum 
Syriae ad subolem Demetrii revertitur. Igitur Antiochus, 9 
memor quod et pater propter superbiam invisus et frater 

12* . 



180 TROGI POMPBI XXXVI 1. 2 

propter segnitiaiii contemptas fuisset, ne in eadem vitia m- 
cideret, recepta in roatrimonium Cleopatra, nxore fratris, 
civitates, quae initio fraterni impeni defecerant, samma in- 
dastria persequitiir) domitasque rursus regni terminis adicil; 

lOlndaeos quoqae, qui in Macedonico 4mperio sub Demetrio 
patre armis se in Ijbertatem vindicaverant, subegit. Qaoram 
▼ires tantae fuere , ut post haec nuUum Macedonnm regen 
tulerint domesticisque imperiis usi Syriam magnis bellis in- 
festayerint. 

l 2. Namque ludaeis origo Damascena, Syriae nobilissima 
civitas, unde et Assyriis regibus genus ex regina Semirami 

3 fuit. Nomen urbi a Damasco rege inditum , in cuius honorem 
Syrii sepulchrum Athares, uxoris eius,«pro templo coluere, 

3deamque exinde sanctissimae religionis habent. Post Da- 
mascum Azelus , mox Adores et Abrahames et Israhel reges 

4 fuere. Sed Israhelem felix decem filiorum proventas maio- 

5 ribus suis clariorem fecit. Itaque popalum in decem regna 
divisum filiis tradidit, omnesque ex nomine ludae, qni post 
divisionem decesserat, ludaeos appellavit colique memoriam 
eius ab omnibus ius^it, caias*portio omnibus accesserat. 

6 Minimns aetate inter fratres loseph fuit^ cuius excellens in- 
genium fratres veriti clam interceptnm peregrinis mercalo- 

7 ribus vendidernnt. A quibus deportatus in Aegyptum , cum 
magicfts ibi artes sollerti ingenio percepisset, brevi ipsi regi 

Spercarus fuit. Nam et prodigiorum sagacissimus erat et 
somniorum primus intellegentiam condidit, nihilqae divini 

9 iuris humanique ei incognitum videbatnr : adeo at etiam ste- 
rilitatem agrorum ante multos annos providerit :*perissetqoe 
omnis Aegyptus fame, nisi monitu eius rex edicto servari 

10 per multos annos fruges iussisset : tantaque experimenta eias 
fuerunt, ut non ab homine, sed a deo responsa dari vide- 

11 rentur. Filius eius Moyses fuit, quem praeter patemae 
scientiae hereditatem etiam formae palchritudo commenda- 

12 bat. Sed Aegyptii , cum scabiem et vitiliginem paterenltir, 
responso moniti eum cum aegris , ne pestis ad plures serpe- 

13 ret, terminis Aegypti pellunt. Dux igitur exulum factus sacra 
Aegyptiorum furto abstulit, quae repetentes armis Aegyplii 

14 domnm redire tempestatibas conpnlsi snnt. Itaque Moyses 



XXXVI 2—4 HIST. PHIL. EPIT. 181 

Damascena, antiqna patria, repetita montem Sinan occapat« 
in qoo , septem dierum ieiuuio per deserta Arabiae cum po- 
pnlo suo fatigatus cum tandem venisset, septimum diem 
more gentis Sabbata appellatum in omne aeyum ieiunio sa- 
crayit, quoniam illa dies famem illis erroremque finierat. Et 15 
quoniam metn contagionis pulsos se ab Aegypto memine- 
rant, ne eadem causa invisi apud incolas forent, caverunt, 
ne cum peregrinis conviverent : quod ex causa factum pau- 
latim in disciplinam religionemque convertit. Post Moysen 16 
etiam filius eius Arruas sacerdos sacris Aegyptiis, mox rex 
ereatur; semperque exinde hic mos apnd ludaeos fuit, ut • 
eosdem reges et sacerdotes haberent, quornm iustitia reli- 
gione perroixta incredibile quantum coaluere. 

3. Opes genti ex vectigalibus opobalsami crevere, quod i 
in his tantum regionibus gignitur. Est namque vallis , quae 2 
continuis montibus velut mnro quodam ad instar castrorum 
clauditnr. Spatium loci ducenta iugera nomine arcus dicitur. 
In eo silva est et ubertate et amoenitate insignis^ siquidem3 
pialmeto et opobalsameto distinguitur. Et arbores opobal- 4 
sami similem formam pieeis arboribus habent , nisi quod sunt 
humiles magis et in vinearum morem excoluntur. Hae certo 
anni tempore balsamum sudant. Sed non minor loci eius 5 
apricitatis quam ubertatis admiratio est: qnippe cum toto 
orbe regionis eius ardentissimus sol sit, ibi tepidi a^ris na- 
luralis quaedam ac perpetua opacitas inest. In ea regione 6 
lacus [salsus] est, qui propter magnitudinem atque inmo- 
bilitatem mortuum mare dicitur. Nam neque ventis move- 7 
tar resistente turbinibus bitumine, quo aqua omnis stagna- 
lur; neque navigationis patiens est, quoniam omnia vita 
carentia in profundum merguhtur; nec roateriam ullam sus- 
linet , nisi quae aluroine incrustatur. Primum Xerxes , rex 8 
Fersarum, ludaeos domuit; postea cum ipsis Persis in dicio- 
nem Alexandri magni venere diuqne in potestate Macedonici 
imperii subiecti Syriae regno fuere. A Demetrio cum de- 9 
scivissent, amicitia Romanorum petita primi omnium ex 
orientalibus libertatem acceperunt, facile tunc Romanis de 
alieno largientibus. 

4. Per eadem tempora, quibns in Syria regni mutatio.1 



182 TBOGT POMPEI XXXVI 4 

inter novog reges alternabatur, in Asla rex Attalas floren- 
tissimum ab Eumene patr[e et Attalo patrjuo aeceptam 
regnum caedibus amicorum et cognatorum suppliciis foeda- 
bat, nuncmatrem[anum],nunc Beronicen sponsam maleficiis 

2 eorum necatam confingens. Post hanc scelestam violentiae 
rabiem squalidam^vestem sumit, barbam capillumque inmo- 
dum reorum submittit , non in publicum prodire , non populo 
se ostendere, non domi laetiora convivia inire aut aliquod 
signum sani hominis habere , prorsus ut poenas pendere ma- 

3 nibus interfectorum videretur. Omissa deinde regni admi- 
uistratione hortos fodiebat, gramina serebat et noxia in- 
noxiis permiscebat , eaque omnia veneni suco infecta velut 

4 peculiare munus amicis mittebat. Ab hoc studio aerariae 
artis fabricae se tradit , cerisque fingendis et aere fundendo 

5 procudendoque oblectatur. Matri deinde sepulchrum facere 
instituit, cui operi intentus morbum ex solis fervore con- 
traxit et septima die decessit. Huius testamento heres po- 

6 pulus Romanus tunc instituitur. Sed erat ex Eumene Aris- 
tonicus, non iusto matrimonio, sed ex paelice Ephesi^^ 
citharistae cuiusdam filia, genitus, -qui post mortem Attali 

7 velut paternum regnum Asiam invasit. Cum multa secunda 
proelia adversus civitates, quae metu Romanorum tradere 
se eidem nolebant, fecisset lustusque iam rex videretur, 

8 Asia Licinio Crasso consuli decernitur, qui intentior Atta- 
licae praedae quam bello, cum extremo anni t^mpore inor- 
dinata acie proelium conseruisset , victus poenas inconsultae 

9 avaritiae sanguine dedit. In huius locum missus Perpenna 
eonsul prima congressione Aristonicum superatum in potes- 
tatem suam redegit Attalicasque gazas, hereditarias populi 

lORomani, navibus inpositas Romam deportavit. Quod aegre 

fereus successor eius Manius Aquilius consul ad eripiendum 

Aristonicum Perpennae, veluti sui potius triumphi munas 

llesse deberet, festinata velocitate contendit. Sed conten- 

12 tionem consulum mors Perpennae diremit. Slc Asia Roma- 

norum facta cum opibus suis vitia quoque Romam transmislt 



3ttXyn 1. 2 HIST, PHIL. EPIT. 183 



LIBER XXXVn. 

1. Capto Aristonico Massilienses pro Phocaeenstbus, l. 
conditoribus suis , quorum urbem senatus et omne nomen, 
qnod et tunc et antea Antiochi bello infesta contra populum 
Romanum arma tulerant, deleri iusserat, leg^atos Roinam 
deprecatum misere veniamque his a senatu obtinuere. Post 2 
haec regibus, qui adversus Aristonicum auxilia tulerant, 
praemia persoluta: Miithridati Pontico Phrygia maior, filiis 
Ariarathis regis Cappadociae, qui eodem bellQ occiderat, 
Lycaonia et Cilicia datae. Fidior tum populus Romanus 3 
ih socii filios quam mater in liberos fuit : quippe hinc par- 
Yulis auctum regnum , inde vita adempta. Namque Laudice 4 
ex numero sex filiorum , quos virilis sexus ex Ariarathe rege 
susoeperat, timens ne non diutina administratione regni adul- 
tis quibusdam potiretur, quinque parricidali veneno necavit : 
unum parvulum sceleri matris cognatorum custodia eripuit, 6 
qui post necem Laudices (nam eam propter crudelitatem 
populus extinxerat) solus regno potitus est. Mithridates 6 
quoque repentina morte interceptus filium, qui et ipse Mi- 
thridates dictus est , reliquit : cuius ea postea magnitudo fuit, 7 
ut non sui tantum temporis, verum etiam superioris aetatis 
omnes reges maiestate superaverit bellaque cum Roma- 
nis per XLVI annos varia victoria gesserit , cum eum 8 
summi imperatores, Sylla, Lutullus ceterique, in summa 
Cn. Pompeius ita vicerit, ut maior clariorque in restau- 
rando bello resurgeret damnisque suis terribilior redderetur. 
Denique ad postremum non vi hostili victus , sed voluntaria 9 
morte in avito regno senex herede filio deeessit. 

2. Huius futuram magnitudinem etiam caelestia ostenta 1 
praedixerant. Nam et eo quo genitus esfanno et eo quo 2 
regnare primum coepit stella cometes per utrumque tem- 
pus LXX diebiis ita luxit , ut caelum omne conflagrare vi- 
deretur. Nam et magnitudine siii quartam partem caeli 3 
occnpaverat et fulgore sui solis uitorem vicerat; et cum ore- 
retur occumberetque, IIII horarun» spatinm consumebat. 



184 TROGIPOMPEI XXXVII 2 ft 

4Piier lutorum insidias passus est, qui eum fero equo ioposl- . 
. 5 tum equitare iacularique cogebant : qui conatus cum eos fe- 
fellissent, supra aetatem regente equum Mithridate yeneno 

6 eum appetivere. Quod metuens antidota saepius bibit et 
ita se adversus insidias exquisitis tutioribus remediis stagna- 

7 yit, ut ne volens quidem senex veneno mori potuerit. Ti- 
mens deinde, ne inimici, quod veneno non potuerant, ferro 
peragerent, venandi studium finxit, qno per septem annos 

8 neque urbis neque ruris tecto usus est, sed per silvas vaga- 
tus diversis montium regionibus pempctabat ignaris omnibus^ 
quibus esset locis; adsuetus feras cursu aut fugere aut perse- 

9 qui , cum quibusdam etiam viribus congredi. Quibus rebus 
et insidias vitavit et corpus ad omnem virtutis patientiam 
duravit. 

1 3. Ad regni deinde administrationem eum accessisset, 
statim non de regendo, sed de augendo regno cogitavit. 

2 Itaque Scythas invictos antea, qui Zo|)yriona, Alexandri 
magni ducem, cum XXX milibus armatorum deleverant, 
qui Cyrum, Persarum regem, cum CC milibus trucidave- 
rant, qui Philippum, Macedonum regem; fugientem cepe- 

3rant, ingenti felicitate perdomuit. Auctus igitur viribus 

4 Pontum quoque ac deinceps Cappadociam occupavit. Cum 
de Asia tractaret, tacitus cum quibusdam amicis regno pro- 
fectus universam nemine sentiente pervagatus est omnium- 

5 que urbium situm ac regiones cognovit. Inde in Btthyniam 
transcendit et quasi dominus Asiae opportuna quaeque vic- 

6 toriae suae metatus est. Bost haec in regnum, eum iam 
perisse crederetur, reversus est invento parvulo filio, quem 
per absentiam eius soror uxorque Laudice enixa fuerat. 

7 Sed inter gratulationem adventus sui e.t filii geniti veneno 
periclitatus est, siquidem Laudice soror, cum perisse eum 
crederet, in concubitus amicorum proiecta, quasi admissum 
facinus maiore stelere tegere posset, venenum advenienH 

8 paravit. Quod cum ex ancilla Mithridates cognovisset, fa- 
cinus in auctores vindicavit. 

1 4. Hieme deinde adpetente non in convivio, sed in cam- 
po, nec in avocationibus, sed in exercitationibus , nec inter 
sodales, sed inter coaequales aut equo aut cursu aut viribus 



XXXYU 4. XXXVIII 1 HIST. PHIL. BPIT. 1 85 

contendelNit. Bxercitiim quoqve SBam ad parem laboris 2 
palientiam cotidiana exercitationedimibat, atqae ita invictus 
ipse inexpagnabilero exercitam fecerat. Inita deinde cam 3 
Nicomede societate Paphlagoniam invadit victamque cnm 
socio dividit. Qaam cum teneri a regibus senatui nuntiatum 4 
esset; legatos ad utrumque misit, qui gentem restitui in 
pristinum statam iuberent. Mithridates, cum se iam parem 5 
magnitndini Romanorum crederet, superbo responso here- 
ditarium ^atri suo^regnum obvenisse respondit: mirari se, 
quod ei relata controversia non fuerit, sibi referatur. Nec 6 
territus minis Galatiam quoque occupat. Nicomedes, quo- 7 
niam se tueri iure non poterat, iusto regi redditurum respon- 
dit. Atque ita filium suum mutato noroine Pylaemenem, 8 
Paphlagonum regum nomine , appellat et qnasi stirpi regiae 
reddidisset regnam , fafso nomine tenet. Sic ludibrio habiti 9 
legati Romam revertuntur. 



L I B E R XXXVin. 

1. Mithridates parricidia nece uxoris anspicatus sororis i 
aUerius Laudices filios, cuius virum Ariarathem, regem 
€appadocia'e , per Gordium insidiis occiderat, tolleridos sta- 
luit, nihil actum morte patris existimans, si adulescentes 
paternum regnum , cuius ille cupiditate flagrabat, occupas- 
sent. Igitur dum in his cogitationibus versatur, interim Ni- 2 
coroedes, rex Bithyniae , vacuam morte regis Cappadociam 
invadit. Quod cum nnntiatum Mithridati fuisset, per simu- 3 
lationem pietatis auxilia sorori ad expellendum Cappadocia 
Nicomedem mittit. Sed iam Laudice per pactionem se Nico- 4 
medi in matrimonium tradiderat. Quod aegre ferens Mithri- 5 
dates praesidia Nicomedis Cappadocia expellit regnumque 
sororis filfo restituit^ egregium prorsus factum , ni subsecuta 
fraus esset : siquidem interiectis mensibus simulat se Gor- 6 



186 TBooi POMPEi xxxvm 1. 2 

dium , quo ministro usus in Ariaratfae interficiendo fueral^ 
restituere in patriamyelle, sperans, si obsisteret adulescens, 
causas belli futuras, aut, si permitteret, per eundem filium 

7 tolli posse, per quem interfecerat patrem. Quod ubi Aria- 
rathes iunior moliri cognovit , graviter ferens interfectorem 
patris per avunculum potissimum ab exilio revocari, ingentem 

6 exercitum contrahit. Igitur cum in aciem eduxisset Mithri- 
dates peditum LXXX milia, equitumX, currus falcatos sex- 
centos , nec Ariarathi auxiliantibus finitimis regibuj^ minores 
copiae essent, incertum belli timens consilia ad insidias 

9 transfert sollicitatoque iuvene ad conloquium, cum ferrum 
occultatum inter fascias gereret, scrutatori ab Ariarathe 
regio more roisso curiosius imum ventrem pertractanti ait: 

10 caveret, ne aliud telum inveniret quam quaereret. Atque 
ita risu protectis insidiis sevocatum "ab amicis velut ad se- 
cretum sermonem inspectante utroque exercitu interficit: 
regnum Cappadociae octo annorum filio inposito Ariarathis 
nomine additoque ei rectore Gordio tradidit. 

1 2. Sed Cappadoces crudelitate ac libidine praefectorum 
vexati a Mithridate deficiunt fratremqne regis, et ipsum Aria- 

2rathen nomine, ab Asia, ubi educabatur, revocant, cum quo 
Mithridates proelium renovat victumque regno Cappadociae 
expellit. Nec multo post adulescens ex aegritudine collecta 

3 infirmitate decedit. Post huius roortem Nicomedes timens, ne 
Hithridates accessione Cappadociae etiam Bithyniaip finiti- 
mam invaderet, subornat puerum eximiae pulchritudinis, 
quasi AKarathes tres , non duos filios genuisset , qui a senatu 

4 Romano paternum regnum peteret. Uxorem quoque Laudi- 
cen Romam mittit ad testimonium trium ex Ariarathe suscep- 

5 torum filiorum. Quod ubi Mithridates cognovit, et ipse pari 
inpudentia Gordium Romam mittit, qui senatui adseveret 
puerum, coi Cappadociae regnum tradiderat, ex eo Aria- 
rathe genitum, qui bello Aristonici auxilia Romanis ferens 

6 cecidisset. Sed senatus studio regum intellecto, aliena regna 
falsis nominibus furantium, Mithridati Cappadociam et Nico- 

7 medi ad solacia eius Paphlagoniam ademit. Ac ne contu- 
melia regum foret ademptum illis, quod daretur aliis, uter- 

S que populus libertate donatus est. Sed Cappadoces munas 



XXXVm 2. 3 HIST. PHIL. BPIT. 187 

liberiatis ab&uentes negsot viyere gentem sine rege posse. 
Ilaque rex illis a senatu Ariobarzanes statuitur. 

3. Erat eo tempore Tigranes rex Armeniae , obses Par- 1 
tbis ante multum temporis datus, nec olim ab isdem ia 
regnum paternum remissus. Hunc Mithridates mire ad so- 
cietatem Romani ^elli, quod olim meditabatur, periicere 
eupiebat. Nihil igitur de offensa Romanorum sentientem per 2 
Gordium inpellit, ut Ariobarzani segni admodum bellum 
inferat, et ne quis dolus subesse videatur, filiam suam ei 
Cleopatram in matrimonium tradit. Primo igitur adventu Ti- 3 
granis Ariobarzanes sublatis rebus suis Romam contendit, 
atque ita per Tigranem rursus Cappadocia iuris esse Mithu- 
datis coepit. Eodem tempore mortuo Nicomede etiam fiUus 4 
eius, et ipse Nicomedes, regno a Mithridate pellitur, qui 
cum supplex Romam venisset , decernitur in senatu , ut uter- 
que in regnum restituantur ; in quod tum missi Aquilius et 
Mallius Maltinus fegati. His cognitis Mithridates societatem 5 
cum Tigrane bellum adversus Romanos gesturus iungit, 
pactique inter se sunt, ut urbes agrique Mithridati,'homines 
vero et quaecumque auferri possent , Tigrani cederent. Post 6 
haec Mithridates intellecto quantum bellum suscitaret, iega- 
tos ad Cimbros, alios ad Gallograecos et Sarmatas Bastar- 
nasque auxilium petitum mittit. Nam omnes has gentes Ro--7 
manum meditabundus bellum variis beneficiorum muneribus 
iam ante inlexerat. Scythia quoque exercitum venire iubet 
omnemque orientem adversus Romanos armat. Non magno 8 
igitur labore Aquilium et Mallium Maltinum Asiano exercitu 
instructos vincit, quibus simul cum Nicomede pulsis ingenti 
favore eivitatium excipitur: multum ibi auri argentique studto 9 
veterum regum magnumque belli apparatum invenit, quibus 
instructus debita oivitatibus publica privataque remittit et 
vacationem quinquennii coiicedit. Tunc ad contionem mili- lo 
tes vocat eosque variis exhortationibus ad Roroana bella 
sive Asiana incitat. Quam orationem dignam duxi , cuius il 
exemplum brevitati huius operis insererem ; quam obliquam 
Pomp^ius Trogus exposuit, quoniam in Livio et in Sallustio 
reprehendit, quo#contiones directas pro sua oratione operi 
8U0 inserendo historiae modum excesserint. 



188 TBOGI POMPBI XXXVm^ 

1 4. Optaadum sibi faisse ait, nt de eo Hceret con^ulere, 

2 beliamne sit cum Romanis an pax habenda : quin vero sit 
resistendum inpugnantibus, ne eos quidem dubitare, qui spe 
yictoriae careant: quippe adversas latronem, si nequeant pro 

3 salute , pro ultione tamen sua omnes ferrum stringere. Ge- 
terum quia non id agitur, an liceat quiescere non tantum 
animo hostiliter, sed etiam proelio congressis, consulendum, 

4 qua ratione ac spe coepta bella sustineant. Esse autem sibi 
victoriae liduciam, si sit illis animus, Romanosque vinci posse 
cognitum non sibi magis quam ipsis militibus , qui et in Bi- 

6 thynia Aquilium et Maltinum in Gappadocia fuderint. Ac si 
quem aliena magis exempla quam sna experimenta moveant, 
audire se a Pyrro rege Epiri non amplius quinque mili- 
bus Macedonum 'instructo fusos tribus proeliis Romanos. 

6 Audire Annibalem sedecim annis Italiae victorem inmpratum, 
et quin ipsam caperet urbem , non Romanorum illi vires re- 
stitisse , sed domesticae aemulationis atque invidiae studium. 

7 Audire populos traosalpinae Galliae Italiam ingressos maxi- 
mis eam plurimisque urbibus possidere et latius aliquanto 
solum finium, quam in Asia, quae dicatur inbellis, idem 

8 Galli occupavissent : nec victam solum dici sibi Romam a 
Gallis, sed etiam captam, ita ut unius illis montis tantum ca- 
cumen relinqufiretur : nec bello hostem, sed pretio remotam. 

9 6allorum autem nomen, quod semper Romanos terruit^in 
partem virium suarum ipse numeret. Nam hos, qni Asiam 
incolunt, Gallos ab illis, qni Italiam occupaverant , sedibns 
tantum distare, originem quidem ac virtutem gehusqae 

10 pugnae idem habere: tantoque his acriora esse quam illis in- 
genia, quod longiore ac difficiliore • spatio per Illyricam 
Thraciamque prodierint, paene operosius transitis eorum fini- 

11 bus quam ubi consedere possessis. lam ipsam Italiam audire 
se numquam; ut Roma condita sit, satis illi pacatam, sed 
adsidue per omnes annos pro libertate aKos, quosdam etiam 

12 pro vice imperii bellis continuis perseverasse ; et a mnltis 
civitatibus Italiae deletos Romanornm exercitus ferri, a 

ISquibusdam novo contumeliae more-snb iugum missod. Ac 
ne veteribus inmoremur exemplis, hoc^so tempore uni- 
versam Italiam bello Marsico consurrexisse, non iam iiberta- 



3CSLXVIII 4 — « HIST. PHIL. BPIT. 189 

tem, sti cooBortioiii teperii ciTitatisque poseentem; et gra- 14 
vius vicino Italiae bello quam domesticis principum factioni- 
bus urbem premi , mukoque periculosius esse Italico civile 
bellum. Simul et a Germania Cimbros , inmensa milia fero- 15 
rum atque inmitium populorum, more procellae inundasse 
Xtaliam: quorum etsi singula bella sustinere Romani possent, 16 
imiversis tamen obruantur, ut ne vacaturos quidem bello 
suo piitet. 

5. Utendum igitur occasione et rapienda incrementa vi- 1 
. rium, ne, si iliis occupatis quieverint, mox adversus vacuos 

et quietos maius negotium habeant. Non enim quaeri , an 2 
capienda sint arma , sed utrum sua potius occasione an illo- 
ram. Nam bellum quidem iam tunc secum ab illis geri coep- S 
tum, cum sibi pupillo maiorem Phrygiam adenterant, quam 
patri suo praemium dati adversus Aristonicum auxilii con- 
cesserant, gentem quam et proavo suo Mithridati Seleucus 
Callinicus in dotem dedisset. Quid, cum Paphlagonia se de- 4 
eedere iusserint, non alterum illud gends belli fuisse? quae 
non vi, non armis, sed adoptione testamenti etregum do- . 
mesticorum interitu hereditaria patri suo obveuisset. Cum 5 
inter hanc decretorum amaritudinem parendo non tamen eos 
mitigaret, quin acerbius in dies gerant, non obtinuisse. 
Qnod enim a se non pfaebitum illis obsequium ? non Phry- 6 
giam Paphlagoniamque dimidsas? non Cappadocia filium 
eductmn, quam iure gentium victor occupaverat? raptum 7 
tamen sibi esse victoriae ius ab iilis , quorum nihil est nisi 
•belto quaesitum. Non regem Bithyniae Chreston, in quemS 
senatus arma decreverat, a se in gratiam illorum occisum? 
tamen nihilo minus inputari sibi, si qua Gordius aut Tigranes 
faciat : libertatem etiam in contumeliam sui a senatu ultro 9 
delatam Cappadociae , quam reliquis gentibus abstulerunt : 
dein populo Cappadocum pro libertate oblata Gordium re- 
gem orante ideo tamen tantum, quoniam amicus suus esset, 
non obtinuisse. Nicomedem praecepto iliorum bellum sibi lo 
intulisse: quia ultnm ierit se, ab ipsis ventum obviam in eo, 
et nunc eam secum bellandi illis eausam fore, quod non in- 
pune se Nicomedi lacerandum , saltatricis filio , praebuerjt. 

6. Qnippe non delicta regum illos , sed vires ac maiesta- 1 



190 TROGI POMPBI XXXVm 6. 7 

tem ifisequi, neque in uno se, sed in aliis quoque Amnibii» 

2 hac saepe arte grassatos. Sic et avum duum Pharnacen per 
cognitionum arbitria succidaneum regi Pergameno Enment 

3 datum ; sic rursus Eumenem , cuius classibus primo in Asiaii» 
fuere transiecti, cuius exercitu magis quani suo et magnum 
Antiochum et Gailos in Asia et mox in Macedonia regem 

4Persen domuerant, et ipsum pro hoste habitum eique inter* 
dictum Italia, et quod cum ipso deforme sibi putaverant, 

5 cum filio eius Aristonico bellum gessisse. NuIIius apnd eos 
maiora quam Masinissae, regis Numidarum, haberi merita : 
huic inputari victum Annibalem, huic eaptum Syphacem, 
huic Carthaginem deletani ; hunc inter duos illos Africanos 

6 tertium servatorem urbis referri : tamen cum huius nepote 
bellum modo in Africa gestum adeo inexpiabiie, ut ne victmit 
quidem patris memoriae donarent, quin carcerem ac trium- 

7 phi spectaculum experiretur. Hanc illos omnibus regibtts 
legem odiorum dixisse, scilicet quia ipsi tales reges habue- 
rint, quorum etiam nominibus erubescant, aut pastores Ab- 
originum , aut haruspices Sabinorum , aut exules Corinthio- 
rum, aut servos vernasque Tuscorum, aut, quod honoratis- 

Ssimum nome^ fuit interhaec, Superbos; atqueutipsifecermt 
conditores suos lupae uberibus altos, sic omnem illum po* 
pulum luporum animos, inexplebiles sanguinis atque imperii 
divitiarumque avidos ac ieiunos habere. 

1 7. Se autem, seu nobilitate illis conparetur, clariorem 
illa conluvie convenarum esse, t[ui paternos maiores suos a 
Cyro Dareoque, conditoribus Persici regni,,matemos ainagno 
Alexandro ac Nicatore Seleuco , conditoribus imperii Mace- 
donici, referat, seu populus illorum conferatnr suo, eanim 
se gentium esse , quae non modo Romano imperio sint pares, 

2 sed Macedonico quoque obstiterint. Nullam subiectamm sibi 
gentium expertam peregrina imperia; nnllis umquam nisf 
domesticis regibus paruisse, Cappadociam velint an Paphla- 
goniam recensere, rursusPontum an Bithyniam^ itemque Ar- 
roeniam maiorem minoremque: quarum gentium nuUam ne- 
que Alexander ille , qui totam pacavit Asiam , nec quisquam 

3 successorum eius aut posterorum attigisset. Scythiam dnos 
umquam ante se reges non pacare, sed tantum intrare ausos. 



XXXVIII 7. 8 HIST. PHIL. EPIT. 191 

Dareum et PfaHippnm, aegre inde fugam sibt expedfsse, ande 
ipse magnam adversns Romanos partem virium haberet. Mul'4 
toque se timidius ac diffidentius bella Pontica ingressum, cum 
tpse rudis ac tiro esset, et Scythiae praeter arma virtutemque 
animi locorum quoque solitudinibus vel frigortbus instructae, 
per quae denuntiaretur ingens militiae periculum ac labor. 
Inter quas difficnltates ne spes quidem praemii foret ex hoste & 
vago nec tantum pecuniae, sed etiam sedis inopi. At nunc se S 
diversam belli condicionem iflgredi. Nam neque caelo Asiae 
esse temperatius aliud, nec solo fertilius nec urbium multi- 
tudine amoenius; magnamque temporis partem nott ut mili- 
tiam , sed ut festum diem actnros bello dubium facili magis 
an ubere , si modo aut proximas regni Attalici opes aut ve- 7 
teres Lydiae loniaeque audierint,quas non expugnatum eant, 
sed possessum; tantumque se avida exspectat Asia, ut etiamS 
vocibus vocet: adeo illis odium Romanorum incussit rapaci- 
tas proconsulum, sectio publicanorum , calumniae litium. 
Sequantur se modo fortiter et colligant, quid se ducepossit^ 
efficere tantus exercitus , quem sine cuiusquam militum an- 
xilio suamet unius opera viderint Cappadociam caeso rege 
cepisse, qui solus mortalium Pontum omnem Scythiamque 
pacaverit, quam nemo ante transire tuto atque adire potuit. 
Nam institiae atque liberalitatis suae nec ipsos milites quin lO 
experiantur testes refugere et illa indicia habere, quod 
solus regum non paterna solum , verum etiam externa regna 
hereditatibus propter mnnificentiam adquisita possideat, Col- 
chos, Paphlagoniam, Bosporum. 

8. Sic excitatis militibus post annos tres et XX sumpti l 
regni in Romana bella descendit. 

Atque in Aegypto mortuo rege Plolemaeo ei qui Cyre- 2* 
nis regnabat Ptolemaeo per legatos regnum et uxor Gleo- 
patra regina , soror ipsius , defertur. Laetus igitnr hoc solo a 
Ptolemaeus^ quod sine certamine fraternum regnum recepis- 
set, in quod subornari et a matre Cleopalra et favore prin- 
cipum fratrfs filium cognoverat, ceterum infestus omnibus, 
statim ubi Alexandriam ingressus est, fautores pueri truci- 
dari iussit. Ipsum quoque die nuptiarum, quibus matrem eius 4 
in matrimonium recipiebat, inter apparatus epularum et sol- 



192 TROGl POMPEI XXXVIII 8, 9 

lemiiia religionaiii in eonplexii miitris interficit atque ita to* 
5Tum sororis caede filii eius cruentus ascendit. Post quod non 
mitior in populares, qai eum in regnum moverant, fnil: 
siquidem peregrinis militibus licentia caedis data omnia san-* 
guine cotidie manabant: ipsam quoque sororem filia eius 
virgine per vim stuprata et in matrimonium adscita repudiat. 

6 Quibus rebus territus populus in diversa labitur patriamque 

7 metu mortis exul relinquit. Solus igitur in tanta urbe cum 
suis relietus Ptolemaeus, cum*regem se non hominum, sed 

8 vacuarum aedium videret, edicto peregrinos sollicitat. Qui* 
bus confluentibus obvius legatis Romauorum, Scipioni Afri- 
cano et Spurio Mummio et L. Metello, qui ad adspicienda so- 

9 ciorum regna veniebant, procedit. Sed quam cruentus civi- 
bus , tam ridiculus Romanis fuit. Erat enim et vultu deformis 
el statura brevis et sagina ventris non homini , sed beluae 

10 similis. Quam foeditatem nimia subtilitas perhicidae vestis 
augebat: prorsus quasi asta inspicienda praeberentur , quae 

11 omni studio occultanda pudibundo viro erant. Post disces- 
sum deinde legatorum (quorum Africanus , dum inspicit ur- 
bem, spectaculo Alexandrinis fuit) iam etiam peregrino po- 
pulo invisus cum filio, quem ex sorore susceperat, et cum 
uxore, matris [iaelice, metu insidiarum tacitus in exilium 
proficiscitur contractoque mercennario exercitu bellum so- 

12 rori pariter ac patriae infert. Arcessitum deinde maximum a 
Gyrenis filium, ne eum Alexandrini contra se regem crearent, 
interficit. Tunc populus statuas eius et imagines detrahit. 

13 Quod factum studio sororis existimans filium , quem ex ea 
susceperat^ interficit, corpusque in membra divisum et in 
cista conpositum matri die natali eius inter epulas offerri 

14 curat. Quae res non reginae tantum, verum etiam universae 
civitati acerba et luctuosa fuit tantumque maerorem festi- 
vissimo convivio intulit , ut regia omnis repentino luctu in- 

15 cenderetur. Yerso igitur studio principum ab epulis in exe- 
quias membra lacera populo ostendunt et quid sperare de 
rege suo debeant, filii caede demonstrant. 

1 9. Finito luctu orbitatis Cleopatra , cum urgueri se fra- 
temo bello videret, auxilium a Demetrio rege Syriae per 
legatos petit, cuius ipsius varii et memorabiles casus fuere. 



XXXVinQ. 10 HIST. PHIL. EPIT. 193 

Namqae ]>em«tnu8^ sicfiV sapra dictum est,'cum bellum Par* 2 
this intulisset et multis congressionibus victor fuisset, re- 
pente insidiis circumventus amisso exercitu capitur. Cui Ar- 3 
sacides parem in Hyrcania non cultum tantum regium prae- 
stitit, sed et filiam in matrimonium dedit regnumque Syriae, 
quod per absentiam eius Tryphp occupaverat, restituturum 
promittit. Po&t^ huius mortem desperato reditu non ferens 4 
captivitatem Demetrius , privatam etsi opulentam vitam per- 
taesus, tacitus in regnum fugam meditatur. Hortator illi ets 
comes Callimander amicus erat, qui post captivitatem eius a 
Syria per Arabiae deserta ducijbus pecunia conparatis Par- 
thico habitu Babylonem pervenerat. Sed fugientem Phraha- 6 
tes, qui Arsacidae successerat, equitum celeritate per con- 
pendiosos tramites occupatum retrahit. Ut est deductus ad 7 
regem , Callimandro quidem non tantum venia , verum etiam 
praemium fidei datur : Demetrium autem et graviter castiga- 
tnm ad coniugem in Hyrcaniam remittit artioribusque custo- 
diis observari iubet. Interiecto tempore , cum fidem illi etiam 8 
suscepti liberi facerent, eodem amico comite repetita fuga 
est, sed pari infelicitate prope fines regni sui deprehenditur 
ac denuo perductus ad regem ut innrisus a couspectu sub- 
movetur. Tunc quoque uxori et liberis donatus in Hyrca- 9 
niam poenalem sibi civitatem remittitur talisque aureis in 
exprobrationem puerili» levitatis donatur. Sed hanc Partho- 10 
rum tam mitem in Demetrium clementiam non roisericordia 
gentis faciebat nec respectus cognationis , sed quod Syriae 
regnum adfectabant usuri Demetrio adversus Antiochum fra- 
trem, prout res vel tempus vel fortuna belli exegisset. 

10. His auditis Antiochus occupandum bellum ratus 1 
exercitum, quem multis finitimorum bellis induraverat, ad- 
versus Parthos ducit. Sed per luxuriam non minor appara- 2 
tus quam militiae fuit, quippe LXXX milia armatorum se- 
cuta sunt trecenta lixarum , ex quibus coquorum pistorumque 
maior numerus fuit. Argenti certe aurique tantum , ut etiam 3 
gregarii milites auro caligas figerent proculcarentque mate- 
riam, cuius amore populi ferro dimicant. Culinarum quoque 4 
argentea instrumenta fuere, prorsus quasi ad epulas^ non 
ad bellum pergerent. Advenienti Antiocho multi orientalesS 

lUSTINUS. 13 



194 TROGI I»OMPEI XXXVni 10. XXXIX 1 

reges occurrere tradentes se regnaque sua cum execratione 

6 superbiae Parthicae. Nec mora congressioni fuit. Antiochu9 
tribus proeliis victor cum Babyloniam occupasset, magnn» 
haberi coepit. Itaque ad eum omnibus populis deficientibus 

7 nihil Parthfs reliqui praeter patrios fines fuit. Tunc Phraha- 
tes Demetrium in Syriam ad occupandum regnum cum Par- 
thico praesidio mittit, ut eo pacto Antiochus ad sua tuenda 
a Parthia revocaretur. Interim, qiioniam viribus non poterat, 

8 insidiis Antiochum ubique temptabat. Propter multitudinem 
hominum exercitum suum Antioehus per civitates in hiberna 
diviserat : quae res exitii causa fuit. Nam cum gravari se 
copiarum praebitione et iniuriis militum civitates viderent, 
ad Parthos deficiunt et die statuta omnes apud se divisum 
exercitum per insidias , ne invicem ferre auxilia possent, ad- 

9grediuntur. Quae cum uuntiata Antiocho essent, auxilium 
proximis laturus cum ea manu, quae secum hiemabat, pro- 
gredilur. In itinere obvium regem Parthorum habuit , adver- 

10 sus quem fortius quam exercitus eius dfmicavit. Ad postre- 
mum tamen,.cum virtute hostes vincerent, metu suoruro de- 
sertus occiditur: cui Phrahates exequias regio more fecit 
liliamque Demetrii, quaTn secum Antiochus advexerat, captus 

11 amore virginis uxorem duxit. Paenitere deinde dimissi De- 
metrii coepit: ad quem retrahendum cum turmas equitum 
festinato misisset, Demetrium hoc ipsum metuentem iam in 
regno missi invenerunt frustraque omnia conati ad regem 
suum reversi sunt. 



• LIBER XXXVini. 

1 1. Antiocho in Parthia cum exercitu deleto frater eiu8 
Demetrius obsidione Parthorum liberatus dein ac restitutus 
in regnum, cum omnis Syria in luctu propter amissum exer- 



XXXDC 1. 2 HIST. PHIL. EPIT. 195 

cilum esset, quasi Parthica ipsius ac fratris bella, quibus 2 
alter captus, alter occisus erat, prospere cessissent, ita 
Aegypto bellum inferre statiiit, regnum Aegypti Cleopatra 
socnu pretium auxilii adversus fratrem suum pollicente. Sed 3 
dum aliena adfectat, ut adsolet fieri, propria per defectio- 
nem Syriae amisit, siquidem Antiochenses primi duce Try- 
phone, execrantes superbiam regis^ quae conversatione Par- 
thicae crudelitatis intolerabilis facta erat, mox Apameni dl^ 
teraeque civitates exemplum secutae per absentiam regis a 
Deraetrio defecere. Ptolemaeus quoque rex Aegypti , bello 4 
ab eodem petitus, cum cognovisset Cleopatram sororem 
suam opibus Aegypti navibus inpositis ad filiam et Deme- 
trium generum in Syriam profugisse, inmittit iuvenem quen- 
dam Aegyptium, Protarchi negotiatoris filium, qui regnum 
Syriae arrais peteret. Conposita fabula , quasi per adoptio- 5 
nem Antiochi regis receptus in familiam regiam esset, nec 
Syris quemlibel regem aspernantibus, ne Demetrii superbiam 
paterentur, noiflen iuveni Alexandrt inponitur aiyciliaque ab 
Aegypto ingentia mittuntur. Interea corpus Antiochi interfecti 6 
a rege Parthorum in loculo argenteo ad sepulturam in Sy- 
riam remissum pervenit, quod ingenti studio civitatum et re-* 
gis Alexandri ad confirmandam fabulae fidem excipitur. Quae 
res illi magnum favorem popularium conciliavit omnibus non 
fictas In eo , sed veras lacrimas existimantibus. Depetrius 7 
autem victus ab Alexandro , cum undique circumstantibus 
malis premeretur, ad postremum etiam ab uxore filiisque 
deseritur. Relictus igitur cum paucis servulis cum Tyrum 8 
religione se templi defensurus petisset , navi egrediens prae- 
fecti iussu interficitur. Alter ex filiis, Seleucus, quoniamQ 
sine matris auctoritate diadema sumpsisset, ab eadem inter- 
ficitur ; alter , cui propter nasi magnitudinem cognomen 
Grypos fuit, rex a malre hactenus constituitur, ut nomen 
regis penefi filium, ius autem omnis imperii penes matrem 
esset. 

2. Sed Alexander occupato Syriae regno , tumens suc- 1 
cessu rerum, spernere iam etiam ipsum Ptolemaeum, a quo 
subomatus in regnum fuerat, superba insoTentia coepit. Ita- 2 
que Ptolemaeus reconciliata sororis gratia destruere Alexan- 

13* 



196 TROGI POMPEI XXXIX 2. 3 

dri regnum, quod odio Demetrii viribus suis adquisierat, 

3 summis opibus instituit. Mittit igitur ingentia Grypo auxilia 
et filiam Tryphaenam Grypo nupturam, ut populos in auxi- 
iium nepotls non societate tantum belli^ vernm et adfioitate 

4 sua sollicitaret. Nec res frustra fuit : nam cum omnes Gry- 
pum instructum Aegypti yiribus viderent, paulatim ab Ale- 

5 xandro deficere coepere. Fit deinde inter reges proelium, 
^o victus Alexander Antiochiam profugit. Ibi inops pecu- 
niae, cum stipendia miiitibus deessent, templo lovis soli- 
dum ex auro signum Yictoriae tolli iubet, facetis iocis sa- 
crilegium circumscribens : nam Yictoriam commodatam sibi 

6 ab love esse dicebat. Interiectis deinde diebus , cum ipsius 
lovis aureum simulacrum infiniti ponderis tacite evelli ius- 
sisset deprehensusque in sacrilegio concursu* muUitudinis 
esset in fugam versus, magna vi tempestatis oppressus ac 
desertus a suis a latronibus capitur , perductus ad Grypum 

7 interficitur. Grypus porro reciperato patrio regno externis- 
que pericyjis liberatus -tnsidiis matris adpetltur. Quae cum 
cupiditate dominationis prodito marito Demetrio et altero 
filio interfecto huius quoque victoria inferiorem dignitatem 
suam factam doleret, venienti ab exercitatione poculum ve- 

8 neni obtulit. Sed Grypus praedictis iam ante insidiis , veluti 
pietate cum matre certaret, bibere ipsam iubet; abnuenti in- 
stat: postremum prolato indice eam arguit^ solam defensio- 
nem sceleris superesseadfirmans, si bibat, quod filio obtulit. 
Sic victa regina scelere in se verso veneno , quod alii para- 

9 verat, extinguitur. Parta igitur regni securitate Grypus octo 
10 annis quietem et ipse habuit et regno praestitit. Natus deinde 

illi est aemulus regni , frater ipsius Cyzicenus^ eadem inatre 
genitus, sedexAntiocho patruo susceptus, quem cum ve- 
neno toHere voluisset, ut maturius armis cum eo de regno 
contenderet, excitavit. 

1 3. Inter has regni Syriae parricidales discordias moritur 
rex Aegypti Ptolemaeus , regno Aegypti uxori et alteri ex 
filns, quem illa legisset, relicto: videlicet quasi quietior 
Aegypti status qmim Syriae regnum esset, cum mater allero 

2 ex filiis electo aiterum hostem esset habitura. Igitur cum 
pronior inminorem filium esset, a populo conpellilur maio- 



XXXIX 3 HIST. PHIL. EPIT. 197 

rem eligere : cui prius quam regnum daret , uxorem ademit 
conpulsumque^repudiare carigsimam sibi sororem Cleopa- 
Iram minorem sororem Selenen ducere iubet, non matemo 
inter filias iudicio^ cum aiteri maritum eriperet, alteridaret. 
Sed Cleopatra non iam a viro/epudiata quam a matre di- 3 
vortio viri dimissa Cyziceno in Syria nubit, eique ne nudum 
uxoris nomen adferret, exercitum Cypri soUicitatum velut 
dotalem ad maritum deducit. Par igitur viribus fratris Cy- 4 
zicenus proelium committrt ac victus in fugam vertitur. Tunc 5 
Antiochiain Grypus , in qua erat Cyziceni uxor Cleopatra, 
obsidere coepit : qua capta Tryphaena, uxor Grypi, nihil 
antiquius qiiam sororem Cleopatram requiri iussit, non ut 
captivae opem ferret, sed ne effugere captivitatis mala pos- 
set, quae sui aemulatione in hoc potissimum regnum inva- 
serit hostique sororis nubendo hostem se eius effecerit. Tum 6 
peregrinos exercitus in certamina fratrum.adductos, tum re- 
pudiatam a fratre contra matris voluntatem extra Aegyptum 
nuptam accusat. Contra Grypus orare, ne tam foedum faci- 7 
nus facere cogatur : a nullo umquam maiorum suorum inter 
tot domestica , tot externa bella post victoriam in feminas 
saevitum , quas sexus ipse et periculis bellorum et saevitiae 
victorum eximat; in hac vero praeter commune bellantiumS 
fas accedere necessitudinem : quippe sanguinis ipsius, quae 
tam cruente saeviat, sororem equidem germanam esse, suam 
vero consobrinam ; liberorum deinde commiinium materte- 
ram. His tot necessitudinibus sanguinis adicit superstitio- 9 
nem templi, quo abdita profugerit : tantoque religiosius co- 
lendos sibi deos, quo magis his propiUis ac faventibus vi- 
cisset ; tum neque necata illa virium se quicquam Cyziceno 
dempturum, nec servaturum reddita. Sed quanto Grypus ab- 10 
nuit, tanto soror muliebri pertinacia accenditur, rata non 
misericordiae haec verba^ sed amoris esse. Itaque vocatis 
Ipsa militibus mittit qui sororem confoderent. Qui ut in tem- 11 
plum intraverunt, cum evellere eam non.possent, manus am- 
plexantis deae simulacrum praeciderunt. Tunc Cleopatra 
execratione parricidarum mandata violatis numinibus ultion^ - 
sui decedit. Nec multo post repetita proelii congressione 12 
victor Cyzicenus uxorem Grypi Tryphaenam, quae paulo 



198 TBOQI POMPEI XXXIX 3—5 

ante sororem interfeeerat, capit eiusque sopplicio uxons 
manibus parentavit. 

1 4. At in Aegypto Cleopatra cum gravaretur socio regni, 
filio Ptolemaeo, popnlnm in enm incitat, abductaque ei Se- 
lene uxore eo indignius, qi^od ex Selene iam duos filios ha- 
bebat, exulare cogit, arcessito minore filio Alexandro el 

2 rege in locum fratris eonstituto : nec filium regno expulisse 
contenta bello Cypri exulantem persequitur. Unde pulso in- 
terficit ducem exercitus sui, quod vivum eum e manibuadi- 
misisset, quamquam Ptolemaeus verecundia materni belli 

3 non viribus minor ab insula recessisset. Igitur Alexander 
territus hac matris crudelitate et ipse eam relinquit, pericu- 

4 loso regno securam ac tutam vitam anteponens. Cleopatra 
vero timens , ne maior filius Ptolemaeus a Cyziceno ad re- 
ciperandam Aegyptum auxiliis iuvaretur, ingentia Grypoau- 
xilia et Selenen uxorem , nupturam hosti prioris mariti, mit- 

5 tit Alexandrumque filium per legatos in regnum revocat : cui 
cum occultatis insidiis exitium machinaretur, occupata ab eo- 
dem interficitur spiritumque non fato , sed parricidio dedit 

6 digna prorsus hac mortis infamia , quae et matrem toro ex- 
pulit et duas filias viduas alterno fratrnm matrimonio fecit 
et filio alteri in exilium acto bellum intnlit, alteri erepto 
regno exitium per insidias machinata est. 

1 5. I^d nec Alexandro caedes tam nefanda inulta fuit. 
Nam ubi primuih conpertum est scelere filii matrem interfec- 
tam, concursu populi in exilium agitur revocatoque Ptole- 
maeo regnum redditur, qui neque cum matre bellum gerere 
voluisset, neque a fratre armis repetere, quod prior pos- 
sedisset. 

2 Dum haec aguntur, frater eius ex paelice susceptus, cui 
pater Cyrenarum regnum testamento reliquerat, herede po- 

3 pulo ffomano instituto decedit. lam enim fortnna Romana 
porrigere se ad orientalia regna, non contenta Italiae termi- 
nis, coeperat. Itaqjie et ea pars Libyae provincia facta est; 

fostea Creta Ciliciaque piratico bello perdomitae in formam 
rovinciae rediguntur. Quo facto et Syriae et Aegypti 
^ regna Romana vicinitate artata, quae incrementa de finitimia 
bellis quaerere solebant, adempto vagandi arbitrio vires 



XXXIX 5. XL 1. 2 HIST. PHIL. EPIT. 19^ 

saas in peniici«m mutuam converteruiit , adeo ut adsiduiss 
proeliis con$umpti in contemptum finitimorum venerint prae- 
daeque Arabum genti , inbelli antea , fuerint : quorum rex 6 
Erotimus fiducia septingentorum filiorum, quos ex paelicibus 
susceperat , divisis exercitlbus nunc Aegyptum, nunc Syriam 
infestabat magnumque notaen Arabum viribus finitimorum 
exsanguibus fecerat. 



L I B E R XXXX. 

1. Irlutuis fratrum odiis et mox filiis inimicitiis parentum 1 
succedentibus, cum inexpiabili bello et reges et regnum Sy- 
riae donsumptum essejt, ad externa populus auxilia concur- 
rit peregrinosque reges sibi circumspicere coepit. Itaque 2 
cum pars Mithridatem Ponticum, pars Ptolemaeum ab Ae- 
gypto areessendum censeret, occurreretque quod rex Mithri- 
dates inplicitus bello Romano esset, Ptolemaeus quoque hos- 
tis semper fuisset Syriae : omnes in Tigranem regem Ar- 3 
meniae consensere, instructum praeter domesticas vires et 
P-arthica societate et Mithridatis adfinitate. Igitur accitus in 4 
regnum Syriae per X et IIII annos tranquiilissimo regno po- 
titns est; neque belIo*alium lacessere neque lacessitus inferre 
alii bellum neces^e habuit. 

2. Sed sicut ab hostibiis tuta Syria fuit, ita terrae motu 1 
vastata est, quo CLXX milia hominum et multae urbes peri- 
erunt. Quod prodigium mutationem rerum portendere ha- 
ruspices responderunt. Igitur Tigranca Lucullo victo rex2 
Syriae Antiochus, Cyziceni*filius, ab eodem Lubullo appel- 
latur. Sed quod Lucullus dederat, postea ademit Pompeius, 3 
qui poscenti regnum respondit ne volenti quidem Syriae, ne- 
dum recusanti daturum se regem, qui X et IIII annos, qui- 
bds Tigranes ^yriam tenuit, in angulo Ciliciae latuerit, 
victo autem eodem Tigrane a Romanis alieni operis praemia 



200 TROQI POMPEI XL 2. XLI 1 

4po8tol6t. Igitur ut habenti regnQm non ademerit, ita qno 
cesserit Tigrani, non daturam, qnodtaeri nesciat, ne rarsus 

5 Syriam luckeorum et Arabum latrociniis infestam reddat. At- 
que ita Syriam in provinciae formam redegit, paulatimqne 
oriens Romanorum discordia cqnsanguineorum regum fac- 
tus est. 



LIBER XXXXI. 

1 1. 1 arthi, penes quos velut divisione orbis cum Ro- 

manis facta nunc orientis imperium est , Scytharum exules 

2fuere. Hoc etiam ipsorum vocabulo manifestatur : nam Scy- 

3 thico sermone exules parthi dicuntur. Hi et Assyriorum et 
Medorum temporibus inter orientis populos obscurissimi 

4 fuere. Postea quoque , cum imperium orientis a Medis ad 
Fersas translatum est, velut vulgus sine nomine praeda vic- 

5 torum fuere. Postremum Macedonibus triumphato oriQnte 
6servierunt, ut cuivis mirum videatur ad tantam eos felicita- 

tem per virtutem provectos , ut imperent gentibus , sub qua- 

7 rum imperio veluti servile vulgus fuere. A Romanis quoque 
trinis bellis per maximos duces florentissimis temporibus la- 
cessiti soli ex omnibus gentibus non pares solum, verum 

8 etiam victores fuere : quamquam plus gloriae est inter As- 
syria et Medica Fersicaque memorata olim regna et opulen- 
tissimum illud urbium Bactrianum imperium emergere po- 

9 tuisse quam longinqua bella vicisse. Praeterea cum gravi- 
bus Scythicis et vicinalibus bellis adsidue vexati variis peri- 

lOcuIorum certaminibus urguerentur, hi domesticis seditio- 
nibus Scythia pulsi solitudines inter Hyjcaniam et Dahas 

11 et Areos et Sparnos et Margianos furtim occupayere. Fi- 
nes deinde non intercedentibus primo finitimis, postea 
etiam prohibentibus in tantum protulere, ut non inmensa tah- 
tum ac profunda camporum , verum etiam praernpta collium 



XLI 1—3 HIST. PHIL. EPIT. 201 

monffamque ardaa oecapaverint. Ex quo fit, ul Parthiae ple- 12 
raqae finiam aat aestus aut frigoris roagnitudo possideat, 
qafppe cam montes nix et campos aestus infestet. 

2. Adfflinistratio gentis post defectionem Macedonici im- 1 
perii sub regibus fuit. Proximus maiestati regum praeposi- 2 
torum ordo est : ex hoc duces in bello, ex hoc in pace rec- 
tores habent. Sermo his inter Scythicum MedicumqueS 
medius et utrimque mixtus. Yestis olim sui moris ; postea- 4 
quam accessere opes, ut Medis perlucida ac fluida. Ar- 
morum patrius ac Scythicus mos. Exercttum non , ut aliae & 

' gentes , liberorum , sed mafoFem partem servitiorum habent^ 
quorum vulgus nulli manumittendi potestate permissa ac per 
hoc omnibus servis nascentibus in dies crescit. Hos pari ac 
liberos suos cura habent et equitare et sagittare magna in- 
dustria docent. Loeupletissimus at quisque est, ita pluresG 
in bello equites regi suo praebet. Denique Antonio bellum 
Parthis inferenti cum L milia equitum occurrerent, soli 
CC€C liberi fuere. Comminus fn acie proeliari aut obses- 7 
sas expugnare urbes nesciunt. Pugnant aut procurrentibus 
equfs aut terga dantf bus ; saepe etiam fugam sfmulant , ut fn- 
cautiores adversum vulnera insequentes habeant. Sfgnum hfs 8 
fn proelfo non tuba , sed tympano datur. Nec pugnare diu 
possunt: ceterum intolerandf forent, sf quantus hfs est fm- 
petus [etj vfs, tanta et perseverantfa esset. Plerumque fn ipso 9 
ardore certamfnfs proelfa deserunt ac paulo post pugnam ex 
fuga repetnnt, ut, cum maxfme vfcfsse teputes, tunc tibf 
discrfmen subeundum sft. Munfmentum fpsfs equfsque lorf- 10 
cae plnmatae sunt , quae utrumqne toto corpore tegunt. Aurf 
argentiqne nullus nisf fn armfs usus. . 

3. Uxores dulcedfne varfae libfdfnfs singuli plures ha- 1 
bent, nec ulla delicta adulterfo gravius vindicant. Quamob- 2 
rem feminfs non convfvfa tantum vfrorum , verum etiam con- 
spectnm interdfcnnt. Carne non nfsf venatf bus quaesfta vescun- a 
tur. Equfs omnf tempore vectantur : fllis bella, illis convivia, 4 
illis publica ac privata officia obeunt; super illos ire, consistere, 
mercari , colloqni. Hoc denique discrimen inter servos libe- 
rosque est , quod servi pedibus', liberi non nisi equis ince- 
dunt. Sepultura yulgo aut avium aut canum laniatus est : 5 



202 TROGi POMPBr XLI a — 5 

6nuda deniiiin ossa terra obraant. In superstitioBibos atqne 
7 cara deornm praecipua omnibus veneratio est. Ingenia genli 

tumida, seditiosa, fraudulenta, procacia: quippe violentiam 
^viris, mansuetudtnem mulieribus adsignant. Semper aut in 

externos aut.in domesticos motus inquieti, natura taciti, ad 

faciendum quam ad dicendum promptiores: proinde secunda 
Oadversaque silentio tegunt. Principibus metu, non pudore 
10 parent. In libidinem proiecti , in cibum parci. Fides dictis 

promissisque nuHa, nisi quatenus expedit. 

1 4. Post mortem Alexandri magni cum inter successores 
eius orientis regna diriderentnr , nullQ Macedonum dignante - 

2 Parthorum imperium Stagnori , externo socio, traditur. Pos- 
tea deductis Macedonibus in bellum civile cum ceteris su- 
perioris Asiae populis Eumenen secuti sunt, quo victo ad 

3 Antigonum transiere. Post hunc a Nicatore Seleuco ac mox 
ab Antiocho ,^t successoribus eius possessi , a cuius prone- 
pote Seleuco primum defecere primo Punico bello, L. Man- 

4 lio Vulsone , M. Atilio Regulo consulibus. Huius defectionis 
fnpunitatem illis duorum fratrum regum Seleuci et Antiochi 
discordia dedit , qui dum invicem eripere sibi regnum volunt, 

5 persequi defectores omiserunt. Eodem tempore etiam Theo- 
dotus, mille urbium Bactrianorum praefectus, defecit regem- 
que se appellari iussit: quod exemplum secuti totius orien- 

6 tis populi a Macedonibus defecere. Erat eo tempore Arsa- 

7 ces, vir sicut incertae originis, ita virtutis expertae. Hic 
solitus latrociniis et rapto vivere accepta opinione Seleu- 
cum a Gallis in Asia victum , solutus regis metu , cum prae- 
donum manu Parthos ingressus praefectum eorum Andrago- 

8ran oppressit sublatoqne eo imperium gentis invasit. Non 
magnodeindeposttempore Hyrcanorumquoqueregnnm occu- 
pavit, atque ita duarum civitatium imperio praeditus grandem 
exercitum parat metu Seleuci et Theodoti, Bactrianorum 

Oregis. Sed cito morte Theodoti metu liberatus cum filio 

eius et ipso Theodoto foedus ac pacem fecit, nec multo post 

cum Seleuco rege ad defectores persequendos veniente 

lO.congressus victor fuit: qiiem diem Parthi exinde sollemnem 

veiut initiiim libertatis obserVant. 

l 5. Revocato deinde Seleuco novis motibus in Asiam 



XLl 5. 6 HIST. PHIL. BPIT. 203 

dalo laxamento regDum Parthieum format, militeip legit, cas- 
tella munit, civitates firniat;. urbem quoque nomineDaram2 
in monte Zapaortenon condit, cuius loci ea condicio est, ut 
neque munitius quicquam esse neque amoenius possit. Ita 3 
enim et praeruptis rupibus undique cingitur, ut tutela loci 
nullis defensoribus egeat ; et soli circumiacentis tanta uber- 
tas, ut propriis opibus expleatur, fontium ac silvarum ea co- 4 
pta est, ut et' aquarura abundantia inrigetur et venationum 
Yoluptatibus exornetur. Sic Arsaces quaesito simui consti- 5 
tutoque regno non minus memorabills Parthis quam Persis 
Cyrus, Macedonibus Alexander, Romanis Romulus, matura 
senectute decedit, cuius n[iemoriae hunc honorem Parthi tri- 6 
bnerunt, ut omnes exinde reges suos Arsacis nomine nuncu- 
pent. Huius filius et successor regni , Arsaces et ipse no- 7 
mine, adversus Antiochum Seleuci filium centum milibus 
peditum et XX milibus equitum instructum mira virtute pug- 
navit; ad postremum in societatem eius adsumptus est. Ter- 8 
tius Parthis rex Priapatiusfuit, sed et ipse Arsaces dictus. 
[Nam sicut supra dictum est, omnes reges suos hoc noraine, 
isicuti Romani Caesares Augustosque, cognominavere.] Hic 9 
actis in regho XV annis decessit relictis duobusfiliis, Mithri- 
date et Phrahate , quoruih maior Phrahates , more gentis he- 
res regni, Mardos, validam gentem, bello domuit necmulto 
post decessit pluribus filiis relictis : quibus praeteritis fratri lo 
potissimuib Mithridati^ insignis virtutis viro, reliquit impe- 
rium, plus regio quam patrio deberi nomini ratus potiusque 
patriae quam liberis consulenduni. 

6. Eodem ferme tempore , sicut in Parthis Mithridates, 1 
ita in Bactris Eucratides , magni uterque viri , regna ineunt. 
Sed Parthorum fortuna felicior ad snmmum hoc duce imperii 2 
fastigium eos duxit. Bactriani autem per varia belia iactati 3 
non regnum tantum, verum etiam libertatem amiserunt, si- 
quidem Sogdianorum[etArachotorum]etDrangarum et Ario- 
rnm Indorumque bellis fatigati ad postreraura ab invalidiori- 
bus Parthis velut exsangues oppressi sunt. Multa tamen Eu- 4 
cratides bella magna virtute gessit, quibus adtritus cum ob- 
sidionera Deraetrii regis Indorum pateretur, cum CCC mi- ^ 
litibus LX milia hostium adsiduis eruptionibus vicit. Quinto 



204 TBOGI POMPEI XLI 6. XLII 1 

5 itaqiie mense liberatns Indiam in poteslatem redegit. Unde 
cnm se reciperet, a filio, quem socium regni fecerat, in iti- 
nere interficitur : qui non dissimnlato parricidio^ velut hos- 
tem , non patrem interfecisset , et per sanguinem eius cur- 

6 rum egit et corpns abici insepultum iussit. Dum haec apud 
Bactros geruntur, interim inter Parthos et^edos bellum ori- 
tnr. Cum varius utriusque populi casus fuisset, ad postre- 

7 roum victoria penes Parthos fuit. His viribus auctus Mithri- 
dates Mediae Bacasin praeponit, ipse in Hyrcaniam proficis- 

8 citur. Uiide reversus bellum cum £lymaeorum rege gessit, 
quo victo hanc quoque gentem regno adiecit imperiumque 
Parthorum a monte Caucaso multis populis in dicionem re- 

9 dactis usque flumen Euphraten protulit. Ita adversa valetu- 
dine adreptus, non miqor Arsace proavo, gloriosa senectute 
decedit. 



LIBER XXXXIL 

1 1. Post necem Mithridatis Parthorum regis Phrahates 
filius eius rex statuitur, qui cum inferre bellum in ultionem 
temptati ab Antiocho Parthici regni Syriae statuisset, Scy- 

2 tharum motibus ad sua defendenda revocatur. Namque Scy- 
thae in auxilium Parthorum adversus Antiochum Syriae re- 
gem mercede sollicitati cum confecto bello iam supervents- 
sent et calumnia tardius lati auxilii mercede fraudarentur, 
dolentes tantum itineris frustra emensum, cum vel stipen- 
dium pro vexatione vel alium hostem dari sibi poscerent, 
superbo responso offensi fines Parthorum vastare coeperunt. 

dlgitur Phrahates, cum adversus eos proficisceretur , ad tute- 
lam regni relinquit Himerum quendam pueritiae sibi flore 
conciliatum , qui t^jKfannica crudelitate , oblitus et vitae prae- 
teritae et vicarii officii , Babylonios multasque alias civitates 

4 inportune vexavit. Ipse autem Phrahates exercitnm Graeco- 
rum, quem bello Antiochi captiim superbe crudeliterque trac- 



XLUl. 2 mST. PHIL. EPIT. 205 

larerat, in bellum secum ducit, inmemor prorsus quod hos- 
trles eorum animos nec captivitas minuerat et insuper iniu- 
riarum indignitas exacerbaverat. Itaque cum inclinatam Par- 5 
thorum aciem vidissen^, arma ad hostes transtulere et diu 
cupitam captivitatis ultionem exercitus Parthici^t ipsius Phra- 
hatis regis cruenta caede exsecuti sunt. 

2. In huius locum Artabanus, patruus eiud, rex substi-i 
tuitur. Scythae autem contenti victoria depopulata l^arthia 
in patriam revertuntur. Sed et Artabanus bello Thogariis in- 2 
lato in bracchio vulneratus statim decedit. Huic Mithridates S 
filius succedit, cui res gestae magni cognomen dedere: 
quippe claritatem parentum aemulatione virtutis accensus 
animi magnitudine supergreditur. Multa igitur bella cum fini- 4 
ttmi^ magna virtute gessit multosque populos Parthico regno 
addidit. Sed et cum Scythis^ prospere aliquoties dimicavit 5 
ultorque iniuriae parentum fuit. Ad postremum Artavasdi Ar- 6 
meniorum regi bellum intulit. 

Sed quoniam in Armeniam transitum facimus , origo eius 7 
paulo altius repetenda est. Neque enim silentio regnum 8 
tantum praeteriri fas est, cum fines post Parthiam omnium 
regnorum magnitudinem superent, siquidera Armenia a Cap- 9 
padocia usque mare Caspium undecies centum milia patet, 
sed in latitudinem milia passuum septingenta porrigitur. Con- 10 
dita est autem ab Armenio , lasonis Thessali comite , quem 
cum perditum propter insignem periculosamque regno suo 
virtutem Pelias rex cuperet, denuntiata militia in Colchos 
abire inbetpellemque arietis memorabilem gentibus repor- 
tare , sperans interitum viri aut ex periculis tam longae na- 
vigationis aut ex bello tam profundae barbariae. Igitur la- 11 
son divulgata opinione tam gloriosae expeditionis , cum ad 
eum certatim principes iuventutis totius ferme orbis concur- 
rerent, exercitum fortissimoriim virorum, qui Argonautae 
cognominati sunt, conparavit: quem cum magnis rebus ges- 12 
tis incolumem reduxisset, rursum a Peliae filiis Thessalia 
magna vi pulsus cum ingenti muUitudine, quae adfamam 
virtutis eius ex omnibus gentibus cotidie confluebat, comite 
Medea uxore, quam repudiatam miseratione exilii rursum re- 
ceperat, etMedio, privigno ab Aegeo rege Atheniensium 



206 TROGI POMtEI XLII 2 — 4 

gemto, Colchos repetivit socerumque AeStam regno pulsum 
restituit. 

1 3. Magna deinde bella cum fmitimis gessit captasque 
civitates partim regno soceri ad abolendam superioris mi- 
litiae iniuriagi , qua filiam eius Medeam abduxerat et filium 
Aegialium interfecerat, adiunxit, partim populis, quos se- 

2 cum adduxerat , adsignavit primusque humanorum post Her- 
culem et Liberum, qui reges orientis fnisse traduntur, eam 

3 caeli plagam domui$se dicitur. Populis quibusdam t Frudium 
et Amphistratum, aurigas Castoris et Pollucis, duces adsig- 

4 navit. Cum Albanis foedus percussit,' qui Herculem ex Italia 
ab Albano monte, cum Geryone extincto armenta eius per 
Italiam (jluceret, secuti dicuntur, quique memores Italicae 
originis exercitum Cn. Pompei bello Mithridatico fratrei sa- 

5 lutavere. Itaque lasoni totus ferme oriens ut conditori divi- 
nos honores templaque constituit, quae Parmenion, dux Ale- 
xandri magni, post multos annos -dirui iussit, ne cuiusquam 

€ nomen in oriente venerabilius quam Alexandri esset. Post 
mortem lasonis Medius aemulus virtutis eius in honorem ma- 
tris Mediam urbem condidit regnumque ex nomine suo Me- 
dorum constituit, sub cuius maiestate orientis postea impe- 

7 rium fuit. Albanis vicinae Amazones sunt, quarum reginam 
Thalestrem concubitum Alexandri petisse multi auctores 

8 prodidere. Armenius quoque et ipse Thessalus, unus de nu- 
mero ducum lasonis, recollecta multitudine, quae amisso la- 

9 sone rege passim vagabatur, Armenlam condit, a cuius mon- 
tibus Tigris fluvius modicis primo incrementis nascitur; in- 
teriecto deinde aliquanto spatio sub terras mergitur, atqne 
ita post quinque et XX milia passuum grande iam flumen in 
regione Sophena emergit ac sic in paludes Euphratis re- 
cipitur. 

1 4. Igitur Mithridates rex Parthorum post bellum Ar- 
meniae propter crudelitatem a senatu Parthico regno pelli- 

2tur. Frater eius Orodes, cum regnum vacans occupasset, 
Babyloniam, quo Mithridates confugerat, diu obsidet et fa- 

3 me coactos in deditionem oppidanos conpellit. Mithridates 
autem fiducia cognationis ultro seinpotestatem Orodis tradit. 

4 Sed Orodes plus hostem quam fratrem cogitans in conspectu 



XLII 4 HI8T. PHIL. EPIT. 207 

sao tnicldari [eumj irissit et post haec bellam cum Roma- 
m's gessit Crassumque imperatorem cum filio et omni exer- 
citu Romano delevit. Huius filius Pacorus missus ad perse- & 
quendas Romani belli reliquias magnis rebus in Syria gestis 
in Parthiam patri suspectus revocatur , quo absente exerci- 
tus Parthorum relictus in Syria a Cassio , quaestore Crassi, 
cum omnibus ducibus trucidatur. His ita gestis non magno S 
post tempore Romanis inter Caesarem Pompeiumque civile 
bellum oritur, in quo Parthi Pompeianarum partium fuere et 
propter amicitiam cum Pompeio bello Mithridatico iunctam 
et propter Crassi necem , cuius filium in partibus Caesaris 
esse audierant , quem ultorem patris victore Caesare futurum 
non dubitabant. Itaque vicgis partibus Pompeianis et Cas- 7 
sio et Bruto auxilia adversus Augustum et Antonium misere, 
et post belli finem rursum Pacoro duce inita cnm Labieno 
societate Synam et Asiam vastavere castraque Ventidii^ qui 
post Cassium absente Pacoro exfircitum Parthicum fuderat, 
magna mole adgrediuntur. Sed ille simulato timore diu con- g 
tinuit se et insultare Parthos aliquantisper passus est. Ad 
postremum in securos laetosque partem legionum emisit, 
quarum impetu fusi Parthi in diversa abiere. Pacorus cum 9^ 
fugientes suos abduxisse secum legiones Romanas putaret, 
castra Ventidii, veluti sine defensoribus, adgreditur. Tum la 
Ventidius reliqua parte legionum emissa universam Partho- 
rum manum cum rege ipso Pacoro interficit: nec ullo bello 
Parthi umquam maius vulnus acceperunt. Haec cum in Par- ii 
thia nuntiata essent, Orodes pater Pacori, qui paulo ante 
vastatam Syriam, occupatam Asiam a Parthis audierat victo- 
remque Pacorum Romanorum gloriabatur, repente filii morte 
et exercitus clade audita ex dolore in furorem vertitur. Mul- 12 
tis diebus non adloqui quemquam , non cibum sumere , non 
vocem miltere, ita ut etiam mutus factus viderelur. Post mul- 13^ 
tos deinde dies , ubi dolor vocem laxaverat, nihil aliud quam 
Pacorum vocabat: Pacorus illivideri, Pacorus audiri vide- 
batur: cum illo loqui, cum illo consistere : interdum qnasi 
amissum flebiliter dolebat. Post longum deinde luctum alia H 
sollicitudo miserandum senem invadit , quen] ex numero XXX 
filiorum in locum Pacori regem deslinet. Multae paelices, 15- 



208 TROGI POMPEI XLU 4. 5 

ex qaibas generata tanta iaventus erat, pro sais qaaeqae 

16 sollicitae animani senis obsidebant. Sed fatum Parthiae fecit^ 

in qua iam quasi sollemne est reges parricidas haberi, ut sce- 

leratissirous omniuro, et ipsePhrahates noroine, rex statueretur. 

1 5. Itaque statim, quasi nollet mori, patrero interfecit; 
fratres quoque omnes[XXX]trucidat. Sed nec in filiis ces- 

2 ^ant parricidia. Naro curo infestos sibi optimates propter ad- 
sidua scelera videret, ne esset qui noroinari rex posset, ad- 

3 ultum filium interfici iubet. Huic Antonius propter auxiliuro 
adversus se et Caesarero latum belluro curo sedeciro validis- 
sirois legionibus intulit, sed graviter roultis proeHis vexatus 

4 a Parthia refugit. Qua victoria insolentior Phrahates reddi- 
tus, curo multa crudeliter consuleret, in exiliuro a populo 

5 suo pellitur. Itaque curo magn^ teropore finitimas civitates, 
ad postrerouro Scythas precibus fatigasset, Scytharuro ma- 

6 ximo auxilio in regnum restituitur. Hoc absente regero Par- 
thi Tiridatero quendaro constituerant, qui audito adventu 
Scytharuro cum magna amicoruro manu ad Caesarero in His- 
pania belluro tunc temporis gerentero profugit, obsidem 
Caesari roinirouro fih'uro Phrahatis ferens, quero neglegen- 

7tius custodituro rapuerat. Quo cognito Phrahates legatos 
statiro ad Caesarero roittit, servum suuro Tiridatero et filium 

8 reroitti sibi postulat. Caesar et legatione Phrahatis audita 
et Tiridatis postulatts cognitis (nam et ipse restitui in reg- 
nuro desiderabat, iuris Romanoruro futuraro Parthiaro adfir^ 
roans, si eius regnum munerfs eorum fuisset) neque Tirida- 
tero deditururo se Parthis dixit, neque adversus Parthos T<- 

9 ridati auxilia datururo. Ne tamen per oronia nihil a Caesare 
obtenturo videretur, et Phrahati filiuro sine pretio reroisit et 
Tiridati,quoad manere apud Roroanos vellet, opulenturosump- 

lOturo praeberi iussit. Posthaec finito Hispaniensi bello, cum 
in Syriaro ad conponendum orientis statnro venisset, metum 

11 Phrahati incussit, ne bellum Parthiae vellet inferre. Itaque 
tota Parthia captivi ex Crassiano sive Antonii exercitu recol- 

12 lecti signaque cum his milftaria Augusto remissa. Sed et filii 
nepotesque Phrahatis obsides Augusto dati , plusque Caesar 
magnitudine noroinis sui fecit, quam armis facere alius impe- 
rator potuisset. 



XLIU 1 HIST. PHIL. EPIT. 209 



LIBER XXXXffl. 

1. Parthicis orientalibnsqae ac totius propemodum or- 1 
bis rebus explicitis ad initia Romanae urbis Trogus yeluti 
post longam peregrinationem domum revertitur, ingrati ci- 
vis officium existimans, si, cum omnium gentium res gestas 
inlu^traverit, de sola tantum patria taceat. Breviter igitur 2 
initia Romani iniperii perstringit, ut nec modum propositi 
operis excedat nec utiqne originem urbis, quae est caput 
totius orbis, silentio praetermittat. 

Italiae cultores primi Aborigines fuere, quorum rex S^-3 
turnus tantae iustitiae fnisse dicitur , ut neque servierit quis- 
quam sub illo neque quicquam privatae rei habuerit, sed 
omnia communia et indivisa omnibus fuerint, veluti unum 
cunctis patrimonium esset. Ob cuius exempli memoriam4 
cautum est, ut Satumalibus exaequato omnium iure passim 
in conviviis servi .cum dominis recumbant. Itaque Italia regis 5 
noraine Saturnia appellata , et mons in quo habitabat Satur- 
nius , in quo nunc veluti ab love pulsb sedibus suis Saturno 
Capitolium est. Post hunc tertio loco regnasse Faunum 6 
ferunt, sub quo Euander ab Arcadiae urbe Pallanteo in Ita- 
liam cum mediocri turba popularium venit, cui Faunus et 
agros et montem, quem ille postea Palatium appellavit, be- 
nigne adsignavit. In huius radicibus templum Lycaeo, quem? 
Graeci Pana, Romani Lupercum appellant, constituit: ipsum 
dei simulacrum nudum caprina pelle amictum est, quo habitu 
nunc Romae Lupercalibus decurritur. Fauno nxor fuit no- 8 
mine Fatua, quae adsidue divino spiritu inpleta veluti per 
furorem futura praemonebat. Unde adhuc, qui inspirari 
solent, fatuari dicuntur. Ex filia Fauni et Hercule, quieodem9 
tempore extincto Geryone armenta, victoriae praemia, per 
Italiam ducebat, stupro conceptus Latinus procreatur. Quo 10 
tenente regnum Aeneas ab Ilio Troia a Graecis e^pugnata in 
Italiam venit statimque bello exceptus, cum in aciem exerci* 
tum eduxisset, ad conloquium vocalus tantam admirationeni 
sui Latino praebuit, ut et in societatem regni reciperetur et 

IU8TINU8. 14 



210 TBOGX POMPEl XLin 1. 1 

11 Layinia in matriiBoniam ei dala gew» adsciseeretur. Post 
haec commaae i^iaftqae bellum adversus Tarnum, regem 
Rutulorum, propter fraudatas Laviaiae fuit nuptias, in qao et 

12 Turaus et Latinus interiere. Igitur cum Aeneas jure victoriae 
utroque populo potiretur, urbem ex nomine uxoris Lavinium 

13 condidit. Bellum deinde adversus Hezentium , Etruscorum 
regem, gessit: ia quo cum ipse occidisset, in locum elas 
Ascanius filius successit, qui Lavinio relicto Longam Albam 
condidit, quae CCC annis caput regni fuit. 

1 2. Post multos deinde huius urbis reges ad postremum 

2 Numitor et Amulius regno potiti sunt. Sed Amulius cum 
vi aetate potiorem Numitorem oppressisset, filiam eius Ream 
in perpetuam virginitatem, ne quis vindex regni virilis sexus 
ex gente Numitoris oriretur, demersit, addita iniuriae specie 
honoris, ut non damnata, sed sacerdos electa videretur. 

slgitur clausa in luco Marti sacro duos pueros, incertum 

4 stupro an ex Marte conceptos , enixa est. Quo cognito 
Amulius multiplicato metu proventu duorum pueros exponi 
iubet et puellam vinculis onerat, ex quorum iniuria decessit. 

5 Sed Fortuna origini Romanae prospiciens [^ueros lupae alen- 
dos obtulit, quae amissis catulis distenta ubera exinanire 

6cupien8 nutricem se infantibus praebuit. Cum saepius ad 
parvulos veluti ad catulos reverteretur, rem Faustulus pastor 
animadvertit subtractosque ferae inter greges pecorum 

Tagresti vita nntrivit. Martios pueros fuisse, sive quod 
in luco Marlis -enixi sunt sive quod a lupa, quae in tutela 
Martis est, nutriti, veluti manifestis argumentis creditum. 

S Nomina pueris alteri Remo , alteri Romulo fuere. Adultis 
iater pastores de virtute cotidiana certamina et vires et per- 

9 nicitatem auxere. Igitur cum latroaes a rapina pecorum in- 
dustrie frequenterque submoverent, Remus ab isdem latro- 
nibns captus et veluti ipse esset, quod in aliis prohibebat, 
regi offertur: crimini datur, quasi greges Nnmitoris iafestare 
solitus esset. Tuac a rege Numitori ia ultioaem traditur. 
10 Sed Numitor adulesceatia iuveais permotus et ia suspitioaem 
expositi nepotis adductus, cum eum auac liaiameatorum 
filiae similitudo, nunc aetas expositionis temporibus con- 
grueas aaxium teoereat, repente Faustulus cum Romulo 



XLin 2. 3 HIST. PHIL. EPIT. 211 

svperyeBit : a qno origine cogmta pnerorain faeta con^pira-' 
tione et adnlescentes in ultionem maternae necis et Namitor 
in yindictam erepti regni armantur. 

3. Occiso Amulio regnum Numitori restituitur et urbs 1 
Romana ab adulescentibus conditur. Tunc et senatus centum 2 
feniorum , qui patres dicti sunt , constituitur ; tunc et yicinis 
conubia pastorum dedignantibus virgines Sabinae rapiuntur, 
finitimisque populis armis subiectis primum Italiae et mox 
orbis imperium quaesitum. 

Per ea tempora adhuc reges hastas pro diademate ha- 3 
bebant, quas Graeci sceptra dixere. Nam et ab origine re- 
rnm pro signis inmortalibus veteres hastas coluere, ob cuius 
religionis memoriam adhuc deorum simulacris hastae ad- 
dnntnr. 

Temporibus Tarquraii regis ez Asia Phocaeensium in- 4 
ventus ostio Tiberis invecta amicitiam cum Romanis iunxit : 
inde in ultimos Galliae sinus navibus profecta Massiliam inter 
Ligures et feras gentes Gallorum condidit, magnasque res, 
sive dnm armis se adversus Gailicam fetitatem tuentur sive 
dum ultro lacessunt, a quibus fuerant antea lacessiti, ges- 
serunt.^ Namque Phocaeenses exiguitate ac macie lerrae 5 
coacti studiosius mare quam terras exercuere: piscando, 
mercando, plerumque etiam latrocinio maris, quod illis tem- 
poribus gloriae habebatur, vitam tolerabant. Itaque in ulti- 6 
mam oceani oram procedere ausi in sinum Gallicum ostio 
Rodani amnis devenere^ cuius loci amoenitate capti, reversi 7 
domum referenles quae viderant, plures sollicitavere. Duces 8 
elassis Simos et Protis fuere. Itaque regem Segobrigiorum, 
Nannum nomine, in cuius finibus urbem condere gestiebant, 
aRHcitiam petentes conveniunt. Forte eo die rex occupatus 9 
in apparatu nuptiarum Gyptis filiae erat^ quam more gentis 
electo inter epulas genero nuptum tradere illic parabat. 
Itaque cum ad nuptias invitati omnes proceres essent, rogan- lo 
tnr etiam Graeci hospites ad convivium. Introducta deinde 11 
virgo cum iuberetur a patre aquam porrigere ei, quem virum 
eligeret, tunc omissis omnibus ad Graecos- conversa aquam 
Froti porrigit, qui faetusex hospitegener locum condendae 
nrbis a socero accepit. Condita igitur Massilia est prope 12 

14» 



212 TBOGI POMPEl XLIII3. 4 

Oitia Rodam anmis in remoto sinu , velut in angulo maris. 
ISSed Ligures incrementis urbis invidentes Graecos adsiduia 
bellis fatigabant, qui periculo propulsando in tantum enitue- 
runt, ut victis hostibus in captivis agris multas colonias 
constituerent. 

1 4. Ab his igitur Galii et usum vitae cultioris deposita 
ac mansuefacta barbaria et agrorum cultus et urbes moenibus 

2 cingere didicerunt. Tunc et legibus, non armis vivere, tunc 
et vitem putare, tunc olivam serere consuerunt, adeoque 
magnus et horainibus et rebus inpositus est nitor, ut non 
Graecia in Galliam emigrasse, sed Gallia in Graeciam trans- 
lata videretur. r 

3 Mortuo rege Nanno Segobrigiorum, a quo locus ac- 
ceptus condendae urbis fuerat^ cum regno iilius eius Coma- 
nus successisset, adfirmante quodam regulo: quandoque 
Massiliam exitio finitimis populis futuram , opprimendamque 

4 in ipso ortu, ne mox validior ipsum obrueret. Subnectit et 
illam fabulam: canem' aliquando partu gravidam locum a 
pastore precario petisse , in quo pareret : quo obtento ite- 
rato petisse, ut sibi educareeodeminloco catulos liceret: 
ad postremum adultis catulis fultam domestico praesidio 

5 proprietatem loci sibi vindicasse. Non aliter Massilienses, 
qui nunc inquilini videantur , dominos quandoque regionum 

6 futuros. His incitatus rex insidias Massiliensibus struit. Ita- 
que sollemni Floraliorum die multos fortes ac strenuos viros 
hospitii iure in urbem misit, plures scirpeis latentes frondi- 

7 busque supertectos induci vehiculis iubet, ipse cum exer* 
citu in proximis montibus delitescit, ut, cum nocte a prae- 
dictis apertae portae forent, tempestive ad insidias adessel 

Surbemque somno ac vino sepultam armatis invaderet. Sed 
has insidias mnlier quaedam regis cognata prodidit, quia 
adulterare cum Graeco adulescente adsolita in amplexu iuve- 
nis miserata formae eins insidias aperuit periculumque de- 

9 clinare iubet. Ille rem statim ad magistratus defert : atque 
ita patefactis insidiis cuncti Ligures conprehenduntur laten- 

10 tesque de scirpeis protrahuntur. Quibus omnibiis interfectis 
insidianti regi insidiae tenduntur. Caesa cum ipso rege hos- 

11 tium septem milia. Exinde Massilienses festis diebus portas 



XLIII 4. 5 HIST. PHIL. EPIT. 213 

claudere , yigilias agere , stationes in muris observare , pe- 
regrinos recognoscere , curas habere , ac veluti bellum ha- 
beant, sic nrbem pacis temporibus custodire. Adeo illic bene 12 
instituta non temponim necessitate, sed recte faciendi con- 
Mietudine servantur. 

5. Post haec magna iliis cum Lignribns, magna cum i 
Gallis fuere beila : quae res et urbis gloriam auxit et virtu- 
lem Graecorum multiplicata victoria celebrem inter finitimos 
reddidit. Carthaginiensium quoque exercitus, cum bellum2 
captis piscatorum navibus ortum esset, saepe fudernnt pa- • 
cemque victis dedemnt ; cum Hispanis amicitiam iunxerunt, 3 
cnm Romanis prope ab initio conditae urbis foedus summa 
fide custodierunt auxiliisque in omnibus bellis industrie so- 
cios iuverunt. Quae res illis et virium fiduciam auxit et pa- 
cem ab hostibus praestitit. Cum igitur Massilia et fama4 
rerum gestarum et abundantia opum et virium gloria virente 
iloreret, repente finitimi populi ad nomen Massiliensium de- 
lendum veluti ad commune extinguendum incendium con- 
currunt. Dux consensu omnium Catumandus regulns eligitur : 5 
qni cnm magno exercitu lectissimorum virorumurbemhostium 
obsideret, per quietem specie torvae mulieris^ quae se 
deam dicebat, exterritus ultro pacem cum Massiliensibus 
fecit, petitoque ut intrare illi urbem et deos eorum adorare 6 
Itceret, cum in arcem Hinervae venisset, conspecto in por- 
ticibus simulacro deae, quam per quietem viderat, repente 
exclamat illam esse, quae se nocte exterruisset, illam, quae 
recedere ab obsidione iussisset. Gratulatusque Massiliensi- 7 
bns, quod animadverteret eos ad curam deorum inmortalium 
pertinere, torque aureo donata dea in perpetuum amicitiam 
cnm Massiliensibus iunxit. Parta pace et securitate fundata 8 
revertentes a De^)his Massiliensium legati, quo missi munera 
Apollini tulerant , audiverant urbem Romanam a Gallis cap- 
lam incensamque. Quam rem domi nuntiatam pubjico funere 9 
Massilienses prosecuti sunt aurumque et argentum publicum 
privatumque contulerunt ad explendum pondus Galiis, a qui- 
bns redemptam pacem cognoverant. Ob quod meritum et 10 
Jmmunitas iilis decreta et locus spectaculorum in senatu 
datns et foedus aequo iure percussum. 



214 TBOGIPOMPBI XLIIIS. XLIV 1 

11 In postremo libro Trogus maiores suos a Vocoiiliii ori- 
ginem duCere; avum suum Trognm Pompeium Sertoriano 

ISbello civitatem a Cn. Pompeio percepisse dicit, patruum 
Mithridatico bello turmas equitum sub eodem Pompeio du- 
xisse , patrem quoque sub Gaio Caesare militasse epistula- 
rumqne et legationum , simul et anuli curam habuisse. 



LIBER XXXXim. 

1 1. nispania sicuti Europae terminos claudit, ita et huius 

2 operis finis futura est. Hancveteresablbero amne primumlbe- 

3 riam , postea ab Hispano Hispaniam cognominaverunt. Haec 
inter Africam et Galliam posita oceanifreto et Pyrenaeis mon- 
tibus clauditur. Sicut minor utraque terra, ita utraquefertilior. 

4 Nam neque ut Africa violento sole torretur, neque ut Gallia 
adsiduis ventis fatigatur, sed media inter utramque binc tem- 
perato calore , inde felicibus et teropestivis imbribos in om- 
nia frugum genera fecunda est: adeo ut non ipsis tantum 
incolis, verum etiam Italiae urbique Romanae cunctarum 

5rerum abundantia sufficiat. Hinc enim non frumeuti tantum 
magna copiaest, verumetvini; mellis oleique [nec ferri 
solum materia praecipua, sed] et equorum pernices greges ; 

6 sed nec summae tantum terrae laudanda bona, verum et abs- 
trusorum metallorum felices divitiae. lam lini spartique 

7 vis ingens; minii certe nulla feracior terra. In hac cursus 
£(mnium non torrentes rapidique, ut noceant, sed lenes et 
vineis campisque inrigui, aestuariis quogue oceani adfa- 
tim piscosi, plerique etiam divites auro, quod in balucibus 

8 vehunt. Uno tantum Pyrenaei montis dorso adhaeret Galliae, 
9reliquis partibus undique in orbem mari cingitur. Forma 

terrae prope quadrata, nisi quod artantibus freti litoribus 

in Pyrenaeum coit. Porro Pyrenaei montis spatium sexcenta 

10 milia passuum efficit. Salubritas oaeli per omnem Hispa- 

niam aeqnalis , quia aSris spiritus nulla paludium gravi ne- 



XLIV 1—8 HIST» PHIL. BPIT. 215 

bttla inficilor. Httc aceedunt et marinae aurae undiqae ver- 
800 aibidui flataa, quibua oinnem provinciam penetrantibus 
eTentilato terrestri spiritu praecipua hominibus sanitas 
redditnr. 

2. Corpora hominum ad inediam kboremque, animi ad 1 
mortem parati. Dura omnibus et adstricta parsimonia. Bei- 2 
Imn quam otium malunt : si extraneus deest , domi hostem 
quaerunt. Saepe tormentis pro silentio rerum creditarum3 
inmortui: adeo illis fortior taciturnitatis cura quam vitae. 
Celebratur etiam bello Punico servi illius patientia, qui ultus 4 
dominum inter tormenta risu exultavit serenaque laetitia cru- 
delitatem torquentium vicit. Yelocitas genti pernijr, inquies & 
animus : plunmis militares equi et arma sanguine ipsorum ca- 
riora. Nullus in festos dies epularum apparatus. Aqua' ca- 6 
lida lavari post secundum Punicum bellum a Romanis di- 
dicere. 

In tanta saeculorum serie nullus illis dux magnus praeter 7 
Viriatum fuit , qui annis decem Romanos varia victoria fati- 
gavit: adeo feris propiora quam hominibus ingenia gerunt. 
Quem ipsum non iudicio popnli electum, sed ut cavepdi 
scientem declinandorumque periculorum peritum secuti sunt. 
Cuius ea virtus continentiaque fuit, ut, cum consulares exer- 8 
eitus frequenter vicerit, tantis rebus gestis non armorum, 
non vestis cultum, non denique victum mutaverit, sed in 
eo habitu, quo primum bellare coepit, perseveraverit, ut 
qnivis gregarius miies ipso imperatore opulentior videretnr. 

3. In Lusitanis inxta fluvium Tagum vento equas fetns 1 
concipere mnlti auctores prodidere. Quae fabulae ex equa- 
rum fecunditate et gregum multitudine natae sunt : qui tanti 
tn Gallaecia ac Lusitania et tam pernices visuntur , ut non 
inmerito vento ipio concepti videantur. Gallaeci autem2 
Graecam sibi originem adserunt : siquidem post finem Troiani 
belli Teuerum morte Aiacis fratris invisum patri Telamoni, 
cum non reciperetnr in regnnm , Cyprum cqpcessisse atque 
ibi urbem nomine antiqnae patriae Salaminam condidisse; 
inde accepta opinione patemae mort» patriam repetisse, 
sed cnm ab Eurysace , Aiacis filio , accessu prohiberetur, 3 
Hispaniae litoribns adpulsum loca, nbi nnnc est Carthago 



216 TBOGI POMPfil XLIV 3. 4 

Nova, occupasse; inde GaUaedam tranatsse et positii sedi- 

4 bus genti nomen dedisse. Gallaeciae aotem portio Amphi- 
lochi dicuntur. Regio cum aeris ac plumbi uberrima, tum el 

5 minio, quod etiam vicino flumini nomen dedit. Auro qnoqne 
ditissima: adeo ut etiam aratro frequenter glebas aureas ex- 

6 cidant. In huius gentis finibus sacer mons est , quem ferro 
violari nefas habetur: sed si quando fulgure terra proscissa 
est, quod in his locis adsidua res est , detectum aurum velul 

7 dei munus colligere permittitur. Feminae res domesticas 
agrorumque culturas administrant, ipsi armis et rapinis ser- 

Sviunt. Praeciputt his quidem ferri materia, sed aquaipso 
ferro violentior: quippe temperamento eius ferrum acrius 
redditur, nec ullum apud eos lelum probatur, quod non aut 

9 Bilbili fluvio aut Chalybe tinguatur. Unde etiam Ghalybes flu- 
viihuius finitimi appellati ferroque ceterispraestare dicuntur. 

1 4. Saltus vero Tartesiorum, in quibus Titanas bellum 
adversus deos gessisse proditur, incoluere Gunetes, quorum 
rex vetustissimus Gargoris mellis colligendi usum primus in- 

2 venit. Huic cum ex filiae stupro nepos provenisset, pudore 
flagitii variis generibus extingui parvulum voluit: seil per 
omnes casus fortuna quadam servatus ad postremum ad reg- 

3num tot periculorum miseratione pervenit. *Primum omnium 
eum eum exponi inssisset et post dies ad corpus expositi 
requirendum misisset, inventus est vario ferarum lacte nu- 

4 tritus. Deinde relatum domum tramite angusto , per quem 
armenta commeare consueverant, proici iubet, crudelis pror- 
sus, qui proculcari nepotem quam simplici morte interfici 

6 maluit. Ibi quoque cum inviolatus esset nec alimentis ege- 
ret, canibus primo ieiunis et multorum dierum abstinentia 

6 cruciatis , mox etiam suibus obiecit. Itaque eum iion solum 
non noceretur, verum etiam quarundam uberibus aleretur, 

7 ad ultimum in oceanum abici iussit. Tum plane manifesto 
quodam numine inter furentes aestus ac reciprocantes undas, 
velut nave, no§ fluctu veheretur, leni salo in litore exponi- 
tur, nec multo post cerva adfuit, quae ubera parvulo offerret. 

8 Inde denique conversatione nutricis eximia puero pernicitas 
fuit , interque cervorum greges diu montes saltusque hand 

9 inferior velocitate peragravit. Ad postremum laqueo captns 



XLIV4.5 HI8T. PHIL. BPIT. 217 

regi dono datos est. Tnnoet Ifniamentoram similitnditte et 
notis corporis, quae innstae paryulo fuerant, nepos agni- 
tus. Admiratione deinde tot casnum periculorumque abio 
eodem snccessor regni destinatur. Nomen ilii inpositum 11 
Habidk, qni ut regnum accepit, tantae magnitudinis fuit, ut 
non frustra deorum maiestate tot pericuiis ereptus videre- 
tur : qnf ppe et barbamm populum legibus vinxit et boves pri- 
mns aratro domari frumentaque sulco quaerere docuit et ex 
agresti eibo mitiora vesci odio eorura, quae ipse passus 
fuerat, homines co^git. Huius casus fabulosi viderentur, ni 12 
et Romanorum conditores lupa nutriti et Gyrus rex Persa- 
rum cane alitus proderetur. Ab hoc et ministeria serviiia 15 
populo interdicta et plebs in septem urbes divisa. Hortuo 14 
Habide regnum per multa saecula ab successoribus eius re- 
tentum est. 

In alia parte Hispaniae et quae ex insulis constat reg- 
num penes Geryonem fuit. In hac tanta pabuli laetitia est, 
ut, nisi abstinentia interpellata sagina fuerit, pecora rum- 
pantur. Inde denique armenta Geryonis, quae illis tempo- 15 
ribus solae opes habebantur, tantae famae fuere, ut Hercu- 
lem ex Asia praedae magnitudine inlexerint. Porro Geryo- 16 
nera ipsum non triplicis naturae , ut fabulis proditur, fuisse 
fernnt, sed tres fratres tantae concordiae extitisse, ut uno 
animo omnes regi viderentur, nec bellum Herculi sua sponte 
intulfsse, sed cum armenta sua rapi vidissent, amissa belio 
repetisse. 

5. Pest regna deinde Hispaniae primi Carthaginienses ^ 
imperium provinciae occupavere. Nam cum Craditani a Tyro, 2 
uttde et Garthaginiensibus origo est, sacra Herculis per 
quietem iussi in Hispaniam transtulissent urbemque ibi con- 
didissent, invidentibus incrementis novae urbis finitimis His- 
paniae populis ac propterea Gaditanos bello lacessentibus 
auxilium consanguineis Garthaginienses misere. Ibi felicis 
expeditione et Gaditanos ab iniuria vindicaverunt et maio- 
rem partem provineiae imperio suo adiecerunt. Postea quo-l 
que hortantibus primae expeditionis auspiciis Amilcarem 
imperatorem cum manu magna ad occupandam provinciam 
niBere, qui magnis rebus gestis, dum fortunam incottsultius 



218 XBOGI POMPEI HIST. PHIL. EPIT. . XLIV 5 

5seqaitiir, in insidias dedactns occiditur. In huias locum 
gener ipsius Asdrubal mittitur, qui et ipse a servo Hispaai 
cuiusdam, ulciscente domini iniustam necem, interfectus esl. 

6Et maiorutroque Annibal imperator, Amilcaris filius, suc- 
cedit, siquidem utriusque res gestas supergressus univer- 
sam Hispaniam domuit : inde Romanis inlato bello Italiam per 

7 annos sedecim variis dadibus fatigavit, cum interea Romani 
missis in Hispaniam Scipionibus primo Poenos provincia ex- 
pulerunt, postea cum ipsis Hispanis gravia bella gesserunl. 

SNec prius perdomitae provinciae iugum Hispani accipere 
potuerunt, quam Gaesar Augustus perdomito orbe victricia 
ad eos arma transtulit populumque barbarum ac ferum legi- 
bus ad cultiorem vitae usum traductum in formam provinciae 
redegit. 



PSOLOGI 
H IS TORI ARUM 

PHILIPPICARUM 
POMPEI TROGI. 



PROLOGUS LIBRI I. 

Primo volumiiie continentur haec. Imperium Assyriorum 
a Nino rege usque ad Sardanapallum : post quem transla- 
tum est per Arbacem ad Hedos, usque ad uUimum regem 
Astyagem. Is a nepote suo Cyro pulsus regno, et Persae 
regno potiti. Ut Croeso Lydiae regi bellnm intulit Cyrus 
victumque cepit. Hic in excessu dicti Aeolicarum et loni- 
carum urbium situs originesque Lydorum et in Italia Tus- 
Gornm. Post Cyrum filius Cambyses Aegyptum domuit. 
Repetitae Aegypti origines urbium. Extincto Cambyse Da- 
reus occisis magis regnum Persicum accepit captaque Baby- 
lone bella Scythica molitus est. 

PROLOGUS LIBRI II. 

^ecundo volumine continentur haec. Scythiae et Ponti 
aitns originesqne Scythiae usque ad bellum , quo est inde 
pulstts Dareus : qui post hanc fugam Graeciae bellum intulit 
per Datim et Artaphernem) quod soli Athenienses sustinuere. 
Hic origines Athenarum repetitae et reges usque ad Pisis- 
trati tyrannidem, qua extincta Harathone vicere Persas. 
Ut mortuo Dareo fiiius eius Xerxes bellum Graeciae intulit: 
ac repetitae origines Thessaliae : expulsoque Graecia Xerxe 
bellum ab Atheniensibus translatum in Asiam usque ad Xer- 
xis interitum. 

PROLOGUS LIBRI III. 

Tertio volumine continentnr haec. Ut mortuo Xerxe 
filius Artaxerxes ultus interfectorem patris Artabanum bel- 
lum cum defectore Aegypti habuit, primoque dux eius 
Achaemenes victus est, iterum per Bagabazum Aegyptus 
recepta. Ut Graecis cum rege pacificatis bella inter ipsos 
orta sint. Inde repetitae Peloponnensium origines: ut ab 
Herculis posteris Dorico populo sit occupata. Deinde bella 



222 PROLOQI HTST. PHIL. 

Argolica et Mesaania , coalitique Sicyoniae et Corinth! ty- 
ranni. Bellum Crisaeum et quod Athenienses primo eum 
Boeotis, dein cum Peloponnesiis gesserunt. 

PROLOGUS LIBRI IV. 

Quarto volumine continentur res Siculae, ab ultima ori- 
gine usque ad deletam Syracusis Atheniensium classem. 

PROLOGUS LIBRI V. 

Quinto volumine continentur haec. Bellum inter Athe- 
nienses et Lacedaemonios, quod Deceleicum vocatur, us- 
que ad captas Athenas. Ut expulsi sunt Athenis triginta 
tyranni. Bellum quod Lacedaemonii in Asia cum Artaxerxe 
gesserunt propter Cyrum mitum. Hinc repetitum in ex- 
cessu Cyri cum fratre bellum et Graecorum, qui sub eo mi- 
litaverunt. 

PROLOGUS LIBRI VI. . 

Sexto volumine continentnr haec. Bellum Lacedaemo- 
niorum gestum in Asia cum Persicis praefectis, ducibus 
belli Derculide et Agesilao^ usque ad proelium nayale factum 
Cnido: quo victis illis Athenienses repetiere imperium. Dein 
beilum Corinthiacum et bellum Boeotium, quo Leuctris et 
Hantineae Yicti Spartani amisere imperium. In Thessalfa 
deinde lasonis et post illum Alexandri Pheraei coalitum at- 
que extinctum imperium. Tum sociale bellum gestum ad- 
versus Athenienses a Chiis et Rhodiis et Byzantiis. Transi- 
tus hinc ad res Hacedonicas. 

PROLOGUS LIBRI VIL 

Septimo volumine continentur origines Hacedonicae re- 
gesque a conditore gentis Carano usque ad magnum Philip- 
pum : ipsius Philippi res gestae usque ad captam urbem He-^ 
thonen. Additae in excessu Illyriorum et Paeonnm origines. 

PROLOGUS iilBRI VIII. 

Octavo volumine continentur res gestae Philippi magni 
post captam urbem Hethonen , a principo bftlli Phocensis, 



POMPEI TROGI 225 

qaod sacrum vocaitl, usque ad finem eius: interiectumque 
liuic bellum^ quod Phiiippus cum Ghaleidicis nrbibus gessit, 
quarum clarissimam delevit Olynthon. Ut Illyrici reges ab eo 
▼icti sunt, et Thracia atque Thessalia subactae, et rex Epira 
datus Alexander eiectoAryba; etfrustraPerinthosoppugnata. 

PROLOGUS LIBRI VHII. 

Nono volumine continentur haec. Ut Philippus a Perin- 
tho summotus. Byzantii origines, a cuius obsidione sununotus 
Philippus Scythiae bellum intulit. Repetitae inde Scythicae 
rea ab his temporibus, ra quibus illa prius finierant, usque 
ad Philippi bellum, quod cum Athea Scythiae rege gessit. 
Unde reversus Graeciae bellum intulit victorqne Chaeroneae, 
cum bella Persica moliretur praemissa classe cum ducibus^ 
a Pausania occupatis angustiis nuptiarum filiae die occisns 
est, priusquam bella Persica inchoaret. Repetitae res inde 
Persicae a Dareo Notho , cui successit filius Artaxerxes co- 
gnomine Hnemon,'qui post fratrem Cyrum victum pulsaque 
Cnido per Conona classe Lacedaemonionim bellnm cum Eua- 
gora rege Cyprio gessit : originesque Cypri repetitae. 

PROLOGUS LIBRI X. 

Decimp volumine continentur Persicae res. Ut Arta- 
xerxes Hnemon pacificatus cum Euagora rege Cyprio bel-^ 
lum Aegyptium in urbe Ace conpararit, ipse in Cadusiis^ 
victor, defectores in Asia purpuratos suos persecutus , pri- 
mum Datamem praefectum [Paphlagoniae] : Paphlagonon 
origo repetita: deinde praefectum Hellesponti Ariobarza- 
nem, deinde in Syria praefectum Armeniae Orontem, omni- 
busque victis decesserit filio successore Ocho. Is deinde 
occisis optimatibus Sidoua cepit : Aegypto bellum ter intu- 
lit. Ut post mortem Ochi regnarit Arsen , dein Dareus , quf 
cum Alexandrb Hacedonum rege bello conflixit. 

PROLOGUS LIBRI XI. 

Undecimo volumine continentur res gestae Alexandri 
magni usque ad interitum regis Persarum Darei, dictaeque in 
excessu origines et reges Cariae. 



224 PBOLOGI HIST. PHIL. 

PROLOGUS LIBRI X(I. 

Duodecimo yoliimine Gontinentur Alexandri magni bel{i - 
Bactriana et Indica usqne ad interitum eius, dictaeque in 
excessu res a praefecto eius Antipatro in Graecia gestae, et 
ab ArchidamO) rege Lacedaemoniorum, Holossoque Ale- 
xandro in Italia, quorum ibi est uterque cum exercitu dele- 
tus. Additae his origines Italicae Apulorum, Lncanorum, 
Samuitum , Sabinorum , et ut Zopyrion in Ponto cum exer; 
citu periit. 

PBOLOGUS LIBRI XIII. 

Tertio decimo volumine continentur haec. Ut mortuo 
Alexandro optimates castrorum eius provinciarum imperia 
sint partiti ; ut veterani, qui ab eodem lecti erant in colonias, 
moliti relictis illis in Graeciam redire a, Pithone sint deleti. 
Belium Lamiacum, qnod Antipater in Graecia gessit. Bel- 
lum quo Perdiccas regem Ariarathem occidit; ut occisus 
est. Bellum quo Eumenes Neoptoiemum et Crateron occi- 
dit. Additae in excessu origines regesque Cyrenarum. 

PBOLOGUS LIBBI XIIII. 

Quarto decimo volumine continentur haec. Bellum inter 
Antigonum et Eumenem gestum: quem ut Cappadocia ex- 
pulit Antigonus, sic Phrygia minore Aridaeum, et Cliton 
vicit in Hellesponto navali bello. Repetitum rursus bellum 
ab Eumene per Argyraspidas, quo victus ab Antigono inter- 
iit. Ut in Macedonia Cassander victo Polyperconte recep- 
taque a defectore [Nicanore] Munyohia matrem Alexandri 
Olympiada Pydnae obsessam interfecit. 

PBOLOGUS LIBBI XV. 

Quinto decimo volnmine continentur haec. Ut Demetrius 
Antigoni filius Gazae victus est ab Ptolemaeo. Ut Cassan- 
der in Macedonia filium Alexandri regis interfecit, ac alte- 
rum Polypercon. Ut (CyproJ Ptolemaeum vicit classe Deme- 
trius idemqne ab obsidione Rhodi sumrootus est. Repetita 
in excessu origo Rhodiorum : unde digressus Demetrius libe- 



POMPEI TROGI • 225 . 

rayit a Cassandro Cfraeciam. Dein pater eins Antigonng 
lellum cum Lysimacho et Selenco habuit. Repetitae Se- 
leuci res et regis Indiae Sandrocotti. . Ut victus belio An- 
tigonus interiit reliquiaeque imperii sunt a filio collectae. 
Cleonymi deinde Spartani res gestae Corcyrae et [in] Illy- 
rico et in kalia: [qui] ablata . Corcyra rex Cassander iit- 
teriit. 

PBOLOGUS LIBEI XVI. 

Sexto. decimo volumine continentur haec. Ut mortuo 
Cassaiidro ortisque inter filios eius certaminibus Demetrius 
adiutor alteri adhibitus occiso eo Hacedoniae regnum ienuit: 
quo' mox eiectus a Pyrro Epiri rege, translatis inAsiam 
bellis captus a Seleuco decessit. Ut Ptolemaeus nuncupato 
successore fih'o Philadelpho decessit. Ut Lysimachus in 
Ponto captus ac missus ab Dromichaete rursus in Asia civi- 
tates, quae sub Qemetrio fuerant, et in Ponto Heracleam 
occuparit. Repetitae inde Bithyniae e\ Heracleoticae orfgi- 
nes, tyrannique Heracleae Clearchus et Satyrus et Diony- 
sius, quorum filiis interfectis Lysimachus occupavit urbem. 

PROLOGfDS LIBBI XVII. 

Septimo decimo volilmine continentur haec. Ut Lysima- 
chus occiso filio Agathocle per novercam ArsinoSn bel- 
lum cum rege Seleuco bdbuit , quo victus interii^: ultimum- 
qne certamen commilitonum Alexandri fuit. Ut Seleucus 
amissis in Cappadocia cnm Diodoro copiis interfectus* est 
ab Ptolemaeo ^atre Arsinoes uxoris Lysimacfai, in cuius 
vicem Ptolemaens cognomine Ceraunus, creatus ab exercitu 
rex, Hacedoniam occupavit; bella cum Antiocho et Pyrro 
conposuit, datis Pyrro auxiliis, quibus iret contra Roma- 
nos defensum Tarentnm. Inde repetitae origines regum Epi- 
roticorum usque ad Pyrrum, ipsiusque Pyrri res ge^tae 
prinsquam in Italiam traiecit. 

PBOLOGUS LIBBI X;VIIL 

Octavo decimo volnmine continenturx res a Pyrro Epi- 

rota in Italia ^estae contra Romanos, postque idi>ellum 

lUSTINUS. 15 ♦- 



226 « PBOLOGI HIST. PHIL. 

transitiis eias in SioiUam advergns Cirtha^'nienses« Inde 
origines Phoenicom et Sidonis et Yeliae CarthaginienBiumqie 
rea gestae in exeessa dictae. 

PEOLOGTJS LIBRI Xynil. 

Undevicesimo volomine continentar res Cartiiaginiensiam 
in Africam per f rubellam annornm gestae et in Siciliam, com 
Selinuntem et Agrigentam et Camerinam et Gelam cepemnt: 
qao bello Dionysius Syracusanus Siciliae regnum occupavit. 
Bellum, qnod cnin eo Poeni per Imilconem gesseront, qai 
obsidione Syracusarum exercitum et clasdem amisit. 

PEOLOGUS LIBRI XX. 

Yicesimo volumine continentnr res gestae Dionysii Si- 
culi patris. Ut pnlsis Foenis Italica bella sit molitus. Inde 
repetitae origines Yenetorum et Graecorum et GalloruDi, 
qui Italiam incolunt. Deductisque Dionysii rebus ad interi- 
tura eius dictae quas Anno magnus in Africa gessit. 

PEOLOGUS LIBEI XXI. 

Uno et vicesimo volumine continentur haec. Ut in Si- 
cilia Dioffysiiis filius a patre amisso tractarit imperium. Per 
[Dionem] Dionysius eiectus bellum cum Sicalis gessit, do- 
nec amissis iiberis et fratre [abiit] Corinthum. Ut a Timo- 
leonte Ca^thaginiensium bello sit liberata Sicilia mortuo- 
que Sosistratos iterum facta seditione arcessitique ab illo 
Carthagini^nses obsederint Syiracnsas : quo bello Agathocles 
nanctus imperiiim est. 

PROLOGUS LIBRI XXII. 

Secnndo et vicesimo tolumine continentur haec. Res 
gestae Agathoclis : ut a Poenis nanctus imperium bellnm cnm 
ipsis gessit, primum in Sicilia; dehinc victua traiecitin Afri- 
cam^ ubi possessa provincia Aphellam regem Cyrenamm 
interfecit; Utrursus inSiciliam reversus, occnpata totitisinsn- 
lae dominatione, cum revertisset inAfricam, amissis copiis 
solus inde profngit inSiciIiam, belloqne ibi repetitoet cnm 
Poenis pacem coqposuit et dissidentes a s^ Siculos snbiecit 



POMPEI TBOGI 227 

FBOLOaUS LIBBI XXUI. 

Tertio et yieesimo yolamfne continentur haec.- Ut Aga- 
thocles domita Sicilia bellam in Italia Bruttiis intalerit. Re- 
petitae inde Brattiorum origines. Omnibus subactis rex sedi- 
tione filii exheredati ac nepotis oppressus interiit. Inter 
peregrinos deinde milites eius et Siculos bellam motum, quae 
causa Pyrrum, regem Epiri, in Siciliam adduxit, bellaque 
Pyrras cum Poenis et Mamertinis ibi gessit et a Sicilia 
reyersns in Italiam victus proelio a Romanis revertit in 
Epirum. 

' PBOLOGUS LIBEI XXmi. 

Quarto et vicesimo volumine coutinentur haec. Bellum, 
qujod inter Antigonum Gonatam et Antiochpm Seleuci filium 
in Asia gestum est. Bellum , quod Ptolemaeus Ceraunus in 
MaceifjLonia cum Monunio IIIyriQ et Ptolemaeo Lysimachi filio 
habuit, ulque Arsinoen sororem suam imperio Macedonicarum 
urbium exuit, ipse cum Belgio Gailorum duce congressus 
interiit. Repetitae inde Gallorum origines, qui Illyricum oc- 
ciiparunt; atqueut ingressi Graeciam Brenno duce Delphis 
victi deletique sint. 

PBOLOGUS LIBBI XXV. 

• 

Quinto et vicesimo volumine continentur haec. Ut'An- 
tigonus Gallos delevit, deinde cum Apollodoro, Cassan- 
dreae tyranno, bellum habuit. Ut Galli transierant in Asiam 
bellumque cum rege Antiocho et Bithynis gesserunt: quas 
regiones Tyleni occuparunt. Ut Pyrrus ex Italia reversus 
regno Macedpniae Antigonum exuerit, Lacedaemona obse- 
derit, Argis interierit; filiusque eius Alexander Dlyricum 
com Mytilo bellum habuerit. 

PBOLOGUS LIBBI XXVI. 

Sexto et. vicesimo volumine contineutur haec. Quibus 
in urbibai( Graeciae dominationem Antigonas Gonatas con- 
stituerit. Ut defectores Gallos Hegaris delevif regemque 
Lacedaemoniorum Ar^a Coriiithi iaterfecit, dehinc cum fra- 

. 15* 



228 PBOLOGI HIST. FHIL. 

» 
tris sui Crateri filio Alexandro bellum habait. Ut princeps 
Achaiae Aratus Sicuonem et Corinthum et Megara occnpant. 
Ut in Syria rex Antiochus cognomine Soter altero filio oc- 
ciso, altero reg^ nuncupato Antiocho decesserit. Ut iu Asia 
filius Ptolemaei regis socio Timarcho desciverit- a patre. 
Ut frater Antigoni Demetrius occupato Cyrenis regno inter- 
ierit. Ut mortuo rege Antiocho filius eius Seleucus Calli- 
nicus regnum acceperit. 

PEOLOGUS LIBRI XXVII. 

Septimo et vicesimo volumine 'continentur haec. Se- 
leuci bellum in Syria adversus Ptolemaeum : item in Asia 
adversus fratrem suum Antiochum Hieracem, quo bello An- 
curae victus est a Gallis : utqne Galli Pergamo victi ab At- 
talo Ziaelam Bithunum occiderint. Ut Ptolemaeus Adaetim 
denuo captum interfecerit, et Antigonus Andro pro^lio na-' 
vali SY)phrona'yicerit, et a Callinico fusus in Mesopotamia 
Antiochns insidiantem sibi effagerit Ariamenen, dein postea 
custodes ' Tryphonis : quo a Gallis occiso Seleucus quoque 
frater eius decesserit, maioremque filium eius Apaturios 
occiderit. . 

PROLOGUS LIBBI XXVm. 

Octavo et vicesimo volumine continentur haec. Ut mor- 
tuo rege Epiri Alexandro Laudamiam Epirotae occiderint. 
Dictique m excessu Bastarnici motus. Ut rex Macedoniae 
Demetrius sit a Dardanis fusus: quo mortno tutelam filii 
eius Philippi suscepit Antigonus , qui Thessaliam et in Asia 
Cariam subiecit et adiutis Achaeis contra regem*Spartanum 
Cleomenen cepit Laceddemona : amissoque regno Cleome- 
nes Spartanus^confugif Alexandriam atque ibi interiit. Dic- 
tum in excessu bellum Dlyricum, quod Romani gessere cum 
Teuta. 

PEOLOGUS LIBRI XXVIIII. 

Undetricesimo volumine continentur haec. Res gestae 
Philippi fegis adversus Dardanos et Aetolos, repetitaeque 
inde Creticae origines, post cuius insulae societatem Phi- 



POMPEI TEOGI 229 

lippus cam Illyrifs et Dardanis et rursus Aetolis bello coa- 
gressus est adiuvaDtibus Aetolos Romanis : quo finito intulit 
Attalo bellum. 

PBOLOGUS LIBRI XXX. 

Tricesimo , volumine continentur haec. .Ut mortuo Pto- 
lerhaeo Tryphone filius eius Philopator Antiochum regem 
vicit Raphiae, ipse amore Agathocleae.corruptus decessit 
relicto filio pupillo , in quem cum Philippo rege Macedonum 
consensit Antiochus. Philippi deinde gesta in Asia, cum 
movisset Attalo bella: a quibus rev^sus bellum habuit cum 
ducibus Romanis Suipicio et Flaminino : qno bis victo pax. 
Transitus deinde ad res Autiochi/qui postregnum accep- 
tum persecutus defectores in Media Molonem, in Asia Achiae- 
um, quein obsedit.Sardibus, pacata superiore A^ia Bactris 
tenus inbella Romana descendit. 

PEOLOGUS LIBEI XXXI. 

Uao €il tricesimo volumine continentur haec. Bellum, 
quod cum Lacedaemonio Nabide Titus Flamininus et Philo- 
poemen dux Achaeorum gessit. Item bellum, quod cum 
Antiocho in Achaia per Acilium consulem , et in Asia per 
Scipionem gestum est, Poenique Annibalis ad regem ab Car- 
thagine fuga. Bellum cum Aetolis gestum per eundem Aci- 
lium, qui Antiochum Graecia expulerat. 

PEOLOGUS LIBEI XXXU. 

Secundo et tricesimo volumine -continentur haec. De- 
fectio ab Achaeis Lacedaemoniorum et Messenioruin, qua 
Philopoemen interiit. Romanorum in Asia duce Manlio ad- 
versiis Gallos bellum. Regis Philippi propter ablatas sibi 
civitates alienatus in Romanos animus, et ob hoc alter filio- 
rum Demetrius pccisus, concitatique ab eo Bastarnae trans- 
fre conati in Italiam. Inde in excessu dictae res.IIIyricae: 
ut Galli^ qui occuparant Illyricum, rursus redierunt in Gal- 
liam : originesque Pannoniorum et incrementa Daciorum per 
Burobosten regem. In Asia bellum a rege Eumene gestum 
adversus Gallium Ortiagontem , Pharnacem Ponticum et Pru- 



230 PEOLOai HIST. PHIL. . 

siam, adiayante Prusiam Anniballe Poeno. Res gestae Anni- 
balis post victum Antiochum et mors. Mortuo Seleuco Qlio 
magni Antiochi successit regno frater Antiochus. 

PROLOGUS LIBRI XXXIH. 

Tertio et tricesimo volumine continentur haec. Ut cum 
Perse Phiiippi filio , rege Hacedonum , Romani bellum ges- 
serint: qao«capto deleta est Epiros. Achaicae civitates ab 
unitate corporis deductae, inter Achaeo^ et Lacedaemonios 
certamine orto. Bellum rursus in Hacedonia gestum a Ro- 
manis cum Pseudophilippo. 

PROLOGUS LIBRI XXXIIII. 

Quarto et tricesimo volumine continentur haec. Bellum 
Achaiciim, quod Romani per Metellum et Mummium ges- 
sere, quo diruta est Corinthus. Belhm regisEumenis cum 
Gallograecis et in Pisidia cum Selegensibus. Res quas ges- 
sit Syriae rex Antiochus, et rex Aegypti Ptolemaeus Epi- 
phanes. Ut mortuo Ptolemaeo relicti ab eo fiiii duo Philome- 
tor et Euergetes primum cum Antiocho habuere bellum, 
quod per Romanos finitum est, deinde inter se, quo maior 
est expulsus, restitutpque Romani inter fratres regna divi- 
serunt. Ut mortuo Antipcho rege Syriae Pemetrius cogno- 
mine Soter, qui Romae fuerat obses,' clam fugit occupata- 
que Syria bellum cum Timarcho Medortim rege habuit [etj 
Ariarathe rege Cappadocum. Repetitae inde origines regum 
Cappadocum. Ut habita intet Ariarathen et Orophememregni 
certamina. Ut mortuo rege Asiae Eumene suffectus Atta- 
lusbellum cum Selegensibus habuit et cum rege.Prusia. 

PROLOGUS LIBRI XXXV. 

Quinto et tricesimo volumine continentur haec. Bellum 
piraticum inter Cretas et Rhodios : seditio Chytriorum adver- 
sum Cerymenses. Ut adversus DemetrinmSotera l^uborna- 
tus e^t Alexander tamquam genitus Epiphane Antiocho ; quo 
bello victus Demetrius [interiit. Ut deinde maior filiorum 
eius Demetrius] invisum stultitia Alexandrum bello vicitadiu- 
vantePtolemaeo Philometore, qui eo bello interiit. Ut deinde 



POMPEI TBOGI 231 

ortt Demetrio bella sint eiim Diodoto TryphoQe expalsas- 
que a Tryphone regno Syriae Demelrius. Repetit inde su- 
perioris Asiae motus fact#8 per Aretaeum et Arsacen Par- 
thum. 

PBOLOGirS LIBRI XXXVI. 

Sexto et tricesimo yolumine continentur haec. Ut Try- 
pho pulso Syria Demetrio captoque a Parthis bellum gessit 
cum fratre eius Antiocho cognomine Sidete. Ut Antiochus 
interfecto Hyrcano ludaeos subegit. Repetita inde in excessu 
origo ludaeorum. Ut rex Asiae Attalus Caenos Thracas sub- 
egit successoremque imperii Attalum Philometora reliquit. 
Hortub denique Philometore [Aristonicus] regno Aiiae oc- 
cupato bellum cum Romanis gessit,.quo captus est. 

PBOLOGUS LIBBI XXXVIT. 

Septimo et tricesimo yolumine continentur haec. Repe- 
titis regum Ponticorum.originibus, ut ultimun in Hithrida- 
tem Eupatora series imperii deducta sit, atque ut ingres- 
sus ille regnum subegit Pontum et Paphlagomam, prius- 
quam inbella Romana dedcendit. Dictaeque in excessure- 
gum Bosporanorum et ColchQrum ongines et res gestae. 

PBOLOGUS LIBRI XXXVIII. 

Octavo et tricesimo yolamine continentur haec. Ut Hi- 
thridates Eupator occiso Ariaratlie Cappadociam occuparit 
yietoqae Nicomede et Ualtino Bithyniam. Ut mortuo Ptole- 
maeo Philometore frater eius Fhyscon accepto regno Ae- 
gypti seditionem populi, deinde bellum cum nxpr^ sua Cleo- 
patra et cumrege Syriae.Demetrio habuit. Inde repetitum, 
ut Demetrius captus sit a Parthis [et frater eius yjcto in Sy- 
ria Tryphone bellum Parthis] intulerit; qui cum exercitu suo 
deletas est. 

i>BOLOGUS LIBBI XXXVIin. 

Nono et tricesimo yolumine continentur haec. Ut ex- 
tincto a Parthis Antiocho Sidete frater eius Demetrius di- 
misstts regnum Syriae recepit subomatoque in bellum ad- 



232 PBOLOGI HIST.PHIL. 

yersiis eum Alexandro Zabbinaeo mleriit: filiasqne Antiocbns 
Grypos victo Zabbinaeo regnum occapavit : dehinc cum firatre 
suo Antiocho Cyziceno bellum itt Syria Ciliciaqae gegsit. 
Ut Alexandreae mortuo rege Ptolemaeo Physcone filins eiosi 
Ptolemaens Lathyros accepto regno expqlsus est a matre 
Cyprnm et in Syria bello petitus ab eadem, suffecto in lo- 
cum eiusfratre Alexandro, donec occisa per Alexandrum 
matre recepit Aegypti reg/ium. Ut post Lathyruni filius* Alsk». 
xandri regnarit expulsoque eo suffectus sit FtolemaeiM Nor^ 
thus. Ut Syriam ludaei et Arabes terrestribus latrociniis 
infestarint, mari Cilices piraticum bellum moyerint, quodin 
Cilicia Romani per Antoniuni gesserunt."Ut in Syria Hera- 
cleo poil mortem regis occuparit imperium. 

prol(5gus libri xxxx. 

Quadragesimo volumine continentur haec ' Ut mortuo 
Grypo rege Cyzicenus cam filiis eius bello congressus in- 
teriit: his deinde a filio Cyziceni Eusebe [extinotis] extincta- 
que regum Antiochorum domo Tigranes Armenius Syriam 
occupavit, quo mox yictp Romani abstulere eam. Ut Ale- 
xandreae post interitum Ptolejnaei Lathyri' substituti sint 
eius filii: alteri data Cypros, cui P. Clodii rogatione Ro- 
mani abstulerunt eam ; alter seditione flagitatus Alexandreae 
Romam profugit belloque per Gabimum gestp recepit intpe- 
rium: quQ mortuo successit filius , qui cum sorore Cleopatra 
certamine insumpto et Pompeium' magnum interfecit et.bel- 
lum cum Caesare Alexandreae gessit. Ut successit eius 
soror regno Cleopatra, quae inligato in amorem suum H. 
Antonio belli Actiaci fine extinxit regnum Ptolemaeorum. 

PBOLOGUS LIBRI XXXXL 

Uno et quadragesimo yolamine continentur res Parthicae 
et Bactrianae. in Parthicis ut est cpnstitutum imperium per 
Arsacem regem. Successores. deinde eius Artabanus et 
Tigranes cognomine Deus, a quo subacta est Media et Me- 
sopotamia.. Dictnsque in excessu Arabiae situs. In Bactria- 
nis autem rebus ut a Diodoto regnum constitutum est: deinde 
quare pugnantes Scythicae gentes Saraucae et Asiani Bac- 



POMPBITBOGI 233 

tra oc€upiiyere et Sogdianos. IndicaeqQoqae res ^ddUae, 
gestae per ApoUodotum et Menandrum; reges eomm. ^ 

PBOLOGUS LIBBI XXXXII. 

Secundo et quadragesimo volumine continentur Parihi- 
cae res. llt praefectus Parthis a Phraate [Himerus] Messe- 
nis bellvm intulit et in Babylonios et Seleucenos jsaeviit: ut- 
que Phraati successit rex Mithridates cognomine magnus, 
qui Armeniis bellum intulit. Inde repetitae origines Arme- . 
niorum et situsi. Ut yaria conplurium regum in Parthis suc- 
cessione imperium accepit Orodes , qui Crassum delevit et 
Syriam per filium Pacorum occupdvit. lUi successit Phraa- 
tes, qui et cum Antonio hpllum habuit et cum TirUate. Ad- 
ditae res Scythicae. Reges Thogaforum Asiani interitusque 
Saraucarum. 

PR0L0GU8 LIBBI XXXXIU. 

Tertla et quadragesimo yolumine continentur origines 
priscorum Latinorum, situs urbls Romae et. res usqife ad 
Priscum Tarquinium. Orlgines deinde Liguriae etMassilien- 
sium res gestae. 

PROLOGUS LIBRI X^XXim. 

Quarto et quadragesimo volumine eontinentur res Jlis- 
paniae et Punicae. 



10. CHR- FR. WETZELH 
INDEX NOMINUM PROPRIORUM 

EMEISDATUS. 



Abdalonyjims hortulanus, ab Alex- 
andro m. rex Sidoniae coastitutus 

11, io,a ' 

Ahellani (incblae Abellae, urbis 
Gampaniae) Chalcidensium coloni 
20, 1, 13. 

Ahorigines antiquissimi Ilaliae in- 
colae 43, 1/3; 38,6,7. 

Ahrakathes Damasci rex 36, 2, 3. * 

Ahydus Phrygike ad Bosporum nrbs 
2, 13, 5 et 8. 

Acamanes soli Graecorum adversus 
Troiam auxilia non miserunt 28, 
1, 6; Alexandrum in regnnm re- 
stituunt 26, 3, 1 ; Romanorum au- 
xilium implorant contra Aetolos 
.28,1,5. 

Ace urbs Phoeniciae pr, 10. 

Acensanae Indiae populus , ab Her- 
cule conditus, Alexandro se dedit 
12, 9, %, 

Acerhas Elissae HTuncnlns et mari- 
tus, a Pygmalione occisus. 18, 4, 
5-8. 

Acesines Indiae amnis 12, 9, 1. 

Achaei (Achaiae incolae) Perusiam 
in Italia condunt 20, 1, 11; ad 
Pyrrum legatos mittunt 25, 4, 4; 
a Philippo ad Romanos desciscunt 
' 29, 4,5 et 11 ; bellum gerunt cum 
Nabide 31, 3, 3 ; cum Messeniis 32, 
1, 5 ; cum Romanis 34, 2, 1 ; eorum 



foedus dirnta Corintho dissolvitar 
34, 1— 4J. Achakunh^W^pr, 34. 

Ackoi^nenes dux Artaxerxis in Ae- 
gyptopr.3. 

Achaeus satrapa Antiochi in Asia 
pr. 30. 

Acheron fl. va Bruttiis 12, 2, 14; in 
Epiro 12, %Z^uhi Acherusius 
umnis dicitur, 

AcjHius (M*, AciHus Glabrio) cs. 
Rom. Antiochnm vincit 31, 6, 4. 

Aetiacum bellnm pr. 40. 

Addeus pr. 27. 

Adores Damasci rex 36, 2, 3. 

AdrastU campi (ad ^drasteam, ur- 
bem Mysiae; 11, ^, 10.- 

Adrestae (Indiae popnlus) ab Alcx- 
andro subacti 12, 8, 9. 

Adria urbs Italiae superioris, Grae- 
cae originis, nomen dedit mari ad- 
iacenti 20, 1, 9. ' 

Adriaticum mare 20, 1, 9 sive su- 
perum 4,1,1; 20,1,^. 

Aeacidae posteri Aeaci , lovis filii, 

. regis Aeginae, qui Pelei pater, avus 
Achillis; ab Hercule descendere 
dicuntur 11, 4, 5; ab eomm gentc 
antiquissima genus ducit Olympias 
12, 16, 3 (cum Epiri reges geniis 
referrent s^d Pyrrum, .AchilUs 

• filiui 17, 3; ergo et Alexander, 
Olympiadis filius 12, 15, 1; 11, 3, 
1); plerumqne , intra tricesimum 
annum defuncti 12, 15, 1. 



INDEX NOMINUM PBOPBIOBUM. 



235 



Aeacides Molossorum rez 14, 5, 9; 
Pyrri pater 17,. 3, 16 et Deida- 
miae 14, 6, 3 ; regDO pelUtar 17, 
3, 17. 

Aeetes Colchorun rex 32, 3, 13; 
42, 2, 12. 

Aegeadae partis Macedoniae anti- 
quam nomen 7, 1, 10. 

Aegeae Macedoniae nrbs, quae ante 
Edessa 7, 1, 10. 

Aegeus Athenarum rex, TheSei pa- 
ter 2, 6, 14 et Medii ex Medea 
ibid. et 42, 2, 12. 

AegiaUus Medeae frater 42, 3^ 1. 

Aegypiu9 (regnum Afrfcae antiquis- 
simum) temperata et fecundissima 
2, 1, 7. 8; diligentissime exculta 
* et munita 2, 1, 20; paludibusScy- 
thas a se prohibens 2, 3, 14. Ae- 
gyptiorum superstitiones et Apis 1, 
9, 2 ; magicae artes 36, 2, 7 ; astro- 
nomia 20, 4, 3; cum Scythis con- 
tentio de antiquitate 2, 1 ; cum eis- 
dem bellum 2, 3, 14; rex antiquis^ 
simus Sesosli 1, 1, 6; 2, 3, 8; lu- 
daeos terminis suis expellunt 36, 
2, 12 ; subiguntur a Ctfmbyse, Per- 
sarum rege 1, 9, 1 ; deficiunt (sub 
Inaro) pr, 3 ; eorum rex Hercynion 
Lacedaemonios contra Persas ad- 
iuvat 6, 2, 1, cl. c. 6, 3;*rebeilanl 
s|ib Ocho pr, 10; subiguntur ab 
Aiexandro magno 11, 11 ; in cuius 
imperii diyisione cedunt Ptolemaeo 
Lagi (e cuius progenie insequentes . 
reges) 13, 4,* 10; foedus cum Bo- 
manis 30, 2, 9. 

Aegyptium mare 2, 1, 19. 

Aemilius (Marcus) tribunus miUtum 
in exercitu Scipionis Asiatici ad- 
versus Antiochum 31, 8, 6. 

AemiUus PauUus (Lucius) vincit 
captumque in triumpho ducit Per- 
sen 33, 1, 6 — 2, 1—7; leges dat 
Macedonibus 33, 2, 7. 

Aeneas Troia eversa in Italiam ve- 
nit 43, 1, 10; fit Latinorum. rex 



^l, 8, 1 , qnos condidisse dicitur 
20, 1, 12; pugnans contraMezen- 
tium occumbit 43, 1, 13. 

Aenianes ad Spercheum incolentes 
24, 7, 1. . 

AeoUa Asiae minoris civitas 14, 1, 
6. — Aeottcae nrbes pr, 1. 

Aeolides (Liparae) insulae (Siciliam 
inter et Lucaniam, ignem evomen- 
tes) 4, 1, ll. 

Aeropus rex Macedoniae, filius Phi- 
lippi , infans in aciem defertur 7, 
2,5. 

Aethiopia (Africae regnum) & Se- 
miramide subacta 1, 2, 8. 

Aetna Siciliae mons ignivomus 4, 
l,5etll. . 

Aetnaei incolae oppidi Aetnae tm- 
posiU 22, 1, 11. 

Aetott Bmndusium condnnt 12, 2, 
7; bellum in Graecia movent 13, 
5, 1; eorum civitatibus pecuniam 
imperat Pyrms 14, 1, 6; Spar- 
tanos caedunt 23, 1, ^sqq.; Elio- 
rum exules recipiunt 26, 1,5. Acar- 
naniae partem Epirotis eripere co- 
nantur 28, 1, 1 legatisque Boma- 
nomm intercedentibus superbe re- 
spondent 28, 2, 1 ; lacessuntur a 
Philippo, Macedonum rege 29, 1, 
11 eumqu& vicissim iacessnnt a 
Bomanis impulsi . 29, 4, 5, quibus 
iofensi contra eos excitant AnUo- 
chum 30, 4, 18; 32, 1, 1; victi 
iibertatem amittunt 32, 1, 2 ; inde 
eomm senatus Bomam missus 33, 
2,8. 

Afri (sensu striciiore Carthaginien- 
. sium vicini) bella cum Carthagi- 
niensibus gemnt 19, 1, 3; his 
stipendiunii impositnm (18, 5, 14) 
remittunt 19, 2, 4; ad Alexandrum 
legatos mittunt 12, 13, 1; ad Aga- 

• (hoclem a Carthaginiensibus defi- 
ciunt 22, 6, 12; stipendia faciunt 
sub Dionysio minore 23,' 1, 11. 

Africa .itTtin mundi pars 30, 4^ 9; 



236 



INDEX 



vastae regionis 13, 7, 8; violento 
sole torretur 44, 1,4 ; {sensu stri- 
ctiore regloDes Garthaginiensibos 
Ticinae) describitiir 22, 5, bsqq, 

Africanus ▼. Scipio, 

Agamemnon Orestae pateir 17, 3, 7. 

1. Agathocles Lysimachi . filios a 
patre occisus 17, 1, 4. 

2. Agathocles Siciliae tyrannus; 
eius origo, res gestae, finis libh, 
XXII et XXIII c. l et 2. 

3. Agathocles Ptolemaei Philopa- 
toris scortom 30, 2, 2; occiditur 
30.2,7. 

AgatkocUa antecedentis soror, eins- 
dem regis meretrix 30, 1, 7.; pati- 
"bnlo suffigilur 2, 7. * 

Agerior Pithonis pater 13, 4, 21. 

Agesilaus rex ^pactae, altero pede 
claudos 6, 2, 5 : eius 'res in Asia 
gestae 6, 2, 4-17. c. 4, 9-13; 
Tictor ad Coroneam 6, 4, 13. 

1. Agis (Agesilai frater) rex Spar- 
tae5,2, 5. • 

2. Agis (Agesilai nepos) rex Spar- 
tae cadit contra Antipatrum for- 
tissime pugnans 12, 1, 8—11. 

Agreus ApoIIinis et Cyrenes filins 
13,7,7. 

Agrigentum pr, 19. 

Aiax Telamonis fllios, Teucri fra- 
ter, Eurysacis pater 44, 3, 2—3. 

Alba Longa conditor ab Ascanio, 
Aeneae filio 43, 1, 13. 

Albani in Asia ab Hercole conditt 
42, 3, 4. 

Alcetfls Perdiccae frater 13, 6, 15; 
fratre occiso hosti^ iudicatur ab 
exercito 13, 8, 10 et o<?ciditar 15, 
1,1. 

Alcibiades Atheniensiun dox in Si- 
cilia 4, 4, 3; reYocaturad reatum 
4, 4, 4; Elidem proficiscitur in 
exilium ibi^. Insequens eius yita* 

• ad necem usque 5, c. 1—5 et c. 
8,12—14. Vir fonhosissimus, elo- 
quentissimosi simol ^vitiosissimos 



5, 2, 6— 7; bello f^cissimos c. ' 
4,10. 

1. Alexander Amyntae I fllios 7, 
.2, 13 ; Persicorom legatomm in- 
' iurias ultus 7, 3, 4—7. Macedo* 

Diae rex regnum egregie admlni-. 
strat el ampliat 7, 4, 1—2; obit 
S8. 

2. a. Alexdnder Amyntae II fiHos 
7, 4, 5; Macedoniae rex (iumllly- 
riis infelicit^ pugnat pacem ab his 
Philippo fratre obside dato -redi- 
Aiens 7, 5, 1; matris scelere perit 

■S4. 

2. b, Alexander Pheraeus Thes« 
saliae tyrannus pr. 6. 

3. ^Alexander Olympiadis frater, 
Alexandri magni aYoncnlQS, Epiri 
rex 8, 6, 5; 9, 7, 5 et 7; Molos- 

• sosdictospr. 12; ducit in matri- 
monium Cleopatram, Philippi et 

. Olyrapiadis filiam 9, 6, 1; 12, 2. 
1 ; bellnm gerit in Italia 12, 1, 4. 
c. 2, 1; 18, 1, 2; ibique perit 12, 
2, 14, cum omnibus copiis 23, 1, 
15. 

4. Alexander magnus,philippi filins, 
Macedoniae rex. Eius res gestae 
libb, XI et XII. discipolus Ari- 
stotelis 12, 6, 17. c. 16, 8; an- 
nos 20 natus patri successit 11» 
1, 9; decessit 33 annos natus 12, 
16, 1. Persarum rege Dareo Co- 
domanno tribus proeliis ad Cfraili- 
cum, Issutn et Arbelam Ticto im*. 
perium Persamm ad Macedonas 
transtulit 10, 3, 7; 11, 14, 6; to- 
tlus orientis victor 14, 2, 9 ; 14, 
4,19; 24,4,9; 29,3,8? 18,1, 

. 2 r 33, 1, 1; animo fortissimo e.t 

?Ugnayit et mortem ebiit 12, 15, 4; 
4, 0, 11; et Titiis et Tirlntibos 
maior patre 9, 8, 11-; Tir sopra 
homanam potentiam animo magno 
praeditus 12,16,1 — 2; longe 
omnium clarissimus $ 3; Euro- 
-pae Asiaeqoe domioos $.5 ol. $ 6 



NOMIKUII PBOPBIOBTm. 



237- 



et 9 ; inTictas ipse omniilhi vittor 
S 11 ; hostium terror 11, 6, 15 ; ma- 
ior sorte humana 14, 4, 12; con- 
sectitas gloriam immortalem, ho- 
nores diviops 14, 2, 10; 4, 12; 1, 
8-24,5,9; 13,4,4; 15,2,14; 
13; 6, 12. Clemens parcit Darei 
Ticti matri, uxori et filiabus 11, 9, 

12. c. 12, 6; liberalis in duces et 
milites 12, 1, 1; 11,1; comis, lit- 
teris Graecorum excultus 11, 11, 
i2; J2, 12, 11. Bessum ulcisci- 
lur 12, 5, 10; 11, 15, 15. seve- 
rus in seditiosos 12, 11, 8; sae- 
viens in Thebanos 11, 4. 7; loxu- 
rians more Per^arum potitus ho- 
rum opibus 11, 10, 1—2. 12, 3, 
8 — 11; 12, 12, 1 et4; inso- 
lehs 11, 11, 12; lovis filius vult 
credi 11, 11 et in lovis Ammonis 
templq condi 12, 15, 7 cl. 7, 2, 4; 

13, 4, 6 ; Persanim reguin more 
adorari 11, 11, 11; 12,7, 1; oc- 
cidit Aleiandrum Lyncistarum 12, 
14, 1 ; Amyntam consobrinum 12» 
6, 14; Attalnmi^.; Gallisthenem, 
f. V.; Caranum iratrem 11, 2; 3; 
Clitum, «micum senem 12, 6, 3; 
Eurylochum 12, 6, 14; fratres ib. 
et 11, 2, 3; noyercamCiet)patram 
per Olympiadem matrem 9, 7, 12; 
Parmenionem eiusque filium Phi- 
lotam 12, '5, 3; c. 6, 14; Pausa- 
niam 12, 6, 14; saevit in Lysi- 
machum 15, 3, 7 ; concumbit cnm 
pellicihusDarei caiptivis 12, 3, 10; 

. cum Thalestri, Amazonum regina 
12,. 3, 5—7; 2, 4, 33; cum Cleo- 
phide, Indonim.regina 12,7,9; 
amat Barsinen, ex qua s^scepit 
Herculem 11, 10, 2—3; Statiram, 
Darei fiham 12, 10; 9; Roxanen, 
Bactrianorum regi^filiam 12, 5, 9; 
in eius matrem posterosqne saevit 
Cassander 14, 6, 11; 15, 2; 13, 
per quem omnis Alexandri domus 
extitfguitur 15, 1, 15. coll. 16, 2. 



3. [Praeter kaec per alios Ubros 
sparsaleguntur: eius dux Zopy- 
rion cum onmi exercitu a Scythis * 
deletur 2, 3, 4; 12, 1, 5; 37, 3, 2; 
Alexandri prima rudimenta 9, 1, 
10;. 5tiq)is suae ultimus,.quare 7, 

2, 4, Athebas proficiscitur 9, 4, 5; 
caedis patemae consciiis 9, 7, 1 ; 
comparatur cnm patre 9, 8, 12. 

. Mortem eins quae secuta sint 13, 
1 sqq, ; ' coipvs ad Ammonem de- 
latum 13, 4, 6; Graecorum exules 
restituit 13, 5, 2; Atheiias deletn- 
vas^ si vixisset 13, 5, 7; post euln 
duces fastidiunt Argyraspides 14, 
2,7; Lysimachum leoni'obiicit 15, 

3, 7; Sandrocottum interfici iubet 
15, 4, 16. ^ Plurali num. Alex- 
andri, i, e. similes Alexandri 
13,1,15.}. 

5. Alexander Alexandri m. filius ex 
Cleophijle Indorumregina 12,7,10. 

6. Alexander Lyncistarum 11, 2, 2, 
Antipatri gener 12, 14, 1, ob insi- 
dias Alexandro nu structas in vin- 
cula coaiectus 11, 7, 2, occiditur 
12,14,1. 

7. Alexander Cassandri .Qlius oc- 
ciditur 16, 1, 2 et 5; 

8. a. Alexander Pyrri filius 18, 1, 
3; caedem patris nlciscens Mace- 

■ doniam occupatam amittit cum 
Epiro 26, 2, 9—12; restituitur 
in T^um c. 3, 1 ; sororis mari- 
tus moritur 28, 1, 1. 

8. h.- Alexander filius Crateri, fra- 
• tris Antigoni Gonatae pr. 26. 

9. Alexander Persei filius .cum 
patre capitur et in triumpho duci- 
tur 33, 2, 5. 

10. Alexander Balas Degietrium I, 
Syriae regem regno et vita privat 
35, 1, Qsqq.; victus a Demetrio II 
perit35,2, 4. 

11. Alexander Zahbinaeus pr.. 39 ; 
antecedentis filium se ferei^, a . 
Ptolemaeo Physcone in regnum 



238 



INDEX 



Syriae sdbornatas, eitisdism De- 
metrii adversarios 39, 1, 4. 5; 
perit 2, 6. 
12. Alexander Ptolemaei Physconis 
fltius, Lathm*i frater, matre Cleo- 
patra occisa 39, 4, 5, pellitur 5, 1. 

1. Alexandria in Aegypto condita 
ab Alexandro m. 11, 11, 13, opera 
Cieomenis 13, 4, 11 ; Carthaginis 
aemula 21, 6, 3. 

2. Alexandria ab'eodem ad Ta- 
naim condita 12, 5, 12. 

Alexandrint (Alexandriae. incelae) 

regi suo tutorem a Romanis petunt 

30, 2, 8. 
Alpes ,^dieXictie a Tnscis occupatae 

20,5,9; post Herculem a Gallis 
. superatae 24, 4, 4. . 
Aniadas Alexandri amicus , dux ex« 

auctoratus remittitur in Macedo- 

niam 12, 12, 8. 
Amazones unde dictae 2, 4, 11 ; a 

Scythis ortae 2* 1, 3; 3, 6. 4, 1 et 

27 ; earum sedes , instituta , gesta 

2, c. 4; Albanis vicinae 42, 3, 7; 
paulo post Alexan'drum esse desi- 
erunt 2, 4, 33; ad quem regina 
eorum proficiscitur 2, 4, 33; 12, 
3,5; 42,3,7. 

1. Amilcar Carthaginiensis, Mago- 
nis filius 19, 1, 1 ; perit in Sicilia 
cum omni exercitn 19, 2, 1 ; 4, 2, 7. 
Huius filii 19, 2, 1. . 

2. Amilcar cogn. Rodanus, ad 
Alexandmm legatus huius consilia 
explorat 21, 6. 1—7. 

3. AmUcar cum Agathocle societa- 
tem init' 22, 2, 6; tacito suffragio 
a suis damnatus opportune mori- 
tur 22^3, 6—7; Bomilcaris pater 

. 22, 7, 10. 

4. Amilcar Gisgonis IH filius 22, 

3, 6; Agathoclis victor 22, 3, 
9—10; Syracusasobsidet 2^,4,1; 
otcidilur c. 7, 1;22, 8, 2.* 

5. Amilcar Annibaiis paler, dux 



Cnrth^f^iensium in Hispania , nbi 

occiditur 41, 5, 4. 
Ammon lupiter, cuins filius credi 

vult Alexander 11, 11, 2-12; 12, 

11, 6; habet temi^um et oracnlran 

(in Marmarica Africae) 1, 9, 3, 
■ quod Alexander adit, et nbi vult 

sepeliril2, 15, 7;13, 4,6. 
AmpMctyon rex Athenamm ^, 6, 9. 
AmpMlochi Gallaeciae populns et 

nrbs 44, 3, 4. 
Amphipolitana arx 14, 6y 13. . 
Amphistratits Dioscuromm anriga 

42, 3, 3. 
Amulius Numitorem fratrem regno 

pellit 43, 2, 2; occiditnr ab huins 

nepoteHomuIo 43, 3^ 1. 

1. Amyntas I rez Macedoniae 7, 2, 
13. 

2. Amyntas II Menelai filius, rei 
Mac^doniae 7,4,3; progenies eins 

%f>. 

3. Amyntas dux a Philippo in Asiam 
praemissus 9, 5, 8; consobrinus 
Alexandri ab hoc occisus 12,6, 14. 

4. Amyntas Alexandro mortuo prae- 
ficitur Bactrianis 13, 4, 23. • 

Anaxarckus philosophus,- Alexandri 

comes 12, 13, 5. 
Anaxilaus Siciliae tyrannus , instis- 

simus 4i 2, 4. 
Ancura urbs Asiae pr, 27. 
11 Attdragoras nobilis Persa, ab 

Alexandro Parthis praefectns 12, 

4,12. 
.2. Andragoras (a Seleuco Syriae 

rege Parthis praefectns) ab Arsace 

oppressus 41, 4, 7. 
Andromache Hectoris uxor el hoc 

occiso captiva Pyrrl et hoc oc- 

ciso Heleni uxor 17, 3, 6. 
Andrus insula, pr, 27. 
1. Annibal ksdrvibalis filins 19,2,2. 
2.^nn^fl/ Amllcaris filius, dux in . 

Hispania 44, 5,. 6; bello Pnnico 

aitero Romanos in Italia fatigavit 

ibid, cl. 29, 2, 7 et c. 4, 1; 38,4, 



NOMINUM PBOPBIOBUM. 



239 



0; dmsumimisDecAiexandro post- 
poDendiis 30,4,9—12; einslaikles 
32, 4, 9; idemque callidissimiis 

31 , 2, 2. Patria prpfogns coDfert 
se adAotiocham, Syriae r^em 31, 
c. 2-^6; inde ad Prasiam, Bithy^ 
oiae regem, qbi Emnenem viDcit 
dolo 32, 4, peritqne TeneAo sumpto 

32, 4, 8. ~ Eins de Romanis op- 
primeodis senteDtia 31 , 3, 7. et c. 
5.3-10. 

1. Anno Hamilcaris I filius 19, 2, 1. 

2. Anno dux Carthagioiensium con- 
tra Dionysium 20, 5, 11; tyranni- 
dis affectatae reus cum tota domo 
interficitur 21, 4 cl. 22, 7, 10. 

3. Anno dnx contra Agathoclem pu- 
gnans perit 22, 6, 5— 6. • 

Antandrus Agathoclis tyranni frater 

22, 7, 2. 
Antenor Troia eversa Venetos con- 

dit20,l,8. 
Antigen^ Alexandri amicns, exauc- 

toratus dimittitur in Macedoniam 

12, 12, 8. 

1. Antigonus Philippi filius Alex- 
andro mortpo sortitnr Phrygiam 
maiorem 13, 4, 14; bellum pum 
Perdica gerens 13,6,8, vincit Eu- 
menem 14, 2, 2y qam iterum vic- 
tum in custodia habet 14, 3, 2 et 

14, 4, 21 ; arrogans in socios 15, 
1, 2, primus ducum Alexandri re- 
gem se appellari iubet 15, 2, 10, 
victusque a Lysimacho. occiditur 

15, 4, 22; Demetrii pater, ib,; 
AJexandfo et Philippo in omni mi- 
litia socius 16,' 1, 12. 

2. Antigonus Gonatas, snperioris ne- 
pos, Demetrii filius 17, 2, 10; a 
PtblemaeoCftraunoMacedonia pul- 
sus 24, 1, 8 ; bellum gerit cum An- 
tiocho Sotere pr.24; reYersus 25, 

. 1, 1, Gallos caedit 25, 2, 7 ; itemm 
pulsns a Pyrro 25, 3, 5, PelopoD- 
nesios subigit 26, 1, 2, Gallos cae- 
dit 26, 2, 4, ad Megara pr. 26, et 



AthenieDsibns bellnm infert 26, 2, 
8 ; victus ab Alexandro, Pyrri filio, 
Macedoniam amittit ^6, 2, 10. 

3. Antigomt» cogn,' Doson, antece- 
dentis nepos, Philippi,, qni Deme- 
trii filius est, tutor 28', 3, 10, iussu 
populi rex Macedoniae $ 11—16. 
.Lacedaemoniisvictis et Sparta ca- 
pta 28, 4, 3. 12 morilur ib. $ 16. 

Antiochenses (Antiochiae incolae) 
in Demetrinm conspirant 35, 1,.3 
et 5; itefnm 39, 1, 3; ad filium 
eius deficiunt 35, 2; 3. 

Antiochia (urbs Syriae princeps ad 
. Orontem) a Seleuco' ex nomine 
patris condita 15, 4, 8; a Grypa 
capitur 39, 3, 5. 

1. a. Antiochus Philippi dux clarus 
15, 4, 3; Seleuci pater 13, 4, 17. 

1. b. Antiochus Soter (pr. 26), Se- 
lenci filius, rex Syriae 17, 2, 10; 
pacem init cumPtoIemaeoCerauno 
24, 1, 8. 

2. a. Antiochus Dens 27, 1, 1 rex 
Syriae. 

2. b. Antiochus Hierax, Dei filius, 
Seleuci II frater et adversarius 
27, 2, 6; ab Eumene, fiithyniae 
rege, victus 27, 3, 2, interficitur a 
latronU)us $ 11. 

3. Antwchus magnus, Seleuci II 
filius, Asiae rex adhuc impnbes 
29, 1, 3; aggreditur Ptolemaeum 
Philopatorem 30, 1, 4; eiusqiie 
filio Epiffhani insidiatur 30, 2, 8 * 
bellumque infert 31, 1, 1. His re- 
bns cum Romanos offendisset 31, 
1,4, Annibalemque patria profii- 
gum recepisset 31, 2, 5, ab Aetolis 
praeterea contra hos.excitatus es- 
set 30, 4, 18, spretis consiliis An- 
nibalis'31, c. 5' et 6 in*, ab Acilio 
Tictns c. 6, 5, donat Scipioni filinoi 
7, 4; ab hoc tamen reiectis pacis 
condicionibns c. 7, victus griavem 
init pacem 31, c. 8; deniqne sa- 
crilegns pcrit 82, 2, 2. 



240 



INDEX 



4. Antioehui Epiphanes, magni fllios, 
rei Syriae, Ptolemaei Phllometoris 
adTersari^s a Popilio, legato Bo- 
mano, superbe tractatar 34,3,1— 
4. cl. c. 2, 7. 

5. Antwcfm DeuQ, filius Alexandri 
Balae, Demetrii II adversarius, a 
tutore TryphoD e occiditur 36, l, 7. 

6: Aniiochus Sidetes siye Euerge- 
tes, Demetrii H frater, Trypho- 
. nem regno peliit 36, 1, 7— 8; lu- 
daeos subigit $ 10; Parthis bel- 
lum ioferens Babylonem occupat 
38, 10, 1—6 ; occiditur §10; cor- 
pus eius in patriam remitlkur 39, 
•1,6. 

7. ArUiockus Gryyns vel Pbilometer, 
Demetrii irfilius, rex Syriae opera 
matris, fratre occiso 39, 1, 9, Tincit 
Alexandrum Zabbinam 39, 2, 1— 
6 ; adversarium habet fratrem pa- 
.truelem39, 2, lOtfj^y. ... 

8. a. Antiochus Cyzicenus, filiusAn- 
tiochi Eu^rgetae, rex Syriae; res 
eius gestae 39, 2, 10 sqq. et c. 3. 

8. b. Antiochus EuseheSj filius Cy- 
ziceni pr. 40. 

9. Antiochus XIII Asiaticns (in 
Asia educatus) , Cyziceni nepos, 
rex Syriae a LucuIIo constitutus 
regno privatnr a Pompefo 40, 2, 
2-4. . 

Antiope Amazonnm regina 2, 4, 20; 
captam ab Bercule sororem iiberat 
S25. • . 

1. Antipater Philippi amicns et dux 
9, 4, 5; Macedoniae ab Alexandro 
in belinm ptoficiscente praefectus 
11,7, 1 ; SpartanosAgide duce yin* 
cit 12, 1, 6—11, evocaturque in. 
Asiam ad regem c. 12, 9; auctor 
ne^is Alexandri esse arguitur 12, 
. 14, 1; tutorfilio regis, qui exspe-* 
ctabatnr, constitnitur 13, 2, 13; 
mortuo Alexandro Graeciae et Ma- 
cedoniae praepositns 13,*4, 5 et 5, 
8; bellum gerit Lamiacnm 13, 5, 



8—17; Antrgoni et Eumenis so- 
cius belium geritcumPerdicca 13, 

. 6, 9; 14, 2, 4; amarior rcgni mi- 
nister quam reges ipsi fuisse ar- 
guitur a Demetrio 16, 1, 14^ Ma- 
cedonum insidiis petitur 14,4,11. 
Huinsfiliil2, 14,6;13,4,18. 

2. Antipater Cassandri filius ma- 
trem occidit 16, 1,1, regnoque 
privatns S 19 a Lysimacho socero 
occiditur c. 2, 4. 

Antonius (Morcus) triamvir pira- 
ticum bellum in Sicilia gerit pr* 
39; bellum Parthis infert 41, 2, 
6; ab eisdem viucitur 42, 5, 3; 
.amor Cleopatrae pr. 40. 

Apament (incolae Apameae,' i^rbis 
(^oeleaifriae) a Demetrio deficinnt 
39, 1, 3. 

Apaturios occidit filinm Selenci pr, 
27. 

ApheUas Cyrenamm rex, Agathoclis 
Siculi flocius 22, 7, 4. 

Apis (^pud Aegyptios bos, divinis 
honoribus cultus) 1, 9, 2. 

ApoUinis templum Delphicum spo- 
liatnr a Xerxe 2, 12, 8; a Pho- 
censibus 8, 1, 8; a Gallis, quos- 
perdit 24, 6, 4seqq., quo munera 
mittunt Massilienses 43, 5, 8; ei- 
dem campi Antiocheni dicantnr 
15, 4, 8; gladius consecratur, qno 
Philippus occidil 9, 7, 13; bune 
legum snarum anctorem facit Ly- 

• curgus 3, 3. 10. Ex Cyrene virgine 
Thessala rapta genuitqnkttuorfiUos 
13, 7, 7 ; Seleuci quoque paler cre- 
ditur 15,4,3. 

ApoUodorus Cassandreae tyrannns 
pr. 25. 

ApoUodotus rex Indiae pr. 41. 

ApoUonia Thraciae iui)s 15, 2, 1. 

ApoUohienses Scythis auxilinm a 
Philippo petnnt 9, 2, 1. 

Apphts CUmdius dissuadet paccm 
cnmPyrro 18,2,10. 



NOMINUM PROPEIORUM. 



241 



ApuU (in Italia) bellum cum Alex- 

andro Epirola gerunt 12, 2, 5 ~ 1 1 . 
Aqmleia ab Histris habitata 32, 3, 15. 
Aqmlips (Mrniius) cs. contraAristo- 

nicum missns 36, 4, 10. 
Aqtdlius (Manius) legatus ad Mithri- 

datem 38, 3, 4, ab eo victus $ 8, 

in Bilhynia 38, 4, 4. 
Arabes 39, 5, 5 ; eorum nomen ma- 

gnnm facit rex Erotimus $ 8. 
Arackossi, (ad Indum flumen) Alex- 
' andro mortuo cednnt Sibyrtio 13, 

4, 22. 

1. Aratus Spartanorum iuventutem 
e bellis Messeniacis domum remit>> 
tendi auctor 3, 4, 8. ' 

2. Aratus foederis Achaici condi- 
tor pr. 26. 

Araxes vid. Oaxes.. 

Arbactus Mediae praefectus Sar- 

danapallo occiso imperium ab As- 

sytiis aid Medos transfert 1, 3, 6. 

Arbaces pr, 1. ^ 
Arcades Sparlanos vincunt 6, 6, 7. 
Arcadia Peloponnesi regio; eius rex 

Aristaeus 13, 7» 10. 
1. Arcesilaus Alexandro mortuo Me- 

sopotamiam sortitur 13, 4, 23. 
'2. ArcesUftus Agathoclis amicns 

eius filium occidit 22, 8, 14. 
Archagathus Agathoclis filius 22, 

5,1; occiditw 22,8, 14. 
ArcJielaus Amyntae filius 7, 4, 5 ; a 

Philippo fratre occisus 8, 3, 10.. 

1. Archidamus Laconiim dux Vul- ' 
neratur 6, 6, 8. 

2. Archidamus rex Lacedaemonio- 
• rum ; eius res In Italia pr. 12. 
Arcus regio Palaestinae 36, 3, 2. 
Archon . k\exdindTo mortud sortitur- 

Babylonios 13, 4, 23. 
Areiyel Arii 41, 1, 10; bellant cum 

Bactrisipis 41, 6, 3 ; Alexandro mor- 

tuo cedunt Stasanori 13, 4, 22. 
Areiaeus motus fadt in Asia supe- 

riore pr,^, 
Areus Spartanorom dox contra.Ae- 
lUSTIN. 



tolos, Antigoni Gonatae socios 24, 

1, 5 ; Gorinthi interfectus pr, 26. 
Argaeus Perdiccae fllius, rex Mace- 

donum 7, 2, 2 et 5. 
Argi (Peloponnesi civitas antiquis- 

sima) recipiunt Atheniensium ex- 

ules a 30 tyrannis eiectos 5, 9, 4; 

iungunt se Athehiensibus contra 

Antipatrum 13, 5, 10; obsidentur 
* a Pyrro,,qui.ibi perit 25, 5, 1. 
Argolica bella pr, 3. 
Argonautde lasonis comites 42, 2, 

rl ; in reditunavem humeris vekunt 

32, 3, 13-15. 
Argyraspides Alexandri cohors ar- 

^enteis «lypeis 12, 7, 5; Eumenis 

socii et proditores 14, 2, 6 — c. 4. 
Ariaemenes Darbi filius , Xerxis fra- 

ter , quocum de regno disceptat 2, 

10, 2 seqq. 
jfjrta^ene^ rexCappadociae 27,3,7; . 

insidiatur Antiocho pr. 27. 

1. Ariarates filius Artaxerxis Mne* 
monis 10, 1, 1. . 

2. Ariarathes rex CappadocidB a 
Perdicca regno pulsus 1-3, .6, 1. 

3. Ariarathes Anzmenis filius, puer 
admodum rex Cappad. 29, 1, 4.' 

4. Ariarathes Cappad. rex Orofernem 
fratrem regno pellit 35, 1, 2 : ad- 
iuvat Balam Demetrii adversarium 
35, 1, 6 , et Romanos coiAra Ari- 
stonicum 37, 1, 2, ubi cjudit. 

5. AHarathes C&ppdid, rexffithrida- 
tis sororis maritus, ab hoc occisus 
38, 1, 1, 

6. Ariarathes antecedentis filius, ab " 
eodem Mithridate ayunculo occisus 
38, 1, 10. 

7. Ariarathes- antecedentis frater, 
Cappad. rex 38, 2, 1 a Mithridate 
pulsus moritur $ 2. 

8. Ariarathes Mithridatis. filius, 
Cappadociae rex impositus 38, 1, 
10. 

1. Aridaeus Amytrlae filius 7, 4, 5, 
a Philippo fratre occisus 8, 3, 10. 
16 



242 



INDEX 



2. Aridaetis Pbilippi ex saltatdce 
Larisaea filias 13, 2, 11; 9, 8, 2; 
morbo iaboranscomitiali 13, 2,11 ; 
14,5,2; Alexandri mortni sacces- 
sor nominatar a ftleleagro , tam a 
peditibas et equitibas 13, 2, 8 et 
C.3, 1 et c.4,2, licet ab ipso^Iex- 
aadro praeteritas 12, 15, 9, et a 
Ptolemaep reeasatas 13, 2, 11; 

• FhUippi patris nomii^e insignitos 
13, 3, 1 ; iabetar Alexandri corpns 
in Ammonis templam deferre 13, 
4, 6. Occisas ana cam Earydice 
ttxore ab Olympiade 14, 5, 10. 

1. Ariobarzanes praefectas Helles- 
ponti pr» 10. 

2. Ariobarzanes Gappadociae rex 
a Romanis constitatus 38, 2, 8; a 
Tigrane pellitar 38, 3, 3. 

1. Aristaeus [sive potias Aristote- 
les] Gtim filius, Cyrenen tondit 
13. 7, 1. 

2* Aristaeus Apollinis ex Cyrene 
filius 13, 7, 7, mellis usum, lactis 
eoagala et astronomiam invenit 

Sio. 

Aristides (Atheniensium imperator) 
Paosaniae Spartani pruditionem de- 
tegit2,15,13-16. 

Aristonicus Eumenis , Bithyniae re- 
gis, filins spurius a Romanis yic- 
tus ceptusqae 36, 4, 6—9; 38, 5, 
3 et ^4. 

Aristo^s -^exandri et Callisthe- 

nis praeceptor 12, 6, 17; inclitas 

omnium philosophorum 12, 16, 8. 

« Aristotimus Eliorum' tyrannus 26, 

1.4. 

Armenia (Asiae snperioris regio) 
conditar ab Armenio 42, 3, 8; de- 
scribitur 42, 2, 7--c. 3 ; eius prae- 
fectnsOrontes pr, 10; maior et mi- 
nor 38, 7, 2 ; eius rex Artavasdes 
42, 2, 6; Tigranes 38, 3, 1; 40, 1, 
3; bellum in ea 42, 4, 1. 

Armenii sub Codomanno Persa 10, 
3.4. 



Armenius lasonis comes, conditor 
Armeniae 42, 2, 10; 3, 8. 

Arpi (Apuliae oppidum) a Diomede 
condiU 20, 1, 10, 

Arruas Mosis filius 36, 2. 16. 

Arrybas (rex^piri, frater Neopto- 
lemi, hinc patraus Olympiadis) 
regnp a Philippo privatus 7, 6, 10 
-12; 8, 6, 7. 

Arsaces conditor Parthorom regni 
41, 4, 6 ; hinc idem nomen omniam 
Parthiae regnm 41, 5, 6. — Unus 
motus facit in Asia superiore pr. 
35. • 

Arsaddes (Arsaces) Parthorum rex, 
Demetrii victor 38. 9, 3 ; eios cro- 
delitas 36, 1, 3. 

Arsen rex Persarum pr, 10. 

1. Arsinoe (Ptolemaei Lagi filia) 
Lysimachi uxor Agathoclem pri- 
vignum veneno tollit 17. 1, 4; a 
fratre Ptolemaeo Cerauno in ma- 
trimonium petitur 17,2,4—7; 24, 
2, 1, et in exilium pellitur 24, 3, 
1—9; eius ex L^^macho filii 24, 
3.5. 

2. Arsinoe uxor Magae Cyrenarum 
regis, mater Beronices cum ge- 
nero concumbil 26, 3, 2—8. 

1. Artabanus Xerxem dbtrancat 3, 
1, 2; ipse ab Artaxerxe obtranca- 
turS8. ^ 

2. Artabanus Partnorum rex 42, 
2,1. 

Artaphemes Darei frater, Xerxif 

patruus2, 10, 9;|?r.2. 
Artavasdes krmm\oTum rex 42, 2, 6. 

1. Artaxerxes (Longimanus) rex 
Persarum, Xerxis filins, ulciscitur 
patrem3, 1, 3; pr. 3. 

2. Artaxerxes Mnemon pr, 9, Da- 
rei n Nothi filius, Cyri minoris 
frateV ♦ Persarum rex, 5, 8, 13w c. 
5, 1 et c« 11; 1 ; bellam ^erit cnm 
fiitre 5, ll^ classi praefimt* Co- 
nona Atheoiensem cwnti» Sparta- 
nos 6, l^ 9; Graecos aS annis dis-* 



NOMINUM PBOPRIORUM. 



243 



cedere iubet 6,6,1; bellnm cum 

Euagora, rege Cyprio j^r. 9 eUlO; 

fiiios 115 habet 10, 1,1; ex qui- 

bus multos ipsi insidiantes inter- 

ficit 10, 2, 5. 
Artemisia Halicarnasi regina, Xer- 

xis in pngna Salaminia socia for- 

tissima 2, 12, 23, 
Ascaloniorum regis bellum cum 

Phoenicibus 18, 3, 5. 
Ascamus Aeneae fiiius et succes- 

sor, Albae longae conditor 43, 

1, 13. 

1. Asdrubat Magonis fiUus, impe- 

rator magnus 19, 1,1—2, perit in 

Sardinia $ 6; treseiusfilii 19,2,2. 
2».Asdrtibal antecedentis. filius 19, 

2,2.- 
3. Asdrubal Amilcaris (nr. 5) ge- 

ner, dux in Hispania, soceri suc- 

cessor 44, 5, 5. 
Asia maior 15, 4, 1, a Gyro*subacta 

1,8, 1; a Scythis 1,3, 1 et 18; 

per annosl5()0 abeisdempossessa 

2, 3 extr. 

Asia minor intra Taurum 27, 2, 6; 
civitates quaedam ab Amazonibus 
subactae 2 , 4 , 14 ; Pers&rum sub 
,dicione inde a Cyro Croesi victore 
9, 5, 8; affectatur a Spartanis 6, 
1,*1. c, 2, 7; civitates eius oc- 
cupatae ab ACheniensibus 3, 6, 
13; 4,3,5; vastatur ab Alcibia- 
de 5, 4, 6; a GaUis occupata 25, 
2, 8; a Syris et Aegyptiis appe- 
tita 27, 3, 3; quaedam civitates 
motn terrae absorptae 30, 4, 3. 
Asia (praesertim Pergamus) Ro- 
manorum facta corrumpit eos opi- 
bns suis 36, 4, 12; milites Asiani 
31, 6, 9; 38, 3, 8. Asiae coelum 
temperatissimum , solum fertilissi- 
mum, urbium multitudine amoe- 
mssimum38, 7, 6; 31, 8,9. 

Asiani gens Scythica pr, 41. 

Aspasia Cyri minori^ pellex, a 
fratre eios Artaxerxe in matrimo- * 



nium recepta, eademque ab huius 
filio Dareo appetita* 10, 2, 2. 
Assyrii quorum imperium fuit Asiae 
antiquissimum, quorumquerexpri- 
mus Ninus, ultimus' SardanapaU 
lus, regnarunt per annos 1300. 

1, c. 1—3; primo Syri dicti 1, 

2, 13; eorum regum origo Dama- 
scena 36, 2, 1; regnum 41, 1, 8, 

Assyrium stagnum a Phoenicibus 
olim habitatum 18, 3, 3. 

Asteropaeus Pelegonisfilius, Paeo- 
nius, pugnat prp Troianis 7,1,5. 

Astyages ultimul Medorum rex pr. 
1; eius somnium 1, 4, 2; crude- 
litas in Harpagum 1, 5, 6; regno 
privatur a Cyro nepole 1, c. 6. 

Athare regina Damascena 36, 2, 2. 

Atheas Scytharum rex 9, 2, 1 ; Tastu 
a Philippo victus % 16. 

Athenae et Athenienses; origines et 
vetus historia a Gecrope ad Cimo- 
nemusque2,c.6— 15; bellumcum 
Lacedaemoniis 3, c. 2 ; classem in 
Aegyptum miltunl 3, 6, 6; bellum 
contra Spartanos sub Pericle 3, 
c. 7; idem in Siciliam transfe- 
runt 4, c. 3—5; posteriores anni 
belli Peloponnesiaci 5, c. 3—6; 
sub triginta tyrannis c. 7—9; qui 
per Thrasybulum • expelluntur c. 
10; varia fortuna Conone res ge- 
rente 6, c. 1—5; bellum sociale 
adversus eos pr, 6; A Philippo 
Macedone victi 8, c. 3—4; 9, 3, 
10; deficiunt ab Alexandro 11, 2, 
7, et cum eo reconciliati 11, 3, 3, 
iterum 11, 4, 9—12; bellumque 
gerunt cum eius duce Antipatro 
Lamiacum 13, 5, 1 sqq^; bellum 
cum Antigono Gonata 26, 2, 8. 
Laudantm* ob studium litterarum 
2,6,6; 8, 2, 12; eloquentiae 5, 
9, 9; 2,6,6, cL 5, 2, 6; obrei 
nauticae peritiam 6, 1, 8; alter 
oculus Graeciae 5, 8, 4; vitupe- ' 
rantur ut superbi 5, 3, 6 et Epa- 

16* 



244 



INDEX 



ininonda extincto langaescentes 6, 
9» 1. Urbs Minervae sacra 2, 6, 9, 
a Xerxe incensa 2, 12, 11; c. 14, 
2—3; 6, 5, 10, restituitur 2, 15, 
1 ; capta a Spartanis muris portu- 
que privata 5, 8, 1—5; restituitur 
ez Persicis et Laconicis spoliis 
ornaUor a Conone 6, c. 5. 

Atilius RegtUus (Marcus) cs. Rom. 
41, 4, 3. 

Atropatus Alexandro mortuo sorti- 
tur Mediam minorem 13, 4, 13. 

1*. Attalus dux Pliilippi in Asiam 
praemissus 9, 5, 8; Pau^aniam in 
se et Philit)pum irritat 9, 6, 5 — 
8; eius soror aut potius sororis 
filia Cleopatra Qt Philippi uxor 
9,5, 9; ipse ab Alexandro inter- 
ficitur 12, 6, 14. 

2. Attalus alius Alexandri dux 13, 
3.2. 

3. Attalus rex Pergami bellum 
habet cum* Selegensibus pr, 34;. 
Thracas subegit pr. 36. 

4. Attalus Pergami rex 29, 4, 7 
cl. 30, 3, 5; bellat cum Philippo 
pr, 29. 30; moriens populum Ro- 
manum instituit herediem 36, 4, 
1; Attdlica praeda 36, 4, ^; At- 
talicae gazae $ 9; Attalicim 
regnum 38, 7, 7. 

Attkis Cranai filia Atticae nomen 
dedit2,6, 8. 

^«ictfines3, 7, 2; 5,9,6. 

Augustus cum Antonio (et Lepido) 
triumvir bellum gerit contra Rru- 
tum et Cassium 42 ; 4 , 7 ; perdo- 
OBuit Hispanos 44, 5, 8 cl. 42, 5, 
6 ; ei signa capta a Parthis remit- 
tuntur42, 5, 6— 11. Ab hoc 

Augusti dicti omnesRomanorum im- 

•. peratores 41 , 5, 8. 

Autariatae fugati a ranis 15, 2, 1. 

Auiuchus Apollinis el Cyrenes filius 
13, 7, 7. 

Azelus Damasci rex 36, 2, 3. 



Bdbylon (orbs Chaldaeorum prin- 
ceps) condita a Semiramide 1, 
2, 7; capta a Cyro 1, 7, 3—4; 
a Dareo Zopyri dolo 1, 10, 15; a 
Seleuco 15, 4, 11; ab Orode, 42, 
4, 2. Ibi moritur Alexander 12, 
13-15. 

Babyioniay (regio et regnum Baby- 
loniorum) 20, 4, 3, dpud lust. 
saepissime pro Babvlone urbe 
1, 10, 15. 16; 1, 2, 7; 12, 10, 
1; 12,. 13, 4et 6; 11, 12. 1 
alibi; Alexandro mortuo cessit 
Archonti 13, 4, 23; inde a Se- 
leuco sub dicionem Syrorum red- 
apta 15, 4, 11. 

Babylonii colunt studinm astrono- 
miae20, 4, 3. .^ 

Bacasis Mediae a'Mithridale, Par- 
thornfn rege, •praefectus 41, 6, 7. 

Bactriani (sive Baciri 41 ^ 6, 1 et 
6; 30, 4,6) orti a Scythis 2, 1, 
3; 2, 3,6; antiquissimus homm 
rex Zoroaster occisus a Nino 1, 
1,9; simt sub dicione Alexandri 
13, 4, 19 ; cuins priores praefectos 
retinetBactriana uiterior; citeripr 
Amyntam sortitur S 23; defici- 
unt a Syris, sub quorum dicibnem 
eos redegerat Seleucus 15, '4, 11, 
duce Theodoto-41, 4, 5; mille ur- 
bium imperium 41, 4, 5 et 8; 
post oppressi a Parthis 41, 6, 3. 

Bagabazus prodit Artaxerxi insidias 
Artabani 3 , 1 , 5 ; Aegyptus per 
eum recepta pr. 3. 

Balas V. Alexander BaHas nr. 10. 

Barene urbs prope Ecbatana Croe- 
so a Cyro victore douata 1, 7, 7. 

Barsine Alexandri coninx, unde sus- 
cepit Herculem 11 , 10, 2; 13; 2, 
7 ; occisa a Cassandro 15 , 2, 3. 

Bastamae vincunt Getas 32, 3, 16 ; 
Mithridatis socii contra Romanos 



NOMINUM PBOPEIORUMU 



245 



38, 3» 6. — Bastamid motus pr, 

28. 
Battus Aristaei muti cognomen 13, 

7, 1. 
Belgius GdUomm dux 24, 5, 1; 

pr. 24. 
Bergomam a Gallis in Gallia Cisai- 

pina conditum 20, 5, 8. 
Beroe uxor Glauciae, Ill^riornm 

regis , ijulrix Pyrri 17, 3, 19. 

1. Beronice Cyrenaica Demetrinm* 
sponsum inlerficit 26, 3, 6—8. 

2. Beronice (Ptolemaei Philadelphi 
filia, Euergetae soror, Antiochi 
U uxor altera) a Seleuco privi- 
gno occiditur 27, 1, 2. 

3. Beronice Attali sponsa 36, 4, 1. 
Bessus Darei amicus, praefectus, 

interfector excruciatnr 12 , 5, 10 

-11. 
Bilbilis Hispaniae fl. 44, 3, 8. 
Bithynia (Asiae roinoris provincla) 

Cappadociae finitima 38, 1, 3; 

eius rex Eumenes 27, 3, 1; Ni- 

comedes 38, 1, 2; Chrestos 38, 

5, 8; eius pars Gallograecia 25, 

2, 11. — Bithynus 27, 3, 5. 
Boeotia (Atticam inter et Thessa- 

liam) 2,- 14, 3, cuius imperium 

amisemnt Thebani 3, 6, 10. Boeo- 

tium beilum pr, 6. ' 
Boeotii 8, 4, 4; Heracleam, Ponti 

urbem, condunt 16, 3, 4—7. 
Bomitcar Carthaglniensium dux 

cruci suffigitur 22, 7, 7—11. 
Borsipa nrlfs Babyloni yicina 12, 

13,4. 
Bosporus (Cimmerius. inter Tanaih 

et Pontum Euxinum ad palndem 

Maeotidem) 38, 7, 10. Bosporani 

pr. 37. 
Bottia regio Macedoniae 7, 1, 2. 
Brennus G&Womm dux 24, 6, 1, mor- 

tem ipse sibi consciscit c. 8, 11. 
Brixia in Gallia Cisalpina a Galiis 

condita 20, 5, 8. 
Brundisium Calabriae nrbs 3, 4, 



12, a Diomede, Aetolorum duce, 
condita 12, 2, 7. 

Bruttii (Calabriae populus) dicti a 
Brutlia muliere 23, 1, 12, bella 
gerunt cum Tarefltinis- 12, 2, 1; 
Alexandrum Epiri regem caedunt 
12, 2, 12—14; orti a Lucanis 23, 
1, 5; 20, 1,- 14; res ab his gestae 
23.1,3-16. 

Brutus et Cassins a Parthis adiuti 
contra Iriumviros 42 , 4, 7. 

Bubares Persa a Dareo in Macedo- 
niam missus Amyntae, M^cedonum 
regis, filiam ducit 7, 3, 7—8. 

Bucephale urbs Indiae ab Alezan- 
dro condita 12, 8, 8. 

Burobostes Dacorum rex pr. 32. 

Byrsa unde dicta 18, 5, 9. 

Byzantium socia belli contra Athe- 
nienses pr. 6; a Philippo obside- 
tur 9, 1, 2,.at frustra 9, 2, 10. 

c. 

Cadusii Asiae populas (mare Ca- 
spium inter et Pontum Euxinum) 
10, 3, 2. pr. 10. 

Caeni Thraces ab Attalo subacti, 
pr, 36. 

Caepio consul Rom. Tolosanum au- 
rum aufert ideoque punilur 32,' 
3, 10-11. . 

Caere urbs Italiae, Graecae origi- 
nis 20, 1, 12. 

Caesar fC. Julius') procs. Galliarum 
43, 5, 12, 1t>ellum gerit cum Pompeio 
42j 4, 6. ab hoc imperatores dicti 
Caesares 41, 5, 8. Caesar Au- 
gustus 44, 5, 8. 

Callimander Demetrii amicus fidus 
38, 9, 5 el 8. • 

Caliisthenes philosophus, Aristote- 
lis discipulus, Alexandrum a morte 
revocat 12. 6, 17, ab eodem in- 
terfectus 12, 7, 2; 15, 3, 3-6. 

Camarina Siciliae urbs pr. 19. 

1. Cambyses Persa, Astyagis Medo-» 
rum regis gener 1, 4, 4. 



246 



INDEX 



2. Camhyses Cyri filius et succes- 
sor; eius res 1, 9, 1—8. 

C^pont a Graecis conditi 20, 1, 14; 
beilum gerunt cum Syracusanis 
22, 1, 12. 

Campaniae tractus 20, 1, 14. 

Candaules Lydorum rex 1, 7, 14. 

Capitolium AZ, 1,5. 

Cappadoces et Cappadocia Arme- 
niis vicini 42, 2, 9 (in Asia minore 
inter Pontum et Ciiiciam), quorum 
oram possederunt Amazones 2, 4, 
2; ma|£nanimi, a Perdicca victi et 
Eumeni attributi 13, 6, 2. cl. c. 4, 
16; a Mithridate oecupati 37, 3, 
3 et 38, 1; a Romanis libertate 
donati regem. expetunt et acci- 
piunt 38, 2, 6—8. 

Cappadocia (?) 8, 3, 6. 

1. Caranus primus Macedoniae rex 
7, 1, 7-12; 33, 2, 6. 

2. Ceranus Philippi filius ex Cleo- 
■ patra susceptus ab Alexandro fra- 

tre interficitur 11, 2, 3. 

Caria (regio Asiae minoris)* mor- 
tuo Alexandro evenit Cassandro 
. 13, 4, 15, deinde Eumeni c. 6, 
14 ; subiecta ab Antigono posone 
pr. 28. Ante regnaverant ibi pro- 
prii reges pr, 11. 

Carmani Alexandro mortuo Tlepto- 
lemo cedunt 13, 4, 23. 

Carthaginienses ; eorum historia 18, 
0. 3—7 et 19, c. 1—3 et in ma- 
iore parte lihh. XX*— XXIII, 
ubi Siciliae fata enarrantur, cu- 
inS insuiae imperium' affectant 4, 
2,6; 5,4,5; 18,2,11; 18,7, 
1; 20, 5, 10; inde Syracusis 
obsessis 22, 4, 1 pelluntur 22, 

. 8, 3; sed redeunt 23, 2, 13; 
bellum cum Pyrro gerunt 23, 3, 
4. Non minus inhiant imp^rio 
Sardiniae 18,7, 1; 19, 1,3; 
inprimisque Hispaniae 44, 5, 

, 1 — 6. Pcrsarum regi auxilia 
contra Graecos denegant 19, 1, 



10—13; a Massiliensibas vincan- 
tur 43, 5, 2 ; Romanis auxilia mit- 
tunt 18, 2, 1; Italiam duce An- 
nibale per 16 annos vastani 44, 
5,6; ad Alexandrum legatos mlt- 
tunt 12, 13, 1; 21, 6, 1; crude- 
les in imperatores suos, Anno- 
nem 21, 4, 1; Amilcarem 22, 3, 
6; Bomilcarem 22, 7, 8; Amil- 
carem Rodanum 21, 6, 7; homi- 
nes immolant 18, 6, 12; 19, 1, 
10; canina^arne vescuntur 19, 1, 
10; consules habent 31, 2, 6; di- 
ctatorem 19, 1, 7; regem 22, 7, 7 ; 
triumphant 19, 1, 7; astutia fa- 
mosi 18, 2, 4; c. 6, 2. Graecas 
litteras SCto prohibent 20, 5, 13. 

Carthago nova in Hispania 44, 3, 3, 

Carthalo Carthaginiensis sacerdos 
a patre, in crucem tollitur 18, 7, 
7-15. 

Caspium mare 42, 2, 9. 

Cassander Antipatri filins 13,4, 
18; veneno necat Alexandrum 12, 
14, 6; eiusque matrem Olympia- 
dem 14, 6, 12 ; et in omnem eius- 
dem familiam saevit 15, 2^Ssqq.; 
16, 1, 15 ; Alexandro mortuo prae- 
ficitur satellitibus et sortitur Ca- 
riam 13 , 4, 15 ^ 18 , regnique fit 
administrator, i. e. Macedoni^m, 
regni sedem, accipit 14, 5, 3, el 
exemplo Antigoni , quocum bellum 
' gerit 15 , 1 , 4 , rex appeliatur 15, 
2, 12; moritur 15, 4,25; uxor 
eiusl6, 1,1; 14, 6; 13; filii 16, 
1,1—2. universa eius domns cru- j 
*deli morle extincta 16, 2, 5. 

Cassandrea olim Potidaea, a Cas- 
sandro restituta novis il^i colonis 
pQsitis ab eoque denominata, iuxta 
mare in Pallene peninsula; eam 
scelestissime occupat Ptolemaens 
Ceraunus 24, 2, 1; 3,3. 

Cassius quaestor Crassi a Parthis 
caesi 42, 4, 5; caedit Parthos 
ibid,; ipse cum Bruto bellam gerit 



NOMINUM PBOmOBUH« 



247 



contra triumyiros a Par&is adiu- 

tas 42, 4. 7. 
(ktstor et Polliii.Locrensibus adsunt 

20, 2, 12; eorum aurigae 42, 

3,5. 
Catinienses (incolae urbis Calanac 

in Sicilia) a Syracusanis infestati 

Atheniensium auxilium implorant 

4, 3,4. c. 4,1. 

1. (kao (M. Porcius, Censorius) 
otii sui operam reddendam putat 
praef, § 5. 

2. Cktto (Censorii filius) fortissime 
pugnat contra Macedonas 33, 2, 1. 

Catteani lndia<» populus ab Alex* 

andro subactus 12, 8, 9. 
Catumemdus^ rex Massiliam obsidet 

43, 5, 5. 
Caucasus (mons Asiae amplissimus,) 

Parthorum regni limes 41, 6, 8; 

eius accolae ab Alexandro suba- 

cti 12, 5, 9; hoc mortuo cedunt 

Oxyartae 13, 4, 21. 
Cecrops Athenarum conditor et rex, 

biformis 2, 6, 7. 
Cedrussi Persidis populus 13, 4, 22. 
' 1. Ceraunus Clearchi tyranni filiu» 

16,5,11. 
2. Ceraunus Ptolemaei cognomen 

24, 1, 1. 
Cer^ris initiorum mysteria 5, 1, 1; 

eius insignia tanguntnr in iure iu- 

rando 22, 2, 8. 
Cerymenses seditione Chytriorum 

infestati pr. 35*. 
Chaeronea^ ibi Tictor Philippus, 

pr. 9. 
CMddenses (incolae urbis fn Du- 

boea) conditores Faliscorum, No- 

lae, Abellae 20, 1, 13. 
Ckalcidicae urbes.pr. 8. 
Chalybs Hispaniae fl. 44, 3, 8. 
Chalyhes eius accolae % 9. 
Chaones Epiri populus 17, 3, 6. 
Charasmi (ad Oxqm fl.) ab Alexan- 

drosubacti 12,6, 18. 



Chariades dux Atheniensium in Si- 

cilia 4, 3, 6. 
CharUlus LTCurgi ex fratre pepos 

3,2, 5. ' 
Charybdis, eius.fabula unde orta 4, 

1, 13. 
Chersonesus (Thracica); eius civi- 

tates a Philippo expugnatae 9, 1, 

7 ; eius regiones terrae motu con- 

cussae 17, 1, 1 ; pro Peloponneso 

25, 4, 4. 
Chii (incolae insulae) bellum adver- 

sus Athenienses gerunt pr, 6. 
Chion et Leonides, Platonis disci- 

puli, Clearchumi Heracleae tyran- 

num, occidunt et ipsi occiduntur 

16, 5, 12-16. 
Chrestos Bithyniae rex 38, 5, 8. 
Chytriorum seditio adversum Cery- 

menses pr, 35. 
Cilieia ab Alexandro occupata (?) 

11, 11, 1; hoc mortuo cessit Phi- 

lotae 13, 4, 12; et deinde Phi- 

loxeno 13, 6. 16. Cilices pirati- 

cum bellum movent pr, 39. 
Cimbri Germani 38, 4, 14; gerunt 

bellum cum Romanis 32, 3, 11; 

contra eosdem socii Mithridatis 
. 38,3,6. 

CiTHon Atheniensium dux 2, 15, 18. 
Cineas Pyrri ad Romanos legatus 

18, 2, 7. 
Cimus Therae rex, Aristaei pater 

13,7,2. 
Cirraeus campus Apollini sacer 24, 

1, 4. 
Cleadas Thebanus pro patria dicit 

ad Alexandrum 11, 4. . 
Clearchus tyrannus Heracleae sae- 

vissmus 16, 4; occidilur c. 5, 15. 

1. Cleomenes Spartae rex 28, 4, 7; 
interit pr. 28. 

2. Cleamenes Alexandriam aedificat 
iussu Alexandri 13, 4, 11. 

Cleonymus Spartanus, eius res ge- 

stae pr, 15. 
1. Cleopatra Atlali soror, Philippi 



248 



Hn)EX 



• coniWL praelata Olympiadi , 7, ^ 
cl. c. bi 9, a qua necatur 9, 7, 12. 

2. Cleopatra Philippi ex Olympiade 
fitia , Alexandri Epirotae uxor 9, 
6, 1: a Perdicca in matrimonimn 
petitur 13, 6, 4^ ob raagnam eius- 
apud Macedonas.auctoritatem 14, 
1,7. 

3. Cleopatra Demetrii Nicanoris, 
deinde fratris eius conlux 36, 1, 9. 

4. Cleopatra Mittuidatis iilia, Ti- 
granis uxor 38, 3, 3. 

5. Cleopatra Ptolemaeorum Pliilo- 
metoris el Physconis uxor 38, 8, 2, 
a Physcone . repudiata 38, 8, 5, 
confugit ad Demetriura Syriae re- 

' gem, generum suum 39, 1, 4. 5. 
. 6. Cleopatra antecedentis filia , ma- 
tris peilex 38, 8, 5, Aegyptp prae- 
posita 39, 3, 1 , (iliorum maiorem, 
Lathnrum, peliit c. 4, 1, a minore 
Alexandro peliitur et necatur %. 5. 

7. Cleopatra antecedentis filia , fra- 
tris Lathuri uxor, ab hoc dimissa . 
Cjziceno Syriae regi nubjt 39, 3» 
2 — 3; sororis iussu interficitur 
S5-11. 

8. Cleopatra filia Plolemjiei Aule- 
• tae, soror Ptol. Dionysi, cum hec 

bellum habet pr, 40; regina, reg- 
num eillniiiyibid. 
Cleophis Indorum regina regnum 
concubitu Alexandri m. redimit 
12,7,9-11. 

1. Clitus Alexandri amicus et dux, 
inter pocula ab hoc occiditur 12^ 
6.3. 

2. Clitus Alexandri amicus et dux 
exauctoratus in Macedoniam re- 
mittitur 12, 12, 8; ho& mortuo a 
Perdicca classi praeficitur 13, 6, 
15 ; in Hellesponto vincitur pr, 14. 

CloditiS (Publius) rogat Cyprnm 
Aegyptiis regibus anferendam esse 
pr, 40. 

Cnidus (urbs Cariae), proeliutn ibi 
faotum pr. 6 et 9. 



Cocdlus primus rex Siciliae 4, 2, 2. 

Codrus rex Atheniensium ultimus 2, 
6, 19-21 c. 7, 1. 

Coenus Alexandro mortup accipit 
Snsianam 13, 4, 14. 

Colchi coaditores Histrorum 32, 3, 
13 cL 42, 2, 10. 

Comanus Nanni filins, Segobrigio- 
rum r^43,4, 3. ' 

Comum in Gallia Cisalpina a Gallis 
conditum 20, 5< 8. 

Conon Atheniensium dux 5, 5, 4, 
victus a Lysandro exulat Cypri 5^ 
6, 10; 6, 1, 7; regem Persarum 
Artaxerxem Mncmonem adorare no- 
luit 6, 2, 13, ab hoc tamen classi 
praeficitur 6, 1, 9; patriam urbem 
restituit c. 5 , 9. 

Corcyra (insula maris lonici et hu- 
ius insulae urbs princeps)' infesta- 
tur a Cleonymo pr. 15; a Ptole- 
maeo, Pyrri filio, capitur 25, 4, 8. 

Corinthii Lacedaemqniis irali 5, 10, 
13; Atheniensibus se iungunt, De- 
mosthenis eloquentia excitati 13, 
5,10. 

Corinihus (urbs Peloponnesi) ; eins 
tyranni pr. 3 ; Corinthiacum bel- 
lum pr. 6; huc Graeciae conci- 
liuni convocat PhiKppns 9,5, 1; 
et Alexander ll^ 2, 5; hic exnlat 
Dionysius, Siciliae tyrannus, 21,5, 
2; ab Arato-occupata pr, 26; di- 

. ruitur a Mummio 34, 2, 6; 

Cranaus rex Athenien^ium 2, 6, 8. 

1. Crassus (M. Licinius) cum omni 
exercitu et filio deletur a Parlhis 
42, 4, 4. 

2. Crassus (LiciniuSy Publiu») con- 
sul, victns ab Aristonico 36, 4, 
7-8. 

1. Craterus. Alexandri dox, in An- 
tipatri locnm Macedoniae praefici- 
tur 12, 12, 9; Alexandro mortuo 
tutor constitiiitur filio Alexandri, 
qni exspectabatnr, 13, 2, 13; re- 
giae pecuniae custos 13, 4, 5 ; An- 



NOHHniH PEOPBIOBirH. 



249 



tigoDi socias contra Perdiccam, 
13, 6, 9; occiditur c. 8, 6 cl. 
j>r. 13. 

2. Craterus frater Antigoni Gona- 
tae pr,'2Q, 

Creta iosola 3, 3, 12; leges accipit 
a Minofi 20,4,4; fit proviocia Ro- 
mana 39, 5, 3. 

Cretemes Demetrium (Soterem) in 
regnum restituunt 35, 2,* 2. 

Crisaeum beljum pr. 3. 

Critias tyrantius Atheniensium sae- 
vissimus perit 5, 9, 15. 

Croesus rex Lydorum a Cyro capi- 
tur 1,8,2-10. 

Cpoto (Graeciae magnae urbs) et 

. Crotonienses Graecorum#coloni 
20, 2, 3 ; vincuntnr i^Aocrensibus 
20, 3 ; torpor eorum iWe ortus per 
Pythagoram, quieo venit, est pul- 
sns c. 4; vincutft Dionysium c. 5, 
1-3. 

Cunetes Hispanorum gens 44, 4, 1. 

Cyclopes Siciiiae olim incolae 4, 
2,2. 

Cydnus Ciliciae fiuvins 11, 8, 3; 
Assyriae fi. 11, 14, 3. 

Cynegirus Athenieiiisis , Maratbone 
fortissime pugnans 2, 9, 16. 

Cyprus (maris mediterranei . insula) 
et Cyprii; Cypriarum virginum 
dotem colligendi mos 18, 5, 4. 
Cypri urbs Salamis a Teucro con- 
dita 44, 3, 2; ipsa paret Ptole- 
mrfeo Lagi 15, 1, 5; ibi exulatCo- 
non 6, 1, 7, 

Cyras Africae mons 13, 7, 5. 

Q/rene Hypsaei, Thessaliae regis, 
filia, ex Apolline quattuor filios pe- 
perit 13, 7, 7—8. 

Cyrene (regio Aegypto confinis); 
eius origo et historia 13, 7; ac- 
quiritur a Ptolemaeo Lagi 13, 6, 
20 et c. 8 , 1 ; testamento regis ad 
Romanos devenit 39, 5, 2. 

1. Cyrus Persarum regni conditor, 
Cambysis el Mandanes filius. 



Astyagis nepos; eius historia 1, 
c, 4 — 8; nutritus a cane 44, 4, 
12; caedilur a Scythis, 2,3, 3;, 
37, 3, 2; eius filia Darei *uior 1, 
10, 14. 

2. Cyrus minor Lydiae praeficitur 
a patre Dareo Nptbo 5,5, 1 ; eius 

< bellum cum fratre Artaxerxe Mne- 
mone 5, c. 11; interficitur S 9. 

Cyzicenus v. Antiochus nr. 9. 



Daci (Daciae incolae) Getamm so- 
boles 32, 3, 16. 

Ddedali montes Indiae 12, 7, 9. 

Dahae (ad Oxum fl.) subacti ab 
Alexandfo 12, 6, 18. 

Damascon Syracusanorum dnx 22, 
1,12. 

jDamascus urbs Syriae antiquissima, 
a rege Damasco denominuta 36, 
2,2. 

Danuvii et Savi confluens 32, 3, 8. 

Dapkine Antiochiae suburbium 27, 
1, 4. cl.l5, 4, 8. 

Dara Parthiae urbs 41, 5, 2. 

Dardani (incolae regionis Moesiae 
superioris) sub rege 24, 4*, 11;